विश्वास-प्रस्तुतिः
ऐतशप्रलापं शंसत्यैतशो ह वै मुनिरग्नेरायुर्ददर्श यज्ञस्यायातयाममिति हैक आहुः ।
Haug
(Aitaśa-pṛalâpa. The Pravahlika Ajijñâsenya Pratirâdha, and Ativâda Verses.)
The priest (Brāhmaṇāchhaṁsī) repeats the Aitaśapralāpa. Aitaśa was a Muni. He saw the mantras, called “the life of Agni” (agner dyuḥ), which should remove all defects from the sacrifice, as some say.
मूलम्
ऐतशप्रलापं शंसत्यैतशो ह वै मुनिरग्नेरायुर्ददर्श यज्ञस्यायातयाममिति हैक आहुः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
सो ऽब्रवीत्पुत्रान्पुत्रका अग्नेरायुरदर्शं तदभिलपिष्यामि यत्किंच वदामि तन्मे मा परिगातेति स प्रत्यपद्यतैता अश्वा आप्लवन्ते प्रतीपम्प्रातिसत्वनमिति ।
Haug
He said to his sons, “O my dear sons, I saw ’the life of Agni;’ I will talk about it; but pray do not scorn at me for anything I might speak. He then commenced to repeat, etā aśvā āplavante, pratīpaṁ prāti sutranam (A. V. 20, 129, 1 et seq.).[25]
Haug - Notes
[25]According to Sāyana, the Aitaśa-pralāpa consists of 70 pâdas.
मूलम्
सो ऽब्रवीत्पुत्रान्पुत्रका अग्नेरायुरदर्शं तदभिलपिष्यामि यत्किंच वदामि तन्मे मा परिगातेति स प्रत्यपद्यतैता अश्वा आ प्लवन्ते प्रतीपम्प्रातिसत्वनमिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्याभ्यग्निरैतशायन एत्याकाले ऽभिहाय मुखमप्यगृह्णाददृपन्नः पितेति ।
Haug
Then one of his family, Abhyagni by name, went to him at an improper time (before Aitaśa had finished his talk) and stopped his mouth by putting his hand on it, saying, “Our father has become mad.”
मूलम्
तस्याभ्यग्निरैतशायन एत्याकाले ऽभिहाय मुखमप्यगृह्णाददृपन्नः पितेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं होवाचापेह्यलसो ऽभूर्यो मे वाचमवधीः शतायुं गामकरिष्यं सहस्रायुम्पुरुषम्पापिष्ठां ते प्रजां करोमि यो मेत्थमसक्था इति ।
Haug
Then his father said to him, “Go away, become infected with leprosy, thou who hast murdered my speech. I would be able to prolong the life of a cow to a hundred, and that of a man to a thousand years (if thou wouldst not have stopped my mouth), but thou, my son, who hast overpowered me (in such an improper way), I curse: thy progeny shall come into the condition of the lowest among the most wicked.”
मूलम्
तं होवाचापेह्यलसो ऽभूर्यो मे वाचमवधीः शतायुं गामकरिष्यं सहस्रायुम्पुरुषम्पापिष्ठां ते प्रजां करोमि यो मेत्थमसक्था इति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मादाहुरभ्यग्नय ऐतशायना और्वाणाम्पापिष्ठा इति ।
Haug
Therefore they say, that among the Aitaśāyanas the Abhyagnis are most burdened with sins, in the whole Aurva-Gotra (to which they belong).
मूलम्
तस्मादाहुरभ्यग्नय ऐतशायना और्वाणाम्पापिष्ठा इति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं हैके भूयांसं शंसन्ति ।
Haug
Some priests lengthen this Aitaśa-pralāpa (repeating eighteen more pādas).
मूलम्
तं हैके भूयांसं शंसन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स न निषेधेद्यावत्कामं शंसेत्येव ब्रूयादायुर्वा ऐतशप्रलाप आयुरेव तद्यजमानस्य प्रतारयति य एवं वेद ।
Haug
(If they choose to do so) one should not prevent them; but say, “repeat as long as you like. For the Aitaśa-pralāpa is life.” Therefore, he who has this knowledge, prolongs in this way the life of the sacrificer.
मूलम्
स न निषेधेद्यावत्कामं शंसेत्येव ब्रूयादायुर्वा ऐतशप्रलाप आयुरेव तद्यजमानस्य प्रतारयति य एवं वेद ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यदेवैतशप्रलापाः३ छन्दसां हैष रसो यदैतशप्रलापः ।
Haug
As to the Aitaśa-pralāpa, there is another meaning in it. For it is the essence (juice) of the metres;
मूलम्
यदेवैतशप्रलापाः३ छन्दसां हैष रसो यदैतशप्रलापः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
छन्दःस्वेव तद्रसं दधाति सरसैर्हास्य च्छन्दोभिरिष्टम्भवति सरसैश्छन्दोभिर्यज्ञं तनुते य एवं वेद ।
Haug
by repeating it, the reciter puts speech in the metres. He who has this knowledge, will keep the essence in the metres, when the sacrifice is performed, and will spread the sacrifice with the essence in the metres.
मूलम्
छन्दःस्वेव तद्रसं दधाति सरसैर्हास्य च्छन्दोभिरिष्टम्भवति सरसैश्छन्दोभिर्यज्ञं तनुते य एवं वेद ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यद्वेवैतशप्रलापाः३ अयातयामा वा अक्षितिरैतशप्रलापः ।
Haug
But there is still another meaning in the Aitaśa-pralāpa; it is fit for removing defects in the sacrifice, and for restoring its entirety. For the Aitaśa-pralāpa is imperishableness.
मूलम्
यद्वेवैतशप्रलापाः३ अयातयामा वा अक्षितिरैतशप्रलापः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अयातयामा मे यज्ञे ऽसदक्षितिर्मे यज्ञे ऽसदिति ।
Haug
(Therefore when it is recited, the sacrificer wishes) “May my sacrifice be lasting and all its defects be removed.”
मूलम्
अयातयामा मे यज्ञे ऽसदक्षितिर्मे यज्ञे ऽसदिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं वा एतमैतशप्रलापं शंसति पदावग्राहं यथा निविदं तस्योत्तमेन पदेन प्रणौति यथा निविदः ।
Haug
He repeats this Aitaśa-pralāpa, stopping after every pāda, just as the Nivid is repeated; at the last pāda he, pronounces “om,” just as it is done in the Nivid.
मूलम्
तं वा एतमैतशप्रलापं शंसति पदावग्राहं यथा निविदं तस्योत्तमेन पदेन प्रणौति यथा निविदः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रवह्लिकाः शंसति ।
Haug
He repeats the Prāvahlika verses.[26]
Haug - Notes
[26]Vitatâu kirayâu dvâu, A. V. 20, 133, 1-6.
मूलम्
प्रवह्लिकाः शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रवह्लिकाभिर्वै देवा असुरान्प्रवह्ल्याथैनानत्यायंस्तथैवैतद्यजमानाः प्रवह्लिकाभिरेवाप्रियम्भ्रातृव्यम्प्रवह्ल्याथैनमतियन्ति ।
Haug
For the gods made the Asuras benumbed (pravahlya) by means of the Pravahlikās, and, consequently, defeated them. In the same way, the sacrificers benumb and defeat their enemies by repeating these verses.
मूलम्
प्रवह्लिकाभिर्वै देवा असुरान्प्रवह्ल्याथैनानत्यायंस्तथैवैतद्यजमानाः प्रवह्लिकाभिरेवाप्रियम्भ्रातृव्यम्प्रवह्ल्याथैनमतियन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ता अर्धर्चशः शंसति प्रतिष्ठाया एव ।
Haug
They are repeated, half verse by half verse for obtaining a footing.
मूलम्
ता अर्धर्चशः शंसति प्रतिष्ठाया एव ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
आजिज्ञासेन्याः शंसति ।
Haug
He repeats the Ajijñāsenya verses.[27]
Haug - Notes
[27]Tha itthâ prâg apâg udak, A. V. 20, 134, 1-4
मूलम्
आजिज्ञासेन्याः शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
आजिज्ञासेन्याभिर्वै देवा असुरानाज्ञायाथैनानत्यायंस्तथैवैतद्यजमाना आजिज्ञासेन्याभिरेवाप्रियम्भ्रातृव्यमाज्ञायाथैनमतियन्ति ।
Haug
For, by means of these verses, the Devas recognised (Ājñāya) the Asuras and defeated them. In the same way, the sacrificers recognise and defeat their enemies.
मूलम्
आजिज्ञासेन्याभिर्वै देवा असुरानाज्ञायाथैनानत्यायंस्तथैवैतद्यजमाना आजिज्ञासेन्याभिरेवाप्रियम्भ्रातृव्यमाज्ञायाथैनमतियन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ता अर्धर्चशः शंसति प्रतिष्ठाया एव ।
Haug
They are repeated half verse by half verse.
मूलम्
ता अर्धर्चशः शंसति प्रतिष्ठाया एव ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रतिराधं शंसति ।
Haug
He now repeats the Pratirādha.[28]
Haug - Notes
[28]Bhugiti abhigataḥ, A. V. 20, 135, 1-3.
मूलम्
प्रतिराधं शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रतिराधेन वै देवा असुरान्प्रतिराध्याथैनानत्यायंस्तथैवैतद्यजमानाः प्रतिराधेनैवाप्रियम्भ्रातृव्यम्प्रतिराध्याथैनमतियन्ति ।
Haug
For, by means of it, the Devas frustrated (prati-râdh) the efforts of the Asuras, and consequently defeated them. The same effect is produced by the sacrificers who have repeated it.
मूलम्
प्रतिराधेन वै देवा असुरान्प्रतिराध्याथैनानत्यायंस्तथैवैतद्यजमानाः प्रतिराधेनैवाप्रियम्भ्रातृव्यम्प्रतिराध्याथैनमतियन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अतिवादं शंसति ।
Haug
He repeats the Ativāda.[29]
Haug - Notes
[29]Vime devâ akran, A. V. 20, 135, 4.
मूलम्
अतिवादं शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अतिवादेन वै देवा असुरानत्युद्याथैनानत्यायंस्तथैवैतद्यजमाना अतिवादेनैवाप्रियम्भ्रातृव्यमत्युद्याथैनमतियन्ति ।
Haug
For, by means of it, the Devas abused (ativad) the Asuras so much as to defeat them. The same effect is produced by the sacrificers who repeat it.
मूलम्
अतिवादेन वै देवा असुरानत्युद्याथैनानत्यायंस्तथैवैतद्यजमाना अतिवादेनैवाप्रियम्भ्रातृव्यमत्युद्याथैनमतियन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तमर्धर्चशः शंसति प्रतिष्ठाया एव ।
Haug
They are repeated, half verse by half verse, for obtaining a footing.
मूलम्
तमर्धर्चशः शंसति प्रतिष्ठाया एव ।