विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ वर्णविशेषोत्पत्तिः॥२३.१॥
Whitney
Now for the origin of the differences of articulate sounds.
मूलम्
अथ वर्णविशेषोत्पत्तिः॥२३.१॥
अनुप्रदानात्सँसर्गात्स्थानात्करणविन्ययात्।
विश्वास-प्रस्तुतिः
जायते वर्णवैशेष्यं परिमाणाच्च पञ्चमाद् इति॥२३.२॥
Whitney
The differentiation of articulate sounds arises from emission, closure, position, disposition of producing organ, and, fifthly, from quantity.
मूलम्
जायते वर्णवैशेष्यं परिमाणाच्च पञ्चमाद् इति॥२३.२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
वर्णपृक्तः शब्दो वाच उत्पत्तिः॥२३.३॥
Whitney
Sound combined with articulation is the orgin of voice.
मूलम्
वर्णपृक्तः शब्दो वाच उत्पत्तिः॥२३.३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सप्त वाच स्थानानि भवन्ति॥२३.४॥
Whitney
Of voice, there are seven qualities.
मूलम्
सप्त वाच स्थानानि भवन्ति॥२३.४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उपाँशुध्वाननिमदोपब्दिमन्मन्द्रमध्यमताराणि॥२३.५॥
Whitney
Namely, inaudible, murmur, whisper, mumbling, soft, middle, and loud.
मूलम्
उपाँशुध्वाननिमदोपब्दिमन्मन्द्रमध्यमताराणि॥२३.५॥
करणवदशब्दममनःप्रयोगमुपाँशु॥२३.६॥
“Inaudible” is without sound, without application of mind, but with articulating action.
अक्षरव्यञ्जनानामनुपलब्धिर्ध्वानः॥२३.७॥
“Murmur” is inaudibleness of syllables and consonants.
उपलब्धिर्निमदः॥२३.८॥
“Whisper” is their audibleness.
सशब्दमुपब्दिमत्॥२३.९॥
“Mumbling” is the same, with sound.
उरसि मन्द्रं कण्ठे मध्यमँ शिरसि तारम्॥२३.१०॥
“Soft” is in the chest, “middle” in the throat, “loud” in the head.
विश्वास-प्रस्तुतिः
मन्द्रादिषु त्रिषुं स्थानेषु सप्तसप्त यमाः॥२३.११॥
Whitney
In the three qualities beginning with “soft,” there are seven tones each.
मूलम्
मन्द्रादिषु त्रिषुं स्थानेषु सप्तसप्त यमाः॥२३.११॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
कृष्टप्रथमद्वितीयतृतीयचतुर्थमन्द्रातिस्वार्याः॥२३.१२॥
Whitney
Namely, kṛṣṭa, first, second, third, fourth, mandra, and atisvārya.
मूलम्
कृष्टप्रथमद्वितीयतृतीयचतुर्थमन्द्रातिस्वार्याः॥२३.१२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेषां दीप्तिजोपलब्धिः॥२३.१३॥
Whitney
Of these, the perception is born of brightness.
मूलम्
तेषां दीप्तिजोपलब्धिः॥२३.१३॥
द्वितीयप्रथमकृष्टास्त्रय आह्वारकस्वराः॥२३.१४॥
“Second,” “first,” and kṛṣṭa are the three tones of the āhvārakas.
विश्वास-प्रस्तुतिः
मन्द्रादयो द्वितीयान्ताश्चत्वारस्तैत्तिरीयकाः॥२३.१५॥
Whitney
The four beginning with mandra and ending with “second” are those of the taittirīyas.
मूलम्
मन्द्रादयो द्वितीयान्ताश्चत्वारस्तैत्तिरीयकाः॥२३.१५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
द्वितीयान्मन्द्रस्तैत्तिरीयाणां तृतीयचतुर्थावनन्तरं तच्चतुर्यममित्याचक्षते॥२३.१६॥
Whitney
According to the taittirīyas, the mandra proceeds from the “second,” and the “third” and “fourth” come next after: this they style the tone-quaternion.
मूलम्
द्वितीयान्मन्द्रस्तैत्तिरीयाणां तृतीयचतुर्थावनन्तरं तच्चतुर्यममित्याचक्षते॥२३.१६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मिन्द्वियमान्तरा वृत्तिः॥२३.१७॥
Whitney
In it, progression is by intervals of two tones.
मूलम्
तस्मिन्द्वियमान्तरा वृत्तिः॥२३.१७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तामुपदेक्ष्यामः॥२३.१८॥
Whitney
That progression we will set forth.
मूलम्
तामुपदेक्ष्यामः॥२३.१८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तच्चतुर्यममित्युक्तम्॥२३.१९॥
Whitney
That is what is called the quaternion of tones.
मूलम्
तच्चतुर्यममित्युक्तम्॥२३.१९॥
क्रमिवक्रमसंपन्नामद्रुतामविलम्बिताम्।
विश्वास-प्रस्तुतिः
नीचोच्चस्वारसंपन्नां वदेद्धृतवतीँ समां वदेद्धृतवतीँ समामिति॥२३.२०॥
Whitney
It must be uttered with krama and vikrama, not hurried, not delayed, with grave, acute, and circumflex accent, with pracaya, and even.
मूलम्
नीचोच्चस्वारसंपन्नां वदेद्धृतवतीँ समां वदेद्धृतवतीँ समामिति॥२३.२०॥