विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ वर्णसमाम्नायः॥१.१॥
Whitney
Now the list of sounds.
मूलम्
अथ वर्णसमाम्नायः॥१.१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथ नवादितः समानाक्षराणि॥१.२॥
Whitney
Now the nine at the beginning are simple vowels.
मूलम्
अथ नवादितः समानाक्षराणि॥१.२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
द्वेद्वे सवर्णे ह्रस्वदीर्घे॥१.३॥
Whitney
Two and two, short and long, are similar.
मूलम्
द्वेद्वे सवर्णे ह्रस्वदीर्घे॥१.३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न प्लुतपूर्वम्॥१.४॥
Whitney
Not so, when a protracted vowel precedes.
मूलम्
न प्लुतपूर्वम्॥१.४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
षोडशादितः स्वराः॥१.५॥
Whitney
The sixteen at the beginning are vowels.
मूलम्
षोडशादितः स्वराः॥१.५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
शेषो व्यञ्जनानि॥१.६॥
Whitney
The rest are consonants.
मूलम्
शेषो व्यञ्जनानि॥१.६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
आद्याः पञ्चविँशति स्पर्शाः॥१.७॥
Whitney
The first twenty-five are mutes.
मूलम्
आद्याः पञ्चविँशति स्पर्शाः॥१.७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पराश्चतस्रो ऽन्तस्थाः॥१.८॥
Whitney
The next four are semivowels.
मूलम्
पराश्चतस्रो ऽन्तस्थाः॥१.८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
परे षडूष्माणः॥१.९॥
Whitney
The next six are spirants.
मूलम्
परे षडूष्माणः॥१.९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
स्पर्शानामानुपूर्व्येण पञ्चपञ्च वर्गाः॥१.१०॥
Whitney
Of the mutes, the successive fives are the series.
मूलम्
स्पर्शानामानुपूर्व्येण पञ्चपञ्च वर्गाः॥१.१०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रथमद्वितीयतृतीयचतुर्थोत्तमाः॥१.११॥
Whitney
And are called first, second, third, fourth, and last.
मूलम्
प्रथमद्वितीयतृतीयचतुर्थोत्तमाः॥१.११॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऊष्मविसर्जनीयप्रथमद्वितीया अघोषाः॥१.१२॥
Whitney
The spirants, visarjanīya, and the first and second mutes, are surd.
मूलम्
ऊष्मविसर्जनीयप्रथमद्वितीया अघोषाः॥१.१२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न हकारः॥१.१३॥
Whitney
But not h.
मूलम्
न हकारः॥१.१३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
व्यञ्जनशेषो घोषवान्॥१.१४॥
Whitney
The rest of the consonants are sonant.
मूलम्
व्यञ्जनशेषो घोषवान्॥१.१४॥
आप्रावोपाभ्यधिप्रतिपरिविनीत्युपसर्गाः॥१.१५॥
ā, pra, ava, upa, abhi, adhi, prati, pari, vi, ni — these are prepositions.
विश्वास-प्रस्तुतिः
वर्णः कारोत्तरो वर्णाख्या॥१.१६॥
Whitney
A sound followed by kāra is the name of that sound.
मूलम्
वर्णः कारोत्तरो वर्णाख्या॥१.१६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अकारव्यवेतो व्यञ्जनानाम्॥१.१७॥
Whitney
But with an a interposed, in the case of the consonants.
मूलम्
अकारव्यवेतो व्यञ्जनानाम्॥१.१७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न विसर्जनीयजिह्वामूलीयोपध्मानीयानुस्वारनासिक्यानाम्॥१.१८॥
Whitney
Not of visarjanīya, jihvāmūlīya, upadhmānīya, anusvāra, and the nāsikyas.
मूलम्
न विसर्जनीयजिह्वामूलीयोपध्मानीयानुस्वारनासिक्यानाम्॥१.१८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एफस्तु रस्य॥१.१९॥
Whitney
Of r, however, epha forms the name.
मूलम्
एफस्तु रस्य॥१.१९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ह्रस्वो वर्णोत्तिरस्त्रयाणाम्॥१.२०॥
Whitney
The short vowel, with varṇa after it, is the name of the three vowels.
मूलम्
ह्रस्वो वर्णोत्तिरस्त्रयाणाम्॥१.२०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अकारो व्यञ्जनानाम्॥१.२१॥
Whitney
An a forms the names of consonants.
मूलम्
अकारो व्यञ्जनानाम्॥१.२१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ग्रहणस्य॥१.२२॥
Whitney
As also, of a cited word.
मूलम्
ग्रहणस्य॥१.२२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अःकार आगमविकारिलोपिनाम्॥१.२३॥
Whitney
aḥ makes the names of an increment, or of an element suffering alteration or elision.
मूलम्
अःकार आगमविकारिलोपिनाम्॥१.२३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ग्रहणं वा॥१.२४॥
Whitney
Or the simple citation.
मूलम्
ग्रहणं वा॥१.२४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
आसन्नँ संदेहे॥१.२५॥
Whitney
In case of doubt, citation is made of the next.
मूलम्
आसन्नँ संदेहे॥१.२५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अनेकस्यापि॥१.२६॥
Whitney
Even of more than one.
मूलम्
अनेकस्यापि॥१.२६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रथमो वर्गोत्तरो वर्गाख्या॥१.२७॥
Whitney
A first mute, followed by the word “series,” is the name of the series.
मूलम्
प्रथमो वर्गोत्तरो वर्गाख्या॥१.२७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अं विकारस्य॥१.२८॥
Whitney
am makes the name of a product of alteration.
मूलम्
अं विकारस्य॥१.२८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पूर्व इति पूर्वः॥१.२९॥
Whitney
By preceding is meant preceding.
मूलम्
पूर्व इति पूर्वः॥१.२९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पर इत्युत्तरः॥१.३०॥
Whitney
By following is meant succeeding.
मूलम्
पर इत्युत्तरः॥१.३०॥
ऋकारल्कारौ ह्रस्वौ॥१.३१॥ ṛ and ḷ are short.
विश्वास-प्रस्तुतिः
अकारश्च॥१.३२॥
Whitney
Also a.
मूलम्
अकारश्च॥१.३२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेन च समानकालस्वरः॥१.३३॥
Whitney
Also any vowel having the same quantity with the latter.
मूलम्
तेन च समानकालस्वरः॥१.३३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अनुस्वारश्च॥१.३४॥
Whitney
Also anusvāra.
मूलम्
अनुस्वारश्च॥१.३४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
द्विस्तावान्दीर्घः॥१.३५॥
Whitney
An element of twice that quantity is long.
मूलम्
द्विस्तावान्दीर्घः॥१.३५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
त्रिः प्लुतः॥१.३६॥
Whitney
An element of three times that quantity is protracted.
मूलम्
त्रिः प्लुतः॥१.३६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ह्रस्वार्धकालं व्यञ्जनम्॥१.३७॥
Whitney
A consonant has half the quantity of a short vowel.
मूलम्
ह्रस्वार्धकालं व्यञ्जनम्॥१.३७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उच्चैरुदात्तः॥१.३८॥
Whitney
A syllable uttered in a high tone is acute.
मूलम्
उच्चैरुदात्तः॥१.३८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नीचैरनुदात्तः॥१.३९॥
Whitney
In a low tone, grave.
मूलम्
नीचैरनुदात्तः॥१.३९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
समाहारः स्वरितः॥१.४०॥
Whitney
Their combination is circumflex.
मूलम्
समाहारः स्वरितः॥१.४०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्यादिरुच्चैस्तरामुदात्तादन्तरे यावदर्धँ ह्रस्वस्य॥१.४१॥
Whitney
Of this circumflex, in case it immediately follows an acute, the first part, to the extent of half a short vowel, is uttered in a yet higher tone.
मूलम्
तस्यादिरुच्चैस्तरामुदात्तादन्तरे यावदर्धँ ह्रस्वस्य॥१.४१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उदात्तसमः शेषः॥१.४२॥
Whitney
The remainder has the same tone with acute.
मूलम्
उदात्तसमः शेषः॥१.४२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सव्यञ्जनो ऽपि॥१.४३॥
Whitney
Along with the consonant, too.
मूलम्
सव्यञ्जनो ऽपि॥१.४३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अनन्तरो वा नीचैस्तराम्॥१.४४॥
Whitney
Or the part following is uttered in a lower tone.
मूलम्
अनन्तरो वा नीचैस्तराम्॥१.४४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अनुदात्तसमो वा॥१.४५॥
Whitney
Or in the same tone with grave.
मूलम्
अनुदात्तसमो वा॥१.४५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
आदिरस्योदात्तसमः शेषो ऽनुदात्तसम इत्याचार्याः॥१.४६॥
Whitney
Its beginning is the same with acute; its remainder is the same with grave: so say the teachers.
मूलम्
आदिरस्योदात्तसमः शेषो ऽनुदात्तसम इत्याचार्याः॥१.४६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सर्वः प्रवण इत्येके॥१.४७॥
Whitney
It is all a slide, say some.
मूलम्
सर्वः प्रवण इत्येके॥१.४७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नानापदवदिंग्यमसंख्याने॥१.४८॥
Whitney
A separable word is treated like separete words, except in an enumeration.
मूलम्
नानापदवदिंग्यमसंख्याने॥१.४८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्य पूर्वपदमवग्रहः॥१.४९॥
Whitney
Of such a word, the former member is called avagraha.
मूलम्
तस्य पूर्वपदमवग्रहः॥१.४९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पदग्रहणेषु पदं गम्येत॥१.५०॥
Whitney
In citations of a word, that word is to be understood.
मूलम्
पदग्रहणेषु पदं गम्येत॥१.५०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अपि विकृतम्॥१.५१॥
Whitney
But that word, even when phonetically altered.
मूलम्
अपि विकृतम्॥१.५१॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अप्यकारादि॥१.५२॥
Whitney
And even when preceded by a.
मूलम्
अप्यकारादि॥१.५२॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अन्कारादि च॥१.५३॥
Whitney
And when preceded by an.
मूलम्
अन्कारादि च॥१.५३॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एकवर्णः पदमपृक्तः॥१.५४॥
Whitney
A single sound composing a word is called apṛkta.
मूलम्
एकवर्णः पदमपृक्तः॥१.५४॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
आद्यन्तवच्च॥१.५५॥
Whitney
And is treated both as initial and as final.
मूलम्
आद्यन्तवच्च॥१.५५॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
वर्णस्य विकारलोपौ॥१.५६॥
Whitney
Alteration and omission are of a single sound.
मूलम्
वर्णस्य विकारलोपौ॥१.५६॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
विनाशो लोपः॥१.५७॥
Whitney
Omission is complete loss.
मूलम्
विनाशो लोपः॥१.५७॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अन्वादेशो ऽन्त्यस्य॥१.५८॥
Whitney
Continued implication is of that which was last.
मूलम्
अन्वादेशो ऽन्त्यस्य॥१.५८॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उपबन्धस्तु देशाय नित्यम्॥१.५९॥
Whitney
An upabandha, however, is for that particular passage, and of constant effect.
मूलम्
उपबन्धस्तु देशाय नित्यम्॥१.५९॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नानापदीयं च निमित्तं प्रग्रहस्रादिषु॥१.६०॥
Whitney
Also a cause belonging to another word, in the case of a pragraha or of a word containing anusvāra.
मूलम्
नानापदीयं च निमित्तं प्रग्रहस्रादिषु॥१.६०॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यथोक्तं पुनरुक्तं त्रिपदप्रभृति त्रिपदप्रभृति॥१.६१॥
Whitney
A repeated passage, of three or more words, is as already established.
मूलम्
यथोक्तं पुनरुक्तं त्रिपदप्रभृति त्रिपदप्रभृति॥१.६१॥