१७

तमृत्विज ऊचुस्त्वमेव नो ऽस्याह्नः संस्थामधिगच्छेति ।

(Śunaḥśepa is Released. He Invents the Añjaḥ Sava Preparation of the Soma. Viśvâmitra Adopts him as his Son. Stanzas.)

The priests now said to Śunaḥśepa, “Thou art now only ours (thou art now a priest like us); take part in the performance of the particular ceremonies of this day (the abiṣechanîya).”

तमृत्विज ऊचुस्त्वमेव नो ऽस्याह्नः संस्थामधिगच्छेति ।

अथ हैतं शुनःशेपो ऽञ्जःसवं ददर्श ।

He then saw (invented) the method of direct preparation of the Soma juice (añjaḥ sava without intermediate fermentation)

अथ हैतं शुनःशेपो ऽञ्जःसवं ददर्श ।

तमेताभिश्चतसृभिरभिसुषाव यच्चिद्धि त्वं गृहे गृह इति ।

after it is squeezed, and carried it out under the recital of the four verses, yach chid dhi tvam gṛihe gṛihe (1,285-8).

तमेताभिश्चतसृभिरभिसुषाव यच्चिद्धि त्वं गृहे गृह इति ।

अथैनं द्रोणकलशमभ्यवनिनायोच्छिष्टं चम्वोर्भरेत्येतयर्चा ।

Then, by the verse, uchchhiṣṭaṁ chamvor (1, 28, 9), he brought it into the Droṇakalaśa.[10]

[10]The large vessel for keeping the Soma in readiness for sacrificial purposes, after it has been squeezed.

अथैनं द्रोणकलशमभ्यवनिनायोच्छिष्टं चम्वोर्भरेत्येतयर्चा ।

अथ हास्मिन्नन्वारब्धे पूर्वाभिश्चतसृभिः स स्वाहाकाराभिर्जुहवांचकार ।

Then, after having been touched by Hariśchandra, he sacrificed the Soma, under the recital of the four first verses (of the hymn, yatra grāvā pṛithubudhna (1, 28, 1-4), which were accompanied by the formula Swāhā.

अथ हास्मिन्नन्वारब्धे पूर्वाभिश्चतसृभिः स स्वाहाकाराभिर्जुहवांचकार ।

अथैनमवभृथमभ्यवनिनाय त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वानित्येताभ्याम् ।

Then he brought the implements required for making the concluding ceremonies (avabhṛitha) of this sacrifice to the spot, and performed them under the recital of the two verses, tvaṁ no agne Varuṇasya (4, 1, 4-5).

अथैनमवभृथमभ्यवनिनाय त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वानित्येताभ्याम् ।

अथैनमत ऊर्ध्वमग्निमाहवनीयमुपस्थापयांचकार शुनश्चिच्छेपं निदितं सहस्रादिति ।

Then, after this ceremony was over, Śunaḥśepa summoned Hariśchandra to the Ahavaniya fire,[11] and recited the verse, Śunaḥ chichchhepaṁ niditam (5, 2, 7).

[11]They returned from the place of the Uttarâ Vedi to the Vedi, where the Iṣṭis are performed.

अथैनमत ऊर्ध्वमग्निमाहवनीयमुपस्थापयांचकार शुनश्चिच्छेपं निदितं सहस्रादिति ।

अथ ह शुनःशेपो विश्वामित्रस्याङ्कमाससाद ।

Śunaḥśepa then approached the side of Viśvāmitra (and sat by him).

अथ ह शुनःशेपो विश्वामित्रस्याङ्कमाससाद ।

स होवाचाजीगर्तः सौयवसिर्ऋषे पुनर्मे पुत्रं देहीति ।

Ajīgarta, the son of Suyavasa, then said, “O Riṣi ! return me my son.”

स होवाचाजीगर्तः सौयवसिर्ऋषे पुनर्मे पुत्रं देहीति ।

नेति होवाच विश्वामित्रो देवा वा इमं मह्यमरासतेति ।

He answered, “No, for the gods have presented (devā arāsata) him to me.”

नेति होवाच विश्वामित्रो देवा वा इमं मह्यमरासतेति ।

स ह देवरातो वैश्वामित्र आस ।

Since that time, he was Devarāta, Viśvāmitra’s son.

स ह देवरातो वैश्वामित्र आस ।

तस्यैते कापिलेयबाभ्रवाः ।

From him come the Kapileyas and Babhravas.

तस्यैते कापिलेयबाभ्रवाः ।

स होवाचाजीगर्तः सौयवसिस्त्वं वेहि विह्वयावहा इति ।

Ajīgarta further said, “Come, then, we (thy mother and I myself) will call thee,”

स होवाचाजीगर्तः सौयवसिस्त्वं वेहि विह्वयावहा इति ।

स होवाचाजीगर्तः सौयवसिराङ्गिरसो जन्मना ऽस्याजीगर्तिः श्रुतः कविः ऋषे पैतामहात्तन्तोर्मा ऽपगाः पुनरेहि मामिति ।

and added, “Thou art known as the seer from Ajīgarta’s family, as a descendant of the Aṅgirasāḥ. Therefore, O Ṛiṣi, do not leave your ancestral home; return to me.”

स होवाचाजीगर्तः सौयवसिराङ्गिरसो जन्मना ऽस्याजीगर्तिः श्रुतः कविः ऋषे पैतामहात्तन्तोर्मा ऽपगाः पुनरेहि मामिति ।

स होवाच शुनःशेपो ऽदर्शुस्त्वा शासहस्तं न यच्छूद्रेष्वलप्सत ।

Śunaḥśepa answered, “What is not found even in the hands of a Śūdra, one has seen in thy hand, the knife (to kill thy son);

स होवाच शुनःशेपो ऽदर्शुस्त्वा शासहस्तं न यच्छूद्रेष्वलप्सत ।

गवां त्रीणि शतानि त्वमवृणीथा मदङ्गिर इति ।

three hundred cows thou hast preferred to me, O Aṅgiras !”

गवां त्रीणि शतानि त्वमवृणीथा मदङ्गिर इति ।

स होवाचाजीगर्तः सौयवसिस्तद्वै मा तात तपति पापं कर्म मया कृतम् तदहं निह्नुवे तुभ्यं प्रतियन्तु शता गवामिति ।

Ajīgarta then answered, “O my dear son! I repent of the bad deed I have committed; I blot out this stain! one hundred of the cows shall be thine !”

स होवाचाजीगर्तः सौयवसिस्तद्वै मा तात तपति पापं कर्म मया कृतम् तदहं निह्नुवे तुभ्यं प्रतियन्तु शता गवामिति ।

स होवाच शुनःशेपो यः सकृत्पापकं कुर्यात्कुर्यादेनत्ततो ऽपरम् नापागाः शौद्रान्न्यायादसन्धेयं त्वया कृतमिति ।

Śunaḥśepa answered, “Who once might commit such a sin, may commit the same another time; thou art still not free from the brutality of a Śūdra, for thou hast committed a crime for which no reconciliation exists.”

स होवाच शुनःशेपो यः सकृत्पापकं कुर्यात्कुर्यादेनत्ततो ऽपरम् नापागाः शौद्रान्न्यायादसन्धेयं त्वया कृतमिति ।

असन्धेयमिति ह विश्वामित्र उपपपाद ।

“Yes, irreconcileable (is this act),” interrupted Viśvāmitra.

असन्धेयमिति ह विश्वामित्र उपपपाद ।

स होवाच विश्वामित्रो भीम एव सौयवसिः शासेन विशिशासिषुः अस्थात् ।

Viśvāmitra then said, “Fearful was Suyavasa’s son (to look at) when he was standing ready to murder, holding the knife in his hand;

स होवाच विश्वामित्रो भीम एव सौयवसिः शासेन विशिशासिषुः अस्थात् ।

मैतस्य पुत्रो भूर्ममैवोपेहि पुत्रतामिति ।

do not become his son again; but enter my family as my son.”

मैतस्य पुत्रो भूर्ममैवोपेहि पुत्रतामिति ।

स होवाच शुनःशेपः स वै यथा नो ज्ञपया ऽऽराजपुत्र तथा वद यथैवा ऽऽङ्गिरसः सन्नुपेयां तव पुत्रतामिति ।

Śunaḥśepa then said, “O prince, let us know, tell (us) how I, as an Aṅgirasaḥ, can enter thy family as thy (adopted) son?”

स होवाच शुनःशेपः स वै यथा नो ज्ञपया ऽऽराजपुत्र तथा वद यथैवा ऽऽङ्गिरसः सन्नुपेयां तव पुत्रतामिति ।

स होवाच विश्वामित्रो ज्येष्ठो मे त्वं पुत्राणां स्यास्तव श्रेष्ठा प्रजा स्यात् ।

Viśvāmitra answered, “Thou shalt be the first-born of my sons, and thy children the best.

स होवाच विश्वामित्रो ज्येष्ठो मे त्वं पुत्राणां स्यास्तव श्रेष्ठा प्रजा स्यात् ।

उपेया दैवं मे दायं तेन वै त्वोपमन्त्रय इति ।

Thou shalt now enter on the possession of my divine heritage. I solemnly instal thee to it.”

उपेया दैवं मे दायं तेन वै त्वोपमन्त्रय इति ।

स होवाच शुनःशेपः संज्ञानानेषु वै ब्रूयात्सौहार्द्याय मे श्रियै यथा ऽहं भरतऋषभोपेयां तव पुत्रतामिति ।

Śunaḥśepa then said, “When thy sons should agree to thy wish that I should enter thy family, O thou best of the Bharatas ! then tell them for the sake of my own happiness to receive me friendly.”

स होवाच शुनःशेपः संज्ञानानेषु वै ब्रूयात्सौहार्द्याय मे श्रियै यथा ऽहं भरतऋषभोपेयां तव पुत्रतामिति ।

अथ ह विश्वामित्रः पुत्रान् आमन्त्रयामास मधुछन्दाः शृणोतन ऋषभः रेणुः अष्टकः ये के च भ्रातरः स्थ न अस्मै ज्यैष्ठ्याय कल्पध्वम् इति।

Viśvāmitra then addressed his sons as follows: “Hear ye now, Madhuchhandah, Ṛiṣabha, Reṇu, Aṣṭaka, and all ye brothers, do not think[12] yourselves (entitled) to the right of primogeniture, which is (Śunaḥśepa’s).”

[12]I have parsed the word sthana as stha na. if sthana is taken as a 2nd person plural, as Maz Muller (following Sâyaṇa) does in his translation of the story of Śunaḥśepa (History of Ancient Sanscrit Literature, page 418), the passage is to be translated as follows: “and all you brothers that you are, think him to be entitled to the primogeniture.“

अथ ह विश्वामित्रः पुत्रानामन्त्रयामास मधुच्छन्दाः शृणोतन ऋषभो रेणुरष्टकः ये के च भ्रातरः स्थ नास्मै ज्यैष्ठ्याय कल्पध्वमिति ।