विश्वास-प्रस्तुतिः
अहर्वै देवा अश्रयन्त रात्रीमसुराः ।
Haug
(Atirâtra. Its origin. The three Paryāyas.)
The Devas[15] took shelter with Day, the Asuras with Night.
Haug - Notes
[15]The same story with some trifling deviations in the wording only is recorded in the Gopatha Brâhmaṇam of the Atharvaveda, 10, 1.
मूलम्
अहर्वै देवा अश्रयन्त रात्रीमसुराः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ते समावद्वीर्या एवा ऽऽसन्न व्यावर्तन्त ।
Haug
They were thus of equal strength, and none yielded to the other.
मूलम्
ते समावद्वीर्या एवा ऽऽसन्न व्यावर्तन्त ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
सो ऽब्रवीदिन्द्रः कश्चाहं चेमानितो ऽसुरान्रात्रीमन्ववेष्याव इति ।
Haug
Indra said, “Who, besides me, will enter Night to turn the Asuras out of it?”
मूलम्
सो ऽब्रवीदिन्द्रः कश्चाहं चेमानितो ऽसुरान्रात्रीमन्ववेष्याव इति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स देवेषु न प्रत्यविन्ददबिभयू रात्रेस्तमसो मृत्योः ।
Haug
But he did not find any one among the Devas ready to accept (his offer), (for) they were afraid of Night, on account of its darkness being (like that of) Death.
मूलम्
स देवेषु न प्रत्यविन्ददबिभयू रात्रेस्तमसो मृत्योः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्माद्धाप्येतर्हि नक्तं यावन्मात्रमिवैवापक्रम्य बिभेति ।
Haug
This is the reason that even now one is afraid of going at night even to a spot which is quite close.
मूलम्
तस्माद्धाप्येतर्हि नक्तं यावन्मात्रमिवैवापक्रम्य बिभेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तम इव हि रात्रिर्मृत्युरिव ।
Haug
For Night is, as it were, Darkness, and is Death, as it were.
मूलम्
तम इव हि रात्रिर्मृत्युरिव ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं वै छन्दांस्येवान्ववायन् ।
Haug
The metres (alone) followed him.
मूलम्
तं वै छन्दांस्येवान्ववायन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं यच्छन्दांस्येवान्ववायंस्तस्मादिन्द्रश्चैव च्छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति ।
Haug
This is the reason that Indra and the metres are the leading deities of the Night (of the nightly festival of Atirātra).
मूलम्
तं यच्छन्दांस्येवान्ववायंस्तस्मादिन्द्रश्चैव च्छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
न निविच्छस्यते न पुरोरुङ्न धाय्या नान्या देवतेन्द्रश्च ह्येव च्छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति ।
Haug
No Nivid is repeated, nor a Puroruk, nor a Dhāyyā; nor is there any other deity save Indra and the metres who are the leading (deities).
मूलम्
न निविच्छस्यते न पुरोरुङ्न धाय्या नान्या देवतेन्द्रश्च ह्येव च्छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तान्वै पर्यायैरेव पर्यायमनुदन्त ।
Haug
They turned them out by going round (paryāyam) with the Paryāyas (the different turns of passing the Soma cups).
मूलम्
तान्वै पर्यायैरेव पर्यायमनुदन्त ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यत्पर्यायैः पर्यायमनुदन्त तत्पर्यायाणां पर्यायत्वम् ।
Haug
This is the reason that they are called paryāya (from î to go, and pari around).
मूलम्
यत्पर्यायैः पर्यायमनुदन्त तत्पर्यायाणां पर्यायत्वम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तान्वै प्रथमेनैव पर्यायेणा पूर्वरात्रादनुदन्त मध्यमेन मध्यरात्रादुत्तमेनापररात्रात् ।
Haug
By means of the first Paryāya they turned them out of the first part of the night; by means of the middle Paryāya out of midnight, and by means of the third Paryāya out of the latter part of the night.
मूलम्
तान्वै प्रथमेनैव पर्यायेणा पूर्वरात्रादनुदन्त मध्यमेन मध्यरात्रादुत्तमेनापररात्रात् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अपि शर्वर्या अनुस्मसीत्यब्रुवन् ।
Haug
The metres said to Indra, “Even we (alone) are following (thee, to turn the Asuras) out of the Dark one (śarvarā, night).”
मूलम्
अपि शर्वर्या अनुस्मसीत्यब्रुवन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अपिशर्वराणि खलु वा एतानि छन्दांसीति ह स्मा ऽऽह ।
Haug
He (the sage Aitareya) therefore called them (the metres) apiśarvarāṇi,
मूलम्
अपिशर्वराणि खलु वा एतानि छन्दांसीति ह स्मा ऽऽह ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतानि हीन्द्रं रात्रेस्तमसो मृत्योर्बिभ्यतमत्यपारयन् ।
Haug
for they had Indra, who was afraid of the darkness of night (as) of death, safely carried beyond it.
मूलम्
एतानि हीन्द्रं रात्रेस्तमसो मृत्योर्बिभ्यतमत्यपारयन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदपिशर्वराणामपिशर्वरत्वम् ।
Haug
That is the reason that they are called apiśarvāṇi.
मूलम्
तदपिशर्वराणामपिशर्वरत्वम् ।