४०

प्र वो देवायाग्नय इति शंसति ।

He repeats the (hymn), pra vo devāya Agnaye (3, 13).[20]

[20]This is the Ajya-sûkta, the chief part of the Ajya-śastra.

प्र वो देवायाग्नय इति शंसति ।

प्राणो वै प्र ।

(The word) pra means prāṇa (life).

प्राणो वै प्र ।

प्राणं हीमानि सर्वाणि भूतान्यनु प्रयन्ति ।

For all these beings move only after having been endowed with prāṇa.

प्राणं हीमानि सर्वाणि भूतान्यनु प्रयन्ति ।

प्राणमेव तत्सम्भावयति प्राणं संस्कुरुते ।

Thus the Hotar produces the prāṇa (for the sacrificer), and makes it ready (for use).

प्राणमेव तत्सम्भावयति प्राणं संस्कुरुते ।

दीदिवांसमपूर्व्यमिति शंसति ।

He repeats, didivāṁsam apûrvyam (3, 13, 5).[21]

[21]Though in the Sûkta the fifth verse, it is the second, if this hymn is used as the principal part of the Ajya Śastra.

दीदिवांसमपूर्व्यमिति शंसति ।

मनो वै दीदाय ।

For the mind has become shining (didāya),

मनो वै दीदाय ।

मनसो हि न किंचन पूर्वमस्ति ।

and nothing exists anterior (apûrvyam) to the mind.

मनसो हि न किंचन पूर्वमस्ति ।

मन एव तत्सम्भावयति मनः संस्कुरुते ।

Thus he produces the mind (of the sacrificer), and makes it (ready for use).

मन एव तत्सम्भावयति मनः संस्कुरुते ।

स नः शर्माणि वीतय इति शंसति ।

He repeats, sa naḥ śarmāṇi vītaye (4).

स नः शर्माणि वीतय इति शंसति ।

वाग्वै शर्म ।

Vāch is śarma (refuge).

वाग्वै शर्म ।

तस्माद्वाचा ऽनुवदन्तमाह शर्मवदास्मा आयांसीति ।

For they say about one who is repeating with his speech (the words of another), “I have stopped his talkativeness (śarmavat).”[22]

[22]The words, शर्मवदास्मा[[??]]पयांसि are no doubt an idiomatical phrase of the ancient Saṅskrit, the exact meaning of which it is now impossible to determine, Sâyaṇa explains it in the following way: अस्मैगुरोक्तार्थस्य सम्यगनुवादिने शिष्याय शर्मवत् सुखयुक्तजीवनं संपन्नम् । यस्मात् तस्मात् । हे शिष्य [[??]] सि समन्ततो नियतो ऽस्मि The irregular form आस्ना instead of अस्मै he takes a Vedic anomaly. The phrase, he further adds, is applied in common life when one’s speech is stopped. The author of the Brâhmaṇa adduces this phrase only in illustration of the supposed identity of Vâch with Sarma.

तस्माद्वाचा ऽनुवदन्तमाह शर्मवदास्मा आयांसीति ।

वाचमेव तत्सम्भावयति वाचं संस्कुरुते ।

By repeating this verse, the Hotar produces speech (in the sacrificer), and makes it ready (for use).

वाचमेव तत्सम्भावयति वाचं संस्कुरुते ।

उत नो ब्रह्मन्नविष इति शंसति ।

He repeats, uta no brahman (6).

उत नो ब्रह्मन्नविष इति शंसति ।

श्रोत्रं वै ब्रह्म ।

Brahma is the sense of hearing.

श्रोत्रं वै ब्रह्म ।

श्रोत्रेण हि ब्रह्म शृणोति ।

For, by means of the ear, one hears the Brahma;[23]

[23]Sây. takes it in the sense of Veda, which appears to be the right interpretation, if the word is restricted to the Mantras.

श्रोत्रेण हि ब्रह्म शृणोति ।

श्रोत्रे ब्रह्म प्रतिष्ठितम् ।

Brahma is placed in the ear.

श्रोत्रे ब्रह्म प्रतिष्ठितम् ।

श्रोत्रमेव तत्सम्भावयति श्रोत्रं संस्कुरुते ।

By repeating this verse, he produces (in the sacrificer) the sense of hearing, and makes it ready (for use).

श्रोत्रमेव तत्सम्भावयति श्रोत्रं संस्कुरुते ।

स यन्ता विप्र एषामिति शंसति ।

He repeats, sa yantā vipra (3).

स यन्ता विप्र एषामिति शंसति ।

अपानो वै यन्ता ।

The air exhaled is Yantā, i.e., restrainer.

अपानो वै यन्ता ।

अपानेन ह्ययं यतः प्राणो न पराङ्भवति ।

For the air inhaled (prāṇa) is held back by the air exhaled (apāna), and does (consequently) not turn away.

अपानेन ह्ययं यतः प्राणो न पराङ्भवति ।

अपानमेव तत्सम्भावयत्यपानं संस्कुरुते ।

By repeating this verse, he produces the apāna (in the sacrificer), and makes it ready (for use).

अपानमेव तत्सम्भावयत्यपानं संस्कुरुते ।

ऋतावा यस्य रोदसी इति शंसति ।

He repeats, ṛtāvā yasya rodasī (2).

ऋतावा यस्य रोदसी इति शंसति ।

चक्षुर्वा ऋतम् ।

Rita, i.e., true is the eye.

चक्षुर्वा ऋतम् ।

तस्माद्यतरो विवदमानयोराहाहमनुष्ठ्या चक्षुषा ऽदर्शमिति तस्य श्रद्दधति ।

For if two men have a dispute with one another (about anything), they believe him who says, “I have seen it by the exertion of (my own) eyes.”

तस्माद्यतरो विवदमानयोराहाहमनुष्ठ्या चक्षुषा ऽदर्शमिति तस्य श्रद्दधति ।

चक्षुरेव तत्सम्भावयति चक्षुः संस्कुरुते ।

By repeating this verse, he produces the eye (in the sacrifice), and makes it ready (for use).

चक्षुरेव तत्सम्भावयति चक्षुः संस्कुरुते ।

नू नो रास्व सहस्रवत्तोकवत्पुष्टिमद्वस्वित्युत्तमया परिदधाति ।

With the verse, nû no rāsva (7), he concludes.

नू नो रास्व सहस्रवत्तोकवत्पुष्टिमद्वस्वित्युत्तमया परिदधाति ।

आत्मा वै समस्तः सहस्रवांस्तोकवान्पुष्टिमान् ।

The whole (man) “endowed with thousand-fold gifts, with offspring, and thriving well,”[24] is the ātmā (soul).

[24]These are words of the Mantra.

आत्मा वै समस्तः सहस्रवांस्तोकवान्पुष्टिमान् ।

आत्मानमेव तत्समस्तं सम्भावयत्यात्मानं समस्तं संस्कुरुते ।

By repeating this verse, he thus produces the soul as the aggregate man, and makes it ready (for use).

आत्मानमेव तत्समस्तं सम्भावयत्यात्मानं समस्तं संस्कुरुते ।

याज्यया यजति ।

He repeats a Yājyā mantra.

याज्यया यजति ।

प्रत्तिर्वै याज्या पुण्यैव लक्ष्मीः ।

The Yājyā is a gift, meritorious, and fortune.

प्रत्तिर्वै याज्या पुण्यैव लक्ष्मीः ।

पुण्यामेव तल्लक्ष्मीं सम्भावयति पुण्यां लक्ष्मीं संस्कुरुते ।

By repeating it, he makes him (the sacrificer) a pure (goddess) of fortune[25] and prepares her for assisting him.

[25]The word lakṣmi here evidently expresses the idea of “destiny” in general.

पुण्यामेव तल्लक्ष्मीं सम्भावयति पुण्यां लक्ष्मीं संस्कुरुते ।

स एवं विद्वांश्छन्दोमयो देवतामयो ब्रह्ममयो ऽमृतमयः सम्भूय देवता अप्येति य एवं वेद ।

He who has such a knowledge, merges in the deities, after having been identified with the metres, the deites, the Brahma, and immortality.

स एवं विद्वांश्छन्दोमयो देवतामयो ब्रह्ममयो ऽमृतमयः सम्भूय देवता अप्येति य एवं वेद ।

यो वै तद्वेद यथा छन्दोमयो देवतामयो ब्रह्ममयो ऽमृतमयः सम्भूय देवता अप्येति तत्सुविदितमिति ।

He who thus knows how to become identified with metres, &c., has (certainly) a good knowledge; it is beyond the soul and beyond any deity (i. e., this knowledge is of higher value than the soul, or any god).

यो वै तद्वेद यथा छन्दोमयो देवतामयो ब्रह्ममयो ऽमृतमयः सम्भूय देवता अप्येति तत्सुविदितमिति ।

अध्यात्ममथाधिदैवतम् ।

This concerns the soul. Now about the deities.

अध्यात्ममथाधिदैवतम् ।