विश्वास-प्रस्तुतिः
एकविंशमेतदहरुपयन्ति विषुवन्तं मध्ये संवत्सरस्य ।
Haug
(The Ekaviṁśa or Viṣuvan Day.)
They perform the ceremonies of the Ekaviṁśa day, which is the equator, dividing the year (into two equal parts).
मूलम्
एकविंशमेतदहरुपयन्ति विषुवन्तं मध्ये संवत्सरस्य ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतेन वै देवा एकविंशेना ऽऽदित्यं स्वर्गाय लोकायोदयच्छन् ।
Haug
By means of the performance of this day, the gods had raised the sun up to the heavens.
मूलम्
एतेन वै देवा एकविंशेना ऽऽदित्यं स्वर्गाय लोकायोदयच्छन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स एष इत एकविंशः तस्य दशावस्तादहानि दिवाकीर्त्यस्य भवन्ति दश परस्तान् ।
Haug
This Ekaviṁśa day on which the Divâkîrtya mantra (was produced), is preceded by ten days,[5] and followed by ten such days, and is in the midst (of both periods).
Haug - Notes
[5]The ten days which precede the Ekaviṁśa are, the three Svarasîmânaḥ, Abhijit, and a Ṣalaha (a period of six days). The same days follow, but so, that Svarasâmânaḥ, which were the last three days before the Ekaviṁśa, are the first three days after that day, &c.
मूलम्
स एष इत एकविंशः तस्य दशावस्तादहानि दिवाकीर्त्यस्य भवन्ति दश परस्तान् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मध्य एष एकविंश उभयतो विराजि प्रतिष्ठितः ।
Haug
On both sides, it is thus put in a Virâṭ (the number ten).
मूलम्
मध्य एष एकविंश उभयतो विराजि प्रतिष्ठितः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
उभयतो हि वा एष विराजि प्रतिष्ठितस्तस्मादेषो ऽन्तरेमाँल्लोकान्यन्न व्यथते ।
Haug
Being thus put in a Virâṭ (in the number ten) on both sides, this (Ekaviṁśa, i.e., the sun) becomes not disturbed in his course through these worlds.
मूलम्
उभयतो हि वा एष विराजि प्रतिष्ठितस्तस्मादेषो ऽन्तरेमाँल्लोकान्यन्न व्यथते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्य वै देवा आदित्यस्य स्वर्गाल्लोकादवपातादबिभयुः ।
Haug
The gods being afraid of the sun falling from the sky,
मूलम्
तस्य वै देवा आदित्यस्य स्वर्गाल्लोकादवपातादबिभयुः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं त्रिभिः स्वर्गैर्लोकैरवस्तात्प्रत्युत्तभ्नुवन् ।
Haug
supported him by placing beneath three celestial worlds to serve as a prop.
मूलम्
तं त्रिभिः स्वर्गैर्लोकैरवस्तात्प्रत्युत्तभ्नुवन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स्तोमा वै त्रयः स्वर्गा लोकाः ।
Haug
The (three) Stomas[6] (used at the three Svarasâman days which precede the Viṣuvan day) are the three celestial worlds.
Haug - Notes
[6]On Stomas, see the note to 3. 42.
मूलम्
स्तोमा वै त्रयः स्वर्गा लोकाः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्य पराचो ऽतिपातादबिभयुः ।
Haug
They were afraid, lest he (the sun) should fall beyond them.
मूलम्
तस्य पराचो ऽतिपातादबिभयुः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं त्रिभिः स्वर्गैर्लोकैः परस्तात्प्रत्यस्तभ्नुवन् ।
Haug
They then placed over him three worlds (also), in order to give him a prop from above.
मूलम्
तं त्रिभिः स्वर्गैर्लोकैः परस्तात्प्रत्यस्तभ्नुवन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स्तोमा वै त्रयः स्वर्गा लोकाः ।
Haug
The (three)-Stomas (used at the three Svarasâman days which follow the Viṣuvan day) are the three worlds.
मूलम्
स्तोमा वै त्रयः स्वर्गा लोकाः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तत्त्रयो ऽवस्तात्सप्तदशा भवन्ति त्रयः परस्तान् ।
Haug
Thus there are before (the Viṣuvan day) three seventeen-fold Stomas (one on each of the preceding Svarasâman days), and after it (also), three seventeen-fold Stomas.
मूलम्
तत्त्रयो ऽवस्तात्सप्तदशा भवन्ति त्रयः परस्तान् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मध्य एष एकविंश उभयतः स्वरसामभिर्धृतः ।
Haug
In the midst of them there is the Ekaviṁśa day (representing the sun) held on both sides by the Svarasâman days.
मूलम्
मध्य एष एकविंश उभयतः स्वरसामभिर्धृतः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
उभयतो हि वा एष स्वरसामभिर्धृतस्तस्मादेषो ऽन्तरेमाँल्लोकान्यन्न व्यथते ।
Haug
On account of his being held by the three Svarasâmans (representing the three worlds below and the three above the sun) the sun is not disturbed in his course through these worlds.
मूलम्
उभयतो हि वा एष स्वरसामभिर्धृतस्तस्मादेषो ऽन्तरेमाँल्लोकान्यन्न व्यथते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्य वै देवा आदित्यस्य स्वर्गाल्लोकादवपातादबिभयुस्तं परमैः स्वर्गैर्लोकैरवस्तात्प्रत्युत्तभ्नुवन् ।
Haug
The gods being afraid of the sun falling down from the sky, supported him by placing beneath the highest worlds.
मूलम्
तस्य वै देवा आदित्यस्य स्वर्गाल्लोकादवपातादबिभयुस्तं परमैः स्वर्गैर्लोकैरवस्तात्प्रत्युत्तभ्नुवन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स्तोमा वै परमाः स्वर्गा लोकाः ।
Haug
The Stomas are the highest worlds.
मूलम्
स्तोमा वै परमाः स्वर्गा लोकाः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्य पराचो ऽतिपातादबिभयुस्तं परमैः स्वर्गैर्लोकैः परस्तात्प्रत्यस्तभ्नुवन् ।
Haug
The gods being afraid of his falling beyond them being turned upside down, supported him by placing above him the highest worlds (also).
मूलम्
तस्य पराचो ऽतिपातादबिभयुस्तं परमैः स्वर्गैर्लोकैः परस्तात्प्रत्यस्तभ्नुवन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स्तोमा वै परमाः स्वर्गा लोकाः ।
Haug
The Stomas are the highest worlds.
मूलम्
स्तोमा वै परमाः स्वर्गा लोकाः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तत्त्रयो ऽवस्तात्सप्तदशा भवन्ति त्रयः परस्तात् ।
Haug
Now there are (as already mentioned) three seventeen-fold Stomas before, and three after (the Viṣuvan day).
मूलम्
तत्त्रयो ऽवस्तात्सप्तदशा भवन्ति त्रयः परस्तात् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ते द्वौ द्वौ सम्पद्य त्रयश्चस्त्रिंशा भवन्ति ।
Haug
If two of them are taken together, three thirty-four-fold Stomas are obtained.
मूलम्
ते द्वौ द्वौ सम्पद्य त्रयश्चस्त्रिंशा भवन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
चतुस्त्रिंशो वै स्तोमानामुत्तमः ।
Haug
Among the Stomas the thirty-four-fold is the last.[7]
Haug - Notes
[7]This is not quite correct. There is a forty-eight-fold Stoma, besides.
मूलम्
चतुस्त्रिंशो वै स्तोमानामुत्तमः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेषु वा एष एतदध्याहितस्तपति ।
Haug
The sun being placed among these (highest worlds) as their ruler, burns (with his rays).
मूलम्
तेषु वा एष एतदध्याहितस्तपति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेषु हि वा एष एतदध्याहितस्तपति स वा एष उत्तरो ऽस्मात्सर्वस्माद्भूताद्भविष्यतः सर्वमेवेदमतिरोचते यदिदं किंच ।
Haug
Owing to this position, he is superior to everything in creation that has been and will be, and shines beyond all that is in creation. (In the same way, this Viṣuvan day) is superior (to all days which precede or follow).
मूलम्
तेषु हि वा एष एतदध्याहितस्तपति स वा एष उत्तरो ऽस्मात्सर्वस्माद्भूताद्भविष्यतः सर्वमेवेदमतिरोचते यदिदं किंच ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
उत्तरो भवति यस्मादुत्तरो बुभूषति तस्मादुत्तरो भवति य एवं वेद ।
Haug
It is on account of his being prominent as an ornament, that the man who has such a knowledge, becomes superior (to all other men).
मूलम्
उत्तरो भवति यस्मादुत्तरो बुभूषति तस्मादुत्तरो भवति य एवं वेद ।