विश्वास-प्रस्तुतिः
ते वा एते प्राणा एव यद्द्विदेवत्याः ।
Haug
(On the Meaning of the Libations from the Aindravâyava, Maitrâvaruṇa, and Aśvina Grahas. The two Anuvâkyâs for the Aindravâyava Graha.)
The Soma jars (graha) which belong to two deities[5] are the vital airs.
Haug - Notes
[5]These vessels are called: *Aindravâyava, Maitrâvaruṇa, and Aśvina.
मूलम्
ते वा एते प्राणा एव यद्द्विदेवत्याः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वाक्च प्राणश्चैन्द्रवायवश्चक्षुश्च मनश्च मैत्रावरुणः श्रोत्रं चा ऽऽत्मा चाश्विनः ।
Haug
The Aindravâyava jar is speech and breath, the Maitrâvaruṇa jar is eye and mind; the Aśvina jar is ear and soul.
मूलम्
वाक्च प्राणश्चैन्द्रवायवश्चक्षुश्च मनश्च मैत्रावरुणः श्रोत्रं चा ऽऽत्मा चाश्विनः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्य हैतस्यैन्द्रवायवस्याप्येके ऽनुष्टुभौ पुरोनुवाक्ये कुर्वन्ति गायत्र्यौ याज्ये ।
Haug
Some (sacrificial priests) use two verses in the Anuṣṭubh metre as Puronuvâkyâs, and two in the Gâyatrî metre as Yâjyâs when offering (the Soma juice) from the Aindravâyava jar.
मूलम्
तस्य हैतस्यैन्द्रवायवस्याप्येके ऽनुष्टुभौ पुरोनुवाक्ये कुर्वन्ति गायत्र्यौ याज्ये ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वाक्च वा एष प्राणाश्च ग्रहो यदैन्द्रवायवस्तदपि च्छन्दोभ्यां यथायथं क्लप्स्येते इति ।
Haug
As the Aindravâyava jar represents speech and breath, thus the proper metres (Anuṣṭubh being speech, and Gâyatrî breath) will be applied.
मूलम्
वाक्च वा एष प्राणाश्च ग्रहो यदैन्द्रवायवस्तदपि च्छन्दोभ्यां यथायथं क्लप्स्येते इति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तत्तन्ना ऽऽदृत्यम् ।
Haug
But this (practice) ought not to be observed.
मूलम्
तत्तन्ना ऽऽदृत्यम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
व्यृद्धं वा एतद्यज्ञे क्रियते यत्र पुरोनुवाक्या ज्यायसी याज्यायै ।
Haug
For, where the Puronuvâkyâ mantra exceeds in (syllables) the Yâjyâ mantra,[6] there is no success in the sacrifice;
Haug - Notes
[6]This would be the case if the Anuṣṭubh metre should be used for the Puronuvâkyâ, and the Gâyatrî as Yâjyâ; for the Anuṣṭubh consists of thirty-two, and the Gâyatrî only of twenty-four syllables.
मूलम्
व्यृद्धं वा एतद्यज्ञे क्रियते यत्र पुरोनुवाक्या ज्यायसी याज्यायै ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यत्र वै याज्या ज्यायसी तत्समृद्धम् ।
Haug
but where the Yâjyâ exceeds the Puronuvâkyâ (in syllables) there is success.
मूलम्
यत्र वै याज्या ज्यायसी तत्समृद्धम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथो यत्र समे ।
Haug
(Likewise success is not obtained) by using the same metres (for Anuvâkyâ and Yâjyâ mantras).
मूलम्
अथो यत्र समे ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यस्यो तत्कामाय तथा कुर्यात्प्राणस्य च वाचश्चात्रैव तदुपाप्तम् ।
Haug
In order to obtain any desire whatever, referring to speech and breath, the Hotar ought to do so (i e., to repeat two verses in the Anuṣṭubh metre as Anuvâkyâs, and two in the Gâyatrī metre as Yâjyâ mantras). In this way (all he desires) will be fulfilled.
मूलम्
यस्यो तत्कामाय तथा कुर्यात्प्राणस्य च वाचश्चात्रैव तदुपाप्तम् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वायव्या पूर्वा पुरोनुवाक्यैन्द्रवायव्युत्तरैवं याज्ययोः ।
Haug
The first Puronuvâkyâ belongs to Vâyu (1, 2, 1), the second to Indra and Vâyu (1, 2, 4).
मूलम्
वायव्या पूर्वा पुरोनुवाक्यैन्द्रवायव्युत्तरैवं याज्ययोः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
सा या वायव्या तया प्राणं कल्पयति ।
Haug
By that Yâjyâ[1] which belongs to Vâyu, the Hotar makes (produces) breath (in the sacrificer).
Haug - Notes
[1]The two first verses of 4, 46, are used as Yâjyâs.
मूलम्
सा या वायव्या तया प्राणं कल्पयति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वायुर्हि प्राणो ऽथ यैन्द्रवायवी तस्यै यदैन्द्रं पदं तेन वाचं कल्पयति ।
Haug
For Vâyu (wind) is breath, and by means of that pada (foot) of the Indra-Vâyu-Yâjyâ mantra, which refers to Indra, he makes speech.
मूलम्
वायुर्हि प्राणो ऽथ यैन्द्रवायवी तस्यै यदैन्द्रं पदं तेन वाचं कल्पयति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वाग्घ्यैन्द्री ।
Haug
For speech is Indra’s.
मूलम्
वाग्घ्यैन्द्री ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
उपो तं काममाप्नोति यः प्राणे च वाचि च न यज्ञे विषमं करोति ।
Haug
He (thus) obtains every desire (granted) which refers to breath and speech, without producing any inequality (by having the one set of mantras too long, the other too short) in the sacrifice.[2]
Haug - Notes
[2]This latter remark refers to the opinion of those who maintained that the Puronuvâkyâ and Yâjyâ mantras ought to be of the same metres.
मूलम्
उपो तं काममाप्नोति यः प्राणे च वाचि च न यज्ञे विषमं करोति ।