विश्वास-प्रस्तुतिः
अथाह यदैन्द्रो वै यज्ञो ऽथ कस्माद्द्वादेव प्रातःसवने प्रस्थितानाम्प्रत्यक्षादैन्द्रीभ्यां यजतो होता चैव ब्राह्मणाच्छंसी चेदं ते सोम्यम्मध्विति होता यजतीन्द्र त्वा वृषभं वयं इति ब्राह्मणाच्छंसी ।
Haug
(On the Prasthita Yâjyâs[4] of the Hotars at the morning libation.)
Some one (a theologian) has asked, When the sacrifice is Indra’s, why do only two, the Hotar and Brāhmaṇāchchhaṁsī, at the morning libation, for the Soma drops which are in readiness, repeat Yājyās where Indra’s very name is mentioned, the Yājyā of the Hotar being idam te somyam madhu (8, 54, 8), that of the Brāhmaṇāchchhaṁsī, indra tva vṛiṣabham vayam (3, 40, 1)?
Haug - Notes
[4]These Yajyâs are at each libation seven in number, and repeated successively by the so called ‘seven Hotars’ (Hotar, Maitrâvaruṇa, Brâhmaṇâchchhaṁsi, Potar, Neṣṭar. Agnidhra, and Achchhâvâka) when the Chamasa Adhvaryu or cup-bearers, are holding up the cups filled with Soma. As often as one of them has repeated his Yajyâ, libations from seven cups are thrown at the same time in the fire. The rest is to be drunk by them.
मूलम्
अथाह यदैन्द्रो वै यज्ञो ऽथ कस्माद्द्वादेव प्रातःसवने प्रस्थितानाम्प्रत्यक्षादैन्द्रीभ्यां यजतो होता चैव ब्राह्मणाच्छंसी चेदं ते सोम्यम्मध्विति होता यजतीन्द्र त्वा वृषभं वयं इति ब्राह्मणाच्छंसी ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
नानादेवत्याभिरितरे कथं तेषामैन्द्र्यो भवन्तीति ।
Haug
When the other (priests) repeat verses addressed to different deities, how do they concern Indra ?
मूलम्
नानादेवत्याभिरितरे कथं तेषामैन्द्र्यो भवन्तीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मित्रं वयं हवामह इति मैत्रावरुणो यजति वरुणं सोमपीतय इति यद्वै किंच पीतवत्पदं तदैन्द्रं रूपं तेनेन्द्रम्प्रीणाति ।
Haug
For the Yājyā of the Maitrāvaruṇa is mitram vayam havāmahe (1, 23, 4), “we invoke Mitra;” but in its words varuṇam somapītaye i.e. “we call Varuṇa to the Soma beverage;” there is an allusion to Indra; for whatever word refers to “drinking”, hints at Indra, and pleases him.
मूलम्
मित्रं वयं हवामह इति मैत्रावरुणो यजति वरुणं सोमपीतय इति यद्वै किंच पीतवत्पदं तदैन्द्रं रूपं तेनेन्द्रम्प्रीणाति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मरुतो यस्य हि क्षय इति पोता यजति स सुगोपातमो जन इतीन्द्रो वै गोपास्तदैन्द्रं रूपंतेनेन्द्रम्प्रीणाति ।
Haug
The Yājyā of the Potar is, Maruto yasa hi kṣaye (1, 86, 1); its words sa sugopātamo janaḥ i.e. “he is the best protector,” allude to Indra; for Indra is the gopā, which is a characteristic of Indra. Thus he pleases Indra.
मूलम्
मरुतो यस्य हि क्षय इति पोता यजति स सुगोपातमो जन इतीन्द्रो वै गोपास्तदैन्द्रं रूपंतेनेन्द्रम्प्रीणाति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अग्ने पत्नीरिहा वहेति नेष्टा यजति त्वष्टारं सोमपीतय इतीन्द्रो वै त्वष्टा तदैन्द्रं रूपं तेनेन्द्रम्प्रीणाति ।
Haug
The Yājyā of the Neṣṭar is, agne patnīr ihā vahā (1, 22, 9); in its words, tvaṣṭāram somapītaye, there is an allusion to Indra; for Indra is Tvaṣṭar, which is a characteristic of Indra. Thus he pleases him.
मूलम्
अग्ने पत्नीरिहा वहेति नेष्टा यजति त्वष्टारं सोमपीतय इतीन्द्रो वै त्वष्टा तदैन्द्रं रूपं तेनेन्द्रम्प्रीणाति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
उक्षान्नाय वशान्नायेत्याग्नीध्रो याजति सोमपृष्ठाय वेधस इतीन्द्रो वै वेधस्तदैन्द्रं रूपं तेनेन्द्रम्प्रीणति ।
Haug
The Yājyā of the Agnīdhra is, Ukṣānnāya (8, 43, 11); in its words Soma priṣṭhāya vedhase, there is an allusion to Indra; for Indra is Vedhās (striker, beater) which is a characteristic of Indra. Thus he pleases him.
मूलम्
उक्षान्नाय वशान्नायेत्याग्नीध्रो याजति सोमपृष्ठाय वेधस इतीन्द्रो वै वेधस्तदैन्द्रं रूपं तेनेन्द्रम्प्रीणति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रातर्यावभिरागतं देवेभिर्जेन्यावसू इन्द्राग्नी सोमपीतय इति स्वयंसमृद्धाछावाकास्यैवमु हैता ऐन्द्र्यो भवन्ति ।
Haug
The verse of the Achchhāvāka, which is directly addressed to Indra, is complete, viz : prātaryāvabhir (8, 38, 7), (for in the last part of it there is the term Indrāgnī). Thus all these verses refer to Indra.
मूलम्
प्रातर्यावभिरागतं देवेभिर्जेन्यावसू इन्द्राग्नी सोमपीतय इति स्वयंसमृद्धाछावाकास्यैवमु हैता ऐन्द्र्यो भवन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यन्नानादेवत्यास्तेनान्या देवताः प्रीणाति ।
Haug
Though there are different deities mentioned (in them) (such as Mitra, Varuṇa, &c.) the sacrificer does not satisfy other deities (alone).
मूलम्
यन्नानादेवत्यास्तेनान्या देवताः प्रीणाति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यदु गायत्र्यस्तेनाग्नेय्य एतदु हैताभिस्त्रयमुपाप्नोति ।
Haug
The verses being in the Gāyatrī metre, and this being sacred to Agni, sacrificer gains, by means of these verses, the favour of three deities, i. e. Indra, the nānādevatās or different deities, and Agni.
मूलम्
यदु गायत्र्यस्तेनाग्नेय्य एतदु हैताभिस्त्रयमुपाप्नोति ।