विश्वास-प्रस्तुतिः
तान्वा एतान्सम्पातान्विश्वामित्रः प्रथममपश्यत् ।
Haug
(On the Saṁpāta hymn. The counter-Saṁpāta hymns. On a peculiarity in the use of the hymn of the Achchhāvāka.)
Viśvāmitra saw for the first time (the so-called) Saṁpāta hymns;
मूलम्
तान्वा एतान्सम्पातान्विश्वामित्रः प्रथममपश्यत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तान्विश्वामित्रेण दृष्टान्वामदेवो ऽसृजत ।
Haug
but Vāmadeva made those seen by Viśvāmitra known to the public (aśrijata).
मूलम्
तान्विश्वामित्रेण दृष्टान्वामदेवो ऽसृजत ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एवा त्वामिन्द्र वज्रिन्नत्र यन्न इन्द्रो जुजुषे यच्च वष्टि कथा महामवृधत्कस्य होतुरिति ।
Haug
These are the following : evâ tvâm indra (4, 19); yanna indro (4, 22); kathâ mahâm avṛidhat (4, 23).
मूलम्
एवा त्वामिन्द्र वज्रिन्नत्र यन्न इन्द्रो जुजुषे यच्च वष्टि कथा महामवृधत्कस्य होतुरिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तान्क्षिप्रं समपतद्यत्क्षिप्रं समपतत्तत्सम्पातानां सम्पातत्वम् ।
Haug
He went at once after them (samapatat) and taught them his disciples.[1] Thence they are called Saṁpātas.
Haug - Notes
[1]This is the meaning of the expression samapatat.
मूलम्
तान्क्षिप्रं समपतद्यत्क्षिप्रं समपतत्तत्सम्पातानां सम्पातत्वम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स हेक्षां चक्रे विश्वामित्रो यान्वा अहं सम्पातानपश्यं तान्वामदेवो ऽसृष्ट ।
Haug
Viśvāmitra then looked after them, saying, “The Saṁpāta hymns which I saw, have been made public[2] by Vāmadeva;
Haug - Notes
[2]The term is sṛij to emit.
मूलम्
स हेक्षां चक्रे विश्वामित्रो यान्वा अहं सम्पातानपश्यं तान्वामदेवो ऽसृष्ट ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
कानि न्वहं सूक्तानि सम्पातांस्तत्प्रतिमान्सृजेयेति ।
Haug
I will counteract these Saṁpātas by the publication of other hymns which are like them.
मूलम्
कानि न्वहं सूक्तानि सम्पातांस्तत्प्रतिमान्सृजेयेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स एतानि सूक्तानि सम्पातांस्तत्प्रतिमानसृजत सद्यो ह जातो वृषभः कनीन इन्द्रः पूर्भिदातिरद्दासमर्कैरिमामू षु प्रभृतिं सातये धा इछन्ति त्वा सोम्यासः सखायः शासद्वह्निर्दुहितुर्नप्त्यं गादभि तष्टेव दीधया मनीषामिति ।
Haug
Thus he made known as counterparts the following hymns : sadyô ha jâto vṛiṣabhaḥ (3, 48); indraḥ pûrbhid âtirad (3, 34); imâmû ṣu prabhṛitim (3, 36); ichhanti tvâ somyâsaḥ sakhâyaḥ (3, 30); śâsad vahnir duhitur (3, 31); abhi taṣṭeva dîdhayô manîṣâm (3, 38);
मूलम्
स एतानि सूक्तानि सम्पातांस्तत्प्रतिमानसृजत सद्यो ह जातो वृषभः कनीन इन्द्रः पूर्भिदातिरद्दासमर्कैरिमामू षु प्रभृतिं सातये धा इछन्ति त्वा सोम्यासः सखायः शासद्वह्निर्दुहितुर्नप्त्यं गादभि तष्टेव दीधया मनीषामिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
य एक इद्धव्यश्चर्षणीनामिति भरद्वाजो यस्तिग्मशृङ्गो वृषभो न भीम उदु ब्रह्माण्यैरत श्रवस्येति वसिष्ठो ऽस्मा इदु प्र तवसे तुरायेति नोधाः ।
Haug
(Other Saṁpāta hymns are), the hymn of Bharadvāja, ya eka id dhavyas (6, 22); those of Vasiṣṭha, yas tigmaśriṁgo vṛiṣabho na bhîma (7, 19), ud u brahmâṇairata (7, 23); and that of Nodhâs asmâ id u pratavase (1, 61).
मूलम्
य एक इद्धव्यश्चर्षणीनामिति भरद्वाजो यस्तिग्मशृङ्गो वृषभो न भीम उदु ब्रह्माण्यैरत श्रवस्येति वसिष्ठो ऽस्मा इदु प्र तवसे तुरायेति नोधाः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एते प्रातःसवने षळहस्तोत्रियाञ्छस्त्वा माध्यंदिने ऽहीनसूक्तानि शंसन्ति ।
Haug
These Hotṛi-priests (Maitrāvaruṇa, Brāhmaṇāchchhaṁsi, and Achchhāvāka) after having recited at the morning libation of the six days’ sacrifice the Stotriya verses, repeat at the midday libation the hymns or the several days’ sacrifices (ahīna).
मूलम्
एते प्रातःसवने षळहस्तोत्रियाञ्छस्त्वा माध्यंदिने ऽहीनसूक्तानि शंसन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तान्येतान्यहीनसूक्तान्या सत्यो यातु मघवाँ ऋइजीषीति सत्यवन्मैत्रावरुणः ।
Haug
These hymns are â satyo yâtu maghavan (4, 16); for the Maitrāvaruṇa (by whom it is to be repeated) is endowed with satya, i. e. truth.
मूलम्
तान्येतान्यहीनसूक्तान्या सत्यो यातु मघवाँ ऋइजीषीति सत्यवन्मैत्रावरुणः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अस्मा इदु प्र तवसे तुरायेन्द्रा य ब्रह्माणि राततमा इन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन्निति ब्रह्मण्वद्ब्राह्मणाच्छंसी ।
Haug
The Brāhmaṇāchchhaṁsî repeats, asma id u pratavase (1, 61); for in this hymn there occur the words indrâya brahmâṇâ râtatama (in the fourth pada of the first verse), and Indra brahmâṇi Gotamâso akrann (verse 16), i. e. the Gotamas have made the prayers, Indra ! in which the word “brahma” is mentioned.
मूलम्
अस्मा इदु प्र तवसे तुरायेन्द्रा य ब्रह्माणि राततमा इन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन्निति ब्रह्मण्वद्ब्राह्मणाच्छंसी ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
शासद्वह्निर्जनयन्त वह्निमिति वह्निवदछावाकः ।
Haug
The Achchhāvāka repeats śâsad vahnir (3, 31), in which the words janayanta vahnim (verse 2) occur; for he is the Vahni (guide).
मूलम्
शासद्वह्निर्जनयन्त वह्निमिति वह्निवदछावाकः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदाहुः कस्मादछावाको वह्निवदेतत्सूक्तमुभयत्र शंसति पराञ्चिषु चैवाहस्स्वभ्यावर्तिषु चेति ।
Haug
Some one asks, Why does the Achchhāvāka repeat in both kinds of days[3] (of the Gavām ayanam sacrifice) this Vahni hymn in those days which stand by themselves (parāñchi) as well as those which form regular periods (of six days) one following the other (abhyâvarti) ?
Haug - Notes
[3]This refers to two classes of days of which a great Sattra consists, i. e, single days which only once occur in the course of the session, and regular periods of the same length which follow one another. See page 279.
मूलम्
तदाहुः कस्मादछावाको वह्निवदेतत्सूक्तमुभयत्र शंसति पराञ्चिषु चैवाहस्स्वभ्यावर्तिषु चेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वीर्यवान्वा एष बह्वृचो वह्निवदेतत्सुक्तं वहति ह वै वह्निर्धुरो यासु युज्यते ।
Haug
The answer is, the Bahvṛicha (Rigveda) priest (i.e. one of the Hotṛis) is endowed with power, and the Vahni hymn leads (vahati); for the Vahni (guide horse) draws the beams to which he is yoked.
मूलम्
वीर्यवान्वा एष बह्वृचो वह्निवदेतत्सुक्तं वहति ह वै वह्निर्धुरो यासु युज्यते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मादछावाको वह्निवदेतत्सूक्तमुभयत्र शंसति पराञ्चिषु चैवाहस्स्वभ्यावर्तिषु च ।
Haug
Therefore the Achchhāvāka repeats the Vahni hymns in both classes of days.
मूलम्
तस्मादछावाको वह्निवदेतत्सूक्तमुभयत्र शंसति पराञ्चिषु चैवाहस्स्वभ्यावर्तिषु च ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानि पञ्चस्वहस्सु भवन्ति चतुर्विंशे ऽभिजिति विषुवति विश्वजिति महाव्रते ।
Haug
These Ahîna[4] hymns are required during the five days (in the Gavâm ayanam), viz. on the Chaturviṁśa, Abhijit, Viṣuvat, Viśvajit and Mahāvrata days;
Haug - Notes
[4]The Saṁpâtas which are mentioned here are meant.
मूलम्
तानि पञ्चस्वहस्सु भवन्ति चतुर्विंशे ऽभिजिति विषुवति विश्वजिति महाव्रते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अहीनानि ह वा एतान्यहानि न ह्येषु किं चन हीयते ।
Haug
for these (five) days (though the performance of each lasts for one day only) are ahīnas, for nothing is left out (nahîyate)[5] in them;
Haug - Notes
[5]They are here called ahinas from a purely etymological reason. Strictly speaking. they are aikahikas.
मूलम्
अहीनानि ह वा एतान्यहानि न ह्येषु किं चन हीयते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
पराञ्चीनि ह वा एतान्यहान्यनभ्यावर्तीनि ।
Haug
they (further) “stand aloof” and do not re-occur in the other turn (as is the case with the Śaḷahas).
मूलम्
पराञ्चीनि ह वा एतान्यहान्यनभ्यावर्तीनि ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मादेनान्येतेष्वहस्सु शंसन्ति ।
Haug
Thence the Hotṛi-priests repeat on these (five) days the Ahina Sûktas.
मूलम्
तस्मादेनान्येतेष्वहस्सु शंसन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यदेनानि शंसन्त्यहीनान्स्वर्गाँ ल्लोकान्सर्वरूपान्सर्वसमृद्धानवाप्नवामेति ।
Haug
When they repeat them, then they think, “may we obtain the heaven-worlds undiminished, in their full forms and integrity.”
मूलम्
यदेनानि शंसन्त्यहीनान्स्वर्गाँ ल्लोकान्सर्वरूपान्सर्वसमृद्धानवाप्नवामेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यदेवैनानि शंसन्तीन्द्रमेवैतैर्निह्वयन्ते यथा ऋषभं वाशितायै ।
Haug
When they repeat them, they call hither Indra by them, just as one calls a bullock to a cow.
मूलम्
यदेवैनानि शंसन्तीन्द्रमेवैतैर्निह्वयन्ते यथा ऋषभं वाशितायै ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यद्वेवैनानि शंसन्त्यहीनस्य सन्तत्या अहीनमेव तत्सन्तन्वन्ति ।
Haug
They repeat them for making uninterrupted the series of sacrificial days. Thus they make them uninterrupted.
मूलम्
यद्वेवैनानि शंसन्त्यहीनस्य सन्तत्या अहीनमेव तत्सन्तन्वन्ति ।