विश्वास-प्रस्तुतिः
सोमो वै राजा गन्धर्वेष्वासीत् ।
Haug
(The Ceremonies of carrying the Fire, Soma, and the Offerings from their Places in the Prâchīna-Vaṁsa to the Uttarâ Vedi.)
The king Soma lived among the Gandharvas.
मूलम्
सोमो वै राजा गन्धर्वेष्वासीत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं देवाश्च ऋषयश्चाभ्यध्यावन्कथमयमस्मान्सोमो राजा गछेदिति ।
Haug
The Gods and Ṛiṣis deliberated, as to how the king might be induced to return to them.
मूलम्
तं देवाश्च ऋषयश्चाभ्यध्यावन्कथमयमस्मान्सोमो राजा गछेदिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
सा वागब्रवीत्स्त्रीकामा वै गन्धर्वा मयैव स्त्रिया भूतया पणध्वमिति ।
Haug
*Vâch* (the goddess of speech) said, the Gandharvas lust after women. I (therefore) shall transform myself into a woman, and then you sell me to them (in exchange for Soma).[1]Haug - Notes
[1]This is the meaning of the verb paṇ, which appears to be related to the Latin pignus, pawn.
मूलम्
सा वागब्रवीत्स्त्रीकामा वै गन्धर्वा मयैव स्त्रिया भूतया पणध्वमिति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
नेति देवा अब्रुवन् ।
Haug
The gods answered: “No!
मूलम्
नेति देवा अब्रुवन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
कथं वयं त्वदृते स्यामेति ।
Haug
how may we live without thee?
मूलम्
कथं वयं त्वदृते स्यामेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
साब्रवीत्क्रीणीतैव यर्हि वाव वो मयार्थो भविता तर्ह्येव वो ऽहम्पुनरागन्तास्मीति ।
Haug
She said, sell me unto them; if you should want me, I shall return to you.”
मूलम्
साब्रवीत्क्रीणीतैव यर्हि वाव वो मयार्थो भविता तर्ह्येव वो ऽहम्पुनरागन्तास्मीति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तथेति ।
Haug
Thus they did.
मूलम्
तथेति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तया महानग्न्या भूतया सोमं राजानमक्रीणन् ।
Haug
In the disguise of a big naked woman she was sold (by the gods to the Gandharvas) in exchange for Soma.
मूलम्
तया महानग्न्या भूतया सोमं राजानमक्रीणन् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तामनुकृतिमस्कन्नां वत्सतरीमाजन्ति सोमक्रयणीं तया सोमं राजानां क्रीणन्ति ।
Haug
In imitation (of this precedent) they drive away an immaculate cow of one year’s age, being the price[2] at which they purchase the king Soma.
Haug - Notes
[2]Instead of giving a cow, the sacrificer pays the price of a cow in money to the Brahman who brings him the Soma. To sell Soma is regarded as very disreputable. The seller is not admitted to the sacrificial compound, nor invited to the great dinner which the sacrificer must give to Brahmans at the end of the sacrifice.
मूलम्
तामनुकृतिमस्कन्नां वत्सतरीमाजन्ति सोमक्रयणीं तया सोमं राजानां क्रीणन्ति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
ताम्पुनर्निष्क्रीणीयात्पुनर्हि सा तनागछत् ।
Haug
She (this cow) may, however, be rebought[3]; for Vâch (whom this cow, for which the Soma is bought, represents) returned to the gods.
Haug - Notes
[3]As a rule, the cows given in Dakṣiṇa, cannot be rebought by the giver.
मूलम्
ताम्पुनर्निष्क्रीणीयात्पुनर्हि सा तनागछत् ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मादुपांशु वाचा चरितव्यं सोमे राजनि क्रीते ।
Haug
Thence the mantras (after Soma has been bought) are to be repeated with a low voice.
मूलम्
तस्मादुपांशु वाचा चरितव्यं सोमे राजनि क्रीते ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
गन्धर्वेषु हि तर्हि वाग्भवति ।
Haug
After Soma has been bought, Vâch is with the Gandharvas;
मूलम्
गन्धर्वेषु हि तर्हि वाग्भवति ।
विश्वास-प्रस्तुतिः
साग्नावेव प्रणियामाने पुनरागछति ।
Haug
but she returns as soon as the ceremony of the Agnipraṇayana is performed.
मूलम्
साग्नावेव प्रणियामाने पुनरागछति ।