२२

पृष्ठ्यं षळहमुपयन्ति ।

(To What the Different Parts of the Dvâdaśâha are to be likened. The Tenth Day.)

The six Pṛiṣṭha days (the six first in the Dvâdaśâha) represent the mouth;

पृष्ठ्यं षळहमुपयन्ति ।

यथा वै मुखमेवं पृष्ठ्यः षळहः ।

just as the mouth, so is the Pṛiṣṭha six-day period.

यथा वै मुखमेवं पृष्ठ्यः षळहः ।

तद्यथा ऽन्तरं मुखस्य जिह्वा तालु दन्ता एवं छन्दोमा ।

the Chandomâh days, from the seventh to the ninth, are then what is in the mouth, as tongue, palate, and teeth;

तद्यथा ऽन्तरं मुखस्य जिह्वा तालु दन्ता एवं छन्दोमा ।

अथ येनैव वाचं व्याकरोति येन स्वादु चास्वादु च विजानाति तद्दशममहः ।

but that by which one produces articulate sounds of speech, or by which one distinguishes the sweet and not sweet, this is the tenth day.

अथ येनैव वाचं व्याकरोति येन स्वादु चास्वादु च विजानाति तद्दशममहः ।

यथा वै नासिके एवं पृष्ठ्यः षळहः ।

Or the six Pṛiṣṭha days are comparable to the nostrils,

यथा वै नासिके एवं पृष्ठ्यः षळहः ।

तद्यथा ऽन्तरं नासिकयोरेवं छन्दोमाः ।

and what is between them, to the Chandomâh days;

तद्यथा ऽन्तरं नासिकयोरेवं छन्दोमाः ।

अथ येनैव गन्धान्विजानाति तद्दशममहः ।

but that by which one discerns the different smells, this is the tenth day.

अथ येनैव गन्धान्विजानाति तद्दशममहः ।

यथा वा अक्ष्येवं पृष्ठ्यः षळहः ।

Or the six Pṛiṣṭha days are comparable to the eye;

यथा वा अक्ष्येवं पृष्ठ्यः षळहः ।

तद्यथा ऽन्तरमक्ष्णः कृष्णमेवं छन्दोमाः ।

the Chandomâh are then the black in the eye,

तद्यथा ऽन्तरमक्ष्णः कृष्णमेवं छन्दोमाः ।

अथ यैव कनीनिका येन पश्यति तद्दशममहः ।

and the tenth day then is the pupil of the eye, by which one sees.

अथ यैव कनीनिका येन पश्यति तद्दशममहः ।

यथा वै कर्ण एवं पृष्ठ्यः षळहः ।

Or the six Pṛiṣṭha days are comparable to the ear;

यथा वै कर्ण एवं पृष्ठ्यः षळहः ।

तद्यथा ऽन्तरं कर्णस्यैवं छन्दोमाः ।

while the Chandomâh represent what is in the ear;

तद्यथा ऽन्तरं कर्णस्यैवं छन्दोमाः ।

अथ येनैव शृणोति तद्दशममहः ।

but by what one hears, that is the tenth day.

अथ येनैव शृणोति तद्दशममहः ।

श्रीर्वै दशममहः ।

The tenth day is happiness;

श्रीर्वै दशममहः ।

श्रियं वा एत आगच्छन्ति ये दशममहरागच्छन्ति ।

those who enter on the tenth day, enter on happiness,

श्रियं वा एत आगच्छन्ति ये दशममहरागच्छन्ति ।

तस्माद्दशममहरविवाक्यं भवति ।

therefore silence must be kept during the tenth day;

तस्माद्दशममहरविवाक्यं भवति ।

मा श्रियो ऽववादिष्मेति ।

for “we shall not bespeak the (goddess of) fortune,”[2]

[2]This is a very common superstition spread in Europe; not to speak, for instance, on finding some treasure in the earth. Sây, explains avavaa by “to blame;” but this is not required, and is not good sense.

मा श्रियो ऽववादिष्मेति ।

दुरववदं हि श्रेयसः ।

because a happy thing is not to be spoken to.

दुरववदं हि श्रेयसः ।

ते ततः सर्पन्ति ते मार्जयन्ते ते पत्नीशालां सम्प्रपद्यन्ते ।

Now the priests walk, clean themselves, and proceed to the place of the sacrificer’s wife (patnîśâlâ).[3]

[3]To make Homa.

ते ततः सर्पन्ति ते मार्जयन्ते ते पत्नीशालां सम्प्रपद्यन्ते ।

तेषां य एतामाहुतिं विद्यात्स ब्रूयात्समन्वारभध्वमिति स जुहुयात् इह रमेह रमध्वमिह धृतिरिह स्वधृतिरग्ने ऽवाट्स्वाहा ऽवाळिति ।

That one of the priests, who should know this invocation offering (âhuti), shall say : “Hold one another;” then he shall offer the oblation by repeating the mantra, “here be thou happy, here be ye happy, here may be a hold, here may be a hold for all that is yours;[4] may Agni carry it (the sacrifice) up ! Svâhâ ![5] may he take it up !”

[4]All that you have, all your possessions may be upheld and remain in the same prosperous state.

[5]The formula Svâhâ is personified, and taken as a deity.

तेषां य एतामाहुतिं विद्यात्स ब्रूयात्समन्वारभध्वमिति स जुहुयात् इह रमेह रमध्वमिह धृतिरिह स्वधृतिरग्ने ऽवाट्स्वाहा ऽवाळिति ।

स यदिह रमेत्याहास्मिन्नेवैनांस्तल्लोके रमयति ।

When he says, “be happy here,” then he makes happy (joyful) all those (sacrificers) who are in this world.

स यदिह रमेत्याहास्मिन्नेवैनांस्तल्लोके रमयति ।

इह रमध्वमिति यदाह प्रजामेवैषु तद्रमयति ।

When he says, “enjoy yourselves,” then he makes joyful their offspring in these worlds.

इह रमध्वमिति यदाह प्रजामेवैषु तद्रमयति ।

इह धृतिरिह स्वधृतिरिति यदाह प्रजां चैव तद्वाचं च यजमानेषु दधाति ।

When he says, “here may be a hold, a hold for all that is yours,” then he provides the sacrificers with children, and speech (the power of speech).

इह धृतिरिह स्वधृतिरिति यदाह प्रजां चैव तद्वाचं च यजमानेषु दधाति ।

अग्ने ऽवाळिति रथंतरं स्वाहा ऽवाळिति बृहत् ।

By the words “may Agni carry it up” (vâṭ), the Rathantaram Sâman is to be understood, and by “Svâhâ ! may he carry it up !” the Brihat Sâman is meant.

अग्ने ऽवाळिति रथंतरं स्वाहा ऽवाळिति बृहत् ।

देवानां वा एतन्मिथुनं यद्बृहद्रथंतरे ।

For the Rathantaram and Bṛihat Sâman are the cohabitation of the gods;

देवानां वा एतन्मिथुनं यद्बृहद्रथंतरे ।

देवानामेव तन्मिथुनेन मिथुनमवरुन्धते ।

by means of this cohabitation of the gods one obtains generation;

देवानामेव तन्मिथुनेन मिथुनमवरुन्धते ।

देवानां मिथुनेन मिथुनं प्रजायन्ते प्रजात्यै ।

by means of this cohabitation of the gods generation is produced. (This is done) for production.

देवानां मिथुनेन मिथुनं प्रजायन्ते प्रजात्यै ।

प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद ।

He who has this knowledge, obtains children and cattle.

प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद ।

ते ततः सर्पन्ति ते मार्जयन्ते त आग्नीध्रं सम्प्रपद्यन्ते ।

Now they all go and make ablution and proceed to the place of the Agnîdhra.

ते ततः सर्पन्ति ते मार्जयन्ते त आग्नीध्रं सम्प्रपद्यन्ते ।

तेषां य एतामाहुतिं विद्यात्स ब्रूयत्समन्वारभध्वमिति स जुहुयात् उपसृजन्धरुणं मातरं धरुणो धयन् रायस्पोषमिषमूर्जमस्मासु दीधरत्स्वाहेति ।

That one who knows the invocation offering (âhuti) shall say “hold now one another,” then he should bring the offering and recite, “he who produced besides us this ground (our) mother, he, the preserver who feeds (us), may preserve in us wealth, vigour, health, and strength, Svâhâ !”

तेषां य एतामाहुतिं विद्यात्स ब्रूयत्समन्वारभध्वमिति स जुहुयात् उपसृजन्धरुणं मातरं धरुणो धयन् रायस्पोषमिषमूर्जमस्मासु दीधरत्स्वाहेति ।

रायस्पोषमिषमूर्जमवरुन्ध आत्मने च यजमानेभ्यश्च यत्रैवं विद्वानेतामाहुतिं जुहोति ।

Who knowing this, recites this formula, gains for himself as well as for the sacrificers, wealth, vigour, health, and strength.

रायस्पोषमिषमूर्जमवरुन्ध आत्मने च यजमानेभ्यश्च यत्रैवं विद्वानेतामाहुतिं जुहोति ।