विश्वास-प्रस्तुतिः
देवानां पत्नीः शंसत्यनूचीरग्निं गृहपतिं तस्मादनूची पत्नी गार्हपत्यमास्ते ।
Haug
(The Offerings to the Wives of the Gods and to Yama and the Kâvyas, a Class of Manes.)
After having addressed (in the Ahir budhnya verse) Agni, the house-father, he recites the verses addressed to the wives of the gods.[43] For the wife (of the sacrificer) sits behind the Gârhapatya fire.
Haug - Notes
[43]These are two in number, devânâm patnir uśatir avantu (5, 46, 7, 8).
मूलम्
देवानां पत्नीः शंसत्यनूचीरग्निं गृहपतिं तस्मादनूची पत्नी गार्हपत्यमास्ते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदाहू राकां पूर्वां शंसेज्जाम्यै वै पूर्वपेयमिति तत्तन्ना ऽऽदृत्यं देवानामेव पत्नीः पूर्वाः शंसेत् ।
Haug
They say : he should first address Râkâ[44] with a verse, for the honour of drinking first from the Soma belongs (among the divine women) to the sister (of the gods). But this precept should not be cared for. He should first address the wives of the gods.
Haug - Notes
[44]See the note to 7, 11.
मूलम्
तदाहू राकां पूर्वां शंसेज्जाम्यै वै पूर्वपेयमिति तत्तन्ना ऽऽदृत्यं देवानामेव पत्नीः पूर्वाः शंसेत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
एष ह वा एतत्पत्नीषु रेतो दधाति यदग्निर्गार्हपत्यः ।
Haug
By doing so, Agni, the house-father, provides the wives with seed.
मूलम्
एष ह वा एतत्पत्नीषु रेतो दधाति यदग्निर्गार्हपत्यः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अग्निनैवा ऽऽसु तद्गार्हपत्येन पत्नीषु प्रत्यक्षाद्रेतो दधाति प्रजात्यै ।
Haug
By means of the Gârhapatya, Agni, the Hotar thus actually provides the wives with seed for production.
मूलम्
अग्निनैवा ऽऽसु तद्गार्हपत्येन पत्नीषु प्रत्यक्षाद्रेतो दधाति प्रजात्यै ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद ।
Haug
He who has such a knowledge will be blessed with offspring (and) cattle.
मूलम्
प्रजायते प्रजया पशुभिर्य एवं वेद ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मात्समानोदर्या स्वसा ऽन्योदर्यायै जायाया अनुजीविनी जीवति ।
Haug
(That the wives have precedence of a sister is apparent in worldly things.) For a sister who has come from the same womb is provided with food, &c., after the wife, who has come from another womb, has been cared for.
मूलम्
तस्मात्समानोदर्या स्वसा ऽन्योदर्यायै जायाया अनुजीविनी जीवति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
राकां शंसति ।
Haug
He repeats the Râkâ verse.[45]
Haug - Notes
[45]This is râkâm aham, 2, 32, 4.
मूलम्
राकां शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
राका ह वा एतां पुरुषस्य सेवनीं सीव्यति यैषा शिश्ने ऽधि पुमांसो ऽस्य पुत्रा जायन्ते य एवं वेद ।
Haug
She sews that seam (in the womb) which is on the penis, so as to form a man. He who has such a knowledge obtains male children.
मूलम्
राका ह वा एतां पुरुषस्य सेवनीं सीव्यति यैषा शिश्ने ऽधि पुमांसो ऽस्य पुत्रा जायन्ते य एवं वेद ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
पावीरवीं शंसति वाग्वै सरस्वती पावीरवी वाच्येव तद्वाचं दधाति ।
Haug
He repeats the Pâvîravî verse.[46] Speech is Sarasvatî pâvîravî. By repeating this verse, he provides the sacrificer with speech.
Haug - Notes
[46]Pâvirâul Kanyâ, 6, 49, 7.
मूलम्
पावीरवीं शंसति वाग्वै सरस्वती पावीरवी वाच्येव तद्वाचं दधाति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदाहुर्यामीं पूर्वां शंसे३त् पित्र्या३मिति ।
Haug
They ask, Should he first repeat the verse addressed to Yama, or that one which is devoted to the Manes?[47]
Haug - Notes
[47]This is udiratâm avara utparâṇaḥ (10, 15, 1).
मूलम्
तदाहुर्यामीं पूर्वां शंसे३त् पित्र्या३मिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यामीमेव पूर्वां शंसेदिमं यम प्रस्तरमा हि सीदेति राज्ञो वै पूर्वपेयं तस्माद्यामीमेव पूर्वां शंसेत् ।
Haug
He should first repeat the verse addressed to Yama: imam yama prastara (10, 14, 4). For a king (Yama being a ruler) has the honour of drinking first.
मूलम्
यामीमेव पूर्वां शंसेदिमं यम प्रस्तरमा हि सीदेति राज्ञो वै पूर्वपेयं तस्माद्यामीमेव पूर्वां शंसेत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मातली कव्यैर्यमो अङ्गिरोभिरिति काव्यानामनूचीं शंसति ।
Haug
Immediately after it, he repeats the verse for the Kâvyas: mâtalî kavyâir yamo (10, 14, 3).
मूलम्
मातली कव्यैर्यमो अङ्गिरोभिरिति काव्यानामनूचीं शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अवरेणैव वै देवान्काव्याः परेणैव पितॄंस्तस्मात्काव्यानामनूचीं शंसति ।
Haug
The Kâvyas are beings inferior to the gods, and superior to the manes. Thence he repeats the verses for the manes, udîratâm avara utparâsaḥ (10, 15, 1-3), after that one addressed to the Kâvyas.
मूलम्
अवरेणैव वै देवान्काव्याः परेणैव पितॄंस्तस्मात्काव्यानामनूचीं शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
उदीरतामवर उत्परास इति पित्र्याः शंसति ।
Haug
Thence he repeats the verses for the manes, udîratâm avara utparâsaḥ (10, 15, 1-3), after that one addressed to the Kâvyas.
मूलम्
उदीरतामवर उत्परास इति पित्र्याः शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
उन्मध्यमाः पितरः सोम्यास इति ये चैवावमा ये च परमा ये च मध्यमास्तान्सर्वाननन्तरायं प्रीणाति ।
Haug
By the words (of the first verse), “May the Soma-loving manes who are of low as well as those who are of a middling and superior character, rise,” he pleases them all, the lowest as well the middling and highest ones, without foregoing any one.
मूलम्
उन्मध्यमाः पितरः सोम्यास इति ये चैवावमा ये च परमा ये च मध्यमास्तान्सर्वाननन्तरायं प्रीणाति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
आहं पितॄन्सुविदत्राँ अवित्सीति द्वितीयां शंसति बर्हिषदो ये स्वधया सुतस्येत्येतद्ध वा एषां प्रियं धाम यद्बर्हिषद इति ।
Haug
In the second verse, the term barhiṣado, “sitting on the sacred grass,” implies, that they have a beloved house.
मूलम्
आहं पितॄन्सुविदत्राँ अवित्सीति द्वितीयां शंसति बर्हिषदो ये स्वधया सुतस्येत्येतद्ध वा एषां प्रियं धाम यद्बर्हिषद इति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रियेणैवैनांस्तद्धाम्ना समर्धयति ।
Haug
By repeating it, he makes them[48] prosper through their beloved house.
Haug - Notes
[48]The MSS have एनंस्, instead of एनांस् (acc. pl.), as Sây. reads in his Commentary.
मूलम्
प्रियेणैवैनांस्तद्धाम्ना समर्धयति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रियेण धाम्ना समृध्यते य एवं वेद ।
Haug
He who has such a knowledge prospers through his beloved house.
मूलम्
प्रियेण धाम्ना समृध्यते य एवं वेद ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
इदं पितृभ्यो नमो अस्त्वद्येति नमस्कारवतीमन्ततः शंसति ।
Haug
The verse (out of three) which contains the term “adoration,” “this adoration be to the manes,” he repeats at the end (though it be second in order).
मूलम्
इदं पितृभ्यो नमो अस्त्वद्येति नमस्कारवतीमन्ततः शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मादन्ततः पितृभ्यो नमस्क्रियते ।
Haug
That is the reason, that at the end (of funeral ceremonies), the manes are adored (by the words) “adoration to you, O manes !”
मूलम्
तस्मादन्ततः पितृभ्यो नमस्क्रियते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदाहुर्व्याहावं पित्र्याः शंसे३त् अव्याहावा३मिति ।
Haug
They ask, Should he, when repeating the verses to the manes, use at each verse the call śoṁsâvom, or should he repeat them without that call?
मूलम्
तदाहुर्व्याहावं पित्र्याः शंसे३त् अव्याहावा३मिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
व्याहावमेव शंसेत् ।
Haug
He should repeat it.
मूलम्
व्याहावमेव शंसेत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
असंस्थितं वै पितृयज्ञस्य साध्वसंस्थितं वा एष पितृयज्ञं संस्थापयति यो व्याहावं शंसति ।
Haug
What ceremony is not finished in the Pitṛi yajña (offering to the manes), that is to be completed. The Hotar who repeats the call śoṁsâvom at each verse, completes the incomplete sacrifice.
मूलम्
असंस्थितं वै पितृयज्ञस्य साध्वसंस्थितं वा एष पितृयज्ञं संस्थापयति यो व्याहावं शंसति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्माद्व्याहावमेव शंस्तव्यम् ।
Haug
Thence the call śoṁsâvom ought to be repeated.
मूलम्
तस्माद्व्याहावमेव शंस्तव्यम् ।