३५

ते हा ऽऽदित्यानङ्गिरसो ऽयाजयंस्तेभ्यो याजयद्भ्य इमाम्पृथिवीम्पूर्णां दक्षिणानामददुस्तानियम्प्रतिगृहीता ऽतपत्तान्न्यवृञ्जन्सा सिंही भूत्वा विजृभन्ती जनानचरत् ।

(On the Dakṣiṇā given by the Ādityas to the Aṅgirasas. The Devanîtha Hymn.)

The Aṅgirasas, therefore, assisted the Ādityas in their sacrifice. For this service, the Ādityas gave them the earth filled with presents (dakṣiṇā) as reward. But when they had accepted her, she burnt them. Therefore they flung her away. She then became a lioness, and, opening her mouth, attacked people.

ते हा ऽऽदित्यानङ्गिरसो ऽयाजयंस्तेभ्यो याजयद्भ्य इमाम्पृथिवीम्पूर्णां दक्षिणानामददुस्तानियम्प्रतिगृहीता ऽतपत्तान्न्यवृञ्जन्सा सिंही भूत्वा विजृभन्ती जनानचरत् ।

तस्याः शोचत्या इमे प्रदराः प्रादीर्यन्त ये ऽस्या इमे प्रदराः समेव हैव ततः पुरा ।

From this burning state of the earth came those ruptures (which are now visible on her), whereas she had been previously quite even.[31]

[31]Here we have an attempt to explain the unevenness of the earth. It is interesting to see the theories of modern geology foreshadowed in this certainly ancient myth.

तस्याः शोचत्या इमे प्रदराः प्रादीर्यन्त ये ऽस्या इमे प्रदराः समेव हैव ततः पुरा ।

तस्मादाहुर्न निवृत्तदक्षिणाम्प्रतिगृह्णीयान्नेन्मा शुचा विद्धा शुचा विध्यादिति ।

Thence one shall not retake a sacrificial reward which one has once refused to accept. (For he must think) the Dakṣiṇā being penetrated by a flame, shall not penetrate me with it.

तस्मादाहुर्न निवृत्तदक्षिणाम्प्रतिगृह्णीयान्नेन्मा शुचा विद्धा शुचा विध्यादिति ।

यदि त्वेनाम्प्रतिगृह्णीयादप्रियायैनाम्भ्रातृव्याय दद्यात्परा हैव भवति ।

But should he take it back, then he may give it to his adversary and enemy, who will be defeated, for it burns him.

यदि त्वेनाम्प्रतिगृह्णीयादप्रियायैनाम्भ्रातृव्याय दद्यात्परा हैव भवति ।

अथ यो ऽसौ तपतीँ३ एषो ऽश्वः श्वेतो रूपं कृत्वा ऽश्वाभिधान्यपिहितेना ऽऽत्मना प्रतिचक्रम इमं वो नयाम इति ।

That (Āditya, the sun) then assuming the shape of a white horse with bridle and harness, presented himself to the other Ādityas, who said, “Let us carry this gift to you (the Aṅgirasas).”

अथ यो ऽसौ तपतीँ३ एषो ऽश्वः श्वेतो रूपं कृत्वा ऽश्वाभिधान्यपिहितेना ऽऽत्मना प्रतिचक्रम इमं वो नयाम इति ।

स एष देवनीथो ऽनूच्यते ।

Therefore this Devanītha, i.e., what is carried by the gods, is to be recited.

स एष देवनीथो ऽनूच्यते ।

आदित्या ह जरितरङ्गिरोभ्यो दक्षिणामनयन् ।

(Now follows the Devanītha, with Explanatory Remarks.)

“The Ādityas, O singer! brought the Aṅgirasas their reward.

आदित्या ह जरितरङ्गिरोभ्यो दक्षिणामनयन् ।

तां ह जरितर्न प्रत्यायन्निति ।

The Aṅgirasas, O singer, did not go near,”

तां ह जरितर्न प्रत्यायन्निति ।

न हि त इमाम्प्रत्यायन् ।

i.e., they did not go near to that first gift (the earth).

न हि त इमाम्प्रत्यायन् ।

तामु ह जरितः प्रत्यायन्निति ।

“But, O singer ! (afterwards) they went near it,”

तामु ह जरितः प्रत्यायन्निति ।

प्रति हि ते ऽमुमायन् ।

i.e., they went near the other gift (the white horse).

प्रति हि ते ऽमुमायन् ।

तां ह जरितर्न प्रत्यगृभ्णन्निति ।

“They did not accept it, O singer,”

तां ह जरितर्न प्रत्यगृभ्णन्निति ।

न हि त इमाम्प्रत्यगृभ्णन् ।

i.e., they did not accept this earth.

न हि त इमाम्प्रत्यगृभ्णन् ।

तामु ह जरितः प्रत्यगृभ्णन्निति ।

“But they accepted it,”

तामु ह जरितः प्रत्यगृभ्णन्निति ।

प्रति हि ते ऽमुमगृभ्णन् ।

i.e., they accepted that white horse.

प्रति हि ते ऽमुमगृभ्णन् ।

अहा नेत सन्नविचेतनानीत्येष ह वा अह्नां विचेतयिता ।

“He (Āditya, the sun), being carried away,[32] the days disappeared;” for he (the sun) makes the days visible.

[32]Instead of neta sann, which reading is to be found here, as well as in the Atharvaveda, netaḥ sunn must be read; neath, then, is an irregular form of the past part, of ni, to carry, standing for nita.

अहा नेत सन्नविचेतनानीत्येष ह वा अह्नां विचेतयिता ।

जज्ञा नेत सन्नपुरोगवास इति ।

“He being carried away, the wise men were without a leader (purogava).”

जज्ञा नेत सन्नपुरोगवास इति ।

दक्षिणा वै यज्ञानाम्पुरोगवी यथा ह वा इदमनो ऽपुरोगवं रिष्यत्येवं हैव यज्ञो ऽदक्षिणो रिष्यति ।

For the reward (Dakṣiṇā) is the leader in the sacrifices. Just as a carriage without having a bullock as a leader yoked to it, becomes damaged, a sacrifice at which no reward (Dakṣiṇā) is given, becomes damaged also.

दक्षिणा वै यज्ञानाम्पुरोगवी यथा ह वा इदमनो ऽपुरोगवं रिष्यत्येवं हैव यज्ञो ऽदक्षिणो रिष्यति ।

तस्मादाहुर्दातव्यैव यज्ञे दक्षिणा भवत्यत्यल्पिकापि ।

Therefore, the sacrificial reward must be given (to the performers of a sacrifice), and even if it should be but very little (on account of the poverty of the sacrificer).

तस्मादाहुर्दातव्यैव यज्ञे दक्षिणा भवत्यत्यल्पिकापि ।

उत श्वेत आशुपत्वा उतो पद्याभिर्जविष्ठः उतेमाशु मानम्पिपर्ति आदित्या रुद्रा वसवस्त्वेळते इदं राधः प्रतिगृभ्णीह्यङ्गिर इति ।

“And, further, this horse is white, with quickly running feet, the swiftest (of all). He quickly discharges the duties incumbent on him. The Ādityas, Rudras and Vasavas praise (him). Accept, therefore, this gift, O Aṅgiras!”

उत श्वेत आशुपत्वा उतो पद्याभिर्जविष्ठः उतेमाशु मानम्पिपर्ति आदित्या रुद्रा वसवस्त्वेळते इदं राधः प्रतिगृभ्णीह्यङ्गिर इति ।

प्रतिग्रहमेव तद्राधस ऐच्छन् ।

They now intended accepting this gift.

प्रतिग्रहमेव तद्राधस ऐच्छन् ।

इदं राधो बृहत्पृथु देवा ददत्वावरन्तद्वो अस्तु सुचेतनम्युष्मे अस्तु दिवे दिवे ।

“This gift is large and splendid. This present which the gods have given, shall be your illuminator. It shall be with you every day.

इदं राधो बृहत्पृथु देवा ददत्वावरन्तद्वो अस्तु सुचेतनम्युष्मे अस्तु दिवे दिवे ।

प्रत्येव गृभायतेति ।

Thence consent to accept it!”

प्रत्येव गृभायतेति ।

प्रत्येवैनमेतदजग्रभैषम् ।

(After having heard these words) the Aṅgiras accepted the reward.

प्रत्येवैनमेतदजग्रभैषम् ।

तं वा एतं देवनीथं शंसति पदावग्राहं यथा निविदम् ।

In reciting this Devanītha, the priest stops at every pāda, just as is done when the Nivid is repeated,

तं वा एतं देवनीथं शंसति पदावग्राहं यथा निविदम् ।

तस्योत्तमेन पदेन प्रणौति यथा निविदः ।

and pronounces “om” at the last pāda, just as is the case with the Nivid.

तस्योत्तमेन पदेन प्रणौति यथा निविदः ।