३०

एते ह वै संवत्सरस्य चक्रे यदहोरात्रे ।

(Several Stanzas Quoted Regarding the Necessity to bring the Agnihotram After Sunrise.)

Day and night are the two wheels of the year.

एते ह वै संवत्सरस्य चक्रे यदहोरात्रे ।

ताभ्यामेव तत्संवत्सरमेति ।

By means of both, he passes the year.

ताभ्यामेव तत्संवत्सरमेति ।

स यो ऽनुदिते जुहोति यथैकतश्चक्रेण यायात्तादृक्तत् ।

He who sacrifices before sunrise, goes by one wheel, as it were, only.

स यो ऽनुदिते जुहोति यथैकतश्चक्रेण यायात्तादृक्तत् ।

अथ य उदिते जुहोति यथोभयतश्चक्रेण यान्क्षिप्रमध्वानं समश्नुवीत तादृक्तत् ।

But he who sacrifices after sunrise, is going through the year with both wheels, as it were, and reaches his destination soon.

अथ य उदिते जुहोति यथोभयतश्चक्रेण यान्क्षिप्रमध्वानं समश्नुवीत तादृक्तत् ।

तदेषा ऽभि यज्ञगाथा गीयते बृहद्रथंतराभ्यामिदमेति युक्तं यद्भूतं भविष्यच्चापि सर्वं ताभ्यामियादग्नीनाधाय धीरो दिवैवान्यज्जुहुयान्नक्तमन्यदिति ।

There is a sacrificial Gâthâ (stanza) which runs as follows : “All that was, and will be, is connected with the two Sâmans, Bṛihat and Rathantaram, and subsists through them. The wise man, after having established the sacred hearths (the Agnihotrî), shall bring a different sacrifice at day, and a different one at night (i. e., devoted to different deities).”

तदेषा ऽभि यज्ञगाथा गीयते बृहद्रथंतराभ्यामिदमेति युक्तं यद्भूतं भविष्यच्चापि सर्वं ताभ्यामियादग्नीनाधाय धीरो दिवैवान्यज्जुहुयान्नक्तमन्यदिति ।

राथन्तरी वै रात्र्यहर्बार्हतम् ।

The night belongs to the Rathantaram, the day to the Bṛihat.

राथन्तरी वै रात्र्यहर्बार्हतम् ।

अग्निर्कै रथंतरमादित्यो बृहत् ।

Agni is the Rathantaram, Âditya the Bṛihat.

अग्निर्कै रथंतरमादित्यो बृहत् ।

एते ह वा एनं देवते ब्रध्नस्य विष्टपं स्वर्गं लोकं गमयतो य एवं विद्वानुदिते जुहोति ।

Both these deities cause him to go to the heaven-world, to the place of splendour (bradhna), who with this knowledge sacrifices (the Agnihotram) after sunrise.

एते ह वा एनं देवते ब्रध्नस्य विष्टपं स्वर्गं लोकं गमयतो य एवं विद्वानुदिते जुहोति ।

तस्मादुदिते होतव्यम् ।

Thence it is to be sacrificed after sunrise.

तस्मादुदिते होतव्यम् ।

तदेषा ऽभि यज्ञगाथा गीयते यथा ह वा ऽस्थूरिणैकेन यायादकृत्वा ऽन्यदुपयोजनाय एवं यन्ति ते बहवो जनासः पुरोदयाज्जुह्वति ये ऽग्निहोत्रमिति ।

Regarding this, there is a sacrificial Gâthâ chanted, which runs as follows : “Just as a man who drives with one pack-horse only without purchasing another one, act all those men who bring the Agnihotram before sunrise.”

तदेषा ऽभि यज्ञगाथा गीयते यथा ह वा ऽस्थूरिणैकेन यायादकृत्वा ऽन्यदुपयोजनाय एवं यन्ति ते बहवो जनासः पुरोदयाज्जुह्वति ये ऽग्निहोत्रमिति ।

तां वा एतां देवतां प्रयतीं सर्वमिदमनुप्रैति यदिदं किञ्च ।

For all beings whatever follow this deity (Âditya) when he stretches (the arms at sunrise and sunset).

तां वा एतां देवतां प्रयतीं सर्वमिदमनुप्रैति यदिदं किञ्च ।

तस्यै हीदं देवताया अनुचरं सर्वं यदिदं किञ्च ।

He who has this knowledge, is followed by this deity, after whom all follows, and he follows her.

तस्यै हीदं देवताया अनुचरं सर्वं यदिदं किञ्च ।

सैषा ऽनुचरवती देवता ।

This is a deity who has an attendant.

सैषा ऽनुचरवती देवता ।

विन्दते ह वा अनुचरं भवत्यस्यानुचरो य एवं वेद ।

He who knows this, finds an attendant, and an attendant becomes his.

विन्दते ह वा अनुचरं भवत्यस्यानुचरो य एवं वेद ।

स वा एष एकातिथिः स एष जुह्वत्सु वसति ।

For this Âditya is the “one guest” who lives among those who bring the sacrifice after sunrise.

स वा एष एकातिथिः स एष जुह्वत्सु वसति ।

तद्यददो गाथा भवति अनेनसमेनसा सो ऽभिशस्तादेनस्वतो वा ऽपहरादेनः एकातिथिमप सायं रुणद्धि बिसानि स्तेनो अपसो जहारेति ।

Concerning this there is a Gâthâ (stanza, which runs as follows) : “He who has stolen lotus fibres, and does not receive (even) one guest on the evening, will charge with this guilt the not guilty, and take off the guilt from the guilty."[7]

[7]Sâyaṇa makes the following remarks on this rather obscure stanza :

पुरा कदाचित्सप्तर्षीणां संवादप्रसङ्गे कश्चित्पुरुषो बिसस्तैन्यलक्षणमपवादं प्राप्य तत्परिहारार्थमृषीणामग्रे शपथं चकार । तदीयशपथोक्तिरूपेयं गाथा बिसानि पद्ममूलानि तेषामपहर्ता प्रत्यवायपरम्परां प्राप्नोतु ॥ पापरहिते पुरुषे बिसविषयमपवादं कृतवतो यः प्रत्यवायः पापिनः पुरुषस्य सम्बन्धी पापं स्वीकुर्वतो यः प्रत्यवायः सायङ्काले गृहे समागच्छत एवातिथेर्वैदेशिकस्यापरोधने यः प्रत्यवायः सेयं प्रत्यवायपरम्परा बिसस्तैन्ये सति मम भूयादित्येवं शपथः । अक्षरार्थस्तु अप्रसिद्धो मादृश: पुरुषस्तेनश्चोरो भूत्वा बिसान्यपजहार चेत् स पुमान् अनेनसं पापरहितं पुरुषं श्रोत्रियं एनसा ओभिशस्तात् पापेनाभिशंसनमपवादं कुर्यात् । तथैष स बिसापहारसायङ्काले गृहे समागतं एकातिथिमपरुणद्धि भोजनमदत्वा निःसारयेत् ॥

The stealing of bisâni, i.e., lotus fibres, from a tank appears to have been a great offence in ancient times. Not to receive one guest (at least) on the evening was considered as equally wicked. The man who has committed such crimes will, in order to clear himself from all guilt, charge an innocent man with it. The forms abhiśastât and apaharât have evidently the sense of a future tense, as is the case in other instances also. The stanza in question appears to be very old, and was hardly intelligible even to the author of our Brāhmaṇam. He means by ekâtithiḥ “the one guest,” the sun, which, according to the context, cannot have been the original sense.

तद्यददो गाथा भवति अनेनसमेनसा सो ऽभिशस्तादेनस्वतो वा ऽपहरादेनः एकातिथिमप सायं रुणद्धि बिसानि स्तेनो अपसो जहारेति ।

एष ह वै स एकातिथिः स एष जुह्वत्सु वसति ।

This Âditya is the “one guest” (ekâtithi); he is it “who lives among the sacrificers.”

एष ह वै स एकातिथिः स एष जुह्वत्सु वसति ।

एतं वाव स देवतामपरुणद्धि यो ऽलमग्निहोत्राय सन्नाग्निहोत्रं जुहोति ।

The man who thinking, it is enough of the Agnihotram, does not sacrifice, to this deity (Âditya), shuts him out from being his guest.

एतं वाव स देवतामपरुणद्धि यो ऽलमग्निहोत्राय सन्नाग्निहोत्रं जुहोति ।

तमेषा देवता ऽपरुद्धा ऽपरुणद्ध्यस्माच्च लोकादमुष्माच्चोभाभ्यां यो ऽलमग्निहोत्राय सन्नाग्निहोत्रं जुहोति ।

Therefore this deity, if shut out, shuts such an Agnihotrî out from both this world and that one.

तमेषा देवता ऽपरुद्धा ऽपरुणद्ध्यस्माच्च लोकादमुष्माच्चोभाभ्यां यो ऽलमग्निहोत्राय सन्नाग्निहोत्रं जुहोति ।

तस्माद्यो ऽलमग्निहोत्राय स्याज्जुहुयात् ।

Therefore he who thinks, it is enough of the Agnihotram, may nevertheless bring sacrifices.

तस्माद्यो ऽलमग्निहोत्राय स्याज्जुहुयात् ।

तस्मादाहुर्न सायमतिथिरपरुध्य इति ।

Thence they say, a guest who comes at evening is not to be sent away.

तस्मादाहुर्न सायमतिथिरपरुध्य इति ।

एतद्ध स्म वै तद्विद्वान्नगरी जानश्रुतेय उदितहोमिनमैकादशाक्षं मानुतन्तव्यमुवाच प्रजायामेनं विज्ञातास्मो यदि विद्वान्वा जुहोत्यविद्वान्वेति ।

It happened that once a learned man, Jānaśruteya, a resident of a town (a Nagarî), said to an Aikādaśākṣa, a descendant of Manutantu, “we recognise from the children, whether one brings the Agnihotram with or without the proper knowledge.”

एतद्ध स्म वै तद्विद्वान्नगरी जानश्रुतेय उदितहोमिनमैकादशाक्षं मानुतन्तव्यमुवाच प्रजायामेनं विज्ञातास्मो यदि विद्वान्वा जुहोत्यविद्वान्वेति ।

तस्यो हैकादशाक्षे राष्ट्रमिव प्रजा बभूव ।

Aikādaśākṣa had as many children as are required to fill a kingdom.

तस्यो हैकादशाक्षे राष्ट्रमिव प्रजा बभूव ।

राष्ट्रमिव ह वा अस्य प्रजा भवति य एवं विद्वानुदिते जुहोति ।

Just as many children will he obtain who brings the Agnihotram after sunrise.

राष्ट्रमिव ह वा अस्य प्रजा भवति य एवं विद्वानुदिते जुहोति ।

तस्मादुदिते होतव्यम् ।

Therefore, the offering should be made after sunrise.

तस्मादुदिते होतव्यम् ।