२२

ते देवा अब्रुवन्नियं वा इन्द्रस्य प्रिया जाया वावाता प्रासहा नाम ।

(Story of Prâsahâ the wife of Indra. On the Origin of the Dhâyyâ verse of the Niṣkevalya Śastra. How a King can defeat a hostile army. All gods have a share in the Yâjyâ in the Virâṭ metre. On the Importance of the Virâṭ metre at this occasion.)

The gods said, “There is a beloved wife of Indra, of the Vâvâta[30] order, Prâsahâ by name.

[30]The wives of a king are divided into three classes, the first is called mahiṣi, the second vâvâta, the third or last parivrikti. Sây. Vâváta is in the Rigveda Saṁhitâ, 8, 84, 14, a name of Indra’s two horses. Sâyaṇa in his commentary on the passage, proposes two etymologies, from the root van to obtain, and vâ to go. The latter is the most probable.

ते देवा अब्रुवन्नियं वा इन्द्रस्य प्रिया जाया वावाता प्रासहा नाम ।

अस्यामेवेच्छामहा इति ।

Let us inquire of her (what Indra’s intention is).”

अस्यामेवेच्छामहा इति ।

तथेति तस्यामैछन्त ।

So they did. They inquired of her (what Indra’s intention was).

तथेति तस्यामैछन्त ।

सैनानब्रवीत्प्रातर्वः प्रतिवक्तास्मीति ।

She said to them, “I shall give you the answer to-morrow.”

सैनानब्रवीत्प्रातर्वः प्रतिवक्तास्मीति ।

तस्मात्स्त्रियः पत्याविच्छन्ते ।

For women ask their husbands;

तस्मात्स्त्रियः पत्याविच्छन्ते ।

तस्मादु स्त्र्यनुरात्रं पत्याविच्छते ।

they do so during the night.

तस्मादु स्त्र्यनुरात्रं पत्याविच्छते ।

तां प्रातरुपायन् ।

On the morning the gods went to her (to inquire).

तां प्रातरुपायन् ।

सैतदेव प्रत्यपद्यत यद्वावान पुरुतमं पुराषाळा वृत्रहेन्द्रो नामान्यप्राः अचेति प्रासहस्पतिस्तुविष्मानिति ।

She addressed the following (verses) to them : yad vāvāna purutamam[31] (10, 74, 6), i.e., what Indra, the slayer of Vritra, the conqueror in many battles of old has gained, filling (the world) with his name (fame), by what he showed himself as master in conquering (prâsahaspati), as a powerful (hero),

[31]That part of the Saṁhitâ where it occurs, not being printed yet, I put this verse here in full :-

यद्वावान पुरुतमं पुराषालावृत्रहेन्द्रो नामान्यप्राः । अचेति प्रासहस्पति स्वविष्मान्यदीमुश्मसि कत्तर्वे करत्तत् ॥

करत् is taken by Sâyaṇa in both his commentaries on the Aitareya Brâhmaṇam, and the Rigveda Saṁhitâ in the sense of a present tense करोति । But it is here conjunctive, which word alone gives a good sense. Besides, the present tense is never formed in this way.

सैतदेव प्रत्यपद्यत यद्वावान पुरुतमं पुराषाळा वृत्रहेन्द्रो नामान्यप्राः अचेति प्रासहस्पतिस्तुविष्मानिति ।

इन्द्रो वै प्रासहस्पतिस्तुविष्मान् ।

Indra is the mighty husband of Prâsahâ.[32]

[32]The author takes prâsahaspati in the sense of husband of a wife, Prâsahâ, above-mentioned.

इन्द्रो वै प्रासहस्पतिस्तुविष्मान् ।

यदीमुश्मसि कर्तवे करत्तदिति ।

that is what we beseech him to do (now); may he do it."

यदीमुश्मसि कर्तवे करत्तदिति ।

यदेवैतदवोचामाकरत्तदित्येवैनांस्तदब्रवीत् ।

(The last pada) “that is what we beseech him,” &c., means, he will do what we have told him."[33]

[33]I take here akarat in the sense of a future tense. Let, the Vedic conjunctive, has often this meaning. Sây. takes it in the sense of अकरोत्.

यदेवैतदवोचामाकरत्तदित्येवैनांस्तदब्रवीत् ।

ते देवा अब्रुवन्नप्यस्या इहास्तु या नो ऽस्मिन्न वै कमविददिति ।

The gods said, “Let her have a share here (in this Niṣkevalya Śastra) who has not yet obtained one in it (na vā vidat)."[34]

[34]This is nothing but an attempt at an etymology of the name vâvâta. That it is perfectly childish, every one may see at a glance.

ते देवा अब्रुवन्नप्यस्या इहास्तु या नो ऽस्मिन्न वै कमविददिति ।

तथेति तस्या अप्यत्राकुर्वन् ।

So they did. They gave her (a share) in it;

तथेति तस्या अप्यत्राकुर्वन् ।

तस्मादेषा ऽत्रापि शस्यते यद्वावान पुरुतमं पुराषाळिति ।

thence this verse, yad vāvāna, &c., forms part of the (Niṣkevalya) Śastra.[35]

[35]This verse, frequently used at various sacrifices, is the so-called Dhâyyâ of the Niṣkevalya Śastra at the midday libation.

तस्मादेषा ऽत्रापि शस्यते यद्वावान पुरुतमं पुराषाळिति ।

सेना वा इन्द्रस्य प्रिया जाया वावाता प्रसहा नाम ।

The army (senā) is Indra’s beloved wife, Vâvâta, Prâsahâ by name.

सेना वा इन्द्रस्य प्रिया जाया वावाता प्रसहा नाम ।

को नाम प्रजापतिः श्वशुरः ।

Prajāpati is by the name of kaḥ (who ?) his father-in-law.

को नाम प्रजापतिः श्वशुरः ।

तद्या ऽस्य कामे सेना जयेत्तस्या अर्धात्तिष्ठंस्तृणमुभयतः परिच्छिद्येतरां सेनामभ्यस्येत्प्रासहे कस्त्वा पश्यतीति ।

If one wish that his army might be victorious, then he should go beyond the battle line (occupied by his own army), cut a stalk of grass at the top and end, and throw it against the other (hostile) army by the words, prâsahe kas tvā paśyati ? i.e., “O Prâsahâ, who sees thee ?”

तद्या ऽस्य कामे सेना जयेत्तस्या अर्धात्तिष्ठंस्तृणमुभयतः परिच्छिद्येतरां सेनामभ्यस्येत्प्रासहे कस्त्वा पश्यतीति ।

तद्यथैवादः स्नुषा श्वशुराल्लज्जमाना निलीयमानैत्येवमेव सा सेना भज्यमाना निलीयमानैति यत्रैवं विद्वांस्तृणमुभयतः परिच्छिद्येतरां सेनामभ्यस्यति प्रासहे कस्त्वा पश्यतीति ।

If one who has such a knowledge cuts a stalk of grass at the top and end, and throws (the parts cut) against the other (hostile) army, saying prâsahe kas tvā paśyati ? it becomes split and dissolved, just as a daughter-in-law becomes abashed and faints, when seeing her father-in-law (for the first time).

तद्यथैवादः स्नुषा श्वशुराल्लज्जमाना निलीयमानैत्येवमेव सा सेना भज्यमाना निलीयमानैति यत्रैवं विद्वांस्तृणमुभयतः परिच्छिद्येतरां सेनामभ्यस्यति प्रासहे कस्त्वा पश्यतीति ।

तानिन्द्र उवाचापि वो ऽत्रास्त्विति ।

Indra said to them (the gods), “You also shall have (a share) in this (Śastra).”

तानिन्द्र उवाचापि वो ऽत्रास्त्विति ।

ते देवा अब्रुवन्विराड्याज्यास्तु निष्केवल्यस्य ।

The gods said, “Let it be the Yājyā verse,[36] in the Virāṭ metre of the Niṣkevalya Śastra.”

[36]This is piba somam indra (7, 221).

ते देवा अब्रुवन्विराड्याज्यास्तु निष्केवल्यस्य ।

या त्रयस्त्रिंशदक्षरा ।

The Virāṭ has thirty-three syllables.

या त्रयस्त्रिंशदक्षरा ।

त्रयस्त्रिंशद्वै देवा अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशा ऽऽदित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च ।

There are thirty-three gods, viz., eight Vasus, eleven Rudras, twelve Ādityas, (one) Prajāpati, and (one) Vaṣaṭkāra.

त्रयस्त्रिंशद्वै देवा अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशा ऽऽदित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च ।

देवता अक्षरभाजः करोति ।

He (thus) makes the deities participate in the syllables;

देवता अक्षरभाजः करोति ।

अक्षरमक्षरमेव तद्देवता अनुप्रपिबन्ति ।

and according to the order of the syllables they drink,

अक्षरमक्षरमेव तद्देवता अनुप्रपिबन्ति ।

देवपात्रेणैव तद्देवतास्तृप्यन्ति ।

and thus become satisfied by (this) divine dish.

देवपात्रेणैव तद्देवतास्तृप्यन्ति ।

यं कामयेतानायतनवान्स्यादित्यविराजा ऽस्य यजेद्गायत्र्या वा त्रिष्टुभा वा ऽन्येन वा छन्दसा वषट्कुर्यात् ।

Should the Hotar wish to deprive the sacrificer of his house and estate, he ought to use for his Yājyā along with the Vaṣaṭkāra a verse which is not in the Virāṭ metre, but in the Gāyatrī or Triṣṭubh, or any other metre (save the Virāṭ);

यं कामयेतानायतनवान्स्यादित्यविराजा ऽस्य यजेद्गायत्र्या वा त्रिष्टुभा वा ऽन्येन वा छन्दसा वषट्कुर्यात् ।

अनायतनवन्तमेवैनं तत्करोति ।

thus he deprives him of his house and estate.

अनायतनवन्तमेवैनं तत्करोति ।

यं कामयेता ऽऽयतनवान्स्यादिति विराजा ऽस्य यजेत्पिबा सोममिन्द्र मन्दतु त्वेत्येतया ।

Should he wish to procure a house and estate for the sacrificer, he ought to repeat his Yājyā in the Virāṭ metre : piba somam indra mandatu, (7, 22, 1).

यं कामयेता ऽऽयतनवान्स्यादिति विराजा ऽस्य यजेत्पिबा सोममिन्द्र मन्दतु त्वेत्येतया ।

आयतनवन्तमेवैनं तत्करोति ।

By this verse, he procures for the sacrificer a house and estate.

आयतनवन्तमेवैनं तत्करोति ।