विश्वास-प्रस्तुतिः
यद्वा एति च प्रेति च तत्सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
Haug
(The Characteristics and Śāstras of the Seventh and Eighth Days.)
(The Characteristics of the Seventh Day. The Śāstras of the Morning and Midday Libation.)
The terms â and pra are the characteristics of the seventh day.
मूलम्
यद्वा एति च प्रेति च तत्सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यद्ध्येव प्रथममहस्तदेवैतत्पुनर्यत्सप्तमम् ।
Haug
The seventh day is just like the first,
मूलम्
यद्ध्येव प्रथममहस्तदेवैतत्पुनर्यत्सप्तमम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यद्युक्तवद्यद्रथवद्यदाशुमद्यत्पिबवद्यत्प्रथमे पदे देवता निरुच्यते यदयं लोको ऽभ्युदितः यज्जातवद्यदनिरुक्तं यत्करिष्यद्यत्प्रथमस्याह्नो रूपमेतानि वै सप्तमस्याह्नो रूपाणि ।
Haug
yukta, ratha, âśu, piba, the deity mentioned in the first pada, the allusion to this world (earth,) jâta, anirukta, kariṣyat (future), these are the characteristics of the seventh day.
मूलम्
यद्युक्तवद्यद्रथवद्यदाशुमद्यत्पिबवद्यत्प्रथमे पदे देवता निरुच्यते यदयं लोको ऽभ्युदितः यज्जातवद्यदनिरुक्तं यत्करिष्यद्यत्प्रथमस्याह्नो रूपमेतानि वै सप्तमस्याह्नो रूपाणि ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
समुद्रादूर्मिर्मधुमाँ उदारदिति सप्तमस्याह्न आज्यं भवति ।
Haug
Samudrâd ûrmim (10, 123, 2) is the Ajya hymn.
मूलम्
समुद्रादूर्मिर्मधुमाँ उदारदिति सप्तमस्याह्न आज्यं भवति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अनिरुक्तं सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
Haug
Here is something hidden (aniruktam, i. e., not explicitly stated) which is a characteristic of the seventh day.
मूलम्
अनिरुक्तं सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वाग्वै समुद्रो न वै वाक्क्षीयते न समुद्रः क्षीयते ।
Haug
In the sea (Samudra) is Vāch; because neither the sea becomes (ever) extinct, nor Vāch.
मूलम्
वाग्वै समुद्रो न वै वाक्क्षीयते न समुद्रः क्षीयते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्यदेतत्सप्तमस्याह्न आज्यं भवति यज्ञादेव तद्यज्ञं तन्वते ।
Haug
Thence this (hymn) is the Ajya (Śāstra) of the seventh day. From the Yajña (sacrifice) only, the Hotar thus extends the sacrifice,[1]
Haug - Notes
[1]With the sixth day, the sacrifice is finished. Vâch is done up; but the priest commences now developing the Yajña again. This can be done only by starting from the Yajña itself (without any other help), and recovering the Vâch in the form of this allusion.
मूलम्
तद्यदेतत्सप्तमस्याह्न आज्यं भवति यज्ञादेव तद्यज्ञं तन्वते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वाचमेव तत्पुनरुपयन्ति संतत्यै ।
Haug
and thus they recover Vāch again (to continue the sacrifice).
मूलम्
वाचमेव तत्पुनरुपयन्ति संतत्यै ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
संततैस्त्र्यहैरव्यवच्छिन्नैर्यन्ति य एवं विद्वांसो यन्ति ।
Haug
The Stomas are at an end, the meters are at an end on the sixth day.
मूलम्
संततैस्त्र्यहैरव्यवच्छिन्नैर्यन्ति य एवं विद्वांसो यन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
आप्यन्ते वै स्तोमा आप्यन्ते छन्दांसि षष्ठे ऽहनि ।
Haug
Just as (at the Darśapûrṇamâsa iṣṭi) they cause to drip upon the pieces of sacrificial food drops of melted butter (âjya), in order to make them hot again[2] for recovering its essence already gone;
Haug - Notes
[2]All this is implied in the expression pratyabhighârayan.
मूलम्
आप्यन्ते वै स्तोमा आप्यन्ते छन्दांसि षष्ठे ऽहनि ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्यथैवाद आज्येनावदानानि पुनः प्रत्यभिघारयन्त्ययातयामताया एवमेवैतत्स्तोमांश्च च्छन्दांसि च पुनः प्रत्युपयन्त्ययातयामतायै यदेतत्सप्तमस्याह्न आज्यं भवति ।
Haug
in the same way, they recover the Stomas and meters for regaining (the essence of) the sacrifice again by this Ajya Śāstra of the seventh day.
मूलम्
तद्यथैवाद आज्येनावदानानि पुनः प्रत्यभिघारयन्त्ययातयामताया एवमेवैतत्स्तोमांश्च च्छन्दांसि च पुनः प्रत्युपयन्त्ययातयामतायै यदेतत्सप्तमस्याह्न आज्यं भवति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदु त्रैष्टुभं त्रिष्टुप्प्रातःसवन एष त्र्यहः ।
Haug
It is in the Triṣṭubh metre; because this is the metre at the morning libation during the (last) three days.
मूलम्
तदु त्रैष्टुभं त्रिष्टुप्प्रातःसवन एष त्र्यहः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
आ वायो भूष शुचिपा उप नः प्र याभिर्यासि दाश्वांसमच्छा नो नियुद्भिः शतिनीभिरध्वरं प्र सोता जीरो अध्वरेष्वस्थाद्ये वायव इन्द्रमादनासो या वां शतं नियुतो याः सहस्रं प्र यद्वां मित्रावरुणा स्पूर्धन्ना गोमता नासत्या रथेना ऽऽनो देव शवसा याहि शुष्मिन्प्र वो यज्ञेषु देवयन्तो अर्चन्प्र क्षोदसा धायसा सस्र एषेति प्रउगम् ।
Haug
The Pra-uga Śāstra consists of the following mantras: â vâyo bhûṣa (7, 92, 1), prayâbhir yâsi (7, 92, 3) â no niyudbhiḥ śatinîr (7, 92, 5), pra sotâ jîro adhvareṣv asthât (7, 92, 2), ye vâyava indra mâda nâsa (7, 92, 4), yâ vâm śatam (7, 91, 6),[3] pra yad vam Mitrâvaruṇâ (6, 67, 9-11), â gomatâ nâsatyâ (7, 72, 1-3), â no deva śavasâ (7, 30, 1-3) pra vo yajñeṣu (7, 43, 1-3), pra kṣodasâ dhâyasâ (7, 95, 1-3).
Haug - Notes
[3]These six verses form two triplets; they all are so called ekapâtinis, and constitute the two triplets for Vâyu and Indra respectively, which are always required at the Pra-uga Śastra.
मूलम्
आ वायो भूष शुचिपा उप नः प्र याभिर्यासि दाश्वांसमच्छा नो नियुद्भिः शतिनीभिरध्वरं प्र सोता जीरो अध्वरेष्वस्थाद्ये वायव इन्द्रमादनासो या वां शतं नियुतो याः सहस्रं प्र यद्वां मित्रावरुणा स्पूर्धन्ना गोमता नासत्या रथेना ऽऽनो देव शवसा याहि शुष्मिन्प्र वो यज्ञेषु देवयन्तो अर्चन्प्र क्षोदसा धायसा सस्र एषेति प्रउगम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एति च प्रेति च सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
Haug
In these verses there are the characteristics of the seventh day, â and pra, contained.
मूलम्
एति च प्रेति च सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदु त्रैष्टुभं त्रिष्टुप्प्रातःसवन एष त्र्यहः ।
Haug
They are in the Triṣṭubh metre, because this is the metre at the morning libation during the (last) three days.
मूलम्
तदु त्रैष्टुभं त्रिष्टुप्प्रातःसवन एष त्र्यहः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
आ त्वा रथं यथोतय इदं वसो सुतमन्ध इन्द्र नेदीय एदिहि प्रैतु ब्रह्मणस्पतिरग्निर्नेता त्वं सोम क्रतुभिः पिन्वन्त्यपः प्र व इन्द्राय बृहत इति प्रथमेनाह्ना समान आतानः सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
Haug
A tvâ ratham yathotaya, (8, 57, 1-2) idam vaso sutam andaḥ (8, 2, 1-2), Indra nedîya ed ihi (Vāl. 5, 5-6), prâitu Brahmaṇaspatir (1, 40, 3-4), Agnir netâ (3, 20, 4), tvam soma kratubhiḥ (1, 91, 2), pinvanty apaḥ (1, 61, 6), pra va indrâya bṛihate (8, 78, 3), are the extension (of the Marutvatîya Śāstra) of the seventh day, identical with that of the first.
मूलम्
आ त्वा रथं यथोतय इदं वसो सुतमन्ध इन्द्र नेदीय एदिहि प्रैतु ब्रह्मणस्पतिरग्निर्नेता त्वं सोम क्रतुभिः पिन्वन्त्यपः प्र व इन्द्राय बृहत इति प्रथमेनाह्ना समान आतानः सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
कया शुभा सवयसः सनीळा इति सूक्तं न जायमानो न शतेन जात इति जातवत्सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
Haug
In the hymn, Kayâ śubhâ savayaśaḥ (1, 165) (9th verse), in the words na jâyamâno naśate, na jâta the term jâta occurs, which is one of the characteristics of the seventh day.
मूलम्
कया शुभा सवयसः सनीळा इति सूक्तं न जायमानो न शतेन जात इति जातवत्सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदु कयाशुभीयम् ।
Haug
This is the Kayâśubhîya hymn
मूलम्
तदु कयाशुभीयम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतद्वै संज्ञानं संतनि सूक्तं यत्कयाशुभीयम् ।
Haug
which effects unanimity (among people) and prolongs life.
मूलम्
एतद्वै संज्ञानं संतनि सूक्तं यत्कयाशुभीयम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतेन ह वा इन्द्रो ऽगस्त्यो मरुतस्ते समजानत ।
Haug
By means of it Indra, Agastya, and the Maruts became (unanimous).
मूलम्
एतेन ह वा इन्द्रो ऽगस्त्यो मरुतस्ते समजानत ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्यत्कयाशुभीयं शंसति संज्ञात्या एव ।
Haug
By reciting the Kayâśubhîyam hymn, the Hotar produces unanimity.
मूलम्
तद्यत्कयाशुभीयं शंसति संज्ञात्या एव ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्वायुष्यम् ।
Haug
But it bears upon the prolongation of life also.
मूलम्
तद्वायुष्यम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्यो ऽस्य प्रियः स्यात्कुर्यादेवास्य कयाशुभीयम् ।
Haug
Who desires that, may have repeated the Kayâśubhîyam.
मूलम्
तद्यो ऽस्य प्रियः स्यात्कुर्यादेवास्य कयाशुभीयम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदु त्रैष्टुभम् ।
Haug
It is in the Triṣṭubh metre.
मूलम्
तदु त्रैष्टुभम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेन प्रतिष्ठितपदेन सवनं दाधार ।
Haug
By means of its pada which remains firm, the Hotar keeps the libation in its proper place,
मूलम्
तेन प्रतिष्ठितपदेन सवनं दाधार ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
आयतनादेवैतेन न प्रच्यवते ।
Haug
preventing it from falling down.
मूलम्
आयतनादेवैतेन न प्रच्यवते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
त्यं सु मेषं महया स्वर्विदमिति सूक्तमत्यं न वाजं हवनस्यदं रथमिति रथवत्सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
Haug
The hymn, tyam su meṣam mahayâ (1, 52) contains (in the second pada of the first verse) the words atyaṁ na vājaṁ havanasyadamratham, the term ratha, i.e., carriage, being a characteristic of the seventh day.
मूलम्
त्यं सु मेषं महया स्वर्विदमिति सूक्तमत्यं न वाजं हवनस्यदं रथमिति रथवत्सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदु जागतम् ।
Haug
It is in the Jagatî metre,
मूलम्
तदु जागतम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
जगत्यो वा एतस्य त्र्यहस्य मध्यंदिनं वहन्ति ।
Haug
for the Jagatîs are the leading metres at the midday libation of these three last days.
मूलम्
जगत्यो वा एतस्य त्र्यहस्य मध्यंदिनं वहन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्वैतच्छन्दो वहति यस्मिन्निविद्धीयते ।
Haug
The Nivid is placed in that metre which is the leading;
मूलम्
तद्वैतच्छन्दो वहति यस्मिन्निविद्धीयते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्माज्जगतीषु निविदं दधाति ।
Haug
thence one places (here) the Nivid in the Jagatîs.
मूलम्
तस्माज्जगतीषु निविदं दधाति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मिथुनानि सूक्तानि शस्यन्ते त्रैष्टुभानि च जागतानि च ।
Haug
The hymns representing cohabitation are now repeated; they are in the Triṣṭubh and Jagatî metres.
मूलम्
मिथुनानि सूक्तानि शस्यन्ते त्रैष्टुभानि च जागतानि च ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मिथुनं वै पशवः पशवश्छन्दोमाः पशूनामवरुद्ध्यै ।
Haug
Because cattle is represented by cohabitation and the Chandomâs[4] are cattle and calculated for obtaining cattle.
Haug - Notes
[4]The Chandomâḥ are three peculair Stomas, which are required on the three last days of Navarâtra, or the seventh, eighth, and ninth days of the Dvâdaśâha and the name of these three days themselves. They are minutely described in the Tâṇdya Brâhmaṇam 3, 8-13. These Stomas are, the twenty-four-fold (chaturviṁśa), the forty-four-fold (chatuś-chatvâriṁśa), and the forty-eight-fold (aṣṭâchatváriṁśa). The verses required for chanting the Chandomâḥ on the three last days of Navarâtra are (according to the Udgâtri prayoga of the Dvâdaśâha) all put together in the second part of the Sâmavedârchikam, commencing with the second Ardha of the fourth Prapâțhaka (pra kâvyam uśaneva), and ending with the fifth Prapâțhaka (with the verse Yuṅkṣvâ hi keśinâ hari). The order is, on the seventh day, all Sâma verses are put in the twenty-four-fold Stoma, on the eighth all are chanted according to the forty-four-fold Stoma in three varieties, on the ninth all are put in the forty-eight-fold Stoma, of which there are two varieties enumerated. There is here no change of the Stomas according to the libations, as it is in the Agniṣṭoma and the cognate sacrifices. That Stoma, in which the first Stotram (the Bahiṣ-pavamâna) is chanted, remains in force for the whole day. The Bahiṣ-pavamânas of all three days, generally contain as many verses as the Stoma has members. So, for instance, the Bahiṣ-pavamâna of the seventh day consists of 24 verses (Sâmaveda ii. 465-88), for the twenty-four-fold Stoma is reigning during this day; the Bahiṣ-pavamâna of the eighth day consists of forty-four verses (Sâmaveda ii. 524-67), for the Stoma reigning during this day is the forty-four-fold, &c. The four Sâmans which follow the Bahiṣ-pavamâna Stotras at the midday libation, are called âjyâni, the four which follow the Pavamâna Stotras at the midday libation, go by the name of Pṛiṣṭhâni, and the four which follow the Arbhava-pavamâna Stotra at the evening libation are called ukthâni. Now the âjyâni, priṣṭhâni and ukthâni generally consist either of three or even only two verses. If they consist of only two verses, they are to be made three, just as is the case with the Rathantara, Nâudhasa, and Kâleya Pṛiṣṭha at the Agniṣṭoma. The three verses then are, in three turns, so often to be repeated, as to yield twenty-four, forty-four, or forty-eight. Each turn of the twenty-four-fold Stoma contains, for instance, eight verses, in three divisions, in the following order: -
- 8-a, 3; b, 4; c, 1: II. 8-a, 1; b, 3; c, 4: III. 8-a, 4; b, 1; c, 3.
In the forty-four-fold Stoma, the repetitions are arranged in the following way :- I. 15-a, 3; b, 11; c, 1 : II. 14-a, 1; b, 3; c, 10 : III. 15-a, 11; b, 1; c, 3.
The forty-eight-fold Stoma is as follows:- I. 16-a, 3; b, 12; c, 1: II. 16-a, 1; b, 3; c, 12: III. 16-a, 12; b, 1; c, 3.
The forty-eight-fold Stoma is the last of the Stomas; thence it is called anta. The Chandomâḥ are said to have the animal form. According to the Tâṇdya Brâhm. (3, 8), the animals have eight hoofs, thence are eight verses required in each turn when the twenty-four-fold Stoma is made; or, they are said (3, 12) to consist of sixteen pieces; thence are sixteen verses in each turn required when the forty-eight-fold Stoma is made.
मूलम्
मिथुनं वै पशवः पशवश्छन्दोमाः पशूनामवरुद्ध्यै ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
त्वामिद्धि हवामहे त्वं ह्येहि चेरव इति बृहत्पृष्ठं भवति सप्तमे ऽहनि यदेव षष्ठस्याह्नस्तत् ।
Haug
Tvâm iddhi havâmahe, and tvam hy ehi cherave (8, 50, 1-2) form the Bṛihat Pṛiṣṭha on the seventh day. The same Pṛiṣṭhas take place as on the sixth day.
मूलम्
त्वामिद्धि हवामहे त्वं ह्येहि चेरव इति बृहत्पृष्ठं भवति सप्तमे ऽहनि यदेव षष्ठस्याह्नस्तत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यद्वै रथंतरं तद्वैरूपं यद्बृहत्तद्वैराजं यद्रथंतरं तच्छाक्वरं यद्बृहत्तद्रैवतम् ।
Haug
The Vairûpam (Sāma) belongs to the Rathantaram; the Vairājam to the Bṛihat; the Śākvaram to the Rathantaram, and the Raivatam to the Bṛihat.
मूलम्
यद्वै रथंतरं तद्वैरूपं यद्बृहत्तद्वैराजं यद्रथंतरं तच्छाक्वरं यद्बृहत्तद्रैवतम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्यद्बृहत्पृष्ठं भवति बृहतैव तद्बृहत्प्रत्युक्तभ्नुवन्त्यस्तोमकृन्तत्राय ।
Haug
Therefore (because the Raivatam representing the Bṛihat was chanted on the sixth day) the Bṛihat Pṛiṣṭha takes place (on the seventh day); for they fasten through that Bṛihat (of the sixth day), the Bṛihat (of the seventh day) to prevent the cutting off of the Stomas;
मूलम्
तद्यद्बृहत्पृष्ठं भवति बृहतैव तद्बृहत्प्रत्युक्तभ्नुवन्त्यस्तोमकृन्तत्राय ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यद्रथंतरं स्यात्कृन्तत्रं स्यात् ।
Haug
for, if the Rathantaram (which is opposed to the Bṛihat) is used, then the union (of the sixth and seventh days) is destroyed.
मूलम्
यद्रथंतरं स्यात्कृन्तत्रं स्यात् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्माद्बृहदेव कर्तव्यम् ।
Haug
Therefore only the Bṛihat is to be used (on the seventh day.)
मूलम्
तस्माद्बृहदेव कर्तव्यम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यद्वावानेति धाय्या ऽच्युता ।
Haug
Yad vâvâna is the immovable Dhāyyā.
मूलम्
यद्वावानेति धाय्या ऽच्युता ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अभि त्वा शूर नोनुम इति रथंतरस्य योनिमनु निवर्तयति राथंतरं ह्येतदहरायतनेन ।
Haug
By the subsequent recital of the Rathantaram abhi tvâ śûra nonumaḥ, the Hotar brings all back to the womb; for this is a Rathantara day according to its position.
मूलम्
अभि त्वा शूर नोनुम इति रथंतरस्य योनिमनु निवर्तयति राथंतरं ह्येतदहरायतनेन ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
पिबा सुतस्य रसिन इति सामप्रगाथः पिबवान्सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
Haug
Pibâ sutasya rasinaḥ (8, 3, 1-2) is the Sāma Pragātha, which has piba, one of the characteristics of the seventh day.
मूलम्
पिबा सुतस्य रसिन इति सामप्रगाथः पिबवान्सप्तमे ऽहनि सप्तमस्याह्नो रूपम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
त्य मू षु वाजिनं देवजूतमिति तार्क्ष्यो ऽच्युतः ।
Haug
Tyam û ṣu vājinam is the invariable Tārkṣya.
मूलम्
त्य मू षु वाजिनं देवजूतमिति तार्क्ष्यो ऽच्युतः ।