विश्वास-प्रस्तुतिः
तदाहुः संशंसेत्षष्ठे ऽहान् न संशंसेदिति ।
Haug
(Whether or not the Maitrāvaruṇa should repeat the Ahîna and Ekāha hymns along with the Dûrohaṇam.)
They (the interpreters of Brahmā) ask, Shall he recite together (with these Durohaṇas the Ahîna hymns which are required on the sixth day) or shall he not do so ?
मूलम्
तदाहुः संशंसेत्षष्ठे ऽहान् न संशंसेदिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
संशंसेदित्याहुः ।
Haug
To this question they answer, he shall recite them;
मूलम्
संशंसेदित्याहुः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
कथमन्येष्वहस्सु संशंसति कथमत्र न संशंसेदिति ।
Haug
for why should he recite them on all other days, and not do so on this day ?
मूलम्
कथमन्येष्वहस्सु संशंसति कथमत्र न संशंसेदिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथो खल्वाहुर्नैव संशंसेत् ।
Haug
But (others) say he ought not to recite them together with these hymns;[23]
Haug - Notes
[23]Śastram of the Maitrâvaruṇa is to be understood.
मूलम्
अथो खल्वाहुर्नैव संशंसेत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स्वर्गो वै लोकः षष्ठमहरसमायी वै स्वर्गो लोकः कश्चिद्वै स्वर्गे लोके समेतीति ।
Haug
for the sixth day represents the heavenly world; the heaven-world is not accessible to every one (asamâyî); for only a certain one (by performing properly the sacrifices) meets there (the previous occupants).
मूलम्
स्वर्गो वै लोकः षष्ठमहरसमायी वै स्वर्गो लोकः कश्चिद्वै स्वर्गे लोके समेतीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स यत्संशंसेत्समानं तत्कुर्यात् ।
Haug
Therefore, when the other hymns are repeated together with the Dûrohaṇas, then he (the priest) would make all equal (make all those who sacrifice and those who do not sacrifice go to heaven).
मूलम्
स यत्संशंसेत्समानं तत्कुर्यात् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ यन्न संशंसतीँ तत्स्वर्गस्य लोकस्य रूपं तस्मान्न संशंसेत् ।
Haug
Not to repeat these other hymns along with the Dûrohaṇas is a characteristic of the heaven-world (the celestial world being accessible to but few). Therefore, one ought not to repeat them.
मूलम्
अथ यन्न संशंसतीँ तत्स्वर्गस्य लोकस्य रूपं तस्मान्न संशंसेत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यदेव न संशंसती३ँ आत्मा वै स्तोत्रियः प्राणा वालखिल्याः ।
Haug
That is the reason that he does not repeat them. (Should he do so, he would destroy the sacrificer); for the singing verse (Stotriya) is his soul, and the Vālakhilyas are his breath.
मूलम्
यदेव न संशंसती३ँ आत्मा वै स्तोत्रियः प्राणा वालखिल्याः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स यत्संशंसेदेताभ्यां देवताभ्यां यजमानस्य प्राणान्वीयात् ।
Haug
When he repeats (the Ahîna hymns) along (with the Dûrohaṇa) then he takes away the life of the sacrificer through those two deities (Indra-Varuṇa, to whom the Dûrohaṇa belongs.)
मूलम्
स यत्संशंसेदेताभ्यां देवताभ्यां यजमानस्य प्राणान्वीयात् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
य एनंतत्र ब्रूयादेताभ्यां देवताभ्यां यजमानस्य प्राणान्व्यागात्प्राण एनं हास्यातिति शश्वत्तथा स्यात्तस्मान्न संशंसेत् ।
Haug
(If one should observe a Hotṛi-priest doing so), one ought to tell the priest that he has deprived the sacrificer of his vital airs through those two deities (who get angry at it), and that he will lose his life. And thus it always happens. Thence he ought not to repeat (them).
मूलम्
य एनंतत्र ब्रूयादेताभ्यां देवताभ्यां यजमानस्य प्राणान्व्यागात्प्राण एनं हास्यातिति शश्वत्तथा स्यात्तस्मान्न संशंसेत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स यदीक्षेताशंसिषं वालखिल्या हन्त पुरस्ताद्दूरोहणस्य संशंसानीति नो एव तस्याशामियात् ।
Haug
If the Maitrāvaruṇa should think, “I have repeated the Vālakhilyas (which was a very arduous task), well, I will now repeat before the Dûrohaṇa the Ekāha hymns,”[24] he should not entertain such a thought (for it is useless).
Haug - Notes
[24]These are, charṣanîdhritam (3, 51), and â vâm râjânâu (7, 84).
मूलम्
स यदीक्षेताशंसिषं वालखिल्या हन्त पुरस्ताद्दूरोहणस्य संशंसानीति नो एव तस्याशामियात् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं यदि दर्प एव विन्देदुपरिष्टाद्दूरोहणस्यापि बहूनि शतानि शंसेत् ।
Haug
But, however, should he pride himself too much of his skill, that he would be able to repeat after the Dûrohaṇa (the repetition of which is very difficult) is over, many hundred mantras, he may do so for gratifying that desire alone which is (to be gratified by repeating many mantras).
मूलम्
तं यदि दर्प एव विन्देदुपरिष्टाद्दूरोहणस्यापि बहूनि शतानि शंसेत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यस्यो तत्कामाय तथा कुर्यादत्रैव तदुपाप्तम् ।
Haug
He then obtains what he was wishing to obtain by repeating many mantras.
मूलम्
यस्यो तत्कामाय तथा कुर्यादत्रैव तदुपाप्तम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऐन्द्र्यो वालखिल्यास्तासां द्वादशाक्षराणि पदानि तत्र स काम उपाप्तो य ऐन्द्रे जागते ।
Haug
He would, however, do better not to recite them. For the Vālakhilyas belong to Indra; in them there are pādas of twelve feet[25] and every wish to be gratified by an Indra hymn in the Jagatî metre, is contained therein (therefore no other Indra hymn is required).
Haug - Notes
[25]Some of the Vâlakhilyas are in the Pragâtha metre, which consists of two strophes, called Bṛihatî and Satobṛihatî. In the first the third pâda comprises twelve syllables, and in the second the first and third contain as many. Twelve syllables four times taken constitute the Jagatî metre. Thence the author supposes the Jagatî metre to be contained in the Vâlakhilyas.
मूलम्
ऐन्द्र्यो वालखिल्यास्तासां द्वादशाक्षराणि पदानि तत्र स काम उपाप्तो य ऐन्द्रे जागते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथेदमैन्द्रावरुणं सूक्तमैन्द्रावरुणी परिधानीया तस्मान्न संशंसेत् ।
Haug
(Another reason that he had better not recite them) is the Indra-Varuṇa hymn (of the Dûrohaṇa), and the Indra-Varuṇa (Yājyā) which concludes (for these represent a firm footing, of which the sacrificer might be deprived, when repeating hymns which serve for connecting the several days).
मूलम्
अथेदमैन्द्रावरुणं सूक्तमैन्द्रावरुणी परिधानीया तस्मान्न संशंसेत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदाहुर्यथा वाव स्तोत्रमेवं शस्त्रम् ।
Haug
They say, The Śāstra must always correspond with the Stotra.
मूलम्
तदाहुर्यथा वाव स्तोत्रमेवं शस्त्रम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
विहृता वालखिल्याः शस्यन्ते विहृतां स्तोत्राम् अविहृतामिति ।
Haug
Now the Vālakhilyas being repeated by mixing verses of two hymns (vihṛita) are then the Stotras to be treated in the same way or not ?
मूलम्
विहृता वालखिल्याः शस्यन्ते विहृतां स्तोत्राम् अविहृतामिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
विहृतमिति ब्रूयादष्टाक्षरेण द्वादशाक्षरमिति ।
Haug
The answer is, There is such a mixing in (the Stotra), a pāda of twelve syllables being joined to one of eight.[26]
Haug - Notes
[26]The Stotra alluded to is, agne tvaṁ no antamaḥ (5, 24, 1) which is a Dvipadâ, the first pâda comprising eight, the second twelve feet.
मूलम्
विहृतमिति ब्रूयादष्टाक्षरेण द्वादशाक्षरमिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदाहुर्यथा वाव शस्त्रमेवं याज्या ।
Haug
They say, The Yājyā must correspond with the Śāstra.
मूलम्
तदाहुर्यथा वाव शस्त्रमेवं याज्या ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तिस्रो देवताः शस्यन्ते ऽग्निरिन्द्रो वरुण इत्यथैन्द्रावरुण्या यजति कथमग्निरनन्तरित इति ।
Haug
If in (the Śāstra) there are three deities, viz. Agni, Indra, and Varuṇa mentioned, how does he make the Yājyā with a verse addressed to Indra-Varuṇa alone, and omit Agni ?
मूलम्
तिस्रो देवताः शस्यन्ते ऽग्निरिन्द्रो वरुण इत्यथैन्द्रावरुण्या यजति कथमग्निरनन्तरित इति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यो वा अग्निः स वरुणः ।
Haug
(The answer is) Agni and Varuṇa are one and the same being.
मूलम्
यो वा अग्निः स वरुणः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदप्येतदृषिणोक्तं त्वमग्ने वरुणो जायसे यदिति ।
Haug
So said a Ṛiṣi in the mantra, “Thou Agni! art born as Varuṇa” (5, 3, 1).
मूलम्
तदप्येतदृषिणोक्तं त्वमग्ने वरुणो जायसे यदिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्यदेवैन्द्रा वरुण्या यजति तेनाग्निरनन्तरितो ऽनन्तरितः ।
Haug
If he therefore makes his Yājyā with an Indra-Varuṇa mantra, then Agni is not left out.
मूलम्
तद्यदेवैन्द्रा वरुण्या यजति तेनाग्निरनन्तरितो ऽनन्तरितः ।