ब्रह्मचर्यम्

उपेतस्याचार्यकुले ब्रह्मचारिवासः ११

अष्टाचत्वारिंशद्वर्षाणि १२

पादूनम् १३

अर्धेन १४

त्रिभिर्वा १५

द्वादशावरार्ध्यम् १६

न ब्रह्मचारिणो विद्यार्थस्य परोपवासोऽस्ति १७

अथ ब्रह्मचर्यविधिः १८

• मौञ्जी मेखला त्रिवृद् ब्राह्मणस्य, शक्तिविषये दक्षिणावृत्तानाम् ३३

ज्या राजन्यस्य ३४

मौञ्जी वायोमिश्रा ३५

सैरी तामली वेत्येके ३७

पालाशो दण्डो ब्राह्मणस्य,
नैय्यग्रोध-स्कन्धजो ऽवाङ्ग्रो राजन्यस्य,
बादर औदुम्बरो वा वैश्यस्य।
+++(यज्ञियो)+++ वार्क्षो दण्ड इत्य् अवर्ण-संयोगेनैक उपदिशन्ति ३८

• वासः ३९

शाणी+++(=hemp)+++-क्षौमा+++(=linen/ flax)+++ऽजिनानि +++(ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्यानाम्)+++४०

कषायं+++(=red Lodh/ kaavi)+++ चैके +++(कार्पासं)+++ वस्त्रम् उपदिशन्ति ४१

माञ्जिष्ठं+++(=madder-red-dyed)+++ राजन्यस्य १

हारिद्रं वैश्यस्य। +++(तेन कार्पासे धृते वर्णविकल्पो नास्ति।)+++ २

हारिणम्+++(=मृगजम्)+++, ऐणेयं+++(=मृगीजम्)+++ वा +++(blackbuck-जात्या, न वर्णेन)+++ कृष्णं ब्राह्मणस्य +++(अजिनम्, न श्वेतैणेयम्)+++ ३

+++(ऐणेयं)+++ कृष्णं चेद् अनुपस्तीर्णासन-शायी स्यात् ४

रौरवं+++(→ रौतीति - barasingha? Chital?)+++ राजन्यस्य ५

बस्ताजिनं वैश्यस्य ॥ ६ ॥

आविकं सार्ववर्णिकम् ॥ ७ ॥

कम्बलश् च +++(आविकः)+++ ॥८॥

ब्रह्मवृद्धिमिच्छन्न् अजिनान्य् एव वसीत,
क्षत्रवृद्धिम् इच्छन् वस्त्राण्य् एव,
उभय-वृद्धिम् इच्छन्न् उभयम् इति हि(१) ब्राह्मणम् ॥ ९॥

अजिनं त्वेवोत्तरं +++(→उत्तरीयरूपेण)+++ धारयेत् +++(इत्य् आपस्तम्बपक्षः)+++ १०

नियमेषु तपःशब्दः १

तद्-अतिक्रमे विद्या-कर्म निःस्रवति ब्रह्म सहापत्याद् एतस्मात् २

कर्तपत्यम् अनायुष्यं च ३

तस्माद् ऋषयो ऽवरेषु न जायन्ते नियमाति-क्रमात् ४

यत्किं च समाहितो ऽब्रह्माप्य् आचार्याद् उपयुङ्क्ते ब्रह्मवद् एव तस्मिन् फलं भवति ७

अथो यत्किञ् च मनसा वाचा चक्षुषा वा सङ्कल्पन् ध्यायत्य् आहाभिविपश्यति वा तथैव तद्भवतीत्युपदिशन्ति ८

गुरुप्रसादनीयानि कर्माणि स्वस्त्ययनमध्ययनसंवृत्तिरिति ९

अतोऽन्यानि निवर्तन्ते ब्रह्मचारिणः कर्माणि १०

स्वाध्यायधृग् धर्मरुचिस्तप्स्व्यृजुर्मृदुः सिध्यति ब्रह्मचारी ११

सर्वाह्णं सुयुक्तो ऽध्ययनाद् अनन्तरोऽध्याये २३

तथा गुरु-कर्मसु २४

मनसा चानध्याये २५

आहूताध्यायी च स्यात् २६

अदिवास्वापी २४

अगन्धसेवी २५

मैथुनं न चरेत् २६

उत्सन्न-श्लाघः २७

अङ्गानि न प्रक्षालयीत २८

प्रक्षालयीत त्वशुचिलिप्तानि गुरोर् असन्दर्शे २९

नाप्सु श्लाघमानः स्नायाद् - यदि स्नायाद् दण्डवत् ३०

जटिलः ३१

शिखाजटो वा वापयेद् इतरान् ३२

अ-नृत्त-दर्शी ११

सभाः समाजांश् चागन्ता १२

अजन-वाद-शीलः १३

रहश्-शीलः १४

गुरोर् उदाचारेष्व् अकर्ता स्वैरि-कर्माणि १५

स्त्रीभिर् यावद्-अर्थ-संभाषी १६

मृदुः १७

शान्तः १८

दान्तः १९

ह्रीमान् २०

दृढधृतिः २१

अग्लांस्नुः २२

अक्रोधनः २३

अनसूयुः २४

न प्रेक्षेत नग्नां स्त्रियम् ३

ओषधि-वनस्पतीनाम् आच्छिद्य नोपजिघ्रेत् ४

उपानहौ छत्रं यानम् इति च वर्जयेत् ५

न स्मयेत ६

नोपजिघ्रेत् स्त्रियं मुखेन ८

न हृदयेन प्रार्थयेत् ९

नाकारणाद् उपस्पृशेत् १०

रजस्वलो रक्तदन् सत्यवादी स्याद् इति हि ब्राह्मणम् ११

प्रमादादाचार्यस्य बुद्धिपूर्वं वा नियमातिक्रमं रहसि बोधयेत् २५

अनिवृत्तौ स्वयं कर्माण्यारभेत २६

निवर्तयेद्वा २७

स य एवं प्रणिहितात्मा ब्रह्मचार्यत्रैवास्य सर्वाणि कर्माणि फलवन्त्यवाप्तानि भवन्ति यान्यपि गृहमेधे २९

आचार्याधीनः स्यादन्यत्र पतनीयेभ्यः १९

हितकारी गुरोरप्रतिलोमयन्वाचा २०

अधासनशायी २१

सर्वाह्णं सुयुक्तो ऽध्ययनाद् अनन्तरोऽध्याये २३

तथा गुरु-कर्मसु २४

चेष्टति च चिकीर्षन्तच्छक्तिविषये २८

आचामेद्वा ३७

किं करवाणीत्य् आमन्त्र्य ३८

प्रेषितस्तदेव प्रतिपद्येत २५

नासमयेन कृच्छ्रं कुर्वीत त्रिःश्रावणं त्रिःसहवचनमिति परिहाप्य १०

अविचिकित्सा यावद् ब्रह्म निगन्तव्यम् इति हारीतः ११ +++(????)+++

न बहिर्वेदे गतिर्विद्यते १२

समादिष्टमध्यापयन्तं यावदध्ययनमुपसंगृह्णीयात् १३

नित्यमर्हन्तमित्येके १४

न गतिर् +++(=शुश्रूषा)+++ विद्यते १५

वृद्धानां तु १६

ब्रह्मणि मिथो विनियोगे न गतिर्विद्यते १७

ब्रह्म वर्धत इत्युपदिशन्ति १८

सदा निशायां गुरुं संवेशयेत्तस्य पादौ प्रक्षाल्य संवाह्य १

अनुज्ञातः संविशेत् २

न चैनमभिप्रसारयीत ३

न खट्वायां सतोऽभिप्रसारणमस्तीत्येके ४

न चास्य सकाशे संविष्टो भाषेत् ५

अभिभाषितस्त्वासीनः प्रतिब्रूयात् ६

स्वप्नं च वर्जयेत् २२

अथाहरहराचार्यं गोपायेद् धर्मार्थयुक्तैः कर्मभिः २३

स गुप्त्वा संविशन्ब्रूयाद्धर्मगोपायमाजूगुपमहमिति २४

अथ यः पूर्वोत्थायी जघन्यसंवेशी तमाहुर्न स्वपितीति २८

सायं प्रातर् उदकुम्भम् आहरेत् १३

सदारण्याद् एधान् आहृत्याधो निदध्यात् १४

नास्तम् इते समिद्धारो गच्छेत् १५

अग्निम् इद्ध्वा
परिसमूह्य +++(मार्जयित्वा)+++
समिध आदध्यात्
सायं प्रातर् यथोपदेशम् १६

सायम् एवाग्नि-पूजेत्य् एके १७

समिद्धम् अग्निं
पाणिना परिसमूहेन् - न समूहन्या १८

प्राक् तु याथाकामी १९

नाग्न्य्-उदक-शेषेण वृथा-कर्माणि कुर्वीताऽऽचामेद् वा २०

पाणि-संक्षुब्धेनोदकेनैक-पाण्याऽऽवर्जितेन च नाचामेत् २१

भुक्त्वा स्वयम् अमत्रं प्रक्षालयीत ३६

न चोच्छिष्टं कुर्यात् ३७

अशक्तौ भूमौ निखनेत् ३८

अप्सु वा प्रवेशयेत् ३९

आर्याय वा पर्यवदध्यात् ४०

अन्तर्धिने वा शूद्रा य ४१

भुक्त्वाचार्यस्य सकाशे नानूत्थायोच्छिष्टं प्रयच्छेत् ३६

आचामेद्वा ३७

किं करवाणीत्य् आमन्त्र्य ३८

उत्तिष्ठेत् तूष्णीं वा १

प्रोषितो भैक्षाद् अग्नौ कृत्वा भुञ्जीत ४२

भैक्षं हविषा संस्तुतं तत्राचार्यो देवतार्थे ४३

आहवनीयार्थे च ४४

तं भोजयित्वा यदुच्छिष्टम् ४५

यदुच्छिष्टं प्राश्नाति १

हविरुच्छिष्टमेव तत् २

यदन्यानि द्रव्याणि यथालाभमुपहरति दक्षिणा एव ताः ३

स एष ब्रह्मचारिणो यज्ञो नित्यप्रततः ४

नानुदेश्यं भुञ्जीत २२

तथा क्षार-लवण-मधु-मांसानि +++(गृह्यसूत्र उपनयनप्रकरणे क्षार-लवणयोर् त्र्यहं नियमनात् मध्वादेरेव त्र्यहादूर्ध्वं नित्यो निषेधः। )+++ २३

न चास्मै श्रुति-विप्रतिषिद्धम् उच्छिष्टं दद्यात् ५

यथा क्षार-लवण-मधु-मांसानीति ६

एतेनान्ये नियमा व्याख्याताः ७

श्रुतिर्हि बलीयस्यानुमानिकादाचारात् ८

दृश्यते चापि प्रवृत्तिकारणम् ९

प्रीतिर्ह्य् उपलभ्यते १०

पितुर् ज्येष्ठस्य च भ्रातुर् उच्छिष्टं भोक्तव्यम् ११

धर्म-विप्रतिपत्ताव् अभोज्यम् १२

कृत्वा विद्यां यावतीं शक्नुयाद्वेददक्षिणामाहरेद्धर्मतो यथाशक्ति १९

विषमगते त्वाचार्य उग्रतः शूद्र तो वाहरेत् २०

सर्वदा शूद्रत उग्रतो वाचार्यार्थस्याहरणं धार्म्यमित्येके २१

दत्वा च नानुकथयेत् २२

कृत्वा च नानुस्मरेत् २३

आत्मप्रशंसां परगर्हामिति च वर्जयेत् २४