उपनयनम्

परिचयः

1/01/01/09 …{Loading}…

उपनयनं विद्यार्थस्य श्रुतितः संस्कारः ९

1/01/01/10 …{Loading}…

“सर्वेभ्यो वेदेभ्यः सावित्र्य् अनूच्यत” इति हि ब्राह्मणम् १०

…
2/06/15/23 …{Loading}…

अत्र ह्य् अधिकारः +++(कर्मसु)+++ शास्त्रैर् +++(दत्ता)+++ भवति २३

2/06/15/24 …{Loading}…

सा +++(=उपनयनम्)+++ निष्ठा +++(=कर्माधिकार-प्रारम्भः)+++२४

कालः

1/01/01/19 …{Loading}…

वसन्ते ब्राह्मणम् उपनयीत, ग्रीष्मे राजन्यं शरदि वैश्यं,
गर्भाष्टमेषु ब्राह्मणं, गर्भैकादशेषु राजन्यं, गर्भ-द्वादशेषु वैश्यम् १९

1/01/01/20 …{Loading}…

अथ +++(उपनयन-विषये)+++ काम्यानि २०

1/01/01/21 …{Loading}…

सप्तमे ब्रह्म-वर्चस-कामम् २१

1/01/01/22 …{Loading}…

अष्टम आयुष्-कामम् २२

1/01/01/23 …{Loading}…

नवमे तेजस्-कामम् २३

1/01/01/24 …{Loading}…

दशमे ऽन्नाद्य-कामम् २४

1/01/01/25 …{Loading}…

एकादश इन्द्रिय-कामम् २५

1/01/01/26 …{Loading}…

द्वादशे पशु-कामम् २६

1/01/01/27 …{Loading}…

आ षोडशाद् ब्राह्मणस्यानात्यय, आ द्वाविंशात् क्षत्रियस्य+ आ चतुर्विंशाद् वैश्यस्य - यथा व्रतेषु समर्थः स्याद् यानि वक्ष्यामः २७

अतिक्रान्ते काले

1/01/01/28 …{Loading}…

अतिक्रान्ते सावित्र्याः काल+++(य्)+++, ऋतुं +++(यावत्)+++ त्रैविद्यकं ब्रह्मचर्यं +++(अग्नि-परिचर्याम् अध्ययनं गुरु-शुश्रूषाम् इति परिहाप्य)+++ चरेत् २८

1/01/01/29 …{Loading}…

अथोपनयनम् २९

1/01/01/30 …{Loading}…

ततः संवत्सरम् उदकोपस्पर्शनम् ३०

1/01/01/31 …{Loading}…

अथाध्याप्यः ३१

अनुपनीतकुलस्य

1/01/01/33 …{Loading}…

तेषाम् अभ्यागमनं भोजनं विवाहम् इति च वर्जयेत् ३३

1/01/01/34 …{Loading}…

तेषाम् इच्छतां प्रायश्चित्तम् ३४

1/01/01/35 …{Loading}…

यथा प्रथमे ऽतिक्रम ऋतुर् एवं संवत्सरः ३५

1/01/01/36 …{Loading}…

अथोपनयनं, तत उदकोपस्पर्शनम् ३६

1/01/02/01 …{Loading}…

प्रति-पूरुषं संख्याय संवत्सरान् यावन्तो ऽनुपेताः स्युः १

1/01/02/02 …{Loading}…

सप्तभिः पावमानीभिर् “यदन्ति यच् च दूरक” इति एताभिर्, यजुष्-पवित्रेण, +++(वामदेव्यम्→)+++साम-पवित्रेणाङ्गिरसेणेति २

पावमान्यः

प᳓वमानस् सु᳓वर्-ज᳓नः ।
पवि᳓त्रेण +++(नाना-विषयेषु)+++ वि᳓चर्षणिः ।
यᳶ᳓ पो᳓ता स᳓ पुनातु मा ।

पुन᳓न्तु मा देवजनाः᳓ ।
पुन᳓न्तु म᳓नवो धिया᳓ ।
पुन᳓न्तु वि᳓श्व आय᳓वः+++(=मनुष्याः)+++ ।

जा᳓तवेदᳶ पवि᳓त्रवत् ।
पवि᳓त्रेण पुनाहि+++(=पुनीहि)+++ मा ।
शुक्रे᳓ण देव दी᳓द्यत् ।
अ᳓ग्ने क्र᳓त्वा+++(=प्रज्ञया)+++ क्र᳓तूँर् अ᳓नु ॥46॥

य᳓त् ते पवि᳓त्रम् अर्चि᳓षि ।
अ᳓ग्ने वि᳓ततम् अन्तरा᳓ ।
ब्र᳓ह्म ते᳓न पुनीमहे ।

उभा᳓भ्यान् देव सवितः ।
पवि᳓त्रेण सवे᳓न च ।
इद᳓म् ब्र᳓ह्म पुनीमहे ।+++(5)+++

वैश्वदेवी᳓ पुनती᳓ देव्य् आ᳓गात्+++(=आगच्छतु)+++ ।
य᳓स्यै बह्वी᳓स् तनु᳓वो वीत᳓-पृष्ठाः+++(=कान्त-स्तुतयः)+++ ।
त᳓या म᳓दन्तस् सध-मा᳓द्येषु +++(=सह माद्यन्ति येषु सवनेषु)+++ ।
वयँ᳓ स्याम प᳓तयो रयीणा᳓म् ॥47॥

वैश्वानरो᳓ रश्मि᳓भिर् मा पुनातु ।
वा᳓तᳶ प्राणे᳓नेषिरो᳓+++(←इष गतौ)+++ मयोभूः᳓ ।
द्या᳓वापृथिवी᳓ प᳓यसा प᳓योभिः +++(इति क्रमशः)+++ ।
ऋता᳓वरी+++(=ऋतवत्यौ)+++ यज्ञि᳓ये मा पुनीताम् ।

यदन्ति

य᳓द् अ᳓न्ति य᳓च् च दूरके᳓
भयं᳓ विन्द᳓ति मा᳓म् इह᳓
प᳓वमान वि᳓ त᳓ज् जहि

यजुष्-पवित्रम्

विश्वास-प्रस्तुतिः …{Loading}…

आ᳓पो अस्मा᳓न् मात᳓रश् शुन्धन्तु।+++(र४)+++
घृते᳓न नो घृत-पु᳓वᳶ+++(→घृतपावकाः)+++ पुनन्तु ।
वि᳓श्वम् अस्म᳓त् प्र᳓ वहन्तु रिप्र᳓म्+++(=पापम्)+++ +++(र५)+++
उ᳓द् +++(अद्भ्य)+++ आभ्यश् शु᳓चिर् आ᳓ पूत᳓ एमि ।+++(र५)+++

साम-पवित्रम्

ऋक्

क꣡या꣢ नश्चि꣣त्र꣡ आ भुव꣢꣯दू꣣ती꣢ स꣣दा꣢वृ꣣धः꣢ स꣡खा꣢। क꣢या꣣ श꣡चि꣢ष्ठया वृ꣣ता꣢ ॥ 12-1:0682 ॥

विश्वास-शाकल-प्रस्तुतिः …{Loading}…

क᳓या नश् चित्र᳓ +++(→इन्द्रः)+++ आ᳓ भुवद्
ऊती᳓ +++(=रक्षणम्/ तर्पणम् [तेन])+++, सदा᳓-वृधः +++(=वर्धमानः)+++ स᳓खा ।
क᳓या श᳓चिष्ठया +++(=प्रज्ञावता)+++ वृता᳓ +++(=वर्तनेन)+++ १

क꣡स्त्वा꣢ स꣣त्यो꣡ मदा꣢꣯नां꣣ म꣡ꣳहि꣢ष्ठो मत्स꣣द꣡न्ध꣢सः। दृ꣣ढा꣡ चि꣢दा꣣रु꣢जे꣣ व꣡सु꣢ ॥ 12-2:0683 ॥

विश्वास-शाकल-प्रस्तुतिः …{Loading}…

क᳓स् त्वा सत्यो᳓ म᳓दानां
मं᳓हिष्ठो +++(=पूज्यः)+++ मत्सद् +++(=मादयेद्)+++ अ᳓न्धसः+++(= भोज्यः (→[सोमः])+++) ।
दृळ्हा᳓ +++(=ढम्)+++ चिद् आरु᳓जे +++(=सम्भङ्क्तुम्)+++ व᳓सु २

अ꣣भी꣢꣫ षु णः꣣ स꣡खी꣢नामवि꣣ता꣡ ज꣢रितृ꣣णा꣢म्। श꣣तं꣡ भ꣢वास्यू꣣त꣡ये꣢ ॥ 12-3:0684 ॥॥12(टा)॥

विश्वास-शाकल-प्रस्तुतिः …{Loading}…

अभी᳓ षु᳓ णः स᳓खीनाम्
अविता᳓ जरितॄणा᳓म् +++(=स्तोतॄणाम्)+++।
शतं᳓ भवास्य् ऊति᳓भिः +++(=रक्षाभिः)+++३
+++(अभिभवसि = सम्मुखो भवसि)+++

साम - वामदेव्यम्।

वामदेव्यम् ।

का+++([टा]%)+++याअ । न+++([धू])+++श्चा+++(३)+++अइत्रा+++(३)+++आ+++(["])+++ भुवात+++(v)+++।
ऊ+++([त]%३)+++ती+++([गो]–%३)+++। सादा+++(["])+++, वृधस्, सा+++(३–%)+++खा+++([त]३–%)+++।
औ+++([पे])+++हो+++(“३)+++हाइ।
क+++([तः])+++या+++(–%३)+++अ +शचाइ,,ष्ठ+++([टि])+++यौ+++(”)+++हो।
ओ हिं+++([ता])+++म्मा+++([प्रे])+++अ।
वा+++(“३[फ])+++आर्तो+++(”)+++, ओ+++(")+++हाइ ।।

का+++(%)+++स्+++([टा])+++ त्वा+++(")+++अ। स+++([धू])+++त्यो+++(")+++ओ, मा+++(%)+++दा+++(%)+++ना+++(")+++अम् ।
मा+++([त]%)+++ं,हि+++([गो])+++ष्ठो+++(["])+++ओ, मात्साद्, अन्धा+++(३–%)+++,, सा+++([त]–%३)+++।
औ+++([पे])+++हो+++(“३)+++हाइ।
दृ+++([तः])+++ढा+++(–%३)+++अ चिदा। रु+++([टी])+++जौ+++([”])+++हो+++(["])+++।
ओ हिं+++([ता])+++म्मा+++([प्रे])+++अ।
वा+++(“३)+++आ+++([फ])+++सो, ओ+++(”)+++हाइ॥

आ+++([टा]%)+++भि+++(")+++इ । षु+++([धू])+++ णा+++(")+++अ, स्सा+++(%)+++खि+++(%)+++ना+++(")+++अम्।
आ+++([त]%)+++वि+++([घि])+++ता+++(["])+++अ, जराइत्री+++(["])+++इणा+++(–%३)+++म्+++([त])+++ ।
औ+++([पे])+++हो+++(“३)+++हाइ।
श+++([तः])+++ता+++(–%३)+++अम् भव,,सि+++([टी])+++ यौ+++([”])+++ हो।
ओ हिं+++([ता])+++म्मा+++([प्रे])+++अ। [ऊ]+++(v)+++ता+++([फ]“३)+++आयो, ओ+++(”)+++हाइ ।।

आङ्गीरसम्

+++(अहं)+++ हँस᳓श् शुचि-ष᳓द्, व᳓सुर् अन्तरिक्ष-स᳓द्,
+हो᳓ता वेदि-ष᳓द्, अ᳓तिथिर् दुरोण-स᳓त् ।
नृ-ष᳓द्, वर-स᳓द्, ऋत-स᳓द् व्योम-स᳓द्,
अब्-जा᳓, गो-जा᳓, ऋत-जा᳓, अद्रि-जा᳓, ऋतं᳓ बृह᳓त् ॥

1/01/02/03 …{Loading}…

अपि वा व्याहृतीभिर् एव ३

1/01/02/04 …{Loading}…

अथाध्याप्यः ४

1/01/02/05 …{Loading}…

अथ यस्य प्रपितामहादि नानुस्मर्यत उपनयनं - ते श्मशान-संस्तुताः ५

1/01/02/06 …{Loading}…

तेषाम् अभ्यागमनं भोजनं विवाहम् इति च वर्जयेत्। तेषामिच्छतां प्रायश्चित्तं - द्वादशवर्षाणि त्रैविद्यकं ब्रह्मचर्यं चरेद् । अथोपनयनं तत उदकोपस्पर्शनं पावमान्यादिभिः ६

1/01/02/07 …{Loading}…

अथ गृहमेधोपदेशनम् ७

1/01/02/08 …{Loading}…

नाध्यापनम् ८

1/01/02/09 …{Loading}…

ततो यो निर्वर्तते तस्य संस्कारो यथा प्रथमेऽतिक्रमे ९

1/01/02/10 …{Loading}…

तत ऊर्ध्वं प्रकृतिवत् १०