१११ फल-स्तुतिः

[एकादशाधिकशततमः सर्गः]

सर्वाष् टीकाः
भागसूचना
  1. रामायण-काव्यका उपसंहार और इसकी महिमा
विश्वास-प्रस्तुतिः

एतावद् एतद् आख्यानं
सोत्तरं ब्रह्म-पूजितम् ।
रामायणमिति ख्यातं
मुख्यं वाल्मीकिना कृतम् ॥ १ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एतावदेतदाख्यानं सोत्तरं ब्रह्मपूजितम् ।
रामायणमिति ख्यातं मुख्यं वाल्मीकिना कृतम् ॥ १ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

(कुश और लव कहते हैं—) महर्षि वाल्मीकिद्वारा निर्मित यह रामायण नामक श्रेष्ठ आख्यान उत्तरकाण्डसहित इतना ही है । ब्रह्माजीने भी इसका आदर किया है ॥ १ ॥

अनुवाद (कन्नड)

(कुश-लवरु हेळुत्तारॆ-) महर्षि वाल्मीकिगळिन्द रचितवाद ई रामायण ऎम्ब श्रेष्ठ आख्यान उत्तरकाण्ड सहित इष्टे आगिदॆ. ब्रह्म देवरू इदन्नु आदरिसुत्तारॆ.॥1॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततः प्रतिष्ठितो विष्णुः
स्वर्गलोके यथापुरम् ।
येन व्याप्तमिदं सर्व
त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ २ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततः प्रतिष्ठितो विष्णुः स्वर्गलोके यथा पुरा ।
येन व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ २ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इस प्रकार भगवान् श्रीराम पहलेकी ही भाँति अपने विष्णुस्वरूपसे परमधाममें प्रतिष्ठित हुए । उनके द्वारा चराचर प्राणियोंसहित यह समस्त त्रिलोकी व्याप्त है ॥ २ ॥

अनुवाद (कन्नड)

ई प्रकार भगवान् श्रीरामनु मॊदलिनन्तॆ तन्न विष्णु स्वरूपदिन्द परमधामदल्लि प्रतिष्ठितनादनु. अवनिन्द चराचर प्राणिगळ सहित ई समस्त त्रिलोकगळु व्याप्तवागिदॆ.॥2॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततो देवाः सगन्धर्वाः
सिद्धाश्च परमर्षयः ।
नित्यं शृण्वन्ति संतुष्टा
दिव्यं रामायणं दिवि ॥ ३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
नित्यं शृण्वन्ति संहृष्टाः काव्यं रामायणं दिवि ॥ ३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उन भगवान् के पावन चरित्रसे युक्त होनेके कारण देवता, गन्धर्व, सिद्ध और महर्षि सदा प्रसन्नतापूर्वक देवलोकमें इस रामायणकाव्यका श्रवण करते हैं ॥ ३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आ भगवन्तन पावन चारित्रदिन्द कूडिद कारण देवतॆगळु, गन्धर्वरु, सिद्धरु, महर्षिगळु सदा सन्तोषदिन्द देवलोकदल्लि ई रामायण काव्यवन्नु श्रवणिसुत्तारॆ.॥3॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

इदम् आख्यानम् आयुष्यं
सौभाग्यं पापनाशनम् ।
रामायणं वेदसमं
श्राद्धेषु श्रावयेद्बुधः ॥ ४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

इदमाख्यानमायुष्यं सौभाग्यं पापनाशनम् ।
रामायणं वेदसमं श्राद्धेषु श्रावयेद् बुधः ॥ ४ ॥


इदमाख्यानमायुष्यं सौभाग्यं पापनाशनम् ।
रामायणं वेदसमं श्राद्धेषु श्रावयेद्भुधः ॥

अनुवाद (हिन्दी)

यह प्रबन्धकाव्य आयु तथा सौभाग्यको बढ़ाता और पापोंका नाश करता है । रामायण वेदके समान है । विद्वान् पुरुषको श्राद्धोंमें इसे पढ़कर सुनाना चाहिये ॥ ४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

ई रामायण आख्यानवु आयुष्यवन्नु, सौभाग्यवन्नु हॆच्चिसुत्तदॆ. ऎल्ल पापगळन्नु नाश माडुत्तदॆ. रामायणवु वेदक्कॆ समानवागिदॆ. विद्वांसरु श्राद्धदल्लि इदन्नु ओदि केळबेकु.॥4॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अपुत्रो लभते पुत्रम्
अधनो लभते धनम् ।
सर्वपापैः प्रमुच्येत
पदम् अप्य् अस्य यः पठेत् ॥ ५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् ।
सर्वपापैः प्रमुच्येत पादमप्यस्य यः पठेत् ॥ ५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इसके पाठसे पुत्रहीनको पुत्र और धनहीनको धन मिलता है । जो प्रतिदिन इसके श्लोकके एक चरणका भी पाठ करता है, वह सब पापोंसे छुटकारा पा जाता है ॥ ५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

इदर पारायणदिन्द पुत्र हीननु पुत्रनन्नु, धनहीननु धनवन्नू पडॆयु त्तानॆ. प्रतिदिन इदर श्लोकद ऒन्दु चरणवादरू पठिसुववनु ऎल्ल पापगळिन्द मुक्तनागुत्तानॆ.॥5॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पापान्यपि च यः कुर्याद्
अहन्यहनि मानवः ।
पठत्य् एकम् अपि श्लोकं
पापात् स परिमुच्यते ॥ ६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पापान्यपि च यः कुर्यादहन्यहनि मानवः ।
पठत्येकमपि श्लोकं पापात् स परिमुच्यते ॥ ६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जो मनुष्य प्रतिदिन पाप करता है, वह भी यदि इसके एक श्लोकका भी नित्य पाठ करे तो वह सारी पापराशिसे मुक्त हो जाता है ॥ ६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

प्रतिदिन पाप माडुव मनुष्यनू कूड इदर ऒन्दु श्लोकवन्नु नित्य पठिसिदरॆ अवनु ऎल्ल पापराशियिन्द मुक्तनागुत्तानॆ.॥6॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

वाचकाय च दातव्यं
वस्त्रं धेनुं हिरण्यकम् ।
वाचके परितुष्टे तु
तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः ॥ ७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

वाचकाय च दातव्यं वस्त्रं धेनुहिरण्यकम् ।
वाचके परितुष्टे तु तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः ॥ ७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इसकी कथा सुनानेवाले वाचकको वस्त्र, गौ और सुवर्णकी दक्षिणा देनी चाहिये । वाचकके संतुष्ट होनेपर सभी देवता संतुष्ट हो जाते हैं ॥ ७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

इदर कथॆ हेळुव प्रवचनकारनिगॆ वस्त्र, गोवु, सुवर्णद दक्षिणॆ कॊडबेकु. प्रवचनकारनु सन्तुष्टनादाग ऎल्ल देवतॆगळु सन्तुष्टरागुत्तारॆ.॥7॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एतद् आख्यानम् आयुष्यं
पठन् रामायणं नरः ।
सपुत्रपौत्रो लोकेस्मिन्
प्रेत्य चेह महीयते ॥ ८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एतदाख्यानमायुष्यं पठन् रामायणं नरः ।
सपुत्रपौत्रो लोकेऽस्मिन् प्रेत्य चेह महीयते ॥ ८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

यह रामायण नामक प्रबन्धकाव्य आयुकी वृद्धि करनेवाला है । जो मनुष्य प्रतिदिन इसका पाठ करता है, उसे इस लोकमें पुत्र-पौत्रकी प्राप्ति होती है और मृत्युके पश्चात् परलोकमें भी उसका बड़ा सम्मान होता है ॥ ८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

ई रामायण आख्यानवु आयुस्सन्नु वृद्धिगॊळिसुवुदु, प्रतिदिन इदन्नु पारायण माडुववनु ई लोकदल्लि पुत्र-पौत्ररन्नु पडॆदु, मृत्युविन बळिक परलोकदल्लि सम्मानितनागुत्तानॆ.॥8॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

रामायणं गोविसर्गे
मध्याह्ने वा समाहितः ।
सायाह्ने वाऽपराह्ने च
वाचयन् नावसीदति ॥ ९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

रामायणं गोविसर्गे मध्याह्ने वा समाहितः ।
सायाह्ने वापराह्णे च वाचयन् नावसीदति ॥ ९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जो प्रतिदिन एकाग्रचित्त हो प्रातःकाल, मध्याह्न, अपराह्ण अथवा सायंकालमें रामायणका पाठ करता है, उसे कभी कोई दुःख नहीं होता है ॥ ९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

एकाग्रचित्तनागि प्रतिदिन प्रातःकाल, मध्याह्न,अपराह्ण, सायङ्कालगळल्लि रामायणद पारायण माडुववनिगॆ ऎन्दिगू यावुदे दुःखवागुवुदिल्ल.॥9॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अयोध्यापि पुरी रम्या शून्या वर्षगणान् बहून् ।
ऋषभं प्राप्य राजानं निवासमुपयास्यति ॥ १० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अयोध्यापि पुरी रम्या शून्या वर्षगणान् बहून् ।
ऋषभं प्राप्य राजानं निवासमुपयास्यति ॥ १० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

(श्रीरघुनाथजीके परमधाम पधारनेके पश्चात्) रमणीय अयोध्यापुरी भी बहुत वर्षोंतक सूनी पड़ी रहेगी । फिर राजा ऋषभके समय यह आबाद होगी ॥ १० ॥

अनुवाद (कन्नड)

श्रीरामनु परम धामक्कॆ तॆरळिद बळिक रमणीय अयोध्या पुरियु अनेक वर्षगळवरॆगॆ जनशून्यवागिरुत्तदॆ. मत्तॆ ऋषभनु राजनादाग अल्लि जनवसति प्रारम्भवागुत्तदॆ.॥10॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एतदाख्यानमायुष्यं सभविष्यं सहोत्तरम् ।
कृतवान् प्रचेतसः पुत्रस्तद् ब्रह्माप्यन्वमन्यत ॥ ११ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एतदाख्यानमायुष्यं सभविष्यं सहोत्तरम् ।
कृतवान् प्रचेतसः पुत्रस्तद् ब्रह्माप्यन्वमन्यत ॥ ११ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

प्रचेताके पुत्र महर्षि वाल्मीकिजीने अश्वमेध-यज्ञकी समाप्तिके बादकी कथा एवं उत्तरकाण्डसहित रामायण नामक इस ऐतिहासिक काव्यका निर्माण किया है । ब्रह्माजीने भी इसका अनुमोदन किया था ॥ ११ ॥

अनुवाद (कन्नड)

प्रचेतसन पुत्र महर्षि वाल्मीकिगळु अश्वमेधयज्ञद नन्तरद कथॆ हागू उत्तरकाण्ड सहित रामायण ऎम्ब ई ऐतिहासिक काव्यवन्नु निर्माण माडिरुवरु. ब्रह्मदेवरू इदन्नु अनुमोदिसुत्तारॆ.॥11॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयायुतस्य च ।
लभते श्रवणादेव सर्गस्यैकस्य मानवः ॥ १२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयायुतस्य च ।
लभते श्रवणादेव सर्गस्यैकस्य मानवः ॥ १२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इस काव्यके एक सर्गका श्रवण करनेमात्रसे ही मनुष्य एक हजार अश्वमेध और दस हजार वाजपेय यज्ञोंका फल पा लेता है ॥ १२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

ई काव्यद ऒन्दु सर्गवन्नु श्रवण माडुवुदरिन्द मनुष्यनु ऒन्दु साविर अश्वमेध मत्तु हत्तु साविर वाजपेय यज्ञद लवन्नु पडॆयुत्तानॆ.॥12॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

प्रयागादीनि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा ।
नैमिषादीन्यरण्यानि कुरुक्षेत्रादिकान्यपि ॥ १३ ॥
गतानि तेन लोकेऽस्मिन् येन रामायणं श्रुतम् ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

प्रयागादीनि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा ।
नैमिषादीन्यरण्यानि कुरुक्षेत्रादिकान्यपि ॥ १३ ॥
गतानि तेन लोकेऽस्मिन् येन रामायणं श्रुतम् ।

अनुवाद (हिन्दी)

जिसने इस लोकमें रामायणकी कथा सुन ली, उसने मानो प्रयाग आदि तीर्थों, गङ्गा आदि पवित्र नदियों, नैमिषारण्य आदि वनों और कुरुक्षेत्र आदि पुण्यक्षेत्रोंकी यात्रा पूरी कर ली ॥ १३ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

ई लोकदल्लि रामायण कथॆयन्नु केळिदवनिगॆ, प्रयागादि तीर्थगळ, गङ्गादि पवित्र नदिगळ, नैमिषारण्य आदि वनगळ, कुरुक्षेत्र आदि पुण्य क्षेत्रगळ यात्रॆ पूर्णगॊळिसिदन्तॆये आगिदॆ.॥13½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

हेमभारं कुरुक्षेत्रे ग्रस्ते भानौ प्रयच्छति ॥ १४ ॥
यश्च रामायणं लोके शृणोति सदृशावुभौ ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

हेमभारं कुरुक्षेत्रे ग्रस्ते भानौ प्रयच्छति ॥ १४ ॥
यश्च रामायणं लोके शृणोति सदृशावुभौ ।

अनुवाद (हिन्दी)

जो सूर्यग्रहणके समय कुरुक्षेत्रमें एक भार सुवर्णका दान करता है और जो लोकमें प्रतिदिन रामायण सुनता है, वे दोनों समान पुण्यके भागी होते हैं ॥ १४ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

सूर्यग्रहणद समय कुरुक्षेत्रदल्लि ऒन्दु भारदष्टु सुवर्णदान माडुववनिगॆ, ऎष्टु फलवु सिगुवुदो अनुदिन रामायण केळुववनिगॆ अष्टे पुण्य लभिसुत्तदॆ.॥14½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

सम्यक‍्श्रद्धासमायुक्तः शृणुते राघवीं कथाम् ॥ १५ ॥
सर्वपापात् प्रमुच्येत विष्णुलोकं स गच्छति ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

सम्यक‍्श्रद्धासमायुक्तः शृणुते राघवीं कथाम् ॥ १५ ॥
सर्वपापात् प्रमुच्येत विष्णुलोकं स गच्छति ।

अनुवाद (हिन्दी)

जो उत्तम श्रद्धासे सम्पन्न हो श्रीरघुनाथजीकी कथा सुनता है, वह सब पापोंसे मुक्त होता और विष्णुलोकमें जाता है ॥ १५ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

उत्तम श्रद्धॆयिन्द कूडि श्रीरघुनाथन कथॆ केळुववनु ऎल्ल पापगळिन्द मुक्तनागि विष्णुलोकक्कॆ होगुत्तानॆ.॥15½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

आदिकाव्यमिदं त्वार्षं पुरा वाल्मीकिना कृतम् ॥ १६ ॥
यः शृणोति सदा भ‍क्त्या स गच्छेद् वैष्णवीं तनुम् ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

आदिकाव्यमिदं त्वार्षं पुरा वाल्मीकिना कृतम् ॥ १६ ॥
यः शृणोति सदा भ‍क्त्या स गच्छेद् वैष्णवीं तनुम् ।

अनुवाद (हिन्दी)

जो पूर्वकालमें वाल्मीकिद्वारा निर्मित इस आर्षरामायण आदिकाव्यका सदा भक्तिभावसे श्रवण करता है, वह भगवान् विष्णुका सारूप्य प्राप्त कर लेता है ॥ १६ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

हिन्दॆ वाल्मीकिगळु निर्मिसिद ई आर्ष रामायण आदिकाव्यवन्नु सदा भक्तिभाव दिन्द श्रवण माडुववनु भगवान् विष्णुविन सारूप्य पडॆदुकॊळ्ळुवनु.॥16½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पुत्रदाराश्च वर्धन्ते सम्पदः सन्ततिस्तथा ॥ १७ ॥
सत्यमेतद् विदित्वा तु श्रोतव्यं नियतात्मभिः ।
गायत्र्याश्च स्वरूपं तद् रामायणमनुत्तमम् ॥ १८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पुत्रदाराश्च वर्धन्ते सम्पदः सन्ततिस्तथा ॥ १७ ॥
सत्यमेतद् विदित्वा तु श्रोतव्यं नियतात्मभिः ।
गायत्र्याश्च स्वरूपं तद् रामायणमनुत्तमम् ॥ १८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इसके श्रवणसे स्त्री-पुत्रोंकी प्राप्ति होती है, धन और संतति बढ़ती है । इसे पूर्णतः सत्य समझकर मनको वशमें रखते हुए इसका श्रवण करना चाहिये । यह परम उत्तम रामायणकाव्य गायत्रीका स्वरूप है ॥ १७-१८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

इदर श्रवणदिन्द पत्नी-पुत्रर प्राप्तियागुत्तदॆ, धन मत्तु सन्तति बॆळॆयुत्तदॆ. इदन्नु पूर्णवागि सत्यवॆन्दु तिळिदु, मनस्सु वशपडिसिकॊण्डु इदर श्रवण माडबेकु. ई परमोत्तम रामायण काव्यवु गायत्रीय स्वरूपवागिदॆ.॥17-18॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं चरितं राघवस्य ह ।
भक्त्या निष्कल्मषो भूत्वा दीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥ १९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं चरितं राघवस्य ह ।
भक्त्या निष्कल्मषो भूत्वा दीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥ १९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जो पुरुष प्रतिदिन भक्तिभावसे श्रीरघुनाथजीके इस चरित्रको सुनता या पढ़ता है, वह निष्पाप होकर दीर्घ आयु प्राप्त कर लेता है ॥ १९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

प्रतिदिन भक्तिभावदिन्द श्रीरामन ई चरित्रॆयन्नु केळुववनु, ओदुववनु निष्पापनागि दीर्घा युस्सन्नु पडॆयुत्तानॆ.॥19॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

चिन्तयेद् राघवं नित्यं श्रेयः प्राप्तुं य इच्छति ।
श्रावयेदिदमाख्यानं ब्राह्मणेभ्यो दिने दिने ॥ २० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

चिन्तयेद् राघवं नित्यं श्रेयः प्राप्तुं य इच्छति ।
श्रावयेदिदमाख्यानं ब्राह्मणेभ्यो दिने दिने ॥ २० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जो कल्याण-प्राप्तिकी इच्छा रखता है, उसे नित्य-निरन्तर श्रीरघुनाथजीका चिन्तन करना चाहिये । ब्राह्मणोंको प्रतिदिन यह प्रबन्धकाव्य सुनाना चाहिये ॥ २० ॥

अनुवाद (कन्नड)

श्रेयस्सन्नु बयसु ववनु नित्य-निरन्तर श्रीरघुनाथनन्नु चिन्तिसबेकु. ब्राह्मणर ऎदुरिगॆ इदर पारायण - प्रवचन माडबेकु.॥20॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

यस्त्विदं रघुनाथस्य चरितं सकलं पठेत् ।
सोऽसुक्षये विष्णुलोकं गच्छत्येव न संशयः ॥ २१ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

यस्त्विदं रघुनाथस्य चरितं सकलं पठेत् ।
सोऽसुक्षये विष्णुलोकं गच्छत्येव न संशयः ॥ २१ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जो इस श्रीरघुनाथ-चरित्रका पाठ पूर्ण कर लेता है, वह प्राणान्त होनेपर भगवान् विष्णुके ही धाममें जाता है; इसमें संशय नहीं है ॥ २१ ॥

अनुवाद (कन्नड)

ई रघुनाथ चरित्रद पूर्ण पारायण माडुववनु मृत्युविन बळिक भगवान् विष्णुविन धामक्कॆ होगुत्तानॆ; इदरल्लि संशयवे इल्ल.॥21॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पिता पितामहस्तस्य तथैव प्रपितामहः ।
तत्पिता तत्पिता चैव विष्णुं यान्ति न संशयः ॥ २२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पिता पितामहस्तस्य तथैव प्रपितामहः ।
तत्पिता तत्पिता चैव विष्णुं यान्ति न संशयः ॥ २२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इतना ही नहीं, उसके पिता, पितामह, प्रपितामह, वृद्ध प्रपितामह तथा उनके भी पिता भगवान् विष्णुको प्राप्त कर लेते हैं, इसमें संशय नहीं है ॥ २२ ॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

चतुर्वर्गप्रदं नित्यं चरितं राघवस्य तु ।
तस्माद् यत्नवता नित्यं श्रोतव्यं परमं सदा ॥ २३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

चतुर्वर्गप्रदं नित्यं चरितं राघवस्य तु ।
तस्माद् यत्नवता नित्यं श्रोतव्यं परमं सदा ॥ २३ ॥


पिता पितामहस्तस्य तथैव प्रपितामहः ।
तत्पिता तत्पिता चैव विष्णुं यान्ति न संशयः ॥ चतुर्वर्गप्रदं नित्यं चरितं राघवस्य तु ।
तस्माद्यत्नवता नित्यं श्रोतव्यं परमं सदा ॥

अनुवाद (हिन्दी)

श्रीराघवेन्द्रका यह चरित्र सदा धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष चारों पुरुषार्थोंको देनेवाला है । इसलिये प्रतिदिन यत्नपूर्वक निरन्तर इस उत्तम काव्यका श्रवण करना चाहिये ॥ २३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

श्रीराघवेन्द्रन ई चरित्रवु सदा धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष ऎम्ब नाल्कु पुरुषार्थगळन्नु कॊडुवन्तहुदु. अदक्कागि प्रतिदिन प्रयत्न पूर्वक निरन्तर ई उत्तम काव्यवन्नु श्रवणिसबेकु.॥23॥

अनुवाद (कन्नड)

इष्टे अल्ल अवन तन्दॆ, तात, मुत्तात मत्तु अवन तन्दॆयू भगवान् विष्णुवन्नु पडॆदुकॊळ्ळुवुदरल्लि संशयवे इल्ल.॥22॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

शृण्वन् रामायणं भक्त्या यः पादं पदमेव वा ।
स याति ब्रह्मणः स्थानं ब्रह्मणा पूज्यते सदा ॥ २४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

शृण्वन् रामायणं भक्त्या यः पादं पदमेव वा ।
स याति ब्रह्मणः स्थानं ब्रह्मणा पूज्यते सदा ॥ २४ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जो रामायणकाव्यके श्लोकके एक चरण या एक पदका भक्तिभावसे श्रवण करता है, वह ब्रह्माजीके धाममें जाता है और सदा उनके द्वारा पूजित होता है ॥

अनुवाद (कन्नड)

रामायणकाव्यद श्लोकद ऒन्दु चरण अथवा ऒन्दु पदवन्नु श्रवण माडुववनु ब्रह्मदेवर धामक्कॆ होगि, सदा अवरिन्द पूजितनागुत्तानॆ.॥24॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एवमेतत् पुरावृत्तमाख्यानं भद्रमस्तु वः ।
प्रव्याहरत विस्रब्धं बलं विष्णोः प्रवर्धताम् ॥ २५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एवमेतत् पुरावृत्तमाख्यानं भद्रमस्तु वः ।
प्रव्याहरत विस्रब्धं बलं विष्णोः प्रवर्धताम् ॥ २५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इस प्रकार इस पुरातन आख्यानका आपलोग विश्वासपूर्वक पाठ करें । आपका कल्याण हो और भगवान् विष्णुके बलकी जय हो ॥ २५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

ई प्रकार ई पुरातन आख्यानवन्नु नीवु विश्वास पूर्वक पारायण माडिरि. निमगॆ श्रेयस्सागलि मत्तु भगवान् विष्णुविन बलद जयवागली. श्रीराम जयराम जयजयराम.॥25॥

समाप्तिः

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकादशाधिकशततमः सर्गः ॥ १११ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके उत्तरकाण्डमें एक सौ ग्यारहवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ १११ ॥
॥ उत्तरकाण्डं सम्पूर्णम् ॥
॥ श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणं सम्पूर्णम् ॥