विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ प्रथमः॥८.१॥
Whitney
Now for changes of first mutes.
मूलम्
अथ प्रथमः॥८.१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उत्तमपर उत्तमँ सवर्गीयम्॥८.२॥
Whitney
A first mute, followed by a last mute, becomes a last mute of its own series.
मूलम्
उत्तमपर उत्तमँ सवर्गीयम्॥८.२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तृतीयँ स्वरघोषवत्परः॥८.३॥
Whitney
Followed by a vowel or a sonant consonat, it becomes a third mute.
मूलम्
तृतीयँ स्वरघोषवत्परः॥८.३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ककुच्च मकारपरः॥८.४॥
Whitney
Also in kakut, when m follows.
मूलम्
ककुच्च मकारपरः॥८.४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ विसर्जनीयः॥८.५॥
Whitney
Now for changes of visarjanīya.
मूलम्
अथ विसर्जनीयः॥८.५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
रेफमेतेषु॥८.६॥
Whitney
visarjanīya becomes r before the classes of sounds last mentioned.
मूलम्
रेफमेतेषु॥८.६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न रेफपरः॥८.७॥
Whitney
But not before r.
मूलम्
न रेफपरः॥८.७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ह्वारभार्वार्हारबिभरजीगरकरनन्तर्विवःसुवःपुनरहरहःप्रातर्वस्तःशमितःसमितःसनुतस्तनुतस्तोतर्होतःपितर्मातर्यष्टरेष्टर्नेष्टस्त्वष्टः॥८.८॥
Whitney
visarjanīya becomes r in hvāḥ, abhāḥ, vāḥ, hāḥ, abibhaḥ, ajīgaḥ, akaḥ, anantaḥ, vivaḥ, suvaḥ, punaḥ, aharahaḥ, prātaḥ, vastaḥ, śamitaḥ, savitaḥ, sanutaḥ, stanutaḥ, stotaḥ, hotaḥ, pitaḥ, mātaḥ, yaṣṭaḥ, eṣṭaḥ, neṣṭaḥ, and tvaṣṭaḥ.
मूलम्
ह्वारभार्वार्हारबिभरजीगरकरनन्तर्विवःसुवःपुनरहरहःप्रातर्वस्तःशमितःसमितःसनुतस्तनुतस्तोतर्होतःपितर्मातर्यष्टरेष्टर्नेष्टस्त्वष्टः॥८.८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
करावरनुदात्ते पदे॥८.९॥
Whitney
Also in kaḥ and āvaḥ, in an unaccented word.
मूलम्
करावरनुदात्ते पदे॥८.९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अन्तरनाद्युदात्ते॥८.१०॥
Whitney
Also in antaḥ, except when accented on the first syllable.
मूलम्
अन्तरनाद्युदात्ते॥८.१०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
आवृत्परः॥८.११॥
Whitney
Also a visarjianīya followed by āvṛt.
मूलम्
आवृत्परः॥८.११॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
इतिपरो ऽपि॥८.१२॥
Whitney
And likewise when iti follows.
मूलम्
इतिपरो ऽपि॥८.१२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अहारहःसुवरनिंग्यान्तः॥८.१३॥
Whitney
Also in ahāḥ, ahaḥ, and suvaḥ, except at the end of a separable word.
मूलम्
अहारहःसुवरनिंग्यान्तः॥८.१३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न भिर्भ्यांपरः॥८.१४॥
Whitney
Not, however, when followed by bhiḥ or bhyām.
मूलम्
न भिर्भ्यांपरः॥८.१४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अँहश्च सर्वेषाम्॥८.१५॥
Whitney
Also not in am̐haḥ, as all agree.
मूलम्
अँहश्च सर्वेषाम्॥८.१५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अनवर्णपूर्वस्तु रेफपरो लुप्यते॥८.१६॥
Whitney
But, when not preceded by an a-vowel, visarjanīya followed by r is omitted.
मूलम्
अनवर्णपूर्वस्तु रेफपरो लुप्यते॥८.१६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
दीर्घं च पूर्वः॥८.१७॥
Whitney
And the preceding vowel is made long.
मूलम्
दीर्घं च पूर्वः॥८.१७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एष्टश्च॥८.१८॥
Whitney
As also, in eṣṭaḥ.
मूलम्
एष्टश्च॥८.१८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नैकेषाम्॥८.१९॥
Whitney
Not so, according to some authorities.
मूलम्
नैकेषाम्॥८.१९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
द्वावुत्तमोत्तरीयस्य रेफम्॥८.२०॥
Whitney
According to uttamottarīya, two becomes r.
मूलम्
द्वावुत्तमोत्तरीयस्य रेफम्॥८.२०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सांकृत्यस्योकारम्॥८.२१॥
Whitney
According to sāṃkṛtya, the visarjanīya becomes u.
मूलम्
सांकृत्यस्योकारम्॥८.२१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उख्यस्य सपूर्वः॥८.२२॥
Whitney
And, according to ukhya, along with the preceding letter.
मूलम्
उख्यस्य सपूर्वः॥८.२२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
कखपकारपरः षमकारपूर्वः समवग्रहः॥८.२३॥
Whitney
At the end of the former member of a compound, before k, kh, or p, visarjanīya becomes ṣ — or s, if preceded by a.
मूलम्
कखपकारपरः षमकारपूर्वः समवग्रहः॥८.२३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
आविर्निरिडःशश्वतोऽपसोदेवरिषोऽँहसोऽतिदिवोविश्वतोऽश्मनस्तमसः॥८.२४॥
Whitney
Also in āviḥ, niḥ, iḍaḥ, śaśvataḥ, apasaḥ, devariṣaḥ, am̐hasaḥ, ati divaḥ, viśvataḥ, aśmanaḥ, and tamasaḥ.
मूलम्
आविर्निरिडःशश्वतोऽपसोदेवरिषोऽँहसोऽतिदिवोविश्वतोऽश्मनस्तमसः॥८.२४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
कृधिपिन्वपथेपरः॥८.२५॥
Whitney
Also before kṛdhi, pinva, and pathe.
मूलम्
कृधिपिन्वपथेपरः॥८.२५॥
न सक्रघकारपरे॥८.२६॥ ??
विश्वास-प्रस्तुतिः
पत्नीवेपतीपतेपतयेपतिष्पतिंपरः॥८.२७॥
Whitney
Also before patnī ve, patī, pate, pataye, patiḥ, and patim.
मूलम्
पत्नीवेपतीपतेपतयेपतिष्पतिंपरः॥८.२७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
दिवःसहसस्परिपुत्परः॥८.२८॥
Whitney
Also in divaḥ and sahasaḥ, before pari and put.
मूलम्
दिवःसहसस्परिपुत्परः॥८.२८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
रायस्पोपरः॥८.२९॥
Whitney
Also in rāyaḥ, before po.
मूलम्
रायस्पोपरः॥८.२९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नमस्करोपरः॥८.३०॥
Whitney
Also in namaḥ, before karo.
मूलम्
नमस्करोपरः॥८.३०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
वसुष्ककारपरः॥८.३१॥
Whitney
Also in vasuḥ, before k.
मूलम्
वसुष्ककारपरः॥८.३१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नाध्वरंविश्वतोऽन्तर्जातोविविशुःपरुःपुनः॥८.३२॥
Whitney
Not in adhvaraṃ viśvataḥ, antaḥ, jātaḥ, viviśuḥ paruḥ, and punaḥ.
मूलम्
नाध्वरंविश्वतोऽन्तर्जातोविविशुःपरुःपुनः॥८.३२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
धषवति॥८.३३॥
Whitney
Nor before a word containing dh or ṣ.
मूलम्
धषवति॥८.३३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
परिवाप्रपरः॥८.३४॥
Whitney
Not before pari vā or pra.
मूलम्
परिवाप्रपरः॥८.३४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न निर्ण निः॥८.३५॥
Whitney
Not so with niḥ.
मूलम्
न निर्ण निः॥८.३५॥