विश्वास-प्रस्तुतिः
पर्यग्नये क्रियमाणायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युः ।
Haug
(The Carrying of Fire round the Sacrificial Animal.)
When the fire is carried round[20] (the animal) the Adhvaryu says to the Hotar: repeat (thy mantras).
Haug - Notes
[20]This ceremony is called paryagnikriyâ and is performed by the Agnîd priest. He takes a firebrand from the Ahavanîya fire and carries it to the right side, thrice round the animal which is to be sacrificed.
मूलम्
पर्यग्नये क्रियमाणायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अग्निर्होता नो अध्वर इति तृइचमाग्नेयं गायत्रमन्वाह ।
Haug
The Hotar then repeats his triplet of verses, addressed to Agni, and composed in the Gāyatrī metre : agnîr hotā no adhvare (4, 15, 1-3) i.e. (1) Agni, our priest, is carried round about like a horse, he who is among gods the god of sacrifices. (2) Like a charioteer Agni passes thrice by the sacrifice; to the gods he carries the offering. (3) The master of food, the seer Agni, went round the offerings; he bestows riches on the sacrificer.
मूलम्
अग्निर्होता नो अध्वर इति तृइचमाग्नेयं गायत्रमन्वाह ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
पर्यग्नि क्रियमाणे स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति ।
Haug
When the fire is carried round (the animal) then he makes him (Agni) prosper by means of his own deity and his own metre.[21]
Haug - Notes
[21] Agni himself is the deity of the hymn in question; it is in Agni’s metre, i.e., Gâyatrî.
मूलम्
पर्यग्नि क्रियमाणे स्वयैवैनं तद्देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
वाजी सन्परिणीयत इति वाजिनमिव ह्येनं सन्तम्परिणयन्ति ।
Haug
“As a horse he is carried” means : they carry him as if he were a horse, round about.
मूलम्
वाजी सन्परिणीयत इति वाजिनमिव ह्येनं सन्तम्परिणयन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
परि त्रिविष्ट्यध्वरं यात्यग्नी रथीरिवेत्येष हि रथीरिवाध्वरम्परियाति ।
Haug
Like a charioteer Agni passes thrice by the sacrifice means : he goes round the sacrifice like a charioteer (swiftly).
मूलम्
परि त्रिविष्ट्यध्वरं यात्यग्नी रथीरिवेत्येष हि रथीरिवाध्वरम्परियाति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
परि वाजपतिः कविरित्येष हि वाजनम्पतिरत ।
Haug
He is called vajapati (master of food) because he is the master of (different kinds of) food.
मूलम्
परि वाजपतिः कविरित्येष हि वाजनम्पतिरत ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
उपप्रेष्य होतर्हव्या देवेभ्य इत्याहाध्वर्युः ।
Haug
The Adhvaryu says : give Hotar! the additional order for despatching offerings to the god.[22]
Haug - Notes
[22]This second praiṣa, or order of one of the Hotars, who is here the Maitrâvaruṇa to the Hotar to repeat his mantras, is called upapraiṣa. At the Animal, as well as at the Soma sacrifices, the orders for repeating the Yâjyâ mantras are given by the Maitrâ-varuņa. As symbol of his power, he receives a stick which he holds in his hand. The Adhvaryu gives at these sacrifices only the order for repeating the Anuvâkyâs.
मूलम्
उपप्रेष्य होतर्हव्या देवेभ्य इत्याहाध्वर्युः ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
अजैदग्निरसनद्वाजमिति मैत्रावरुण उपप्रैषम्प्रतिपद्यते ।
Haug
Then the Maitrâvaruṇa proceeds to give his orders by the words : may Agni be victorious, may he grant (us) food !
मूलम्
अजैदग्निरसनद्वाजमिति मैत्रावरुण उपप्रैषम्प्रतिपद्यते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदाहुर्यदध्वर्युर्होतारमुपप्रेष्यत्यथ कस्मान्मैत्रावरुण उपप्रैषम्प्रतिपद्यत इति ।
Haug
They ask : why does the Maitrâvaruṇa proceed to give his orders, if the Adhvaryu orders the Hotar to recite ?
मूलम्
तदाहुर्यदध्वर्युर्होतारमुपप्रेष्यत्यथ कस्मान्मैत्रावरुण उपप्रैषम्प्रतिपद्यत इति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मनो वै यज्ञस्य मैत्रावरुणो वाग्यज्ञस्य होता ।
Haug
(The answer is :) The Maitrâvaruṇa is the mind of the sacrifice; the Hotar is the speech of the sacrifice;
मूलम्
मनो वै यज्ञस्य मैत्रावरुणो वाग्यज्ञस्य होता ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
मनसा वा इषित वाग्वदति ।
Haug
for speech speaks only if driven (sent) by the mind;
मूलम्
मनसा वा इषित वाग्वदति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
यां ह्यन्यमना वाचं वदत्यसुर्या वै सा वागदेवजुष्टा ।
Haug
because an other-minded[23] speaks the speech of the Asuras which is not agreeable to the Devas.
Haug - Notes
[23]If “mind and speech” are unconnected.
मूलम्
यां ह्यन्यमना वाचं वदत्यसुर्या वै सा वागदेवजुष्टा ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद्यन्मैत्रावरुण उपप्रैषम्प्रतिपद्यते मनसैव तद्वाचमीरयति ।
Haug
If the Maitrâvaruṇa proceeds to give orders, he stirs up speech by means of the mind.
मूलम्
तद्यन्मैत्रावरुण उपप्रैषम्प्रतिपद्यते मनसैव तद्वाचमीरयति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तन्मनसेरितया वाचा देवेभ्यो हव्यं सम्पादयति ।
Haug
Speech being stirred up by his mind, he secures the offering to the gods (by preventing the Asuras from taking possession of it).
मूलम्
तन्मनसेरितया वाचा देवेभ्यो हव्यं सम्पादयति ।