विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ षकारँ सकारविसर्जनीयौ॥६.१॥
Whitney
Now for conversions of s and visarjanīya into ṣ.
मूलम्
अथ षकारँ सकारविसर्जनीयौ॥६.१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
स्वानासोदिव्यापोह्ययमुकमूमोप्रोत्रीमहिद्यविपद्यवयहपूर्वः॥६.२॥
Whitney
A s is converted into ṣ when preceded by svānāso divi, āpo hi, ayam u, kam u, ū, mo, pro, trī, mahi, dyavi, padi, or a former member of a compound.
मूलम्
स्वानासोदिव्यापोह्ययमुकमूमोप्रोत्रीमहिद्यविपद्यवयहपूर्वः॥६.२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
असदामासिञ्चँश्च॥६.३॥
Whitney
Also asadāma and asiñcan.
मूलम्
असदामासिञ्चँश्च॥६.३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उपसर्गनिष्पूर्वो ऽनुदात्ते पदे॥६.४॥
Whitney
Also in an unaccecnted pada, when a preposition or nis precedes.
मूलम्
उपसर्गनिष्पूर्वो ऽनुदात्ते पदे॥६.४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
रासःसप्तेऽग्निर्निर्विदुर्मीढुःपायुभिर्वेःसुमतिर्माकिरीयुरायुराभिःसधिर्नकिस्तकारपरो नित्यम्॥६.५॥
Whitney
Also the visarjanīya, when followed by t, of agniḥ preceded by rāsaḥ or sapte, and of niḥ, viduḥ, mīḍhuḥ, pāyubhiḥ, veḥ, sumatiḥ, mākiḥ, īyuḥ, āyuḥ, ābhiḥ, sadhiḥ, and nakiḥ, under all circumstances.
मूलम्
रासःसप्तेऽग्निर्निर्विदुर्मीढुःपायुभिर्वेःसुमतिर्माकिरीयुरायुराभिःसधिर्नकिस्तकारपरो नित्यम्॥६.५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ न॥६.६॥
Whitney
Now for exceptions.
मूलम्
अथ न॥६.६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अवर्णव्यञ्जनशकुनिपत्न्यृतुमृत्युमलिम्लुबृहस्पतिपूर्वः॥६.७॥
Whitney
Excepted is a s preceded by an a-vowel, a consonant, caknu, patnī, ṛtu, mṛtyu, malimlu, or bṛhaspati.
मूलम्
अवर्णव्यञ्जनशकुनिपत्न्यृतुमृत्युमलिम्लुबृहस्पतिपूर्वः॥६.७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऋकाररेफवति॥६.८॥
Whitney
Also in a word containing ṛ or r.
मूलम्
ऋकाररेफवति॥६.८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अवग्रहः॥६.९॥
Whitney
Also in the former member of a compound.
मूलम्
अवग्रहः॥६.९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सवस्थानम्॥६.१०॥
Whitney
Also in sava and sthānam.
मूलम्
सवस्थानम्॥६.१०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न धिपूर्वे॥६.११॥
Whitney
But not when dhi precedes.
मूलम्
न धिपूर्वे॥६.११॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
संतानेभ्यःसप्ताभिःसंमिताँस्तनाँसीतँस्पशःसक्सनिसनिःसनीःसभेयःसत्त्वासस्यायै॥६.१२॥
Whitney
Also in saṃtānebhyaḥ, saptābhiḥ, saṃmitām, stanām, sītam, spaśaḥ, sak, sani, saniḥ, sanīḥ, sabheyaḥ, sattvā, and sasyāyai.
मूलम्
संतानेभ्यःसप्ताभिःसंमिताँस्तनाँसीतँस्पशःसक्सनिसनिःसनीःसभेयःसत्त्वासस्यायै॥६.१२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न स्वरस्पर्धास्तरीमसाहस्रसारथिस्फुरन्तीस्तुब्ज्योतिरायुश्चतुःपूर्वस्तो॥६.१३॥
Whitney
But not in svara, spardhāḥ, starīma, sāhasra, sārathiḥ, sphurantī, stubh, and in sto when preceded by jyotiḥ, āyuḥ, or catuḥ.
मूलम्
न स्वरस्पर्धास्तरीमसाहस्रसारथिस्फुरन्तीस्तुब्ज्योतिरायुश्चतुःपूर्वस्तो॥६.१३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तर्हाँस्तस्मिंलोकान्विद्वाँस्ताँस्त्रीन्युष्मानूर्ध्वानम्बकानृतूनश्मन्कृण्वन्पितृ̄ननान्कपालाँस्तिष्ठन्नाद्युदात्तेनेमिर्देवान्त्सवनेपशूँस्तकारपरः सकारं प्राकृतो नित्ये प्राकृतो नित्ये॥६.१४॥
Whitney
In tarhān, tasmin, lokān, vidvān, tān, trīn, yuṣmān, ūrdhvān, ambakān, ṛtūn, aśman, kṛṇvan, pitr̥̄n, anān, kapālān, tiṣṭhan when accented on the first syllable, nemir devān, and savane paśūn, an original n, followed by a t, becomes s, when the t is a constant one.
मूलम्
तर्हाँस्तस्मिंलोकान्विद्वाँस्ताँस्त्रीन्युष्मानूर्ध्वानम्बकानृतूनश्मन्कृण्वन्पितृ̄ननान्कपालाँस्तिष्ठन्नाद्युदात्तेनेमिर्देवान्त्सवनेपशूँस्तकारपरः सकारं प्राकृतो नित्ये प्राकृतो नित्ये॥६.१४॥