details open>
अथात ऐन्द्रो महाभिषेकः ।
Haug
(The Mahâbhiṣeka or Grand Inauguration Cereminy of Indra.)
(The Elevation of Indra to the Royalty over the Gods. His Throne-seat. By what Mantras he Ascended it. The Gods Proclaim him as King by mentioning all his Titles.)
Now follows the great inauguration (mahâbhiṣeka) of Indra.
मूलम्
अथात ऐन्द्रो महाभिषेकः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ते देवा अब्रुवन्सप्रजापतिका अयं वै देवानामोजिष्ठो बलिष्ठः सहिष्ठः सत्तमः पारयिष्णुतम इममेवाभिषिञ्चामहा इति ।
Haug
The gods, headed by Prajāpati, said to one another (pointing with their hands to Indra): “This one is among the gods the most vigorous, most strong, most valiant, most perfect, who carries best out any work (to be done). Let us instal him (to the kingship over us).”
मूलम्
ते देवा अब्रुवन्सप्रजापतिका अयं वै देवानामोजिष्ठो बलिष्ठः सहिष्ठः सत्तमः पारयिष्णुतम इममेवाभिषिञ्चामहा इति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तथेति तद्वै तदिन्द्रमेव ।
Haug
They all consented to perform just this ceremony (mahâbhiṣeka) on Indra.
मूलम्
तथेति तद्वै तदिन्द्रमेव ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मा एतामासन्दीं समभरन्नृचं नाम ।
Haug
They brought for him that throne-seat, which is called the Rik-formed.[1]
Haug - Notes
[1] It was composed of all the sacred mantras of the Rigveda. On the different Sâmans mentioned here, see the notes on page 282.मूलम्
तस्मा एतामासन्दीं समभरन्नृचं नाम ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्यै बृहच्च रथन्तरं च पूर्वौ पादावकुर्वन् ।
Haug
They made the Bṛihat and Rathantara verses its two forelegs,
मूलम्
तस्यै बृहच्च रथन्तरं च पूर्वौ पादावकुर्वन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वैरूपं च वैराजं चापरौ ।
Haug
the Vairûpa and Vairāja verses its hind-legs,
मूलम्
वैरूपं च वैराजं चापरौ ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
शाक्वररैवते शीर्षण्ये नौधसं च कालेयं चानूच्ये ।
Haug
the Śākvara and Raivata (verses) its top-boards, the Nāudhasa and Kāleya its side-boards.
मूलम्
शाक्वररैवते शीर्षण्ये नौधसं च कालेयं चानूच्ये ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऋचः प्राचीनातानान्सामानि तिरश्चीनवायान्यजूंष्यतीकाशान्यश आस्तरणं श्रियमुपबर्हणम् ।
Haug
The Rik verses were made the threads of the texture which went lengthwise, the Sāmans were the threads which went crossways, the Yajus verses the intervals in the texture. They made (the goddess of) Glory its covering, and (the goddess of) Fortune its pillow.
मूलम्
ऋचः प्राचीनातानान्सामानि तिरश्चीनवायान्यजूंष्यतीकाशान्यश आस्तरणं श्रियमुपबर्हणम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्यै सविता च बृहस्पतिश्च पूर्वौ पादावधारयतां वायुश्च पूषा चापरौ मित्रावरुणौ शीर्षण्ये अश्विनावनूच्ये ।
Haug
Savitar and Bṛihaspati were holding its two fore-legs, Vāyu and Pûṣan the two hind-legs, Mitra and Varuṇa the two top-boards, the Aśvins the two side-boards.
मूलम्
तस्यै सविता च बृहस्पतिश्च पूर्वौ पादावधारयतां वायुश्च पूषा चापरौ मित्रावरुणौ शीर्षण्ये अश्विनावनूच्ये ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स एतामासन्दीमारोहत् ।
Haug
Indra then ascended the throne-seat, addressing it thus:
मूलम्
स एतामासन्दीमारोहत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वसवस्त्वा गायत्रेण च्छन्दसा त्रिवृता स्तोमेन रथंतरेण साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
Haug
“May the Vasus ascend thee with the Gāyatrī metre, with the Trivṛit Stoma, with the Rathantara Sāma.
मूलम्
वसवस्त्वा गायत्रेण च्छन्दसा त्रिवृता स्तोमेन रथंतरेण साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानन्वारोहामि साम्राज्याय ।
Haug
After them I then ascend for obtaining universal sovereignty.
मूलम्
तानन्वारोहामि साम्राज्याय ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
रुद्रास्त्वा त्रैष्टुभेन च्छन्दसा पञ्चदशेन स्तोमेन बृहता साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
Haug
May the Rudras ascend thee with the Triṣṭubh metre, the fifteen-fold Stoma, and the Bṛihat Sāma.
मूलम्
रुद्रास्त्वा त्रैष्टुभेन च्छन्दसा पञ्चदशेन स्तोमेन बृहता साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानन्वारोहामि भौज्याय ।
Haug
After them then I ascend for obtaining increase of enjoyment.
मूलम्
तानन्वारोहामि भौज्याय ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
आदित्यास्त्वा जागतेन च्छन्दसा सप्तदशेन स्तोमेन वैरूपेण साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
Haug
May the Ādityas ascend thee with the Jagati metre, the seventeen-fold Stoma, and the Vairûpa Sāma.
मूलम्
आदित्यास्त्वा जागतेन च्छन्दसा सप्तदशेन स्तोमेन वैरूपेण साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानन्वारोहामि स्वाराज्याय ।
Haug
After them I ascend for obtaining independent rule.
मूलम्
तानन्वारोहामि स्वाराज्याय ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
विश्वे त्वा देवा आनुष्टुभेन च्छन्दसैकविंशेन स्तोमेन वैराजेन साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
Haug
May the Viśve Devāḥ ascend thee with the Anuṣṭubh metre, the twenty-one-fold Stoma, and the Vairāja Sāma.
मूलम्
विश्वे त्वा देवा आनुष्टुभेन च्छन्दसैकविंशेन स्तोमेन वैराजेन साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानन्वारोहामि वैराज्याय ।
Haug
After them I ascend for obtaining distinguished rule.
मूलम्
तानन्वारोहामि वैराज्याय ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
साध्याश्च त्वा ऽऽप्त्याश्च देवाः पाङ्क्तेन च्छन्दसा त्रिणवेन स्तोमेन शाक्वरेण साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
Haug
May the divine Sādhyās and Āptyas ascend thee with the Paṅkti metre, the Tṛinava (twenty-seven-fold) Stoma, and the Śākvara Sāma.
मूलम्
साध्याश्च त्वा ऽऽप्त्याश्च देवाः पाङ्क्तेन च्छन्दसा त्रिणवेन स्तोमेन शाक्वरेण साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानन्वारोहामि राज्याय ।
Haug
After them I ascend for obtaining royal power.
मूलम्
तानन्वारोहामि राज्याय ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मरुतश्च त्वा ऽङ्गिरसश्च देवा अतिच्छन्दसा छन्दसा त्रयस्त्रिंशेन स्तोमेन रैवतेन साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
Haug
May the divine Marutas and Aṅgiras ascend thee with the Atichandas metre, the thirty-three-fold Stoma, and the Raivata Sāma.
मूलम्
मरुतश्च त्वा ऽङ्गिरसश्च देवा अतिच्छन्दसा छन्दसा त्रयस्त्रिंशेन स्तोमेन रैवतेन साम्ना ऽऽरोहन्तु ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानन्वारोहामि पारमेष्ठ्याय माहाराज्याया ऽऽधिपत्याय स्वावश्यायातिष्ठाया ऽऽरोहामीति ।
Haug
After them, then, I ascend for obtaining the fulfilment of the highest desires for becoming a great king, for supreme mastership, independence, and a long residence.
मूलम्
तानन्वारोहामि पारमेष्ठ्याय माहाराज्याया ऽऽधिपत्याय स्वावश्यायातिष्ठाया ऽऽरोहामीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतामासन्दीमारोहत् ।
Haug
By these words, one should ascend the throne-seat.
मूलम्
एतामासन्दीमारोहत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तमेतस्यामासन्द्यामासीनं विश्वे देवा अब्रुवन् ।
Haug
After Indra had seated himself on this throne-seat, the Viśve Devāḥ said to him,
मूलम्
तमेतस्यामासन्द्यामासीनं विश्वे देवा अब्रुवन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
न वा अनभ्युत्क्रुष्ट इन्द्रो वीर्यं कर्तुमर्हति ।
Haug
“Indra cannot achieve any feat if he is not everywhere publicly proclaimed[2] (as hero);”
Haug - Notes
[2]The term is anabhyutkruṣṭa.
मूलम्
न वा अनभ्युत्क्रुष्ट इन्द्रो वीर्यं कर्तुमर्हति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अभ्येनमुत्क्रोशामेति ।
Haug
“but if he be thus proclaimed, he can do so.”
मूलम्
अभ्येनमुत्क्रोशामेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तथेति ।
Haug
They then consented to do so,
मूलम्
तथेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं विश्वे देवा अभ्युदक्रोशन् ।
Haug
and consequently, turning towards Indra, cried aloud (calling him by all his titles.)
मूलम्
तं विश्वे देवा अभ्युदक्रोशन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
इमं देवा अभ्युत्क्रोशत सम्राजं साम्राज्यं भोजं भोजपितरं स्वराजं स्वाराज्यं विराजं वैराज्यं राजानं राजपितरं परमेष्ठिनं पारमेष्ठ्यम् ।
Haug
The gods bestowed on him (Indra), by proclaiming him as “universal ruler,” universal rule; by proclaiming him as “enjoyer (of pleasures),” they made him father (of pleasures); by proclaiming him as “independent ruler,” they granted him independence of rule; by proclaiming him as “distinguished king,” they conferred on him royal distinction; by proclaiming him “king,” they made him father of kings; by calling him “one who has attained the highest desires,” they granted him fulfilment of the highest desires.
मूलम्
इमं देवा अभ्युत्क्रोशत सम्राजं साम्राज्यं भोजं भोजपितरं स्वराजं स्वाराज्यं विराजं वैराज्यं राजानं राजपितरं परमेष्ठिनं पारमेष्ठ्यम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
क्षत्त्रमजनि क्षत्त्रियो ऽजनि विश्वस्य भूतस्याधिपतिरजनि विशामत्ता ऽजनि पुरां भेत्ता ऽजन्यसुराणां हन्ता ऽजनि ब्रह्मणो गोप्ता ऽजनि धर्मस्य गोप्ता ऽष्ठाय जनीति ।
Haug
(The gods then continued proclaiming his heroic virtues in the following manner): “The Kṣattra is born; the Kṣattriya is born; the supreme master of the whole creation is born; the devourer of the (hostile) tribes is born; the destroyer of the hostile castles is born; the slayer of the Asuras is born; the protector of the Brahma is born; the protector of the religion is born.”
मूलम्
क्षत्त्रमजनि क्षत्त्रियो ऽजनि विश्वस्य भूतस्याधिपतिरजनि विशामत्ता ऽजनि पुरां भेत्ता ऽजन्यसुराणां हन्ता ऽजनि ब्रह्मणो गोप्ता ऽजनि धर्मस्य गोप्ता ऽष्ठाय जनीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तमभ्युत्क्रुष्टं प्रजापतिरभिषेक्ष्यन्नेतयर्चा ऽभ्यमन्त्रयत ।
Haug
After (his royal dignity) was thus proclaimed, Prajāpati, when being just about performing the inauguration ceremony, recited over him (consecrated him with) the following mantra:
मूलम्
तमभ्युत्क्रुष्टं प्रजापतिरभिषेक्ष्यन्नेतयर्चा ऽभ्यमन्त्रयत ।