०५९ जरा-यौवनानुभूती

[एकोनषष्टितमः सर्गः]

सर्वाष् टीकाः
भागसूचना
  1. ययातिका अपने पुत्र पूरुको अपना बुढ़ापा देकर बदलेमें उसका यौवन लेना और भोगोंसे तृप्त होकर पुनः दीर्घकालके बाद उसे उसका यौवन लौटा देना, पूरुका अपने पिताकी गद्दीपर अभिषेक तथा यदुको शाप
विश्वास-प्रस्तुतिः

श्रुत्वा तूशनसं क्रुद्धं तदार्तो नहुषात्मजः ।
जरां परमिकां प्राप्य यदुं वचनमब्रवीत् ॥ १ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

श्रुत्वा तूशनसं क्रुद्धं तदार्तो नहुषात्मजः ।
जरां परमिकां प्राप्य यदुं वचनमब्रवीत् ॥ १ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

शुक्राचार्यके कुपित होनेका समाचार सुनकर नहुषकुमार ययातिको बड़ा दुःख हुआ । उन्हें ऐसी वृद्धावस्था प्राप्त हुई, जो दूसरेकी जवानीसे बदली जा सकती थी । उस विलक्षण जरावस्थाको पाकर राजाने यदुसे कहा— ॥ १ ॥

अनुवाद (कन्नड)

शुक्राचार्यरु कुपितरागि कॊट्ट शापदिन्दागि बेरॆयवर यौवन बदलायिसबहुदाद वृद्धावस्थॆ प्राप्तवायितु. आ विलक्षण वृद्धावस्थॆ पडॆदु राजनु यदुविनल्लि हेळिदनु.॥1॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

यदो त्वमसि धर्मज्ञो मदर्थं प्रतिगृह्यताम् ।
जरा परमिका पुत्र भोगै रंस्ये महायशः ॥ २ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

यदो त्वमसि धर्मज्ञो मदर्थं प्रतिगृह्यताम् ।
जरा परमिका पुत्र भोगै रंस्ये महायशः ॥ २ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘यदो! तुम धर्मके ज्ञाता हो । मेरे महायशस्वी पुत्र! तुम मेरे लिये दूसरेके शरीरमें संचारित करनेके योग्य इस जरावस्थाको ले लो । मैं भोगोंद्वारा रमण करूँगा—अपनी भोगविषयक इच्छाको पूर्ण करूँगा ॥ २ ॥

अनुवाद (कन्नड)

यदुवे! नीनु धर्मज्ञनागि नन्न महायशस्वी पुत्रनागिरुवॆ. नीनु ननगागि बेरॆयवर शरीरदल्लि सञ्चारितवाद ई मुदितन तॆगॆदुको. नानु भोगगळ मूलक रमिसुवॆनु, नन्न भोगविषयक इच्छॆयन्नु पूर्णगॊळिसुवॆनु.॥2॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

न तावत् कृतकृत्योऽस्मि विषयेषु नरर्षभ ।
अनुभूय तदा कामं ततः प्राप्स्याम्यहं जराम् ॥ ३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

न तावत् कृतकृत्योऽस्मि विषयेषु नरर्षभ ।
अनुभूय तदा कामं ततः प्राप्स्याम्यहं जराम् ॥ ३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘नरश्रेष्ठ! अभीतक मैं विषयभोगोंसे तृप्त नहीं हुआ हूँ । इच्छानुसार विषयसुखका अनुभव करके फिर अपनी वृद्धावस्था मैं तुमसे ले लूँगा’ ॥ ३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

नरश्रेष्ठने! इष्टरवरॆगॆ नानु विषय भोगगळिन्द तृप्तनागलिल्ल. इच्छानुसार विषयसुखवन्नु अनुभविसि मत्तॆ नन्न वृद्धावस्थॆयन्नु निन्निन्द पडॆदुकॊळ्ळुवॆ.॥3॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

यदुस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच नरर्षभम् ।
पुत्रस्ते दयितः पूरुः प्रतिगृह्णातु वै जराम् ॥ ४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

यदुस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच नरर्षभम् ।
पुत्रस्ते दयितः पूरुः प्रतिगृह्णातु वै जराम् ॥ ४ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उनकी यह बात सुनकर यदुने नरश्रेष्ठ ययातिको उत्तर दिया—‘आपके लाड़ले बेटे पूरु ही इस वृद्धावस्थाको ग्रहण करें ॥ ४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अवन मातन्नु केळि यदुवु नरश्रेष्ठ ययातिगॆ उत्तरिसिदनु - निम्म मुद्दिन मग पुरुवे ई वृद्धावस्थॆयन्नु स्वीकरिसलि.॥4॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

बहिष्कृतोऽहमर्थेषु सन्निकर्षाच्च पार्थिव ।
प्रतिगृह्णातु वै राजन् यैः सहाश्नासि भोजनम् ॥ ५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

बहिष्कृतोऽहमर्थेषु सन्निकर्षाच्च पार्थिव ।
प्रतिगृह्णातु वै राजन् यैः सहाश्नासि भोजनम् ॥ ५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘पृथ्वीनाथ! मुझे तो आपने धनसे तथा पास रहकर लाड़-प्यार पानेके अधिकारसे भी वञ्चित कर दिया है; अतः जिनके साथ बैठकर आप भोजन करते हैं, उन्हीं लोगोंसे युवावस्था ग्रहण कीजिये’ ॥ ५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

पृथिविनाथने! ननगादरो निम्म धन मत्तु निम्म हत्तिरदल्लिये इद्दु प्रीति पडॆयुव अधिकारदिन्द वञ्चितरागिसिदिरि. आद्दरिन्द यारॊन्दिगॆ कुळितु ऊट माडुत्तिरुविरो अवनिन्दले युवावस्थॆयन्नु स्वीकरिसिरि.॥5॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजा पूरुमथाब्रवीत् ।
इयं जरा महाबाहो मदर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ ६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजा पूरुमथाब्रवीत् ।
इयं जरा महाबाहो मदर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ ६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

यदुकी यह बात सुनकर राजाने पूरुसे कहा—‘महाबाहो! मेरी सुख-सुविधाके लिये तुम इस वृद्धावस्थाको ग्रहण कर लो’ ॥ ६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

यदुविन मातन्नु केळि राजनु पुरुविनल्लि हेळिदनु - महाबाहुवे! नन्न सुख-सुविधॆगागि नीनु ई वृद्धाप्यवन्नु स्वीकरिसु.॥6॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

नाहुषेणैवमुक्तस्तु पूरुः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि शासनेऽस्मि तव स्थितः ॥ ७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

नाहुषेणैवमुक्तस्तु पूरुः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि शासनेऽस्मि तव स्थितः ॥ ७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

नहुष-पुत्र ययातिके ऐसा कहनेपर पूरु हाथ जोड़कर बोले—‘पिताजी! आपकी सेवाका अवसर पाकर मैं धन्य हो गया । यह आपका मेरे ऊपर महान् अनुग्रह है । आपकी आज्ञाका पालन करनेके लिये मैं हर तरहसे तैयार हूँ’ ॥ ७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

नहुष पुत्र ययातियु हीगॆ हेळिदाग पूरु कैमुगिदुकॊण्डु हेळिदनु - पिताजी! निम्म सेवॆय अवकाश दॊरकि नानु धन्यनादॆनु. इदु नन्न मेलॆ निम्म दॊड्ड अनुग्रहवागिदॆ. निम्म आज्ञॆयन्नु पालिसलु नानु ऎल्ल रीतियिन्द सिद्धनिद्देनॆ.॥7॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पूरोर्वचनमाज्ञाय नाहुषः परया मुदा ।
प्रहर्षमतुलं लेभे जरां सङ्क्रामयच्च ताम् ॥ ८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पूरोर्वचनमाज्ञाय नाहुषः परया मुदा ।
प्रहर्षमतुलं लेभे जरां सङ्क्रामयच्च ताम् ॥ ८ ॥


पुरोर्वचनमाज्ञाय नाहुषः परया मुदा ।
प्रहर्षमतुलं लेभे जरां सङ्क्रामयच्च ताम् ॥

अनुवाद (हिन्दी)

पूरुका यह स्वीकारसूचक वचन सुनकर नहुषकुमार ययातिको बड़ी प्रसन्नता हुई । उन्हें अनुपम हर्ष प्राप्त हुआ और उन्होंने अपनी वृद्धावस्था पूरुके शरीरमें संचारित कर दी ॥ ८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

पूरुवु इदन्नु ऒप्पिकॊण्ड मातन्नु केळि ययातिगॆ बहळ सन्तोषवायितु. अवनिगॆ अनुपम हर्षवागि तन्न वृद्धावस्थॆयन्नु पूरुविन शरीरदल्लि सञ्चारितगॊळिसिदनु.॥8॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततः स राजा तरुणः प्राप्य यज्ञान् सहस्रशः ।
बहुवर्षसहस्राणि पालयामास मेदिनीम् ॥ ९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततः स राजा तरुणः प्राप्य यज्ञान् सहस्रशः ।
बहुवर्षसहस्राणि पालयामास मेदिनीम् ॥ ९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

तदनन्तर तरुण हुए राजा ययातिने सहस्रों यज्ञोंका अनुष्ठान करते हुए कई हजार वर्षोंतक इस पृथ्वीका पालन किया ॥ ९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अनन्तर तरुणनाद राजा ययातियु साविरारु यज्ञगळ अनुष्ठान माडुत्ता अनेक साविर वर्षगळवरॆगॆ राज्यवाळिदनु.॥9॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अथ दीर्घस्य कालस्य राजा पूरुमथाब्रवीत् ।
आनयस्व जरां पुत्र न्यासं निर्यातयस्व मे ॥ १० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अथ दीर्घस्य कालस्य राजा पूरुमथाब्रवीत् ।
आनयस्व जरां पुत्र न्यासं निर्यातयस्व मे ॥ १० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इसके बाद दीर्घकाल व्यतीत होनेपर राजाने पूरुसे कहा—‘बेटा! तुम्हारे पास धरोहरके रूपमें रखी हुई मेरी वृद्धावस्थाको मुझे लौटा दो ॥ १० ॥

अनुवाद (कन्नड)

बळिक दीर्घकाल कळॆदाग राजनु पूरुविनल्लि हेळिदनु - मगु! निन्न बळियल्लि ऒत्तॆयिट्ट नन्न वृद्धावस्थॆयन्नु ननगॆ मरळि कॊडु.॥10॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

न्यासभूता मया पुत्र त्वयि सङ्क्रामिता जरा ।
तस्मात् प्रतिगृहीष्यामि तां जरां मा व्यथां कृथाः ॥ ११ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

न्यासभूता मया पुत्र त्वयि सङ्क्रामिता जरा ।
तस्मात् प्रतिगृहीष्यामि तां जरां मा व्यथां कृथाः ॥ ११ ॥


न्यासभूता मया पुत्र त्वयि सङ्क्रामिका जरा ।
तस्मात्प्रतिगृहीष्यामि तां जरां मा व्यथां कृथाः ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘पुत्र! मैंने वृद्धावस्थाको धरोहरके रूपमें ही तुम्हारे शरीरमें संचारित किया था; इसलिये उसे वापस ले लूँगा । तुम अपने मनमें दुःख न मानना ॥ ११ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मगने! नानु वृद्धावस्थॆयन्नु न्यासवागि निन्न शरीरदल्लि सञ्चारितगॊळिसिद्दॆ; अदक्कागि अदन्नु हिन्दक्कॆ पडॆयुवॆनु. नीनु मनस्सिनल्लि दुःखिसबारदु.॥11॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

प्रीतश्चास्मि महाबाहो शासनस्य प्रतिग्रहात् ।
त्वां चाहमभिषेक्ष्यामि प्रीतियुक्तो नराधिपम् ॥ १२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

प्रीतश्चास्मि महाबाहो शासनस्य प्रतिग्रहात् ।
त्वां चाहमभिषेक्ष्यामि प्रीतियुक्तो नराधिपम् ॥ १२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘महाबाहो! तुमने मेरी आज्ञा मान ली, इससे मुझे बड़ी प्रसन्नता हुई । अब मैं बड़े प्रेमसे राजाके पदपर तुम्हारा अभिषेक करूँगा’ ॥ १२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

महाबाहो! नीनु नन्न आज्ञॆयन्नु पालिसिदॆ, इदरिन्द ननगॆ बहळ सन्तोषवागिदॆ. ईग नानु तुम्बा प्रेमदिन्द निनगॆ राज्याभिषेक माडुवॆनु.॥12॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एवमुक्त्वा सुतं पूरुं ययातिर्नहुषात्मजः ।
देवयानीसुतं क्रुद्धो राजा वाक्यमुवाच ह ॥ १३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एवमुक्त्वा सुतं पूरुं ययातिर्नहुषात्मजः ।
देवयानीसुतं क्रुद्धो राजा वाक्यमुवाच ह ॥ १३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

अपने पुत्र पूरुसे ऐसा कहकर नहुषकुमार राजा ययाति देवयानीके बेटेसे कुपित होकर बोले— ॥ १३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

तन्न पुत्र पूरुविनल्लि हीगॆ हेळि राजा ययातियु देवयानिय मगनल्लि कुपितनागि हेळिदनु.॥13॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

राक्षसस्त्वं मया जातः क्षत्ररूपो दुरासदः ।
प्रतिहंसि ममाज्ञां त्वं प्रजार्थे विफलो भव ॥ १४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

राक्षसस्त्वं मया जातः क्षत्ररूपो दुरासदः ।
प्रतिहंसि ममाज्ञां त्वं प्रजार्थे विफलो भव ॥ १४ ॥


राक्षसस्त्वं मया जातः क्षत्ररूपोदुरासदः ।
प्रतिहंसि ममाज्ञां त्वं प्रजार्थे विलो भव ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘यदो! मैंने दुर्जय क्षत्रियके रूपमें तुम-जैसे राक्षसको जन्म दिया । तुमने मेरी आज्ञाका उल्लङ्घन किया है, अतः तुम अपनी संतानोंको राज्याधिकारी बनानेके विषयमें विफल-मनोरथ हो जाओ ॥ १४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

यदुवे! दुर्जय क्षत्रिय रूपदिन्द नानु निन्नन्तह राक्षसनिगॆ जन्म कॊट्टॆ. नीनु नन्न आज्ञॆयन्नु उल्लङ्घिसिदॆ, आद्दरिन्द निन्न सन्तानवु राज्याधिकारदिन्द वञ्चितरागलि.॥14॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पितरं गुरुभूतं मां यस्मात् त्वमवमन्यसे ।
राक्षसान् यातुधानांस्त्वं जनयिष्यसि दारुणान् ॥ १५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पितरं गुरुभूतं मां यस्मात् त्वमवमन्यसे ।
राक्षसान् यातुधानांस्त्वं जनयिष्यसि दारुणान् ॥ १५ ॥


पितरं गुरुभूतं मां यस्मात्त्वमवमन्यसे ।
राक्षसान्यातुधानांस्त्व जनयिष्यसि दारुणान् ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘मैं पिता हूँ, गुरु हूँ; फिर भी तुम मेरा अपमान करते हो, इसलिये भयंकर राक्षसों और यातुधानोंको तुम जन्म दोगे ॥ १५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

नानु तन्दॆ, गुरु आगिद्देनॆ, हीगिद्दरू नीनु नन्न अपमान माडुत्तिरुवॆ. इदक्कागि भयङ्कर राक्षसरु मत्तु यातुधानरु निन्नल्लि हुट्टुवरु.॥15॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

न तु सोमकुलोत्पन्ने वंशे स्थास्यति दुर्मतेः ।
वंशोऽपि भवतस्तुल्यो दुर्विनीतो भविष्यति ॥ १६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

न तु सोमकुलोत्पन्ने वंशे स्थास्यति दुर्मतेः ।
वंशोऽपि भवतस्तुल्यो दुर्विनीतो भविष्यति ॥ १६ ॥


न तु सोमकुलोत्पन्ने वंशे स्थास्यति दुर्मते ।
वंशोऽपि भवतस्तुल्यो दुर्विनीतो भविष्यति ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘तुम्हारी बुद्धि बहुत खोटी है । अतः तुम्हारी संतान सोमकुलमें उत्पन्न वंशपरम्परामें राजाके रूपसे प्रतिष्ठित नहीं होगी । तुम्हारी संतति भी तुम्हारे ही समान उद्दण्ड होगी’ ॥ १६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

निन्न बुद्धि कॆट्टुहोगिदॆ. आद्दरिन्द निन्न सन्तानवु सोमकुलदल्लि हुट्टि वंशपरम्परॆयल्लि राजनागि प्रतिष्ठितनागलाररु. निन्न सन्तति निन्नन्तॆये उद्धटवागुवुदु.॥16॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तमेवमुक्त्वा राजर्षिः पूरुं राज्यविवर्धनम् ।
अभिषेकेण सम्पूज्य आश्रमं प्रविवेश ह ॥ १७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तमेवमुक्त्वा राजर्षिः पूरुं राज्यविवर्धनम् ।
अभिषेकेण सम्पूज्य आश्रमं प्रविवेश ह ॥ १७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

यदुसे ऐसा कहकर राजर्षि ययातिने राज्यकी वृद्धि करनेवाले पूरुको अभिषेकके द्वारा सम्मानित करके वानप्रस्थ-आश्रममें प्रवेश किया ॥ १७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

यदुविगॆ हीगॆ हेळि राजर्षि ययातियु राज्यद वृद्धि माडुव पूरुविगॆ पट्टाभिषेकद मूलक सम्मानिसि वानप्रस्थ आश्रमवन्नु कैगॊण्डनु.॥17॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततः कालेन महता दिष्टान्तमुपजग्मिवान् ।
त्रिदिवं स गतो राजा ययातिर्नहुषात्मजः ॥ १८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततः कालेन महता दिष्टान्तमुपजग्मिवान् ।
त्रिदिवं स गतो राजा ययातिर्नहुषात्मजः ॥ १८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

तदनन्तर दीर्घकालके पश्चात् प्रारब्ध-भोगका क्षय होनेपर नहुषपुत्र राजा ययातिने शरीरको त्याग दिया और स्वर्गलोकको प्रस्थान किया ॥ १८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

दीर्घकालद बळिक प्रारब्ध भोग तीरिदाग ययातियु शरीरवन्नु त्यजिसि, स्वर्गलोकक्कॆ प्रस्थान माडिदनु.॥18॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पूरुश्चकार तद् राज्यं धर्मेण महता वृतः ।
प्रतिष्ठाने पुरवरे काशिराज्ये महायशाः ॥ १९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पूरुश्चकार तद् राज्यं धर्मेण महता वृतः ।
प्रतिष्ठाने पुरवरे काशिराज्ये महायशाः ॥ १९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उसके बाद महायशस्वी पूरुने महान् धर्मसे संयुक्त हो काशिराजकी श्रेष्ठ राजधानी प्रतिष्ठानपुरमें रहकर उस राज्यका पालन किया ॥ १९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अनन्तर महायशस्वी पूरु महान् धर्मदिन्द कूडि काशिराजन श्रेष्ठ प्रतिष्ठानपुरियल्लि इरुत्ता आ राज्यवन्नु पालिसिदनु.॥19॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

यदुस्तु जनयामास यातुधानान् सहस्रशः ।
पुरे क्रौञ्चवने दुर्गे राजवंशबहिष्कृतः ॥ २० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

यदुस्तु जनयामास यातुधानान् सहस्रशः ।
पुरे क्रौञ्चवने दुर्गे राजवंशबहिष्कृतः ॥ २० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

राजकुलसे बहिष्कृत यदुने नगरमें तथा दुर्गम क्रौञ्चवनमें सहस्रों यातुधानोंको जन्म दिया ॥ २० ॥

अनुवाद (कन्नड)

राजकुलदिन्द बहिष्कृतनाद यदुवु नगरदल्लि हागू दुर्जय कौञ्चवनदल्लि साविरारु यातुधानरिगॆ जन्म नीडिदनु.॥20॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एष तूशनसा मुक्तः शापोत्सर्गो ययातिना ।
धारितः क्षत्रधर्मेण यं निमिश्चक्षमे न च ॥ २१ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एष तूशनसा मुक्तः शापोत्सर्गो ययातिना ।
धारितः क्षत्रधर्मेण यं निमिश्चक्षमे न च ॥ २१ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

शुक्राचार्यके दिये हुए इस शापको राजा ययातिने क्षत्रियधर्मके अनुसार धारण कर लिया । परंतु राजा निमिने वसिष्ठजीके शापको नहीं सहन किया ॥ २१ ॥

अनुवाद (कन्नड)

शुक्राचार्यरु कॊट्ट ई शापवन्नु राजा ययातियु क्षत्रिय धर्मक्कनुसार धरिसिकॊण्डनु. आदरॆ राजा निमियु वसिष्छर शापवन्नु सहिसलिल्ल.॥21॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एतत् ते सर्वमाख्यातं दर्शनं सर्वकारिणाम् ।
अनुवर्तामहे सौम्य दोषो न स्याद् यथा नृगे ॥ २२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एतत् ते सर्वमाख्यातं दर्शनं सर्वकारिणाम् ।
अनुवर्तामहे सौम्य दोषो न स्याद् यथा नृगे ॥ २२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

सौम्य! यह सारा प्रसंग मैंने तुम्हें सुना दिया । समस्त कृत्योंका पालन करनेवाले सत्पुरुषोंकी दृष्टि (विचार)-का ही हम अनुसरण करते हैं, जिससे राजा नृगकी भाँति हमें भी दोष न प्राप्त हो ॥ २२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

सौम्य ! इदॆल्ल प्रसङ्गगळन्नु निनगॆ नानु तिळिसिदॆ. समस्त कृत्यगळन्नु पालिसुव सत्पुरुषर दृष्टियन्ने नावु अनुसरिसुत्तेवॆ. अदरिन्द नृगराजनन्तॆ नमगू दोष प्राप्तवागदिरलि.॥22॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

इति कथयति रामे चन्द्रतुल्याननेन
प्रविरलतरतारं व्योम जज्ञे तदानीम् ।
अरुणकिरणरक्ता दिग् बभौ चैव पूर्वा
कुसुमरसविमुक्तं वस्त्रमागुण्ठितेव ॥ २३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

इति कथयति रामे चन्द्रतुल्याननेन
प्रविरलतरतारं व्योम जज्ञे तदानीम् ।
अरुणकिरणरक्ता दिग् बभौ चैव पूर्वा
कुसुमरसविमुक्तं वस्त्रमागुण्ठितेव ॥ २३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

चन्द्रमाके समान मनोहर मुखवाले श्रीराम जब इस प्रकार कथा कह रहे थे, उस समय आकाशमें दो-ही-एक तारे रह गये । पूर्व दिशा अरुण किरणोंसे रञ्जित हो लाल दिखायी देने लगी, मानो कुसुम-रंगमें रँगे हुए अरुण वस्त्रसे उसने अपने अङ्गोंको ढक लिया हो ॥ २३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

चन्द्रनन्तॆ मनोहर मुख वुळ्ळ श्रीरामनु हीगॆ हेळुत्तिरुवाग - आकाशदल्लि ऎरडे तारॆगळु उळिदु, मूडणदिक्कु कॆम्पागि, कुसुम बण्णद बट्टॆयन्नु हॊद्दुकॊण्डिरुवन्तित्तु.॥23॥

समाप्तिः

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः ॥ ५९ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके उत्तरकाण्डमें उनसठवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ५९ ॥

अनुवाद (समाप्तिः) (कन्नड)

श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद उत्तर काण्डदल्लि ऐवत्तॊम्भत्तनॆय सर्ग पूर्णवायितु. ॥59॥