[सप्तनवतितमः सर्गः]
सर्वाष् टीकाः
भागसूचना
- सीताका शपथ-ग्रहण और रसातलमें प्रवेश
विश्वास-प्रस्तुतिः
वाल्मीकिनैवमुक्तस्तु राघवः प्रत्यभाषत ।
प्राञ्जलिर्जगतो मध्ये दृष्ट्वा तां वरवर्णिनीम् ॥ १ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
वाल्मीकिनैवमुक्तस्तु राघवः प्रत्यभाषत ।
प्राञ्जलिर्जगतो मध्ये दृष्ट्वा तां वरवर्णिनीम् ॥ १ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
महर्षि वाल्मीकिके ऐसा कहनेपर श्रीरघुनाथजी सुन्दरी सीतादेवीकी ओर एक बार दृष्टि डालकर उस जनसमुदायके बीच हाथ जोड़कर बोले— ॥ १ ॥
अनुवाद (कन्नड)
महर्षि वाल्मीकिगळु हीगॆ हेळिदाग श्रीरामनु सुन्दरि सीतादेवियन्नु ऒम्मॆ नोडि, आ जन समुदायद नडुवॆ कैमुगिदुकॊण्डु हेळिदनु.॥1॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एवमेतन्महाभाग यथा वदसि धर्मवित् ।
प्रत्ययस्तु मम ब्रह्मंस्तव वाक्यैरकल्मषैः ॥ २ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
एवमेतन्महाभाग यथा वदसि धर्मवित् ।
प्रत्ययस्तु मम ब्रह्मंस्तव वाक्यैरकल्मषैः ॥ २ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘महाभाग! आप धर्मके ज्ञाता हैं । सीताके सम्बन्धमें आप जैसा कह रहे हैं, वह सब ठीक है । ब्रह्मन्! आपके इन निर्दोष वचनोंसे मुझे जनकनन्दिनीकी शुद्धतापर पूरा विश्वास हो गया है ॥ २ ॥
अनुवाद (कन्नड)
महाभागरे! नीवु धर्मवन्नु तिळिदवरु. सीतॆय कुरितु नीवु हेळिदन्तॆये ऎल्लवू सरियागिदॆ. ब्रह्मन्! निम्म ई निर्दोष वचनगळिन्द ननगॆ जानकिय शुद्धतॆय कुरितु पूर्ण विश्वास उण्टागिदॆ.॥2॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रत्ययश्च पुरा वृत्तो वैदेह्याः सुरसन्निधौ ।
शपथश्च कृतस्तत्र तेन वेश्म प्रवेशिता ॥ ३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
प्रत्ययश्च पुरा वृत्तो वैदेह्याः सुरसन्निधौ ।
शपथश्च कृतस्तत्र तेन वेश्म प्रवेशिता ॥ ३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘एक बार पहले भी देवताओंके समीप विदेह-कुमारीकी शुद्धताका विश्वास मुझे प्राप्त हो चुका है । उस समय सीताने अपनी शुद्धिके लिये शपथ की थी, जिसके कारण मैंने इन्हें अपने भवनमें स्थान दिया ॥ ३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
मॊदलॊम्मॆयू देवतॆयर सन्निधियल्लि विदेहकुमारिय शुद्धतॆय विश्वास ननगॆ उण्टागित्तु. आग सीतॆयु तन्न शुद्धिगागि शपथ माडिद्दळु, अदरिन्द नानु इवळिगॆ नन्न भवनदल्लि स्थान कॊट्टिद्दॆ.॥3॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
लोकापवादो बलवान् येन त्यक्ता हि मैथिली ।
सेयं लोकभयाद् ब्रह्मन्नपापेत्यभिजानता ।
परित्यक्ता मया सीता तद् भवान् क्षन्तुमर्हति ॥ ४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
लोकापवादो बलवान् येन त्यक्ता हि मैथिली ।
सेयं लोकभयाद् ब्रह्मन्नपापेत्यभिजानता ।
परित्यक्ता मया सीता तद् भवान् क्षन्तुमर्हति ॥ ४ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘किंतु आगे चलकर फिर बड़े जोरका लोकापवाद उठा, जिससे विवश होकर मुझे मिथिलेशकुमारीका त्याग करना पड़ा । ब्रह्मन्! यह जानते हुए भी कि सीता सर्वथा निष्पाप हैं, मैंने केवल समाजके भयसे इन्हें छोड़ दिया था; अतः आप मेरे इस अपराधको क्षमा करें ॥ ४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आदरॆ मुन्दॆ पुनः जोराद लोकापवाद ऎद्दितु, अदरिन्द विवशनागि ननगॆ मिथिलेश कुमारियन्नु त्यजिसबेकायितु. ब्रह्मन्! सीतॆयु सर्वथा निष्पापळागिद्दाळॆ ऎन्दु तिळिदिद्दरू, केवल समाजद भयदिन्द इवळन्नु बिट्टुबिट्टिद्दॆ; आद्दरिन्द नीवु नन्न ई अपराधवन्नु क्षमिसिरि.॥4॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
जानामि चेमौ पुत्रौ मे यमजातौ कुशीलवौ ।
शुद्धायां जगतो मध्ये मैथिल्यां प्रीतिरस्तु मे ॥ ५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
जानामि चेमौ पुत्रौ मे यमजातौ कुशीलवौ ।
शुद्धायां जगतो मध्ये मैथिल्यां प्रीतिरस्तु मे ॥ ५ ॥
जानामि चेवौ पुत्रौ मेयमजातौ कुशीलवौ ।
शुद्धायां जगतो मध्ये मैथिल्यां प्रीतिरस्तु मे ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘मैं यह भी जानता हूँ कि ये जुड़वे उत्पन्न हुए कुमार कुश और लव मेरे ही पुत्र हैं, तथापि जनसमुदायमें शुद्ध प्रमाणित होनेपर ही मिथिलेशकुमारीमें मेरा प्रेम हो सकता है’ ॥ ५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
ई अवळियागि हुट्टिद कुमार कुश-लवरु नन्न पुत्ररे आगिद्दारॆ ऎन्दु तिळिदिद्दरू जनसमुदायदल्लि शुद्धतॆ प्रमाणितवादागले, मिथिलेशकुमारियल्लि ननगॆ प्रेम उण्टागबल्लदु.॥5॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अभिप्रायं तु विज्ञाय रामस्य सुरसत्तमाः ।
सीतायाः शपथे तस्मिन् महेन्द्राद्या महौजसः ॥ ६ ॥
पितामहं पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अभिप्रायं तु विज्ञाय रामस्य सुरसत्तमाः ।
सीतायाः शपथे तस्मिन् महेन्द्राद्या महौजसः ॥ ६ ॥
पितामहं पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः ।
अनुवाद (हिन्दी)
श्रीरामचन्द्रजीके अभिप्रायको जानकर सीताके शपथके समय महेन्द्र आदि सभी मुख्य-मुख्य महातेजस्वी देवता पितामह ब्रह्माजीको आगे करके वहाँ आ गये ॥ ६ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
श्रीरामचन्द्रन अभिप्रायवन्नु तिळिद सीतॆयु शपथ माडुवाग महेन्द्रादि ऎल्ल मुख्य- मुख्य महातेजस्वी देवतॆगळु ब्रह्मदेवरन्नु मुन्दॆ माडि अल्लिगॆ बन्दरु.॥6½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः ॥ ७ ॥
साध्याश्च देवाः सर्वे ते सर्वे च परमर्षयः ।
नागाः सुपर्णाः सिद्धाश्च ते सर्वे हृष्टमानसाः ॥ ८ ॥
सीताशपथसम्भ्रान्ताः सर्व एव समागताः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः ॥ ७ ॥
साध्याश्च देवाः सर्वे ते सर्वे च परमर्षयः ।
नागाः सुपर्णाः सिद्धाश्च ते सर्वे हृष्टमानसाः ॥ ८ ॥
सीताशपथसम्भ्रान्ताः सर्व एव समागताः ।
आदित्या वसवो रुद्रा विश्वदेवा मरुद्गणाः ॥
साध्याश्च देवाः सर्वे ते सर्वे च परमर्षयः ।
नागाः सुपर्णाः सिद्धाश्च ते सर्वे हृष्टमानसाः ॥
सीताशपथसम्भ्रान्ताः सर्व एव समागताः ।
अनुवाद (हिन्दी)
आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वेदेव, मरुद्गण, समस्त साध्यदेव, सभी महर्षि, नाग, गरुड़ और सम्पूर्ण सिद्धगण प्रसन्नचित्त हो सीताजीके शपथ-ग्रहणको देखनेके लिये घबराये हुए-से वहाँ आ पहुँचे ॥ ७-८ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वेदेव, मरुद्गण, समस्त साध्यदेव, ऎल्ल महर्षिगळु, नागरु, गरुड मत्तु समस्त सिद्धगणरु प्रसन्नचित्तरागि सीतॆय शपथग्रहणवन्नु नोडलु गाबरिगॊण्डवरन्तॆ अल्लि बन्दु सेरिदरु.॥7-8½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
दृष्ट्वा देवानृषींश्चैव राघवः पुनरब्रवीत् ॥ ९ ॥
प्रत्ययो मे सुरश्रेष्ठ ऋषिवाक्यैरकल्मषैः ।
शुद्धायां जगतो मध्ये वैदेह्यां प्रीतिरस्तु मे ॥ १० ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
दृष्ट्वा देवानृषींश्चैव राघवः पुनरब्रवीत् ॥ ९ ॥
प्रत्ययो मे सुरश्रेष्ठ ऋषिवाक्यैरकल्मषैः ।
शुद्धायां जगतो मध्ये वैदेह्यां प्रीतिरस्तु मे ॥ १० ॥
अनुवाद (हिन्दी)
देवताओं तथा ऋषियोंको उपस्थित देख श्रीरघुनाथजी फिर बोले—‘सुरश्रेष्ठगण! यद्यपि मुझे महर्षि वाल्मीकिके निर्दोष वचनोंसे ही पूरा विश्वास हो गया है, तथापि जन-समाजके बीच विदेहकुमारीकी विशुद्धता प्रमाणित हो जानेपर मुझे अधिक प्रसन्नता होगी’ ॥ ९-१० ॥
अनुवाद (कन्नड)
देवतॆगळु, ऋषिगळु उपस्थितरादुदन्नु नोडि श्रीरघुनाथनु मत्तॆ हेळिदनु- सुरश्रेष्ठरे! महर्षि वाल्मीकिगळ निर्दोष वचनगळल्लि ननगॆ पूर्णविश्वासविद्दरू, जन-समाजद मुन्दॆ वैदेहिय विशुद्धतॆ प्रमाणितवाद मेलॆ ननगॆ हॆच्चु सन्तोषवागबहुदु.॥9-10॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ततो वायुः शुभः पुण्यो दिव्यगन्धो मनोरमः ।
तं जनौघं सुरश्रेष्ठो ह्लादयामास सर्वतः ॥ ११ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ततो वायुः शुभः पुण्यो दिव्यगन्धो मनोरमः ।
तं जनौघं सुरश्रेष्ठो ह्लादयामास सर्वतः ॥ ११ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
तदनन्तर दिव्य सुगन्धसे परिपूर्ण, मनको आनन्द देनेवाले परम पवित्र एवं शुभकारक सुरश्रेष्ठ वायुदेव मन्दगतिसे प्रवाहित हो सब ओरसे वहाँके जनसमुदायको आह्लाद प्रदान करने लगे ॥ ११ ॥
अनुवाद (कन्नड)
बळिक दिव्यसुगन्धदिन्द पूर्णवाद, मनस्सिगॆ आह्मादवन्नीयुव, परम पवित्र हागू शुभकारक सुरश्रेष्ठ वायुदेवरु मन्दगतियिन्द ऎल्लॆडॆ प्रवाहितनागि अल्लिय जनसमुदायवन्नु मुदगॊळिसतॊडगिदनु.॥11॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदद्भुतमिवाचिन्त्यं निरैक्षन्त समाहिताः ।
मानवाः सर्वराष्ट्रेभ्यः पूर्वं कृतयुगे यथा ॥ १२ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तदद्भुतमिवाचिन्त्यं निरैक्षन्त समाहिताः ।
मानवाः सर्वराष्ट्रेभ्यः पूर्वं कृतयुगे यथा ॥ १२ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
समस्त राष्ट्रोंसे आये हुए मनुष्योंने एकाग्रचित्त हो प्राचीन कालके सत्ययुगकी भाँति यह अद्भुत और अचिन्त्य-सी घटना अपनी आँखों देखी ॥ १२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
समस्त राष्ट्रगळिन्द बन्दिरुव मनुष्यरु एकाग्रचित्तरागि प्राचीन कालद कृतयुगदन्तॆ ई अद्भुत मत्तु अचिन्त्यदन्तह घटनॆयन्नु नोडिदरु.॥12॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सर्वान् समागतान् दृष्ट्वा सीता काषायवासिनी ।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यमधोदृष्टिरवाङ्मुखी ॥ १३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
सर्वान् समागतान् दृष्ट्वा सीता काषायवासिनी ।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यमधोदृष्टिरवाङ्मुखी ॥ १३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
उस समय सीताजी तपस्विनियोंके अनुरूप गेरुआ वस्त्र धारण किये हुए थीं । सबको उपस्थित जानकर वे हाथ जोड़े, दृष्टि और मुखको नीचे किये बोलीं— ॥ १३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग सीतादेवियु तपस्विनिगॆ योग्यवाद काषाय वसवन्नु धरिसिद्दळु. ऎल्लरू उपस्थितरागिरुवुदन्नु तिळिदु कैमुगिदुकॊण्डु, तलॆतग्गिसि हेळिदळु.॥13॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यथाहं राघवादन्यं मनसापि न चिन्तये ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ॥ १४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
यथाहं राघवादन्यं मनसापि न चिन्तये ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ॥ १४ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘मैं श्रीरघुनाथजीके सिवा दूसरे किसी पुरुषका (स्पर्श तो दूर रहा) मनसे चिन्तन भी नहीं करती; यदि यह सत्य है तो भगवती पृथ्वीदेवी मुझे अपनी गोदमें स्थान दें ॥ १४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
नानु श्रीरघुनाथनल्लदॆ बेरॆ पुरुषन ‘स्पर्श दूर उळियितु’ मनस्सिनल्लि चिन्तनॆयू माडिल्ल; इदु सत्यवागिद्दरॆ भगवती भूदेवियु नन्नन्नु तन्न रन्ध्रदल्लि स्थानवन्नीयलि.॥14॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
मनसा कर्मण वाचा यथा रामं समर्चये ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ॥ १५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
मनसा कर्मण वाचा यथा रामं समर्चये ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ॥ १५ ॥
मनसा कर्मणा वाचा यथा रामं समर्चये ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘यदि मैं मन, वाणी और क्रियाके द्वारा केवल श्रीरामकी ही आराधना करती हूँ तो भगवती पृथ्वीदेवी मुझे अपनी गोदमें स्थान दें ॥ १५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
नानु मनस्सिनिन्द, क्रियॆयिन्द, मातिनिन्द केवल श्रीरामनन्ने अर्चिसुत्तिदुदु निश्चयवादरॆ माधवन पत्नियाद भूदेवियु तन्न रन्ध्रदॊळगॆ ननगॆ आश्रय नीडलि.॥15॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यथैतत् सत्यमुक्तं मे वेद्मि रामात् परं न च ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ॥ १६ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
यथैतत् सत्यमुक्तं मे वेद्मि रामात् परं न च ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति ॥ १६ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘भगवान् श्रीरामको छोड़कर मैं दूसरे किसी पुरुषको नहीं जानती, मेरी कही हुई यह बात यदि सत्य हो तो भगवती पृथ्वीदेवी मुझे अपनी गोदमें स्थान दें’ ॥ १६ ॥
अनुवाद (कन्नड)
‘भगवान् श्रीरामनन्नु बिट्टु बेरॆ यारन्नू अरियॆ’ ई मातु सत्यवागिद्दरॆ भगवती पृथिवि देवियु तन्न रन्ध्रदल्लि ननगॆ स्थान कॊडलि.॥16॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तथा शपन्त्यां वैदेह्यां प्रादुरासीत् तदद्भुतम् ।
भूतलादुत्थितं दिव्यं सिंहासनमनुत्तमम् ॥ १७ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तथा शपन्त्यां वैदेह्यां प्रादुरासीत् तदद्भुतम् ।
भूतलादुत्थितं दिव्यं सिंहासनमनुत्तमम् ॥ १७ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
विदेहकुमारी सीताके इस प्रकार शपथ करते ही भूतलसे एक अद्भुत सिंहासन प्रकट हुआ, जो बड़ा ही सुन्दर और दिव्य था ॥ १७ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वैदेहियु हीगॆ शपथ माडुत्तले भूमियॊळगिन्द ऒन्दु अद्भुत सिंहासनवु प्रकटवायितु. अदु बहळ सुन्दर मत्तु दिव्यवागित्तु.॥17॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ध्रियमाणं शिरोभिस्तु नागैरमितविक्रमैः ।
दिव्यं दिव्येन वपुषा दिव्यरत्नविभूषितैः ॥ १८ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ध्रियमाणं शिरोभिस्तु नागैरमितविक्रमैः ।
दिव्यं दिव्येन वपुषा दिव्यरत्नविभूषितैः ॥ १८ ॥
ध्रियमाण शिरोभिस्तु नागैरमितविक्रमैः ।
दिव्यं दिव्येन वपुषा दिव्यरत्नविभूषितैः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
दिव्य रत्नोंसे विभूषित महापराक्रमी नागोंने दिव्य रूप धारण करके उस दिव्य सिंहासनको अपने सिरपर धारण कर रखा था ॥ १८ ॥
अनुवाद (कन्नड)
दिव्यरत्नगळिन्द भूषित महापराक्रमि नागरु दिव्यरूप धरिसि आ दिव्य सिंहासनवन्नु तम्म तलॆयल्लि हॊत्तुकॊण्डिद्दरु.॥18॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मिंस्तु धरणी देवी बाहुभ्यां गृह्य मैथिलीम् ।
स्वागतेनाभिनन्द्यैनामासने चोपवेशयत् ॥ १९ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तस्मिंस्तु धरणी देवी बाहुभ्यां गृह्य मैथिलीम् ।
स्वागतेनाभिनन्द्यैनामासने चोपवेशयत् ॥ १९ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
सिंहासनके साथ ही पृथ्वीकी अधिष्ठात्री देवी भी दिव्य रूपसे प्रकट हुईं । उन्होंने मिथिलेशकुमारी सीताको अपनी दोनों भुजाओंसे गोदमें उठा लिया और स्वागतपूर्वक उनका अभिनन्दन करके उन्हें उस सिंहासनपर बिठा दिया ॥ १९ ॥
अनुवाद (कन्नड)
सिंहासनदॊन्दिगे पृथिविय अधिष्ठात्री देवियू दिव्यरूपदिन्द प्रकटळादळु. अवळु मिथिलेश कुमारी सीतॆयन्नु तन्नॆरडु भुजगळिन्द बाचि तब्बिकॊण्डु, स्वागतपूर्वक आकॆयन्नु अभिनन्दिसि सिंहासनदल्लि कुळ्ळिरिसिदळु.॥19॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तामासनगतां दृष्ट्वा प्रविशन्तीं रसातलम् ।
पुष्पवृष्टिरविच्छिन्ना दिव्या सीतामवाकिरत् ॥ २० ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तामासनगतां दृष्ट्वा प्रविशन्तीं रसातलम् ।
पुष्पवृष्टिरविच्छिन्ना दिव्या सीतामवाकिरत् ॥ २० ॥
अनुवाद (हिन्दी)
सिंहासनपर बैठकर जब सीतादेवी रसातलमें प्रवेश करने लगीं, उस समय देवताओंने उनकी ओर देखा । फिर तो आकाशसे उनके ऊपर दिव्य पुष्पोंकी लगातार वर्षा होने लगी ॥ २० ॥
अनुवाद (कन्नड)
सिंहासनदल्लि कुळितु सीतादेवियु रसातळक्कॆ प्रवेशिसुत्तिरुवाग देवतॆगळु आकॆय कडॆगॆ नोडिदरु. मत्तॆ आकाशदिन्द आकॆय मेलॆ दिव्यपुष्पगळ मळॆ ऒन्दे समनॆ सुरियितु.॥20॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
साधुकारश्च सुमहान् देवानां सहसोत्थितः ।
साधुसाध्विति वै सीते यस्यास्ते शीलमीदृशम् ॥ २१ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
साधुकारश्च सुमहान् देवानां सहसोत्थितः ।
साधुसाध्विति वै सीते यस्यास्ते शीलमीदृशम् ॥ २१ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
देवताओंके मुँहसे सहसा ‘धन्य-धन्य’ का महान् शब्द प्रकट हुआ । वे कहने लगे—‘सीते! तुम धन्य हो, धन्य हो । तुम्हारा शील-स्वभाव इतना सुन्दर और ऐसा पवित्र है’ ॥ २१ ॥
अनुवाद (कन्नड)
देवतॆगळु आकाशदिन्द धन्य! धन्य! ऎम्ब मातु ऎल्लॆडॆ केळि बन्तु. सीते! नीनु धन्यळागिरुवॆ, धन्यळागिरुवॆ. निन्न शील-स्वभाव अत्यन्त पवित्र मत्तु शुद्धवागिदॆ ऎन्दु हेळतॊडगिदरु.॥21॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एवं बहुविधा वाचो ह्यन्तरिक्षगताः सुराः ।
व्याजह्रुर्हृष्टमनसो दृष्ट्वा सीताप्रवेशनम् ॥ २२ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
एवं बहुविधा वाचो ह्यन्तरिक्षगताः सुराः ।
व्याजह्रुर्हृष्टमनसो दृष्ट्वा सीताप्रवेशनम् ॥ २२ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
सीताका रसातलमें प्रवेश देखकर आकाशमें खड़े हुए देवता प्रसन्नचित्त हो इस तरहकी बहुत-सी बातें कहने लगे ॥ २२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
सीतॆयु रसातलदल्लि प्रवेशिसिदुदन्नु नोडि आकाशदल्लि निन्तिरुव देवतॆगळु प्रसन्नचित्तरागि हीगॆ अनेक मातुगळन्नु हेळ तॊडगिदरु.॥22॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यज्ञवाटगताश्चापि मुनयः सर्व एव ते ।
राजानश्च नरव्याघ्रा विस्मयान्नोपरेमिरे ॥ २३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
यज्ञवाटगताश्चापि मुनयः सर्व एव ते ।
राजानश्च नरव्याघ्रा विस्मयान्नोपरेमिरे ॥ २३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
यज्ञमण्डपमें पधारे हुए सभी मुनि और नरश्रेष्ठ नरेश भी आश्चर्यसे भर गये ॥ २३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
यज्ञमण्टपदल्लि नॆरॆद ऎल्ल मुनिगळु हागू नरश्रेष्ठ राजरू कूड आश्चर्यगॊण्डरु.॥23॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अन्तरिक्षे च भूमौ च सर्वे स्थावरजङ्गमाः ।
दानवाश्च महाकायाः पाताले पन्नगाधिपाः ॥ २४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अन्तरिक्षे च भूमौ च सर्वे स्थावरजङ्गमाः ।
दानवाश्च महाकायाः पाताले पन्नगाधिपाः ॥ २४ ॥
अन्तरीक्षे च भूमौ च सर्वे स्थावरजङ्गमाः ।
दानवाश्च महाकायाः पाताले पन्नगाधिपाः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
अन्तरिक्षमें और भूतलपर सभी चराचर प्राणी तथा पातालमें विशालकाय दानव और नागराज भी आश्चर्यचकित हो उठे ॥ २४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अन्तरिक्षदल्लि मत्तु भूतळदल्लि ऎल्ल चराचर प्राणिगळु हागू पाताळदल्लिरुव विशालकाय दानवरु मत्तु नागराजनू आश्चर्यचकितरादरु.॥24॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
केचिद् विनेदुः संहृष्टाः केचिद् ध्यानपरायणाः ।
केचिद् रामं निरीक्षन्ते केचित् सीतामचेतसः ॥ २५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
केचिद् विनेदुः संहृष्टाः केचिद् ध्यानपरायणाः ।
केचिद् रामं निरीक्षन्ते केचित् सीतामचेतसः ॥ २५ ॥
केचिद्विनेदुः संहृष्टाः केदिद्ध्यानपरायणाः ।
केचिद्रामं नीरीक्षन्ते केचित्सीतामचेतसः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
कोई हर्षनाद करने लगे, कोई ध्यानमग्न हो गये, कोई श्रीरामकी ओर देखने लगे और कोई हक्के-बक्के-से होकर सीताजीकी ओर निहारने लगे ॥ २५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
कॆलवरु हर्षनाद माडिदरु, कॆलवरु ध्यानस्थरादरु, कॆलवरु श्रीरामन कडॆगॆ नोडिदरु, कॆलवरु अवाक्कागि सीतॆय कडॆगॆ निरीक्षिसिदरु.॥25॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सीताप्रवेशनं दृष्ट्वा तेषामासीत् समागमः ।
तन्मुहूर्तमिवात्यर्थं समं सम्मोहितं जगत् ॥ २६ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
सीताप्रवेशनं दृष्ट्वा तेषामासीत् समागमः ।
तन्मुहूर्तमिवात्यर्थं समं सम्मोहितं जगत् ॥ २६ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
सीताका भूतलमें प्रवेश देखकर वहाँ आये हुए सब लोग हर्ष, शोक आदिमें डूब गये । दो घड़ीतक वहाँका सारा जनसमुदाय अत्यन्त मोहाच्छन्न-सा हो गया ॥ २६ ॥
अनुवाद (कन्नड)
सीतॆयु भूतळदल्लि प्रवेशिसि दुदन्नु नोडि अल्लि बन्दिरुव ऎल्ल जनरु हर्ष, शोकादिगळल्लि मुळुगि होदरु. ऒन्दु मुहूर्त अल्लिय ऎल्ल जनसमुदायवु अत्यन्त मोहाच्छनन्तायितु.॥26॥
समाप्तिः
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तनवतितमः सर्गः ॥ ९७ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके उत्तरकाण्डमें सत्तानबेवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ९७ ॥
अनुवाद (समाप्तिः) (कन्नड)
श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद उत्तर काण्डदल्लि तॊम्भत्तेळनॆय सर्ग पूर्णवायितु. ॥97॥