विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ सँहितायामेकप्राणभावे॥५.१॥
Whitney
The following rules apply in combined text (saṃhitā), within the compass of a single breath.
मूलम्
अथ सँहितायामेकप्राणभावे॥५.१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यथायुक्ताद्विधिः सा प्रकृतिः॥५.२॥
Whitney
Separation from the text as combined — that is the fundamental text.
मूलम्
यथायुक्ताद्विधिः सा प्रकृतिः॥५.२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तत्र पूर्वंपूर्वं प्रथमम्॥५.३॥
Whitney
And here, that which comes first is first taken.
मूलम्
तत्र पूर्वंपूर्वं प्रथमम्॥५.३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
त्रपुमिथुपूर्वः शकरश्चपरः॥५.४॥
Whitney
After trapu and mithu is inserted a ś before c.
मूलम्
त्रपुमिथुपूर्वः शकरश्चपरः॥५.४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सुपूर्वश्च चन्द्रपरः॥५.५॥
Whitney
As also after su, before candra.
मूलम्
सुपूर्वश्च चन्द्रपरः॥५.५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
संपूर्वः सकारः कुरुपरः॥५.६॥
Whitney
After sam is inserted s before kuru.
मूलम्
संपूर्वः सकारः कुरुपरः॥५.६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अकुर्व च प्रत्ययात्परः॥५.७॥
Whitney
And before akurva, after the augment.
मूलम्
अकुर्व च प्रत्ययात्परः॥५.७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नीचापूर्वो दकार उच्चापरः॥५.८॥
Whitney
After nīcā is inserted d before uccā.
मूलम्
नीचापूर्वो दकार उच्चापरः॥५.८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
असंपूर्वो ऽरमृकारः॥५.९॥
Whitney
After asam, ṛ becomes ar.
मूलम्
असंपूर्वो ऽरमृकारः॥५.९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अवग्रह आशीर्धूःसुवरिति रेफं परः सकारः षकारम्॥५.१०॥
Whitney
Of āśīḥ, dhūḥ, and suvaḥ, when first members of a compound, the visarjanīya becomes r, and a follwing s becomes ṣ.
मूलम्
अवग्रह आशीर्धूःसुवरिति रेफं परः सकारः षकारम्॥५.१०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ लोपः॥५.११॥
Whitney
Now for cases of omission.
मूलम्
अथ लोपः॥५.११॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ईंपूर्वो मकारः॥५.१२॥
Whitney
A m is dropped, when preceded by īm.
मूलम्
ईंपूर्वो मकारः॥५.१२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तुनुपूर्व उदात्तयोर्वकारः॥५.१३॥
Whitney
A v is dropped when preceded by tu or nu, in case these are accented.
मूलम्
तुनुपूर्व उदात्तयोर्वकारः॥५.१३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उत्पूर्वः सकारो व्यञ्जनपरः॥५.१४॥
Whitney
A s is dropped after ut, when a consonant follows.
मूलम्
उत्पूर्वः सकारो व्यञ्जनपरः॥५.१४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एषसस्य इति च॥५.१५॥
Whitney
Also eṣaḥ, saḥ, and syaḥ.
मूलम्
एषसस्य इति च॥५.१५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नासः॥५.१६॥
Whitney
But not asaḥ.
मूलम्
नासः॥५.१६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
इद्विदग्नैमांनएनौषधीःपरः सः॥५.१७॥
Whitney
And saḥ, when followed by id u, id agne, imāṃ naḥ, enā, oṣadhīḥ.
मूलम्
इद्विदग्नैमांनएनौषधीःपरः सः॥५.१७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अवग्रह इत्येकम्॥५.१८॥
Whitney
Also ity ekam, when ekam is the former member of a compound.
मूलम्
अवग्रह इत्येकम्॥५.१८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तिष्ठन्त्येकया सपूर्वः॥५.१९॥
Whitney
Also tiṣṭhanty ekayā, along with the preceding letter.
मूलम्
तिष्ठन्त्येकया सपूर्वः॥५.१९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न कारः शकारं चपरः॥५.२०॥
Whitney
A n, when followed by c, becomes ś.
मूलम्
न कारः शकारं चपरः॥५.२०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नायन्नैरयन्नार्ध्नुवन्ननड्वान्घृणीवान्वारुणानेवास्मिन्॥५.२१॥
Whitney
But not the n of āyan, airayan, ārdhnuvan, anaḍvān, ghṛṇīvān, vāruṇān, and evāsmin.
मूलम्
नायन्नैरयन्नार्ध्नुवन्ननड्वान्घृणीवान्वारुणानेवास्मिन्॥५.२१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तकारश्चकारँ शचछपरः॥५.२२॥
Whitney
A t, when followed by ś, c, or ch, becmes c.
मूलम्
तकारश्चकारँ शचछपरः॥५.२२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
जपरो जकारम्॥५.२३॥
Whitney
When followed by j, it becomes j.
मूलम्
जपरो जकारम्॥५.२३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नकार एतेषु ञकारम्॥५.२४॥
Whitney
A n, before the same letters, becomes ñ
मूलम्
नकार एतेषु ञकारम्॥५.२४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
लपरौ लकारम्॥५.२५॥
Whitney
Both t and n, when followed by l, become l.
मूलम्
लपरौ लकारम्॥५.२५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नकारो ऽनुनासिकम्॥५.२६॥
Whitney
The n becomes nasalized l.
मूलम्
नकारो ऽनुनासिकम्॥५.२६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
मकार स्पर्शपरस्तस्य सस्थानमनुनासिकम्॥५.२७॥
Whitney
A m, when followed by a mute, becomes the nasal of like position with it.
मूलम्
मकार स्पर्शपरस्तस्य सस्थानमनुनासिकम्॥५.२७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अन्तस्थापरश्च सवर्णमनुनासिकम्॥५.२८॥
Whitney
Followed by a semivowel, it becomes a nasal of like quality with it.
मूलम्
अन्तस्थापरश्च सवर्णमनुनासिकम्॥५.२८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न रेफपरः॥५.२९॥
Whitney
But not when followed by r.
मूलम्
न रेफपरः॥५.२९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यवकारपरश्चैकेषामाचार्याणाम्॥५.३०॥
Whitney
Nor, according to some teachers, when followed by y or v.
मूलम्
यवकारपरश्चैकेषामाचार्याणाम्॥५.३०॥
उत्तमलभावात्पूर्वो ऽनुनासिक इत्यात्रेयः॥५.३१॥ ātreya holds that, when a nasal mute becomes l, the previous vowel is nasalized.
विश्वास-प्रस्तुतिः
ङपूर्वः ककारः सषकारपरः॥५.३२॥
Whitney
After ṅ is inserted a k before s and ṣ.
मूलम्
ङपूर्वः ककारः सषकारपरः॥५.३२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
टनकारपूर्वश्च तकारः॥५.३३॥
Whitney
After ṭ or n is inserted a t.
मूलम्
टनकारपूर्वश्च तकारः॥५.३३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
स्पर्शपूर्वः शकारश्छकारम्॥५.३४॥
Whitney
A ś preceded by a mute becomes ch.
मूलम्
स्पर्शपूर्वः शकारश्छकारम्॥५.३४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न मकारपूर्वः॥५.३५॥
Whitney
But not when preceded by m.
मूलम्
न मकारपूर्वः॥५.३५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पकारपूर्वश्च वाल्मीकेः॥५.३६॥
Whitney
Nor, according to vālmīki, when preceded by p.
मूलम्
पकारपूर्वश्च वाल्मीकेः॥५.३६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
व्यञ्जनपरः पौष्करसादेर्न पूर्वश्च ञकारम्॥५.३७॥
Whitney
Nor, according to pauṣkarasādi, when followed by a consonant; and a preceding n, in that case, does not become ñ.
मूलम्
व्यञ्जनपरः पौष्करसादेर्न पूर्वश्च ञकारम्॥५.३७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रथमपूर्वो हकारश्चतुर्थं तस्य सस्थानं प्लाक्षिकौण्डिन्यगौतमपौष्करसादीनाम्॥५.३८॥
Whitney
According to plākṣi, kauṇḍinya, gautama, and pauṣkarasādi, a h preceded by a first mute becomes a fourth mute corresponding with the latter.
मूलम्
प्रथमपूर्वो हकारश्चतुर्थं तस्य सस्थानं प्लाक्षिकौण्डिन्यगौतमपौष्करसादीनाम्॥५.३८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अविकृत एकेषाम्॥५.३९॥
Whitney
According to some authorities, it remains unchanged.
मूलम्
अविकृत एकेषाम्॥५.३९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
चतुर्थो ऽन्तरे शैत्यायनादीनाम्॥५.४०॥
Whitney
According to śaityāyana and others, a fourth mute is interposed.
मूलम्
चतुर्थो ऽन्तरे शैत्यायनादीनाम्॥५.४०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
मीमाँसकानां च मीमाँसकानां च॥५.४१॥
Whitney
As also, according to the mīmām̐sakas.
मूलम्
मीमाँसकानां च मीमाँसकानां च॥५.४१॥