विश्वास-प्रस्तुतिः
देवा वा असुरैर्युद्धमुपप्रायन्विजयाय ।
Haug
(On the Origin, Meaning, and Universal Nature of the Agniṣṭoma as the model for other Sacrifices. On the Chatuṣṭoma and Jyotiṣṭoma.)
(On the Origin of the name “Agniṣṭoma”, and its Meaning.)
The Devas went to war with the Asuras, in order to defeat them.
मूलम्
देवा वा असुरैर्युद्धमुपप्रायन्विजयाय ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानग्निर्नान्वकामयतैतुम् ।
Haug
Agni was not willing to follow them.
मूलम्
तानग्निर्नान्वकामयतैतुम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं देवा अब्रुवन्नपि त्वमेह्यस्माकं वै त्वमेको ऽसीति ।
Haug
The Devas then said to Him, “Go thou also, for thou art one of us.”
मूलम्
तं देवा अब्रुवन्नपि त्वमेह्यस्माकं वै त्वमेको ऽसीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स नास्तुतो ऽन्वेष्यामीत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति ।
Haug
He said, “I shall not go, unless a ceremony of praise is performed for me. Do ye that now.”
मूलम्
स नास्तुतो ऽन्वेष्यामीत्यब्रवीत्स्तुत नु मेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तथेति तं ते समुत्क्रम्योपनिवृत्त्यास्तुवंस्तान्स्तुतो ऽनु प्रैत् ।
Haug
So they did. They all rose up (from their places), turned towards Agni, and performed the ceremony of praising him. After having been praised, he followed them.
मूलम्
तथेति तं ते समुत्क्रम्योपनिवृत्त्यास्तुवंस्तान्स्तुतो ऽनु प्रैत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स त्रिश्रेणिर्भूत्वा त्र्यनीको ऽसुरान्युद्धमुपप्रायद्विजयाय ।
Haug
He having assumed the shape of three rows, attacked in three battle lines the Asuras, in order to defeat them.
मूलम्
स त्रिश्रेणिर्भूत्वा त्र्यनीको ऽसुरान्युद्धमुपप्रायद्विजयाय ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
त्रिश्रेणिरिति च्छन्दांस्येव श्रेणीरकुरुत त्र्यनीक इति सवनान्येवानीकानि ।
Haug
The three rows were made only of the metres (Gāyatrī, Triṣṭubh, Jagatī). The three battle lines are only the three libations.
मूलम्
त्रिश्रेणिरिति च्छन्दांस्येव श्रेणीरकुरुत त्र्यनीक इति सवनान्येवानीकानि ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तानसम्भाव्यं पराभावयत्ततो वै देवा अभवन्परा ऽसुराः ।
Haug
He defeated them beyond expectation. Thence the Devas put down the Asuras.
मूलम्
तानसम्भाव्यं पराभावयत्ततो वै देवा अभवन्परा ऽसुराः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
भवत्यात्मना परा ऽस्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ।
Haug
The enemy, the incarnate sin (pāpman), the adversary of him who has such a knowledge, perishes by himself.
मूलम्
भवत्यात्मना परा ऽस्य द्विषन्पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
सा वा एषा गायत्र्येव यदग्निष्टोमश्चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री चतुर्विंशतिरग्निष्टोमस्य स्तुतशस्त्राणि ।
Haug
The Agniṣṭoma is just as the Gāyatrī. The latter has twenty-four syllables (if all its three padas are counted) and the Agniṣṭoma has twenty-four Stotras and Śastras.[1]
Haug - Notes
[1] That is to say, twelve Stotras or performances of the Sâma singers, and twelve Śastras or recitations of the Hotṛi-priests. To each Stotra a Śastra corresponds. The twelve Śastras are as follows:-(A) At the morning libation-1) the Ajya and 2) Pra-uga to be repeated by the Hotar, 3) the Śastra of the Maitrâvaruṇa, 4) of the Brâhmaṇâchhansi, and 5) of the Achhâvâka. (B) At the midday libation- 6) the Maṛutvatîya and 7) Niṣkevalya Sastras to be recited by the Hotar, 8) the Sastras of the Maitrâvaruṇa, 9) of the Brâhmaṇâchhansi, and 10) that of the Achhâvâka. (10) At the evening libation- 11) the Vaiśvadeva, and 12) Agnimâruta Sastras to be repeated by the Hotar alone.
मूलम्
सा वा एषा गायत्र्येव यदग्निष्टोमश्चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री चतुर्विंशतिरग्निष्टोमस्य स्तुतशस्त्राणि ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्वै यदिदमाहुः सुधायां ह वै वाजी सुहितो दधातीति गायत्री वै तत् ।
Haug
It is just as they say : a horse if well managed (suhitâ) puts the rider into ease (sudhā). This does also the Gāyatrī.
मूलम्
तद्वै यदिदमाहुः सुधायां ह वै वाजी सुहितो दधातीति गायत्री वै तत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
न ह वै गायत्री क्षमा रमत ऊर्ध्वा ह वा एषा यजमानमादाय स्वारेतीत्यग्निष्टोमो वै तत् ।
Haug
She does not stop on the earth, but takes the sacrificer up to heaven. This does also the Agniṣṭoma
मूलम्
न ह वै गायत्री क्षमा रमत ऊर्ध्वा ह वा एषा यजमानमादाय स्वारेतीत्यग्निष्टोमो वै तत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
न ह वा अग्निष्टोमः क्षमा रमत ऊर्ध्वो ह वा एष यजमानमादाय स्वरेति ।
Haug
it does not stop on earth, but takes the sacrificer up to heaven.
मूलम्
न ह वा अग्निष्टोमः क्षमा रमत ऊर्ध्वो ह वा एष यजमानमादाय स्वरेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स वा एषु संवत्सर एव यदग्निष्टोमश्चतुर्विंशत्यर्धमासो वै संवत्सरश्चतुर्विंशतिरग्निष्टोमस्य स्तुतशस्त्राणि ।
Haug
The Agniṣṭoma is the year. The year has twenty-four half-months, and the Agniṣṭoma twenty-four Stotras and Śastras.
मूलम्
स वा एषु संवत्सर एव यदग्निष्टोमश्चतुर्विंशत्यर्धमासो वै संवत्सरश्चतुर्विंशतिरग्निष्टोमस्य स्तुतशस्त्राणि ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं यथा समुद्रं स्रोत्या एवं सर्वे यज्ञक्रतवो ऽपियन्ति ।
Haug
Just as waters flow into the sea, so go all sacrificial performances into the Agniṣṭoma (i. e., are contained in it).
मूलम्
तं यथा समुद्रं स्रोत्या एवं सर्वे यज्ञक्रतवो ऽपियन्ति ।