१४

अथाह यदेतास्तिस्र उक्थिन्यो होत्राः कथमितरा उक्थिन्यो भवन्तीति ।

(How the Śastras of the Agnîdhra, Potar and Neṣṭar are supplied. On the two Praiṣas to the Potar and Neṣṭar. On the additional verse of the Achchhâvâka. How the Praiṣa formula, hotâ yakṣat, is applicable to the Potar, Neṣṭar, and Agnidhra. The Praiṣa for the chanters. The Praiṣa for the Achchhâvâka. On the inequality of the the deities of the Śastras and Stotriyas of the evening libation.)

Some one asks further. If there are the performances of three Hotṛi-priests only provided with a Śāstra, how are these Śāstras supplied for the performances of the others (the three remaining Hotṛi-priests)?

अथाह यदेतास्तिस्र उक्थिन्यो होत्राः कथमितरा उक्थिन्यो भवन्तीति ।

आज्यमेवाग्नीध्रीयाया उक्थम्मरुत्वतीयम्पोत्रीयायै वैश्वदेवं नेष्ट्रीयायै ।

(The answer is) The Ajyam is the Śāstra for the Yājyā repeated by the Agnīdhra; the Marutvatīya that one for the Potar’s Yājyā; the Vaiśvadevam that one for the Neṣṭar’s.

आज्यमेवाग्नीध्रीयाया उक्थम्मरुत्वतीयम्पोत्रीयायै वैश्वदेवं नेष्ट्रीयायै ।

ता वा एता होत्रा एवंन्यङ्गा एव भवन्ति ।

These Yājyās have the characteristic sign of the respective Śāstra.[7]

[7]The Hotar repeats at the morning libation the Ajya and Pra-uga Śastra, at the midday libation the Marutvatiya and Niṣkevalya Śastra, and at the third libation the Vaiśvadeva and Agnimâruta Śastra.

The Agnidhra addresses the Yâjya to Agni, to whom the Ajya Śastra belongs; the Potar to the Marutas, to whom the Marutvatiya Śastra belongs, and the Neṣṭar to the Viśvedevas, to whom the Vaiśvadeva Sastra belongs.

ता वा एता होत्रा एवंन्यङ्गा एव भवन्ति ।

अथाह यदेकप्रैषा अन्ये होत्रका अथ कस्माद्द्विप्रैषः पोता द्विप्रैषो नेष्टेति ।

Some one asks further, If the other Hotṛi-priests are requested only once (to repeat their Śāstras), why are the Potar and Neṣṭar requested twice?

अथाह यदेकप्रैषा अन्ये होत्रका अथ कस्माद्द्विप्रैषः पोता द्विप्रैषो नेष्टेति ।

यत्रादो गायत्री सुपर्णो भूत्वा सोममाहरत्तदेतासां होत्राणामिन्द्र उक्थानि परिलुप्य होत्रे प्रददौ यूयम्माभ्यह्वयध्वं यूयमस्यावेदिष्टेति ।

(Regarding this the following story is reported). At the time when the Gāyatrī having assumed the shape of an eagle, abstracted the Soma (from heaven), Indra (out of anger) cut off from these (three) Hotṛi-priests (Agnīdhra, Potar and Neṣṭar) their Śāstras, and transferred them to the Hotar, saying, “Do not call me, you are quite ignorant of it.”

यत्रादो गायत्री सुपर्णो भूत्वा सोममाहरत्तदेतासां होत्राणामिन्द्र उक्थानि परिलुप्य होत्रे प्रददौ यूयम्माभ्यह्वयध्वं यूयमस्यावेदिष्टेति ।

ते होचुर्देवा वाचेमे होत्रे प्रभावयामेति ।

The gods said, “Let us give more strength to the performances of these two Hotṛi-priests (Potar and Neṣṭar) through Speech (by requesting them once more than the others).

ते होचुर्देवा वाचेमे होत्रे प्रभावयामेति ।

तस्मात्ते द्विप्रैषे भवत ऋचाग्नीध्रीयाम्प्रभावयां चक्रुः ।

Thence come the two requests (for Neṣṭar and Potar). The performance of the Agnīdhra was strengthened by one additional verse to his Yājyā;

तस्मात्ते द्विप्रैषे भवत ऋचाग्नीध्रीयाम्प्रभावयां चक्रुः ।

तस्मात्तस्यैकयर्चा भूयस्यो याज्या भवन्ति ।

therefore his Yājyās are supernumerary by one verse.

तस्मात्तस्यैकयर्चा भूयस्यो याज्या भवन्ति ।

अथाह यद्धोता यक्षद्धोता यक्षदिति मैत्रावरुणो होत्रे प्रेष्यत्यथ कस्मादहोतृभ्यः सद्भ्यो होत्रशंसिभ्यो होता यक्षद्धोता यक्षदिति प्रेष्यतीति ।

Some one asks, When the Maitrāvaruṇa calls upon the Hotar by the words, “may the Hotar repeat the Yājyā! may the Hotar repeat the Yājyā!” why does he call upon those who are no Hotras, but only the repeaters of Hotṛi verses, by the same words, “may the Hotar repeat the Yājyā?”

अथाह यद्धोता यक्षद्धोता यक्षदिति मैत्रावरुणो होत्रे प्रेष्यत्यथ कस्मादहोतृभ्यः सद्भ्यो होत्रशंसिभ्यो होता यक्षद्धोता यक्षदिति प्रेष्यतीति ।

प्राणो वै होता प्राणः सर्व ऋत्विजः ।

(The answer is) The Hotar is life, and all the (other) sacrificial priests are life also.

प्राणो वै होता प्राणः सर्व ऋत्विजः ।

प्राणो यक्षत्प्राणो यक्षदित्येव तदाह ।

The meaning (of the formula “may the Hotar repeat his Yājyā,” is) “may the life repeat the Yājyā, may the life repeat the Yājyā!”

प्राणो यक्षत्प्राणो यक्षदित्येव तदाह ।

अथाहास्त्युद्गातॄणाम्प्रैषाः नाँ इति अस्तीटि ब्रूयाद्यदेवैतत्प्रशास्ता जपं जपित्वा स्तुध्वमित्याह स एषाम्प्रैषः ।

If some one asks further, Are there requests for the Udgātṛi priests (to chant)? One should answer, Yes, there are. For if all (the priests) are ordered to do their respective duties, then the Maitrāvaruṇa, after having muttered with a low voice (a mantra), says, “praise ye!”[8] These are the summons for the Udgātṛi priests.

[8]See note to 5, 34.

अथाहास्त्युद्गातॄणाम्प्रैषाः नाँ इति अस्तीटि ब्रूयाद्यदेवैतत्प्रशास्ता जपं जपित्वा स्तुध्वमित्याह स एषाम्प्रैषः ।

अथाहास्त्यछावाकस्य प्रवराः नाँ इति अस्तीति ब्रूयाद्यदेवैनमध्वर्युराहाछावाक वदस्व यत्ते वाद्यमित्येषो ऽस्य प्रवरः ।

Some one asks, Has the Achchhāvāka any preference (to the other priests)?[9] The answer is, Yes, he has; for the Adhvaryu says to him, “Achchhāvāka, speak what you have to speak (and no more)!”

[9]That is, is there anything exceptional to be seen in the performance of his duties? This refers to the peculiar praiṣa given to him, which is mentioned in the context. See also Aśv. Śr. S. 5, 7.

अथाहास्त्यछावाकस्य प्रवराः नाँ इति अस्तीति ब्रूयाद्यदेवैनमध्वर्युराहाछावाक वदस्व यत्ते वाद्यमित्येषो ऽस्य प्रवरः ।

अथाह यदैन्द्रा वरुणम्मैत्रावरुणस्तृतीयसवने शंसत्यथ कस्मादस्याग्नेयौ स्तोत्रियानुरूपन्भवत इति ।

Some one asks, Why are at the evening libation the Stotriya and Anurūpa verses addressed to Agni, whilst the Maitrāvaruṇa at that time repeats an Indra-Varuṇa Śāstra?

अथाह यदैन्द्रा वरुणम्मैत्रावरुणस्तृतीयसवने शंसत्यथ कस्मादस्याग्नेयौ स्तोत्रियानुरूपन्भवत इति ।

अग्निना वै मुखेन देवा असुरानुक्थेभ्यो निर्जघ्नुस्तस्मादस्याग्नेयौ स्तोत्रियानुरूपन्भवतः ।

(The answer is) The Devas turned the Asuras out of the Śāstras by means of Agni as their mouth. Therefore the Stotriya and Anurūpa are addressed to Agni.

अग्निना वै मुखेन देवा असुरानुक्थेभ्यो निर्जघ्नुस्तस्मादस्याग्नेयौ स्तोत्रियानुरूपन्भवतः ।

अथाह यदैन्द्रा बार्हस्पत्यम्ब्राह्मणाच्छांसी तृतीयसवने शंसत्यैन्द्रा वैष्णवमछावाकः कथमेनयोरैन्द्राः स्तोत्रियानुरूपा भवन्तीति ।

Some one asks, Why are both the Stotrīya and Anurūpa of the singers devoted to Indra at the evening libation, whilst the Śāstram repeated by the Brāhmaṇāchchhaṁsī is addressed to Indra and Bṛihaspati, and that of the Achchhāvāka to Indra and Viṣṇu?

अथाह यदैन्द्रा बार्हस्पत्यम्ब्राह्मणाच्छांसी तृतीयसवने शंसत्यैन्द्रा वैष्णवमछावाकः कथमेनयोरैन्द्राः स्तोत्रियानुरूपा भवन्तीति ।

इन्द्रो ह स्म वा असुरानुक्थेभ्यः प्रजिगाय सो ऽब्रवीत्कश्चाहं चेति ।

(The answer is) Indra turned the Asuras out from the Śāstras (of which they had got hold) and defeated them. He said to the Devas, “Which (from among you) follows me?”

इन्द्रो ह स्म वा असुरानुक्थेभ्यः प्रजिगाय सो ऽब्रवीत्कश्चाहं चेति ।

अहं चाहं चेति ह स्म देवता अन्ववयन्ति ।

They said, “I, I,[10] (we will follow),” and thus the Devas followed.

[10]Viṣṇu and Bṛihaspati.

अहं चाहं चेति ह स्म देवता अन्ववयन्ति ।

स यदिन्द्रः पूर्वः प्रजिगाय तस्मादेनयोरैन्द्राः स्तोत्रियानुरूपा भवन्ति ।

But on account of Indra having first defeated (the Asuras) the Stotriya and Anurūpa of the singers (they precede the Shastram) are addressed to Indra.

स यदिन्द्रः पूर्वः प्रजिगाय तस्मादेनयोरैन्द्राः स्तोत्रियानुरूपा भवन्ति ।

यद्वहं चाहं चेति ह स्म देवता अन्ववयुस्तस्मान्नानादेवत्यानि शंसतः ।

And on account of the other deities having said, “I, I, (will follow)” and (actually) followed, both the Brāhmaṇāchchhaṁsī and Achchhāvāka repeated hymns addressed to several deities.

यद्वहं चाहं चेति ह स्म देवता अन्ववयुस्तस्मान्नानादेवत्यानि शंसतः ।