प्रायश्चित्तम्

देशतः +++(→तीर्थस्थानेषु)+++ कालतः +++(→ग्रहणादौ)+++ शौचतः +++(→कृच्छ्रादेर् अन्ते)+++ सम्यक् प्रतिग्रहीतृत इति दानानि प्रतिपादयति १२

अधर्माहृतान् भोगान् अनुज्ञाय
न वयं चाधर्मश् चेत्य् अभिव्याहृत्या
ऽधोनाभ्य् उपरिजान्व् आछाद्य
त्रिषवणम् उदकम् उपस्पृशन्न्
अक्षीराक्षारालवणं भुञ्जानो
द्वादश वर्षाणि नागारं प्रविशेत् ११

ततः सिद्धिः १२

अथ संप्रयोगः स्याद् आर्यैः १३

एतद् एवान्येषाम् अपि पतनीयानाम् १४

सुरापोऽग्निस्पर्शां +++(क्वतिथां)+++ सुरां पिबेत् ३

स्त्रीणां चैवम् ५

अनाक्रोश्यमाक्रुश्यानृतं वोक्त्वा त्रिरात्रमक्षीराक्षारालवणभोजनं ३

शूद्रस्य सप्तरात्रमभोजनम् ४

स्त्रीणां चैवम् ५

जिह्वाच्छेदनं शूद्र स्यार्यं धार्मिकमाक्रोशतः १४

मिथ्याऽधीत-प्रायश्चित्तम् १०

संवत्सरम् आचार्य-हिते वर्तमानो
वाचं यच्छेत्
स्वाध्याय एवोत्सृजमानो वाचम्
आचार्य आचार्य-दारे भिक्षाचर्ये च ११

अभीचारानुव्याहारावशुचिकरावपतनीयौ १५

पतनीयाविति हारीतः १६

यथा चाण्डालोपस्पर्शने संभाषायां दर्शने च दोषस्तत्र प्रायश्चित्तम् ८

अवगाहनमपामुपस्पर्शने संभाषायां ब्राह्मणसंभाषा दर्शने ज्योतिषां दर्शनम् ९

यद् एकरात्रेण करोति पापं
कृष्णं+++(→शूद्रं)+++ वर्णं ब्राह्मणः सेवमानः ।
चतुर्थ-काल उदकाभ्यवायी +++(स्नानकर्ता)+++
त्रिभिर् वर्षैस् तद् अपहन्ति पापम् ११

अनार्यव-पैशुन-प्रतिषिद्धाऽचारेष्व्
अभक्ष्याऽभोज्याऽपेय-प्राशने
शूद्रायां च रेतः सिक्त्वा ऽयोनौ च
दोषवच् च कर्माभिसंधिपूर्वं कृत्वा ऽनभिसंधिपूर्वं वा
ऽब्लिङ्गाभिर् अप उपस्पृशेद्
वारुणीभिर् वान्यैर् वा पवित्रैर् यथा कर्माभ्यासः ७

एवमन्येष्व् अपि दोषवत्स्व् अपतनीयेषूत्तराणि यानि वक्ष्यामः १२

काम-मन्युभ्यां वा जुहुयात् -
कामोऽकार्षीन् मन्युर् अकार्षीद् इति जपेद् वा १३

पर्वणि वा तिलभक्ष उपोष्य वा श्वोभूत उदकम् उपस्पृश्य सावित्रीं प्राणायामशः सहस्र-कृत्व आवर्तयेद् अप्राणायामशो वा १४

श्रावण्यां पौर्णमास्यां तिल-भक्ष उपोष्य वा
श्वोभूते महानदम् उदकम् उपस्पृश्य
सावित्र्या समित्-सहस्रम् आदध्याज् जपेद् वा १

इष्टि-यज्ञ-क्रतून् वा पवित्रार्थान् आहरेत् २

अथाऽपरम् ।
बहून्य् अप्य् अपतनीयानि कृत्वा
त्रिभिर् अनश्नत्-पारायणैः कृत-प्रायश्चित्तो भवति ९

पतनीयवृत्तिस्त्वशुचिकराणां द्वादश मासान्द्वादशार्धमासान्द्वादश द्वादशाहान्द्वादश सप्ताहान्द्वादश त्र्यहान्द्वादशाहं सप्ताहं त्र्यहमेकाहम् १७

इत्यशुचिकरनिर्वेषो यथा कर्माभ्यासः १८

आतमितोः प्राणमायच्छेदित्येके +++(तावद् वा प्राणान् आयमयेद् यावद् अङ्गग्लानिर् न स्यात्)+++१५

नियमातिक्रमे चान्यस्मिन् १८

अभिनिम्रुक्ताभ्युदित+++(=सन्ध्याशायिनौ)+++-कुनखि-श्यावदा-ऽग्रदिधिषु+++(=कनिष्ठाया वोढा)+++–दिधिषू-पति+++(अग्रदिधिषौ ज्येष्ठायाः पश्चाद् वोढा)+++-पर्याहित-परीष्ट-परिवित्त+++(=अकृतविवाहः कनिष्ठे कृतविवाहे)+++-परिविन्न+++(=कनिष्ठे भागग्राहिणि ज्येष्ठः)+++-परिविविदानेषु +++(=परिविन्न-भ्राता)+++ चोत्तरोत्तरस्मिन्न् अशुचिकर-निर्वेषो गरीयान् गरीयान् २२

तच्च लिङ्गं +++(=कुनखित्वादिकम्)+++ चरित्वोद्धार्यमित्येके २३

अभोज्यं भुक्त्वा नैष्पुरीष्यम् +++(कदेति चेत् -)+++३

तत्-सप्त-रात्रेणावाप्यते ४

हेमन्त-शिशिरयोर् वोभयोः संध्योर् उदकम् उपस्पृशेत् ५

कृच्छ्र-द्वादश-रात्रं वा चरेत् ६

त्र्यहम् अनक्ताश्य्
अदिवाशी ततस् त्र्यहं
त्र्य्-अहम् अयाचित-व्रतस्
त्र्यहं नाश्नाति किंचनेति
कृच्छ्र-द्वादश-रात्रस्य विधिः ७

एतम् एवाभ्यसेत् संवत्सरं - स कृच्छ्रसंवत्सरः ८

दारव्यतिक्रमी खराजिनं बहिर्लोम परिधाय दारव्यतिक्रमिणे भिक्षामिति सप्तागाराणि चरेत् । सा वृत्तिः षण्मासान् १९

स्त्रियास्तु भर्तृव्यतिक्रमे कृच्छ्रद्वादशरात्राभ्यासस्तावन्तं कालम् २०

अविशिष्टं हि परत्वं पाणेः ५

तद्व्यतिक्रमे खलु पुनरुभयोर्नरकः ६

गर्दभेनावकीर्णी निरृतिं पाकयज्ञेन यजेत ८

तस्य शूद्रः प्राश्नीयात् ९

अनार्यव-पैशुन-प्रतिषिद्धाऽचारेष्व्
अभक्ष्याऽभोज्याऽपेय-प्राशने
शूद्रायां च रेतः सिक्त्वा ऽयोनौ च
दोषवच् च कर्माभिसंधिपूर्वं कृत्वा ऽनभिसंधिपूर्वं वा
ऽब्लिङ्गाभिर् अप उपस्पृशेद्
वारुणीभिर् वान्यैर् वा पवित्रैर् यथा कर्माभ्यासः ७

अनार्यां शयने बिभ्रेद्,
ददद् वृद्धिं+++(=interest)+++ +++(स्वद्रव्यस्य)+++, कषाय-पः+++(=सुराव्यतिरिक्तं मद्यं पिबन्)+++ ।
अब्राह्मण इव +++(सर्वान्)+++ वन्दित्वा,
तृणेष्व् आसीत पृष्ठ-तप् १०

नाश्य आर्यः शूद्रायाम् ८

वध्यः शूद्र आर्यायाम् ९

दारं चास्य कर्शयेत् १०

यथा कथा च परपरिग्रहम् अभिमन्यते - स्तेनो ह भवतीति कौत्स-हारीतौ, तथा कण्व-पुष्करसादी १

सन्त्य् अपवादाः परिग्रहेष्व् इति वार्ष्यायणिः २

अबुद्धिपूर्वमलंकृतो युवा परदारमनुप्रविशन्कुमारीं वा वाचा बाध्यः १८

बुद्धिपूर्वं तु दुष्टभावो दण्ड्यः १९

संनिपाते वृत्ते शिश्नच्छेदनं सवृषणस्य २०

कुमार्यां तु स्वान्यादाय नाश्यः २१

अथ +++(परदार-कुमार्यौ)+++ भृत्ये राज्ञा २२

रक्ष्ये चात ऊर्ध्वं मैथुनात् २३

निर्वेषाभ्युपाये तु स्वामिभ्योऽवसृजेत् २४

चरिते यथापुरं, +++(यतः)+++ धर्माद्धि संबन्धः १

सवर्णायामन्यपूर्वायां सकृत्संनिपाते पादः पततीत्युपदिशन्ति +++(अतः पतितप्रायश्चित्तस्य पादस् तस्मै)+++ ११

एवमभ्यासे पादः पादः १२

चतुर्थे सर्वम् १३

गुरुतल्पगामी तु सुषिरां सूर्मिं प्रविश्योभयत आदीप्याभिदहेदात्मानम् १५

मिथ्यैतदिति हारीतः १६

गुरुतल्पगामी सवृषणं शिश्नं परिवास्याञ्जलावाधाय दक्षिणां दिशमनावृत्तिं व्रजेत् १

ज्वलितां वा सूर्मिं परिष्वज्य समाप्नुयात् २

स्त्रीणां चैवम् ५

परीक्षार्थोऽपि ब्राह्मण आयुधं नाददीत ६

यो हिंसार्थमभिक्रान्तं हन्ति मन्युरेव मन्युं स्पृशति न तस्मिन्दोष इति पुराणे ७

पूर्वयोर्वर्णयोर्वेदाध्यायं हत्वा सवनगतं वाभिशस्तः ६

ब्राह्मणमात्रं च ७

गर्भं च तस्याविज्ञातम् ८

आत्रेयीं +++(=ऋतुस्नाताम्)+++ च स्त्रियम् ९

धर्मार्थसंनिपातेऽर्थग्राहिण एतदेव २३

तस्य निर्वेषः +++(=प्रायश्चित्तम्)+++ १०

अरण्ये कुटिं कृत्वा वाग्यतः शवशिरध्वजोऽर्धशाणीपक्षमधोनाभ्युपरिजान्वाच्छाद्य ११

तस्य पन्था अन्तरा वर्त्मनी १२

दृष्ट्वा चान्यमुत्क्रामेत् १३

खण्डेन लोहितकेन शरावेण ग्रामे प्रतिष्ठेत १४

कोऽभिशस्ताय भिक्षामिति सप्तागाराणि चरेत् १५

सा वृत्तिः १६

अलब्धोपवासः १७

गाश्च रक्षेत् १८

तासां निष्क्रमणप्रवेशने द्वितीयो ग्रामेऽर्थः १९

द्वादश वर्षाणि चरित्वा सिद्धः सद्भिः संप्रयोगः २०

आजिपथे वा कुटिङ्कृत्वा ब्राह्मणगव्योपजिगीषंआणो वसेत्त्रिः प्रतिराद्धोऽपजित्य वा मुक्तः २१

आश्वमेधिकं वावभृथमवेत्य मुच्यते २२

प्रथमं वर्णं परिहाप्य प्रथमं वर्णं हत्वा संग्रामं गत्वावतिष्ठेत । तत्रैनं हन्युः ११

अपि वा लोमानि त्वचं मांसमिति हावयित्वाग्निं प्रविशेत् १२

येष्वाभिशस्त्यं तेषामेकाङ्गं छित्त्वाप्राणहिंसायाम् +++(ततः शूद्रहप्रायश्चित्तम्)+++ ६

गुरुं हत्वा श्रोत्रियं वा कर्मसमाप्तमेतेनैव विधिनोत्तमादुच्छ्वासाच्चरेत् २४

नास्यास्मिंल्लोके प्रत्यापत्तिर्विद्यते कल्मषं तु निर्हण्यते २५

स्त्रीणां चैवम् ५

यो ह्यात्मानं परं वाभिमन्यते +++(=हन्ति)+++ ऽभिशस्त एव स भवति १७

एतेनैव विधिनोत्तमादुच्छ्वासाच्चरेत् । नास्यास्मिंल् लोके प्रत्यापत्तिर्विद्यते । कल्मषं तु निर्हण्यते १८

अथ भ्रूणहा श्वाजिनं खराजिनं वा बहिर्लोम परिधाय पुरुषशिरः प्रतीपानार्थमादाय २१

खट्वाङ्गं दण्डार्थे कर्मनामधेयं प्रब्रुवाणश्चङ्क्रम्येत को भ्रूणघ्ने भिक्षामिति । ग्रामे प्राणवृत्तिं प्रतिलभ्य शून्यागारं वृक्षमूलं वाभ्युपाश्रयेन्न हि म आर्यैः संप्रयोगो विद्यते १-१

एतेनैव विधिनोत्तमादुच्छ्वासाच्चरेत् । नास्यास्मिंल् लोके प्रत्यापत्तिर्विद्यते । कल्मषं तु निर्हण्यते १-२

खट्वाङ्गं दण्डार्थे कर्मनामधेयं प्रब्रुवाणश्चङ्क्रम्येत को भ्रूणघ्ने भिक्षामिति । ग्रामे प्राणवृत्तिं प्रतिलभ्य शून्यागारं वृक्षमूलं वाभ्युपाश्रयेन्न हि म आर्यैः संप्रयोगो विद्यते १-१

एतेनैव विधिनोत्तमादुच्छ्वासाच्चरेत् । नास्यास्मिंल् लोके प्रत्यापत्तिर्विद्यते । कल्मषं तु निर्हण्यते १-२

क्षत्रियं हत्वा गवां सहस्रं वैरयातनार्थं दद्यात् १

शतं वैश्ये २

दश शूद्रे ३

ऋषभश्चात्राधिकः सर्वत्र प्रायश्चित्तार्थः ४

स्त्रीषु चैतेषामेवम् ५

स्त्रीणां चैवम् ५

पुरुषवधे स्तेये भूम्यादान इति स्वान्यादाय वध्यः १६

चक्षुनिरोधस्त्वेतेषु ब्राह्मणस्य १७

वायसप्रचलाकबर्हिणचक्रवाकहंसभासमण्डूकनकुलडेरिकाश्वहिंसायां शूद्र वत्प्रायश्चित्तम् १३

धेन्वनडुहोश्चाकारणात् १

धुर्यवाहप्रवृत्तौ चेतरेषां प्राणिनाम् २

स्त्रीणां चैवम् ५