-
उपक्रमन्यायः
-
उत्सर्गापवाद-न्यायः
-
अध्याहारापेक्षया ऽनुषङ्गो वरः।
-
सावकाशता - निरवकाशो विधिस् सावकाशापेक्षया बलवान्।
-
अन्यथा समान-बले सति, धर्मि-ग्राहक-प्रमाणानि बलीयांसि धर्म-मात्र-ग्राहक-प्रमाणापेक्षया।
-
प्रामाण्ये तारतम्यम् - इदम् अन्यत्र निश्चितम्। बलवत्-प्रमाणानुसारेणावरः प्रमाणो नेयः, नान्यथा।
न हि निन्दा
- By the nahi-nindA nyAya, scholars (LT_U) have often understood these contesting statements as merely advertising their own exaltedness - given the mutual complementarity (besides competitiveness) of the relationship between such texts and traditions.
- Consider the analogous role of myths showing conflicts among the deva-s.
- Even the mutual bickering among brAhmaNa-s of veda shAkhA-s was harmonized in this way by the sUtra period.
विकल्पः
विरोधे बल-साम्ये च सति हि
गत्यन्तराभावाद् विकल्पः स्वीक्रियते ।
न च गुरु-लघुनोर् विकल्पस् संभवति,
गुरु-विधायकस्य शास्त्रस्याननुष्ठान-लक्षणाप्रामाण्य-प्रसङ्गात् ।+++(4)+++
न हि लघौ सति
गुरौ कश्चिद् अपि प्रवर्तते ।
इति वेङ्कटनाथः।
Multi-level understanding
Multiple appropriate meanings
- upaniShad-s provide a framework for understanding a sagely statement in AdyAtmika, Adi-daivika and Adi-bhautika terms.
- yAska’s nirukta explains the same mantra from different perspectives.
- " सोमं॑ मन्यते पपि॒वान् यत् स॑म्पिं॒षन्त्योष॑धिम्। सोमं॒ यं ब्र॒ह्माणो॑ वि॒दुर्न तस्या॑श्नाति॒ कश्च॒न ॥ " इत्य् ऋचो व्याख्या यास्केन द्वेधा दत्ता - अधियज्ञरीत्या, अधिदैवरीत्या च [मूलम्]।
- patanjali in mahAbhAShya provides such an example while elucidating P I.3.14 - 29 R I.16 - 18 {2/29} “catvari śṛṅgā trayaḥ asya padā dve śīrṣe sapta hastāsaḥ asya tridhā baddhaḥ vṛṣabhaḥ roravīti mahaḥ devaḥ martyān a viveśa " [ITX], while sAyaNa acknowledges different multiple meanings [RV4.58.3].