विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ मकारलोपः॥१३.१॥
Whitney
Now for the omission of m.
मूलम्
अथ मकारलोपः॥१३.१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
रेफोष्मपरः॥१३.२॥
Whitney
A m is omitted, when followed by r or a spirant.
मूलम्
रेफोष्मपरः॥१३.२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यवकारपरश्चैकेषामाचार्याणाम्॥१३.३॥
Whitney
As also, according to some teachers, when followed by y or v.
मूलम्
यवकारपरश्चैकेषामाचार्याणाम्॥१३.३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न सँसामिति रापरः॥१३.४॥
Whitney
But not the m of sam and sām, when followed by rā.
मूलम्
न सँसामिति रापरः॥१३.४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ वर्णानाम्॥१३.५॥
Whitney
Now of individual sounds.
मूलम्
अथ वर्णानाम्॥१३.५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऋकारर्काररषपूर्वो नकारो णकारँ समानपदे॥१३.६॥
Whitney
Within the same word, a n preceded by ṛ, r̥̄, r, or ṣ, becomes ṇ.
मूलम्
ऋकारर्काररषपूर्वो नकारो णकारँ समानपदे॥१३.६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
व्यवेतो ऽपि॥१३.७॥
Whitney
Even though other sounds are interposed.
मूलम्
व्यवेतो ऽपि॥१३.७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
हिरण्मयम्॥१३.८॥
Whitney
Also in hiraṇmayam.
मूलम्
हिरण्मयम्॥१३.८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पाणिगणपुण्यकण्वकाणगाणबाणवेणुगुणमणिप्रवादेषु पूर्वः॥१३.९॥
Whitney
Also, in the inflectional and derivative forms of pāṇi, gaṇa, puṇya, kaṇva, kāṇa, gāṇa, bāṇa, veṇu, guṇa, and maṇi, the first nasal is ṇ.
मूलम्
पाणिगणपुण्यकण्वकाणगाणबाणवेणुगुणमणिप्रवादेषु पूर्वः॥१३.९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पणिपणिंवीयमणऊण्योः॥१३.१०॥
Whitney
Also in paṇi, paṇim, vīyamāṇaḥ, and ūṇyoḥ.
मूलम्
पणिपणिंवीयमणऊण्योः॥१३.१०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
टवर्गपरः॥१३.११॥
Whitney
Also before a lingual mute.
मूलम्
टवर्गपरः॥१३.११॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
चङ्कुणफणत्स्थूणौहिणुयाद्धिणोतिकौणेयोऽणिष्टाउल्बणमुगणाश्रुतिश्चुपुणीकाबाणिजायानवश्चाट्णारस्थाणुंतूणवेवीणायामश्लोणयापणेतवाणीःकल्याणीकुणपंवाणःशतशोणाश्रुतिर्धाणिकामेणी॥१३.१२॥
Whitney
Also in caṅkuṇa, phaṇat, sthūṇau, hiṇuyāt, hiṇoti, kauṇeyaḥ, aṇiṣṭhāḥ, ulbaṇam, ugaṇā wherever found, cupuṇīkā, bāṇijāya, aṇavaś ca, āṭṇāraḥ, sthāṇum, tūṇave, vīṇāyām, aśloṇayā, paṇeta, vāṇīḥ, kalyāṇī, kuṇapam, vāṇaḥ śata, śoṇā wherever found, dhāṇikā, and meṇī.
मूलम्
चङ्कुणफणत्स्थूणौहिणुयाद्धिणोतिकौणेयोऽणिष्टाउल्बणमुगणाश्रुतिश्चुपुणीकाबाणिजायानवश्चाट्णारस्थाणुंतूणवेवीणायामश्लोणयापणेतवाणीःकल्याणीकुणपंवाणःशतशोणाश्रुतिर्धाणिकामेणी॥१३.१२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अवग्रहो वृषण्छीर्षण्ब्रह्मणक्षण्चर्मण्चर्षण्॥१३.१३॥
Whitney
As final of the former member of a compound, ṇ is found in vṛṣaṇ, śīrṣaṇ, brahmaṇ, akṣaṇ, carmaṇ, and carṣaṇ.
मूलम्
अवग्रहो वृषण्छीर्षण्ब्रह्मणक्षण्चर्मण्चर्षण्॥१३.१३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऋणषणष्णम्णराव्ण चेति प्राकृताः॥१३.१४॥
Whitney
Also in ṛṇṇ, ṣaṇṇ, ṣṇ, mṇ, and rāvṇ — these are original. >
मूलम्
ऋणषणष्णम्णराव्ण चेति प्राकृताः॥१३.१४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न षुम्नो ऽग्निर्युष्मानीतो ऽन्तो ऽलोपात्स्पर्शपरो व्यवायेषु शसचटतवर्जीयेषु॥१३.१५॥
Whitney
But not in ṣumna, agni, and yuṣmānīta; nor when final; nor after the omission of an a; nor when followed by a mute; nor when ś, s, or a palatal, lingual, or labial mute intervenes.
मूलम्
न षुम्नो ऽग्निर्युष्मानीतो ऽन्तो ऽलोपात्स्पर्शपरो व्यवायेषु शसचटतवर्जीयेषु॥१३.१५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पृक्तस्वरात्परो लो डं पौष्करसादेः पौष्करसादेः॥१३.१६॥
Whitney
In the opinion of pauṣkarasādi, l after a mixed vowel becomes ḍ.
मूलम्
पृक्तस्वरात्परो लो डं पौष्करसादेः पौष्करसादेः॥१३.१६॥