विश्वास-प्रस्तुतिः
देवा वै सोमस्य राज्ञो ऽग्रपेये न समपादयन् ।
Haug
(The Dvidevatya Graha Libations, i.e., the Libations poured from the Aindravâyava, Maitrâvaruṇa, and Aśvina Grahas. Ṛituyâjas. The Silent Praise).
(Story of a Race run by the Gods for obtaining the right to drink first from a Soma Libation. The Aindravâyava Graha. Explanation of a certain custom with the Bhâratas).
The gods could not agree as to who of them should first taste the Soma juice.
मूलम्
देवा वै सोमस्य राज्ञो ऽग्रपेये न समपादयन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अहम्प्रथमः पिबेयमहम्प्रथमः पिबेयमित्येवाकामयन्त ।
Haug
They (all) wished for it, (each saying) “Might I drink first, might I drink first.”
मूलम्
अहम्प्रथमः पिबेयमहम्प्रथमः पिबेयमित्येवाकामयन्त ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ते सम्पादयन्तो ऽब्रुवन् हन्ताजिमायाम ।
Haug
They came (at length) to an understanding. They said : “Well, let us run a race.[1]
Haug - Notes
[1]The expression in the original is: âjim ayâma. See 4, 7.
मूलम्
ते सम्पादयन्तो ऽब्रुवन् हन्ताजिमायाम ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स यो न उज्जेष्यति स प्रथमः सोमस्य पास्यतीति ।
Haug
He of us who will be victor, shall first taste the Soma juice.”
मूलम्
स यो न उज्जेष्यति स प्रथमः सोमस्य पास्यतीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तथेति त आजिमायुः ।
Haug
So they did.
मूलम्
तथेति त आजिमायुः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेषामाजिं यतामभिसृष्टानां वायुर्मुखम्प्रथमः प्रत्यपद्यताथेन्द्रो ऽथ मित्रावरुणावथाश्विनाउ ।
Haug
Among all those who ran the race, Vâyu first arrived at the goal; next Indra; next Mitra and Varuṇa, then the Aśvins.
मूलम्
तेषामाजिं यतामभिसृष्टानां वायुर्मुखम्प्रथमः प्रत्यपद्यताथेन्द्रो ऽथ मित्रावरुणावथाश्विनाउ ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
सो ऽवेदिन्द्रो वायुमुद्वै जयतीति तमनुपरापतत् ।
Haug
Indra thinking he would be beforehand with Vâyu, (ran as fast as he could and) fell down close to him.मूलम्
सो ऽवेदिन्द्रो वायुमुद्वै जयतीति तमनुपरापतत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
सो ऽवेदिन्द्रो वायुमुद्वै जयतीति तमनुपरापतत् ।
Haug
He then said, “We both have (arrived at the goal) together; let both of us be winners of the race.”
मूलम्
सह नावथोज्जयावेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स नेत्यब्रवीदहमेवोज्जेष्यामीति ।
Haug
Vâyu answered, “No ! I (alone) am winner of the race.”
मूलम्
स नेत्यब्रवीदहमेवोज्जेष्यामीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तृतीयम्मे ऽथोज्जयावेति ।
Haug
Indra said, “Let the third part (of the prize) be mine; let both of us be winners of the race!”
मूलम्
तृतीयम्मे ऽथोज्जयावेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
नेति हैवाब्रवीदहमेवोज्जेष्यामीति ।
Haug
Vâyu said, “No ! I alone am winner of the race.”
मूलम्
नेति हैवाब्रवीदहमेवोज्जेष्यामीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तुरीयम्मे ऽथोज्जयावेति ।
Haug
Indra said, “Let the fourth part (of the prize) be mine; let us both be winners of the race!”
मूलम्
तुरीयम्मे ऽथोज्जयावेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तथेति तं तुरीये ऽत्यार्जत ।
Haug
To this Vâyu agreed, and invested him with the right to the fourth part (of the first Soma cup presented).
मूलम्
तथेति तं तुरीये ऽत्यार्जत ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तत्तुरीयभागिन्द्रो ऽभवत्त्रिभाग्वायुस्तौ सहैवेन्द्र वायू उदजयतां सह मित्रावरुणौ सहाश्विनौ ।
Haug
Thence Indra is entitled only to the fourth part; but Vâyu to three parts. Thus Indra and Vāyu won the race together; next followed Mitra and Varuṇa together, and then the Aśvins.
मूलम्
तत्तुरीयभागिन्द्रो ऽभवत्त्रिभाग्वायुस्तौ सहैवेन्द्र वायू उदजयतां सह मित्रावरुणौ सहाश्विनौ ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
त एषामेते यथोज्जितम्भक्षा इन्द्र वाय्वोः प्रथमो ऽथ मित्रावरुणयोरथाश्विनोः ।
Haug
According to the order in which they arrived at the goal, they obtained their shares in the Soma juice. The first portion belongs to Indra and Vâyu, then follows that of Mitra and Varuṇa, and (lastly) that of the Aśvins.
मूलम्
त एषामेते यथोज्जितम्भक्षा इन्द्र वाय्वोः प्रथमो ऽथ मित्रावरुणयोरथाश्विनोः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
स एष इन्द्र तुरीयो ग्रहो गृह्यते यदैन्द्र वायवः ।
Haug
The Aindravâyava Soma jar (graha) is that one in which Indra enjoys the fourth part.
मूलम्
स एष इन्द्र तुरीयो ग्रहो गृह्यते यदैन्द्र वायवः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच नियुत्वाँ इन्द्र सारथिरिति ।
Haug
Just this (fourth part as belonging to Indra) was seen (by means of revelation) by a Riṣi. He then repeated the mantra appropriate to it, niyutvâñ Indraḥ sârathir, i.e., Vâyu[2] (and) Indra his carriage-driver!
Haug - Notes
[2]Niyutvân is a frequent epithet of Vâyu. See the hymn 2, 41, meaning, one who has teams, oxen, cows, &c.
मूलम्
तदेतदृषिः पश्यन्नभ्यनूवाच नियुत्वाँ इन्द्र सारथिरिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्माद्धाप्येतर्हि भरताः सत्वनां वित्तिम्प्रयन्ति तुरीये हैव संग्रहीतारो वदन्ते ऽमुनैवानूकाशेन यदद इन्द्रः सारथिरिव भूत्वोदजयत् ।
Haug
Thence, when now-a-days the Bharatas[3] spoil their enemies (conquered in the battle-field), those charioteers who seize the booty, say, in imitation of that example set by Indra, who won his race only by becoming the charioteer (of Vâyu), “the fourth part (of the booty is ours) alone.”[4]
Haug - Notes
[3]Sâyaṇa does not take this word here as a proper name, in which sense we generally find it in the ancient Samskrit Literature, but as an appellative noun, meaning “warriors.” He derives the word from bhara cattle, and tan to extend, stretch; to which etymology no modern philologist will give his assent. Satvan is here explained by Sâyaṇa as “charioteer;” but in his commentary on Rigveda 1, 62, 2, he takes it in the sense of “enemy” which is, we think, the right one.
[4]The author of the Brâhmaṇam explains here the reason of the custom why the charioteers are entitled to the fourth part of the booty made in a battle.
मूलम्
तस्माद्धाप्येतर्हि भरताः सत्वनां वित्तिम्प्रयन्ति तुरीये हैव संग्रहीतारो वदन्ते ऽमुनैवानूकाशेन यदद इन्द्रः सारथिरिव भूत्वोदजयत् ।