३०

आ न इन्द्रो दूरादा न आसादिति सूक्तमेति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

(The Rest of the Niṣkevalya Śastra of the Evening Libation)

The (Nivid) hymn (of the Niṣkevalya Śâstra) is, â na indro dûrâd (4, 20); it contains the term â, which is a characteristic of the first day.

आ न इन्द्रो दूरादा न आसादिति सूक्तमेति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

सम्पातौ भवतो निष्केवल्यमरुत्वतीययोर्निविद्धाने ।

Both Nivid hymns, that of the Marutvatîya as well as that of the Niṣkevalya Śâstras are (so called) Saṁpâtas.[1]

[1]See Ait. Brâhm. 6, 18.

सम्पातौ भवतो निष्केवल्यमरुत्वतीययोर्निविद्धाने ।

वामदेवो वा इमाँल्लोकानपश्यत्तान्सम्पातैः समपतद्यत्सम्पातैः समपतत्तत्सम्पातानां सम्पातत्वम् ।

Vâmadeva, after having seen (once) these (three) worlds, got possession of them (samopatat) by means of the Sâṁpâtas. On account of his getting possession of (saṁpâti) by means of the Saṁpâtas, they are called by this name (saṁpâtas).

वामदेवो वा इमाँल्लोकानपश्यत्तान्सम्पातैः समपतद्यत्सम्पातैः समपतत्तत्सम्पातानां सम्पातत्वम् ।

तद्यत्सम्पातौ प्रथमे ऽहनि शंसति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्यै ।

The reason that the Hotar, on the first day, repeats two Saṁpâta hymns, is, to reach the celestial world, to get possession of it, and join (its inhabitants).

तद्यत्सम्पातौ प्रथमे ऽहनि शंसति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्यै ।

तत् सवितुर्वृणीमहे ऽद्या नो देव सवितरिति वैश्वदेवस्य प्रतिपदनुचरौ राथंतरे ऽहनि प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

The Pratipad (beginning verse) of the Vaiśvadeva Śâstra on the first day, which is a Rathantara day[2] is, tat savitur vṛiṇîmahe, (5, 82, 1-3); its Anuchara (sequel) is, adya no deva savitar (5, 82, 4-6). It is used at a Rathantara day, which is characteristic of the first day.

[2]The so-called Rathantara days of the Dvâdaśâha are the first, third and fifth. Sây. here remarks that the Pratipad of the Vaiśvadeva Śastras is joined to the Rathantara Sâman. This is, however, an erroneous statement, as I can prove from the Sâma prayoga of the Dvâdaśâha (the last sacrifice of this kind has been, in this part of India, performed about fifty years ago) which is in my possession. The triplet addressed to Savitar is always (at all Soma sacrifices) the opening of the Vaiśvadeva Śastra on the evening libation; but on the first day of the Dvâdaśâha, there is besides the Arbhava Pavamâna Stotra, only the Yajña yajñîya Sâma used, the same which is required at the evening libation of the Agniṣṭoma. Sây. wrote that explanation only to explain the term rathântara. This means only that this is done on the “Rathantara day.” The Rathantara is on this day required at the midday libation.

तत् सवितुर्वृणीमहे ऽद्या नो देव सवितरिति वैश्वदेवस्य प्रतिपदनुचरौ राथंतरे ऽहनि प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

युञ्जते मन उत युञ्जते धिय इति सावित्रं युक्तवत्प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

The (Nivid) hymn for Savitar is, yuñjate mana uta (5, 81); it contains the term yuj to join, which is a characteristic of the first day.

युञ्जते मन उत युञ्जते धिय इति सावित्रं युक्तवत्प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

प्र द्यावा यज्ञैः पृथिवी ऋतावृधेति द्यावापृथिवीयं प्रेति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

The (Nivid) hymn for Heaven and Earth is, pra dyâvâ yajñaiḥ (1, 159); it contains the pra, which is a characteristic of the first day.

प्र द्यावा यज्ञैः पृथिवी ऋतावृधेति द्यावापृथिवीयं प्रेति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

इहेह वो मनसा बन्धुता नर इत्यार्भवं यद्वा एति च प्रेति च तत्प्रथमस्याह्नो रूपं तद्यत्प्रेति सर्वमभविष्यत्प्रैष्यन्नेवास्माल्लोकाद्यजमाना इति तद्यदिहेह वो मनसा बन्धुता नर इत्यार्भवं प्रथमे ऽहनि शंसत्ययं वै लोक इहेहास्मिन्नेवैनांस्तल्लोके रमयति ।

The (Nivid) hymn for the Ribhus is, iheha vo manasâ (3, 60). If it would contain pra, and â, the (proper) characteristics of the first day, then all would be pra, i. e., going forth, and consequently the sacrificers would depart (prâiśyan) from this world. This is the reason that the Hotar repeats on the first day (as Nivid hymn for Heaven and Earth) iheha mano though it does not contain the term characteristic of the first day). Iha, i.e., here, is this world. By doing so, the Hotar makes the sacrificers enjoy this world.

इहेह वो मनसा बन्धुता नर इत्यार्भवं यद्वा एति च प्रेति च तत्प्रथमस्याह्नो रूपं तद्यत्प्रेति सर्वमभविष्यत्प्रैष्यन्नेवास्माल्लोकाद्यजमाना इति तद्यदिहेह वो मनसा बन्धुता नर इत्यार्भवं प्रथमे ऽहनि शंसत्ययं वै लोक इहेहास्मिन्नेवैनांस्तल्लोके रमयति ।

देवान्हुवे बृहच्छ्रवसः स्वस्तय इति वैश्वदेवं प्रथमे पदे देवता निरुच्यन्ते प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

The (Nivid) hymn for the Viśvedevâh is, devân huve bṛihach chhavasah svastaye (10, 66). The deities are mentioned in the first pada, which is a characteristic of the first day.

देवान्हुवे बृहच्छ्रवसः स्वस्तय इति वैश्वदेवं प्रथमे पदे देवता निरुच्यन्ते प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

महान्तं वा एते ऽध्वानमेष्यन्तो भवन्ति ये संवत्सरं वा द्वादशाहं वा ऽऽसते तद्यद्देवान्हुवे बृहच्छ्रवसः स्वस्तय इति वैश्वदेवं प्रथमे ऽहनि शंसति स्वस्तितायै स्वस्त्ययनमेव तत्कुरुते स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद येषां चैवं विद्वानेतद्धोता देवान्हुवे बृहच्छ्रवसः स्वस्तय इति वैश्वदेवं प्रथमे ऽहनि शंसति ।

The reason that the Hotar repeats this hymn (as Nivid Sûkta) for the Viśvedevâh on the first day, is to make the journey (of the sacrificers) safe, because those who hold a session lasting for a year, or who perform the Dvâdaśâha, are going to set out on a long journey. Thus the Hotar makes (for them) the journey safe. He who has such a knowledge reaches in safety the end of the year, as well as those who have a Hotar knowing this and acting accordingly.

महान्तं वा एते ऽध्वानमेष्यन्तो भवन्ति ये संवत्सरं वा द्वादशाहं वा ऽऽसते तद्यद्देवान्हुवे बृहच्छ्रवसः स्वस्तय इति वैश्वदेवं प्रथमे ऽहनि शंसति स्वस्तितायै स्वस्त्ययनमेव तत्कुरुते स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद येषां चैवं विद्वानेतद्धोता देवान्हुवे बृहच्छ्रवसः स्वस्तय इति वैश्वदेवं प्रथमे ऽहनि शंसति ।

वैश्वानराय पृथुपाजसे विप इत्याग्निमारुतस्य प्रतिपत्प्रथमे पदे देवता निरुच्यते प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

The Pratipad of the Agnimâruta Śastra is, vaiś vânarâya pṛiṭhupâjase (3, 3). The deity (Vaiśvânara) is mentioned in the first pada, which is a characteristic of the first day.

वैश्वानराय पृथुपाजसे विप इत्याग्निमारुतस्य प्रतिपत्प्रथमे पदे देवता निरुच्यते प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

प्रत्वक्षसः प्रतवसो विरप्शिन इति मारुतं प्रेति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

The (Nivid) hymn for the Marutas is, pra tvakṣasaḥ pra tavasaḥ (1, 87). It contains the term pra, which is a characteristic of the first day.

प्रत्वक्षसः प्रतवसो विरप्शिन इति मारुतं प्रेति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

जातवेदसे सुनवाम सोममिति जातवेदस्यां पुरस्तात्सूक्तस्य शंसति स्वस्त्ययनं वै जातवेदस्याः स्वस्तितायै स्वस्त्ययनमेव तत्कुरुते स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद ।

He repeats the Jâtavedâs verse, jâtavedase sunavâma (1, 99, 1) before (the Jâtavedâs) hymn. The Jâtavedâs verse is safe journey. (It is repeated) for securing a safe journey. Thus he secures a safe journey (for the sacrificer). He who has such a knowledge reaches in safety the end of the year.

जातवेदसे सुनवाम सोममिति जातवेदस्यां पुरस्तात्सूक्तस्य शंसति स्वस्त्ययनं वै जातवेदस्याः स्वस्तितायै स्वस्त्ययनमेव तत्कुरुते स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद ।

प्रतव्यसीं नव्यसीं धीतिमग्नय इति जातवेदस्यं प्रेति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

The (Nivid) hymn for Jâtavedâs is, pra tavyasîm navyasîm (1, 143). It contains the term pra, which is a characteristic of the first day.

प्रतव्यसीं नव्यसीं धीतिमग्नय इति जातवेदस्यं प्रेति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपम् ।

समानमाग्निमारुतं भवति यच्चाग्निष्टोमे यद्वै यज्ञे समानं क्रियते तत्प्रजा अनु समनन्ति तस्मात्समानमाग्निमारुतं भवति ।

The Agnimâruta Śâstra (of the first day of the Dvâdaśâha) is the same as in the Agniṣṭoma[3]. The creatures live on what is performed equally in the sacrifice (i.e., in several different kinds of sacrifices). Thence the Agnimâruta Śâstra (of the first day of the Dvâdaśâha) is identical (with that of the Agniṣṭoma).

[3]See3, 35-38.

समानमाग्निमारुतं भवति यच्चाग्निष्टोमे यद्वै यज्ञे समानं क्रियते तत्प्रजा अनु समनन्ति तस्मात्समानमाग्निमारुतं भवति ।