[पञ्चत्रिंशः सर्गः]
सर्वाष् टीकाः
भागसूचना
- हनुमान् जी की उत्पत्ति, शैशवावस्थामें इनका सूर्य, राहु और ऐरावतपर आक्रमण, इन्द्रके वज्रसे इनकी मूर्च्छा, वायुके कोपसे संसारके प्राणियोंको कष्ट और उन्हें प्रसन्न करनेके लिये देवताओंसहित ब्रह्माजीका उनके पास जाना
विश्वास-प्रस्तुतिः
अपृच्छत तदा रामो दक्षिणाशाश्रयं मुनिम् ।
प्राञ्जलिर्विनयोपेत इदमाह वचोऽर्थवत् ॥ १ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अपृच्छत तदा रामो दक्षिणाशाश्रयं मुनिम् ।
प्राञ्जलिर्विनयोपेत इदमाह वचोऽर्थवत् ॥ १ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
तब भगवान् श्रीरामने हाथ जोड़कर दक्षिण दिशामें निवास करनेवाले अगस्त्य मुनिसे विनयपूर्वक यह अर्थयुक्त बात कही— ॥ १ ॥
अनुवाद (कन्नड)
भगवान् श्रीरामनु कैमुगिदुकॊण्डु दक्षिण दिक्किनल्लि वासिसुव अगस्त्यमुनिगळल्लि विनयपूर्वक अर्थयुक्त ई मातन्नु हेळिदनु.॥1॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अतुलं बलमेतद् वै वालिनो रावणस्य च ।
न त्वेताभ्यां हनुमता समं त्विति मतिर्मम ॥ २ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अतुलं बलमेतद् वै वालिनो रावणस्य च ।
न त्वेताभ्यां हनुमता समं त्विति मतिर्मम ॥ २ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘महर्षे! इसमें संदेह नहीं कि वाली और रावणके इस बलकी कहीं तुलना नहीं थी; परंतु मेरा ऐसा विचार है कि इन दोनोंका बल भी हनुमान् जी के बलकी बराबरी नहीं कर सकता था ॥ २ ॥
अनुवाद (कन्नड)
महर्षिये! वालि मत्तु रावणर बलक्कॆ तुलनॆये इरलिल्ल ऎम्बुदरल्लि संशयवे इल्ल. आदरॆ अवरिब्बर बलवू हनुमन्तन बलक्कॆ सरियागलारदु ऎम्बुदे नन्न विचार.॥2॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
शौर्यं दाक्ष्यं बलं धैर्यं प्राज्ञता नयसाधनम् ।
विक्रमश्च प्रभावश्च हनूमति कृतालयाः ॥ ३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
शौर्यं दाक्ष्यं बलं धैर्यं प्राज्ञता नयसाधनम् ।
विक्रमश्च प्रभावश्च हनूमति कृतालयाः ॥ ३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘शूरता, दक्षता, बल, धैर्य, बुद्धिमत्ता, नीति, पराक्रम और प्रभाव—इन सभी सद्गुणोंने हनुमान् जी के भीतर घर कर रखा है ॥ ३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
शौर्य, दक्षतॆ, बल, धैर्य, बुद्धिवन्तिकॆ, नीति, पराक्रम, प्रभाव इवॆल्ल सद्गुणगळु हनुमन्तनल्लि मनॆ माडिवॆ.॥3॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
दृष्ट्वैव सागरं वीक्ष्य सीदन्तीं कपिवाहिनीम् ।
समाश्वास्य महाबाहुर्योजनानां शतं प्लुतः ॥ ४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
दृष्ट्वैव सागरं वीक्ष्य सीदन्तीं कपिवाहिनीम् ।
समाश्वास्य महाबाहुर्योजनानां शतं प्लुतः ॥ ४ ॥
दृष्ट्वैव सागरं वीक्ष्यसीदन्तीं कपिवाहिनीम् ।
समाश्चास्य महाबाहुर्योजनानां शतं प्लुतः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘समुद्रको देखते ही वानर-सेना घबरा उठी है—यह देख ये महाबाहु वीर उसे धैर्य बँधाकर एक ही छलाँगमें सौ योजन समुद्रको लाँघ गये ॥ ४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
समुद्रवन्नु नोडिये वानर सैन्यवु गाबरिगॊण्डाग, ई महाबाहु वीरनु अवरिगॆ धैर्यतुम्बि ऒन्दे नॆगॆतक्कॆ नूरु योजन समुद्रवन्नु हारिदनु.॥4॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
धर्षयित्वा पुरीं लङ्कां रावणान्तःपुरं तदा ।
दृष्टा सम्भाषिता चापि सीता ह्याश्वासिता तथा ॥ ५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
धर्षयित्वा पुरीं लङ्कां रावणान्तःपुरं तदा ।
दृष्टा सम्भाषिता चापि सीता ह्याश्वासिता तथा ॥ ५ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘फिर लङ्कापुरीके आधिदैविक रूपको परास्त कर रावणके अन्तःपुरमें गये, सीताजीसे मिले, उनसे बातचीत की और उन्हें धैर्य बँधाया ॥ ५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
मत्तॆ लङ्कापुरिय आधिदैविक रूपवन्नु गॆद्दु, रावणन अन्तःपुरक्कॆ होगि, सीतॆयन्नु कण्डु आकॆयल्लि मातुकतॆयाडि आकॆगॆ धैर्य तुम्बिदनु.॥5॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सेनाग्रगा मन्त्रिसुताः किङ्करा रावणात्मजः ।
एते हनुमता तत्र एकेन विनिपातिताः ॥ ६ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
सेनाग्रगा मन्त्रिसुताः किङ्करा रावणात्मजः ।
एते हनुमता तत्र एकेन विनिपातिताः ॥ ६ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘वहाँ अशोकवनमें इन्होंने अकेले ही रावणके सेनापतियों, मन्त्रिकुमारों, किंकरों तथा रावणपुत्र अक्षको मार गिराया ॥ ६ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अल्लि अशोकवनदल्लि इवनॊब्बने रावणन सेनापतिगळन्नु, मन्त्रिकुमाररन्नु, किङ्कररन्नु हागू रावणपुत्र अक्षकुमारनन्नु कॊन्दुहाकिदनु.॥6॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
भूयो बन्धाद् विमुक्तेन भाषयित्वा दशाननम् ।
लङ्का भस्मीकृता येन पावकेनेव मेदिनी ॥ ७ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
भूयो बन्धाद् विमुक्तेन भाषयित्वा दशाननम् ।
लङ्का भस्मीकृता येन पावकेनेव मेदिनी ॥ ७ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘फिर ये मेघनादके नागपाशसे बँधे और स्वयं ही मुक्त हो गये । तत्पश्चात् इन्होंने रावणसे वार्तालाप किया । जैसे प्रलयकालकी आगने यह सारी पृथ्वी जलायी थी, उसी प्रकार लङ्कापुरीको जलाकर भस्म कर दिया ॥ ७ ॥
अनुवाद (कन्नड)
मत्तॆ अवनु मेघनादन ब्रह्मास्त्र दिन्द बन्धितनागि ताने मुक्तनादनु. बळिक रावणनॊडनॆ वार्तालापगैदु, प्रळयाग्नियु इडी पृथिवियन्नु सुडुवन्तॆ, लङ्कॆयन्नु सुट्टु बूदिमाडिदनु.॥7॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
न कालस्य न शक्रस्य न विष्णोर्वित्तपस्य च ।
कर्माणि तानि श्रूयन्ते यानि युद्धे हनूमतः ॥ ८ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
न कालस्य न शक्रस्य न विष्णोर्वित्तपस्य च ।
कर्माणि तानि श्रूयन्ते यानि युद्धे हनूमतः ॥ ८ ॥
न कालस्य न शक्रस्य न विष्णोर्वित्तपस्य च ।
कर्माणि तानु श्रूयन्ते यानि युद्धे हनूमतः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘युद्धमें हनुमान् जी के जो पराक्रम देखे गये हैं, वैसे वीरतापूर्ण कर्म न तो कालके, न इन्द्रके, न भगवान् विष्णुके और न वरुणके ही सुने जाते हैं ॥ ८ ॥
अनुवाद (कन्नड)
युद्धदल्लि हनुमन्तनु तोरिद पराक्रम, शौर्यदन्तॆ, काल-शक्र-विष्णु-वरुण इवरू युद्धदल्लि तोरिरुवरॆन्दु नावु केळिल्ल.॥8॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतस्य बाहुवीर्येण लङ्का सीता च लक्ष्मणः ।
प्राप्ता मया जयश्चैव राज्यं मित्राणि बान्धवाः ॥ ९ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
एतस्य बाहुवीर्येण लङ्का सीता च लक्ष्मणः ।
प्राप्ता मया जयश्चैव राज्यं मित्राणि बान्धवाः ॥ ९ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘मुनीश्वर! मैंने तो इन्हींके बाहुबलसे विभीषणके लिये लङ्का, शत्रुओंपर विजय, अयोध्याका राज्य तथा सीता, लक्ष्मण, मित्र और बन्धुजनोंको प्राप्त किया है ॥
अनुवाद (कन्नड)
मुनीश्वररे! नानादरो इवन बाहुबलदिन्दले विभिषणनिगागि लङ्कॆयन्नु, शत्रुगळ मेलॆ विजय, अयोध्यॆय राज्य हागू सीता-लक्ष्मण, मित्र-बान्धवरन्नु पडॆदिरुवॆनु.॥9॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
हनूमान् यदि मे न स्याद् वानराधिपतेः सखा ।
प्रवृत्तिमपि को वेत्तुं जानक्याः शक्तिमान् भवेत् ॥ १० ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
हनूमान् यदि मे न स्याद् वानराधिपतेः सखा ।
प्रवृत्तिमपि को वेत्तुं जानक्याः शक्तिमान् भवेत् ॥ १० ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘यदि मुझे वानरराज सुग्रीवके सखा हनुमान् न मिलते तो जानकीका पता लगानेमें भी कौन समर्थ हो सकता था? ॥ १० ॥
अनुवाद (कन्नड)
वानरराज सुग्रीवन सख्य, हनुमन्तनु ननगॆ सिगुत्तिरदिद्दरॆ, जानकियन्नु हुडुकलु यारु समर्थरु इरुत्तिद्दरु.॥10॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
किमर्थं वाली चैतेन सुग्रीवप्रियकाम्यया ।
तदा वैरे समुत्पन्ने न दग्धो वीरुधो यथा ॥ ११ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
किमर्थं वाली चैतेन सुग्रीवप्रियकाम्यया ।
तदा वैरे समुत्पन्ने न दग्धो वीरुधो यथा ॥ ११ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘जिस समय वाली और सुग्रीवमें विरोध हुआ, उस समय सुग्रीवका प्रिय करनेके लिये इन्होंने जैसे दावानल वृक्षको जला देता है, उसी प्रकार वालीको क्यों नहीं भस्म कर डाला? यह समझमें नहीं आता ॥ ११ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वालि-सुग्रीवरिगॆ विरोध उण्टादाग सुग्रीवन प्रिय माडुवुदक्कागि इवनु दावानलवु वृक्षगळन्नु सुट्टुबिडुवन्तॆ वालियन्नु एकॆ भस्म माडलिल्ल? ऎम्बुदु तिळियुवुदिल्ल.॥11॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नहि वेदितवान् मन्ये हनूमानात्मनो बलम् ।
यद् दृष्टवाञ्जीवितेष्टं क्लिश्यन्तं वानराधिपम् ॥ १२ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
नहि वेदितवान् मन्ये हनूमानात्मनो बलम् ।
यद् दृष्टवाञ्जीवितेष्टं क्लिश्यन्तं वानराधिपम् ॥ १२ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘मैं तो ऐसा मानता हूँ कि उस समय हनुमान् जी को अपने बलका पता ही नहीं था । इसीसे ये अपने प्राणोंसे भी प्रिय वानरराज सुग्रीवको कष्ट उठाते देखते रहे ॥ १२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग हनुमन्तनिगॆ तन्न बलद परिचयविरलिल्ल ऎन्दे नानु तिळियुत्तेनॆ. इदरिन्द इवनु तन्न प्राणप्रिय वानरराज सुग्रीवनु कष्टपडुत्तिरुवुदन्नु नोडुत्ता इद्दनु.॥12॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतन्मे भगवन् सर्वं हनूमति महामुने ।
विस्तरेण यथातत्त्वं कथयामरपूजित ॥ १३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
एतन्मे भगवन् सर्वं हनूमति महामुने ।
विस्तरेण यथातत्त्वं कथयामरपूजित ॥ १३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘देववन्द्य महामुने! भगवन्! आप हनुमान् जी के विषयमें ये सब बातें यथार्थरूपसे विस्तारपूर्वक बताइये’ ॥
अनुवाद (कन्नड)
देववन्द्य महामुने! पूज्यरे! नीवु हनुमन्तन विषयदल्लि ऎल्लवन्नु यथार्थवागि विस्तारवागि तिळिसिरि.॥13॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
राघवस्य वचः श्रुत्वा हेतुयुक्तमृषिस्ततः ।
हनूमतः समक्षं तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
राघवस्य वचः श्रुत्वा हेतुयुक्तमृषिस्ततः ।
हनूमतः समक्षं तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १४ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
श्रीरामचन्द्रजीके ये युक्तियुक्त वचन सुनकर महर्षि अगस्त्यजी हनुमान् जी के सामने ही उनसे इस प्रकार बोले— ॥ १४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
श्रीरामचन्द्रन युक्तियुक्त मातन्नु केळि महर्षि अगस्त्यरु हनुमन्तन ऎदुरिगे हीगॆ हेळिदरु.॥14॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सत्यमेतद् रघुश्रेष्ठ यद् ब्रवीषि हनूमति ।
न बले विद्यते तुल्यो न गतौ न मतौ परः ॥ १५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
सत्यमेतद् रघुश्रेष्ठ यद् ब्रवीषि हनूमति ।
न बले विद्यते तुल्यो न गतौ न मतौ परः ॥ १५ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘रघुकुलतिलक श्रीराम! हनुमान् जी के विषयमें आप जो कुछ कहते हैं, यह सब सत्य ही है । बल, बुद्धि और गतिमें इनकी बराबरी करनेवाला दूसरा कोई नहीं है ॥ १५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
रघुकुलतिलक श्रीराम! हनुमन्तन कुरितु नीनु हेळिदुदॆल्ल सत्यवागिदॆ. बल, बुद्धि, वेग इवुगळन्नु सरिगट्टुववनु बेरॆ यारू इल्ल.॥15॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अमोघशापैः शापस्तु दत्तोऽस्य मुनिभिः पुरा ।
न वेत्ता हि बलं सर्वं बली सन्नरिमर्दन ॥ १६ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अमोघशापैः शापस्तु दत्तोऽस्य मुनिभिः पुरा ।
न वेत्ता हि बलं सर्वं बली सन्नरिमर्दन ॥ १६ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘शत्रुसूदन रघुनन्दन! जिनका शाप कभी व्यर्थ नहीं जाता, ऐसे मुनियोंने पूर्वकालमें इन्हें यह शाप दे दिया था कि बल रहनेपर भी इनको अपने पूरे बलका पता नहीं रहेगा ॥ १६ ॥
अनुवाद (कन्नड)
शत्रुसूदन रघुनन्दन! यार शापवु ऎन्दू व्यर्थवागुवुदिल्लवो अन्तह मुनिगळु- ‘बलविद्दरू इवनिगॆ तन्न बलद पूर्ण परिचयविरलारदु’ ऎन्दु हिन्दॆ शपिसिद्दरु.॥16॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
बाल्येऽप्येतेन यत् कर्म कृतं राम महाबल ।
तन्न वर्णयितुं शक्यमिति बाल्यतयास्यते ॥ १७ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
बाल्येऽप्येतेन यत् कर्म कृतं राम महाबल ।
तन्न वर्णयितुं शक्यमिति बाल्यतयास्यते ॥ १७ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘महाबली श्रीराम! इन्होंने बचपनमें भी जो महान् कर्म किया था, उसका वर्णन नहीं किया जा सकता । उन दिनों ये बालभावसे—अनजानकी तरह रहते थे ॥ १७ ॥
अनुवाद (कन्नड)
महाबलि श्रीरामा! इवनु बाल्यदल्ले माडिद महाकार्यगळन्नू वर्णिसलागुवुदिल्ल. आग इवनु बालभावदिन्द तिळियदवनन्ते इद्दनु.॥17॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यदि वास्ति त्वभिप्रायः संश्रोतुं तव राघव ।
समाधाय मतिं राम निशामय वदाम्यहम् ॥ १८ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
यदि वास्ति त्वभिप्रायः संश्रोतुं तव राघव ।
समाधाय मतिं राम निशामय वदाम्यहम् ॥ १८ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘रघुनन्दन! यदि हनुमान् जी का चरित्र सुननेके लिये आपकी हार्दिक इच्छा हो तो चित्तको एकाग्र करके सुनिये । मैं सारी बातें बता रहा हूँ ॥ १८ ॥
अनुवाद (कन्नड)
रघुनन्दन! हनुमन्तन चरित्रॆयन्नु केळुव हार्दिक इच्छॆ निनगिद्दरॆ, एकाग्रचित्तनागि केळु; नानु ऎल्लवन्नु तिळिसुत्तेनॆ.॥18॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
सूर्यदत्तवरस्वर्णः सुमेरुर्नाम पर्वतः ।
यत्र राज्यं प्रशास्त्यस्य केसरी नाम वै पिता ॥ १९ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
सूर्यदत्तवरस्वर्णः सुमेरुर्नाम पर्वतः ।
यत्र राज्यं प्रशास्त्यस्य केसरी नाम वै पिता ॥ १९ ॥
सूर्यदत्तवर स्वर्णः सुमेरुर्नाम पर्वतः ।
यत्र राज्यं प्रशास्थस्य केसरीनाम वै पिता ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘भगवान् सूर्यके वरदानसे जिसका स्वरूप सुवर्णमय हो गया है, ऐसा एक सुमेरु नामसे प्रसिद्ध पर्वत है, जहाँ हनुमान् जी के पिता केसरी राज्य करते हैं ॥ १९ ॥
अनुवाद (कन्नड)
भगवान् सूर्यन वरदानदिन्द सुवर्णमय स्वरूपवाद सुमेरु ऎम्ब ऒन्दु प्रसिद्ध पर्वतवित्तु. अल्लि हनुमन्तन पिता केसरी राज्यवाळुत्तिद्दनु.॥19॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्य भार्या बभूवेष्टा अञ्जनेति परिश्रुता ।
जनयामास तस्यां वै वायुरात्मजमुत्तमम् ॥ २० ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तस्य भार्या बभूवेष्टा अञ्जनेति परिश्रुता ।
जनयामास तस्यां वै वायुरात्मजमुत्तमम् ॥ २० ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘उनकी अञ्जना नामसे विख्यात प्रियतमा पत्नी थीं । उनके गर्भसे वायुदेवने एक उत्तम पुत्रको जन्म दिया ॥
अनुवाद (कन्नड)
अवन पत्नी अञ्जनादेवियु ख्यातळागिद्दळु. आकॆय गर्भदिन्द वायुदेवर कृपॆयिन्द उत्तम पुत्रनु हुट्टिदनु.॥20॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
शालिशूकनिभाभासं प्रासूतेमं तदाञ्जना ।
फलान्याहर्तुकामा वै निष्क्रान्ता गहनेचरा ॥ २१ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
शालिशूकनिभाभासं प्रासूतेमं तदाञ्जना ।
फलान्याहर्तुकामा वै निष्क्रान्ता गहनेचरा ॥ २१ ॥
शालिशूकनिभाभासं प्रसूतेमं तदाञ्जना ।
फलान्याहर्तुकामा वै निष्क्रान्ता गहने वरा ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘अञ्जनाने जब इनको जन्म दिया, उस समय इनकी अङ्गकान्ति जाड़ेमें पैदा होनेवाले धानके अग्रभागकी भाँति पिंगल वर्णकी थी । एक दिन माता अञ्जना फल लानेके लिये आश्रमसे निकलीं और गहन वनमें चली गयीं ॥ २१ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अञ्जनॆयु इवनन्नु जन्मवित्ताग इवन अङ्गकान्तियु भत्तद अग्रभाग दन्तॆ पिङ्गळ वर्णदिन्द शोभिसुत्तित्तु. ऒन्दु दिन तायि अञ्जनॆयु फलगळन्नु तरलु गहनवनक्कॆ होदळु.॥21॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एष मातुर्वियोगाच्च क्षुधया च भृशार्दितः ।
रुरोद शिशुरत्यर्थं शिशुः शरवणे यथा ॥ २२ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
एष मातुर्वियोगाच्च क्षुधया च भृशार्दितः ।
रुरोद शिशुरत्यर्थं शिशुः शरवणे यथा ॥ २२ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘उस समय मातासे बिछुड़ जाने और भूखसे अत्यन्त पीड़ित होनेके कारण शिशु हनुमान् उसी तरह जोर-जोरसे रोने लगे, जैसे पूर्वकालमें सरकंडोंके वनके भीतर कुमार कार्तिकेय रोये थे ॥ २२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग तायियिन्द अगलिद शिशु हनुमन्तनु हसिवॆयिन्द पीडितनागि हिन्दॆ जम्बु हुल्लिन नडुवॆ कुमार कार्तिकेयनु अळुवन्तॆ गट्टियागि अळतॊडगिदनु.॥22॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तदोद्यन्तं विवस्वन्तं जपापुष्पोत्करोपमम् ।
ददर्श फललोभाच्च ह्युत्पपात रविं प्रति ॥ २३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तदोद्यन्तं विवस्वन्तं जपापुष्पोत्करोपमम् ।
ददर्श फललोभाच्च ह्युत्पपात रविं प्रति ॥ २३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘इतनेहीमें इन्हें जपाकुसुमके समान लाल रंगवाले सूर्यदेव उदित होते दिखायी दिये । हनुमान् जी ने उन्हें कोई फल समझा और ये उस फलके लोभसे सूर्यकी ओर उछले ॥ २३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अष्टरल्लि दासवाळदन्तॆ कॆम्पाद सूर्यनु उदयिसुत्तिरुवुदु काणिसितु. हनुमन्तनु सूर्यनन्नु इदॊन्दु हण्णॆन्दु भाविसि, फलद आसॆयिन्द सूर्यन कडॆगॆ हारिदनु.॥23॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
बालार्काभिमुखो बालो बालार्क इव मूर्तिमान् ।
ग्रहीतुकामो बालार्कं प्लवतेऽम्बरमध्यगः ॥ २४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
बालार्काभिमुखो बालो बालार्क इव मूर्तिमान् ।
ग्रहीतुकामो बालार्कं प्लवतेऽम्बरमध्यगः ॥ २४ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘बालसूर्यकी ओर मुँह किये मूर्तिमान् बालसूर्यके समान बालक हनुमान् बालसूर्यको पकड़नेकी इच्छासे आकाशमें उड़ते चले जा रहे थे ॥ २४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
मूर्तिमन्त बालसूर्यनन्तॆये इद्द हनुमन्तनु बालसूर्यन अभिमुखनागि अवनन्नु हिडियुव इच्छॆयिन्द आकाशदल्लि हारुत्ता होगुत्तिद्दनु.॥24॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतस्मिन् प्लवमाने तु शिशुभावे हनूमति ।
देवदानवयक्षाणां विस्मयः सुमहानभूत् ॥ २५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
एतस्मिन् प्लवमाने तु शिशुभावे हनूमति ।
देवदानवयक्षाणां विस्मयः सुमहानभूत् ॥ २५ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘शैशवावस्थामें हनुमान् जी जब इस तरह उड़ रहे थे, उस समय उन्हें देखकर देवताओं, दानवों तथा यक्षोंको बड़ा विस्मय हुआ ॥ २५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
शैशवावस्थॆयल्ले हनुमन्तनु हीगॆ हारुत्तिरुवुदन्नु नोडि देवतॆगळिगॆ, दानवरिगॆ हागू यक्षरिगॆ परमाश्चर्यवायितु.॥25॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
नाप्येवं वेगवान् वायुर्गरुडो न मनस्तथा ।
यथायं वायुपुत्रस्तु क्रमतेऽम्बरमुत्तमम् ॥ २६ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
नाप्येवं वेगवान् वायुर्गरुडो न मनस्तथा ।
यथायं वायुपुत्रस्तु क्रमतेऽम्बरमुत्तमम् ॥ २६ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘वे सोचने लगे—‘यह वायुका पुत्र जिस प्रकार ऊँचे आकाशमें वेगपूर्वक उड़ रहा है, ऐसा वेग न तो वायुमें है, न गरुड़में है और न मनमें ही है ॥ २६ ॥
अनुवाद (कन्नड)
ई वायुपुत्रनु हेगॆ ऎत्तर आकाशदल्लि वेगवागि हारुत्तिरुवनो, अन्तह वेग वायु, गरुड, मनक्कू इल्ल.॥26॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यदि तावच्छिशोरस्य ईदृशो गतिविक्रमः ।
यौवनं बलमासाद्य कथं वेगो भविष्यति ॥ २७ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
यदि तावच्छिशोरस्य ईदृशो गतिविक्रमः ।
यौवनं बलमासाद्य कथं वेगो भविष्यति ॥ २७ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘यदि बाल्यावस्थामें ही इस शिशुका ऐसा वेग और पराक्रम है तो यौवनका बल पाकर इसका वेग कैसा होगा’ ॥ २७ ॥
अनुवाद (कन्नड)
बाल्यावस्थॆयल्ले ई शिशुविन इन्तह वेग, पराक्रमविद्दरॆ यौवनद बल पडॆदाग इवन वेग हेगिद्दीतु? ऎन्दु देवतॆगळु योचिसुत्तिद्दरु.॥27॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तमनुप्लवते वायुः प्लवन्तं पुत्रमात्मनः ।
सूर्यदाहभयाद् रक्षंस्तुषारचयशीतलः ॥ २८ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तमनुप्लवते वायुः प्लवन्तं पुत्रमात्मनः ।
सूर्यदाहभयाद् रक्षंस्तुषारचयशीतलः ॥ २८ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘अपने पुत्रको सूर्यकी ओर जाते देख उसे दाहके भयसे बचानेके लिये उस समय वायुदेव भी बर्फके ढेरकी भाँति शीतल होकर उसके पीछे-पीछे चलने लगे ॥
अनुवाद (कन्नड)
तन्न मगनु सूर्यन कडॆगॆ होगुत्तिरुवुदन्नु कण्डु, अवनिगॆ आगुव तापद भयदिन्द अवनन्नु रक्षिसलु वायुदेवरु हिमगड्डॆयन्तॆ शीतलनागि अवन हिन्दॆ-हिन्दॆये होगुत्तिद्दनु.॥28॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
बहुयोजनसाहस्रं क्रमन्नेव गतोऽम्बरम् ।
पितुर्बलाच्च बाल्याच्च भास्कराभ्याशमागतः ॥ २९ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
बहुयोजनसाहस्रं क्रमन्नेव गतोऽम्बरम् ।
पितुर्बलाच्च बाल्याच्च भास्कराभ्याशमागतः ॥ २९ ॥
बहुयोजन साहस्रं क्रामन्नेव गतोम्बरम् ।
पितुर्बलाच्च बाल्याच्च भास्कराभ्याशमागतः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘इस प्रकार बालक हनुमान् अपने और पिताके बलसे कई सहस्र योजन आकाशको लाँघते चले गये और सूर्यदेवके समीप पहुँच गये ॥ २९ ॥
अनुवाद (कन्नड)
हीगॆ बालक हनुमन्तनु तन्न मत्तु तन्दॆय बलदिन्द अनेक साविर योजन दूर आकाशदल्लि क्रमिसि सूर्यदेवन समीपक्कॆ होदनु.॥29॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
शिशुरेष त्वदोषज्ञ इति मत्वा दिवाकरः ।
कार्यं चास्मिन् समायत्तमित्येवं न ददाह सः ॥ ३० ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
शिशुरेष त्वदोषज्ञ इति मत्वा दिवाकरः ।
कार्यं चास्मिन् समायत्तमित्येवं न ददाह सः ॥ ३० ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘सूर्यदेवने यह सोचकर कि अभी यह बालक है, इसे गुण-दोषका ज्ञान नहीं है और इसके अधीन देवताओंका भी बहुत-सा भावी कार्य है—इन्हें जलाया नहीं ॥ ३० ॥
अनुवाद (कन्नड)
इवनु इन्नू शिशु, गुणदोषगळन्नु तिळिदवनल्ल, मेलागि इवनल्लि देवतॆगळ मुन्दिन कार्य अडगिदॆ ऎन्दु सूर्यनु योचिसि, बालकनन्नु सुडलिल्ल.॥30॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यमेव दिवसं ह्येष ग्रहीतुं भास्करं प्लुतः ।
तमेव दिवसं राहुर्जिघृक्षति दिवाकरम् ॥ ३१ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
यमेव दिवसं ह्येष ग्रहीतुं भास्करं प्लुतः ।
तमेव दिवसं राहुर्जिघृक्षति दिवाकरम् ॥ ३१ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘जिस दिन हनुमान् जी सूर्यदेवको पकड़नेके लिये उछले थे, उसी दिन राहु सूर्यदेवपर ग्रहण लगाना चाहता था ॥ ३१ ॥
अनुवाद (कन्नड)
हनुमन्तनु सूर्यनन्नु हिडियलु हारिद दिनवे राहुवु सूर्यदेवनन्नु कबळिसलु बयसुत्तिद्दनु.॥31॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अनेन च परामृष्टो राहुः सूर्यरथोपरि ।
अपक्रान्तस्ततस्त्रस्तो राहुश्चन्द्रार्कमर्दनः ॥ ३२ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अनेन च परामृष्टो राहुः सूर्यरथोपरि ।
अपक्रान्तस्ततस्त्रस्तो राहुश्चन्द्रार्कमर्दनः ॥ ३२ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘हनुमान् जी ने सूर्यके रथके ऊपरी भागमें जब राहुका स्पर्श किया, तब चन्द्रमा और सूर्यका मर्दन करनेवाला राहु भयभीत हो वहाँसे भाग खड़ा हुआ ॥ ३२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
सूर्यन रथद मेलिद्द राहुवन्नु हनुमन्तनु मुट्टिदॊडनॆ चन्द्रार्कमर्दननाद राहुवु भयगॊण्डु अल्लिन्द ओडिहोदनु.॥32॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
इन्द्रस्य भवनं गत्वा सरोषः सिंहिकासुतः ।
अब्रवीद् भ्रुकुटिं कृत्वा देवं देवगणैर्वृतम् ॥ ३३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
इन्द्रस्य भवनं गत्वा सरोषः सिंहिकासुतः ।
अब्रवीद् भ्रुकुटिं कृत्वा देवं देवगणैर्वृतम् ॥ ३३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘सिंहिकाका वह पुत्र रोषसे भरकर इन्द्रके भवनमें गया और देवताओंसे घिरे हुए इन्द्रके सामने भौंहें टेढ़ी करके बोला— ॥ ३३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
सिंहिकापुत्र राहुवु रोषगॊण्डु इन्द्रभवनक्कॆ होगि देवतॆगळिन्द परिवृतनाद इन्द्रनन्नु हुब्बु गण्टिक्कि नोडुत्ता हेळिदनु.॥33॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
बुभुक्षापनयं दत्त्वा चन्द्रार्कौ मम वासव ।
किमिदं तत् त्वया दत्तमन्यस्य बलवृत्रहन् ॥ ३४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
बुभुक्षापनयं दत्त्वा चन्द्रार्कौ मम वासव ।
किमिदं तत् त्वया दत्तमन्यस्य बलवृत्रहन् ॥ ३४ ॥
बुभुक्षापनयं दत्वा चन्द्रार्कौ मम वासव ।
किमिदं तत्त्वया दत्तमन्यस्य बलवृत्रहन् ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘बल और वृत्रासुरका वध करनेवाले वासव! आपने चन्द्रमा और सूर्यको मुझे अपनी भूख दूर करनेके साधनके रूपमें दिया था; किंतु अब आपने उन्हें दूसरेके हवाले कर दिया है । ऐसा क्यों हुआ? ॥ ३४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
बलवृत्र हन्तक वासवने! सूर्य-चन्द्रनन्नु नन्न हसिवन्नु इङ्गलु नीनु ननगॆ कॊट्टिरुवि, आदरॆ ईग नीने अवरन्नु बेरॆयवर वशक्कॆ कॊट्टिरुवॆ. हीगेकायितु.॥34॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अद्याहं पर्वकाले तु जिघृक्षुः सूर्यमागतः ।
अथान्यो राहुरासाद्य जग्राह सहसा रविम् ॥ ३५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अद्याहं पर्वकाले तु जिघृक्षुः सूर्यमागतः ।
अथान्यो राहुरासाद्य जग्राह सहसा रविम् ॥ ३५ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘आज पर्व (अमावास्या)-के समय मैं सूर्यदेवको ग्रस्त करनेकी इच्छासे गया था । इतनेहीमें दूसरे राहुने आकर सहसा सूर्यको पकड़ लिया’ ॥ ३५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
इन्दु अमावास्यॆ पर्वदन्दु नानु सूर्यनन्नु नुङ्गलु होगिद्दॆ. अष्टरल्लि मत्तॊब्ब राहुवु बन्दु सूर्यनन्नु हिडिदुबिट्टिरुवनु.॥35॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
स राहोर्वचनं श्रुत्वा वासवः सम्भ्रमान्वितः ।
उत्पपातासनं हित्वा उद्वहन् काञ्चनीं स्रजम् ॥ ३६ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
स राहोर्वचनं श्रुत्वा वासवः सम्भ्रमान्वितः ।
उत्पपातासनं हित्वा उद्वहन् काञ्चनीं स्रजम् ॥ ३६ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘राहुकी यह बात सुनकर देवराज इन्द्र घबरा गये और सोनेकी माला पहने अपना सिंहासन छोड़कर उठ खड़े हुए ॥ ३६ ॥
अनुवाद (कन्नड)
राहुविन ई मातन्नु केळि देवेन्द्रनु गाबरिगॊण्डु, सुवर्णमालॆयन्नु धरिसिद अवनु सिंहासनवन्नु बिट्टु मेलक्कॆद्दनु.॥36॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ततः कैलासकूटाभं चतुर्दन्तं मदस्रवम् ।
शृङ्गारधारिणं प्रांशुं स्वर्णघण्टाट्टहासिनम् ॥ ३७ ॥
इन्द्रः करीन्द्रमारुह्य राहुं कृत्वा पुरःसरम् ।
प्रायाद् यत्राभवत् सूर्यः सहानेन हनूमता ॥ ३८ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ततः कैलासकूटाभं चतुर्दन्तं मदस्रवम् ।
शृङ्गारधारिणं प्रांशुं स्वर्णघण्टाट्टहासिनम् ॥ ३७ ॥
इन्द्रः करीन्द्रमारुह्य राहुं कृत्वा पुरःसरम् ।
प्रायाद् यत्राभवत् सूर्यः सहानेन हनूमता ॥ ३८ ॥
ततः कैलासकूटाभं चतुर्दन्तं मदस्रवम् ।
शृङ्गारधारिणं प्रांशुं स्वर्णघङ्घाट्टहासिनम् ॥
इन्द्रः करीन्द्रमारुह्यराहुं कृत्वा पुरःसरम् ।
प्रायाद्यत्राभवत् सूर्यः सहानेन हनूमता ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘फिर कैलास-शिखरके समान उज्ज्वल, चार दाँतोंसे विभूषित, मदकी धारा बहानेवाले, भाँति-भाँतिके शृङ्गारसे युक्त, बहुत ही ऊँचे और सुवर्णमयी घण्टाके नादरूप अट्टहास करनेवाले गजराज ऐरावतपर आरूढ़ हो देवराज इन्द्र राहुको आगे करके उस स्थानपर गये, जहाँ हनुमान् जी के साथ सूर्यदेव विराजमान थे ॥ ३७-३८ ॥
अनुवाद (कन्नड)
मत्तॆ कैलास शिखरदन्तॆ उज्वलवाद, नाल्कु दन्तगळिन्द विभूषित, मदोदकवन्नु हरिसुत्तिरुव, बगॆ-बगॆय शृङ्गारदिन्द कूडिद, अति ऎत्तरवाद, सुवर्णमय गण्टानाददन्तॆ अट्टहास माडुव गजराज ऐरावतवन्नु हत्ति देवेन्द्रनु राहुवन्नु मुन्दिरिसिकॊण्डु, हनुमन्तनॊडनॆ सूर्यनु विराजिसुत्तिद्दल्लिगॆ बन्दनु. ॥37-38॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथातिरभसेनागाद् राहुरुत्सृज्य वासवम् ।
अनेन च स वै दृष्टः प्रधावन् शैलकूटवत् ॥ ३९ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अथातिरभसेनागाद् राहुरुत्सृज्य वासवम् ।
अनेन च स वै दृष्टः प्रधावन् शैलकूटवत् ॥ ३९ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘इधर राहु इन्द्रको छोड़कर बड़े वेगसे आगे बढ़ गया । इसी समय पर्वत-शिखरके समान आकारवाले दौड़ते हुए राहुको हनुमान् जी ने देखा ॥ ३९ ॥
अनुवाद (कन्नड)
इत्त राहु इन्द्रनन्नु बिट्टु वेगवागि मुन्दरिदनु. आग पर्वतशिखरदन्तॆ आकारवुळ्ळ राहुवु ओडि बरुत्तिरुवुदन्नु हनुमन्तनु नोडिदनु.॥39॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ततः सूर्यं समुत्सृज्य राहुं फलमवेक्ष्य च ।
उत्पपात पुनर्व्योम ग्रहीतुं सिंहिकासुतम् ॥ ४० ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ततः सूर्यं समुत्सृज्य राहुं फलमवेक्ष्य च ।
उत्पपात पुनर्व्योम ग्रहीतुं सिंहिकासुतम् ॥ ४० ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘तब राहुको ही फलके रूपमें देखकर बालक हनुमान् सूर्यदेवको छोड़ उस सिंहिकापुत्रको ही पकड़नेके लिये पुनः आकाशमें उछले ॥ ४० ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग राहुवन्नु फलवॆन्दु नोडि बालक हनुमन्तनु सूर्यनन्नु बिट्टु आ सिंहिका पुत्रनन्ने हिडियलु आकाशदल्लि हारिदनु.॥40॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
उत्सृज्यार्कमिमं राम प्रधावन्तं प्लवङ्गमम् ।
अवेक्ष्यैवं परावृत्तो मुखशेषः पराङ्मुखः ॥ ४१ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
उत्सृज्यार्कमिमं राम प्रधावन्तं प्लवङ्गमम् ।
अवेक्ष्यैवं परावृत्तो मुखशेषः पराङ्मुखः ॥ ४१ ॥
उत्सृर्ज्यार्कमिमं राम प्रधावन्तं प्लवङ्गमम् ।
अवेक्ष्यैवं परावृत्तो मुखशेषः पराङ्मुखः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘श्रीराम! सूर्यको छोड़कर अपनी ओर धावा करनेवाले इन वानर हनुमान् को देखते ही राहु जिसका मुखमात्र ही शेष था, पीछेकी ओर मुड़कर भागा ॥ ४१ ॥
अनुवाद (कन्नड)
श्रीरामा! सूर्यनन्नु बिट्टु तन्न कडॆगॆ बरुत्तिरुव वानर हनुमन्तनन्नु नोडि, मुखमात्रवुळ्ळ राहु हिम्मुखवागि ओडिदनु.॥41॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
इन्द्रमाशंसमानस्तु त्रातारं सिंहिकासुतः ।
इन्द्र इन्द्रेति सन्त्रासान्मुहुर्मुहुरभाषत ॥ ४२ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
इन्द्रमाशंसमानस्तु त्रातारं सिंहिकासुतः ।
इन्द्र इन्द्रेति सन्त्रासान्मुहुर्मुहुरभाषत ॥ ४२ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘उस समय सिंहिकापुत्र राहु अपने रक्षक इन्द्रसे ही अपनी रक्षाके लिये कहता हुआ भयके मारे बारम्बार ‘इन्द्र! इन्द्र!’ की पुकार मचाने लगा ॥ ४२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग सिंहिका पुत्र राहु तन्न रक्षक इन्द्रनॆन्दे बगॆदु रक्षणॆगागि भयदिन्द इन्द्रने! इन्द्रने! रक्षिसु ऎन्दु पुनः-पुनः कूगतॊडगिदनु.॥42॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
राहोर्विक्रोशमानस्य प्रागेवालक्षितं स्वरम् ।
श्रुत्वेन्द्रोवाच मा भैषीरहमेनं निषूदये ॥ ४३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
राहोर्विक्रोशमानस्य प्रागेवालक्षितं स्वरम् ।
श्रुत्वेन्द्रोवाच मा भैषीरहमेनं निषूदये ॥ ४३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘चीखते हुए राहुके स्वरको जो पहलेका पहचाना हुआ था, सुनकर इन्द्र बोले—‘डरो मत । मैं इस आक्रमणकारीको मार डालूँगा’ ॥ ४३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
कूगुत्तिरुव राहुविन स्वरवन्नु गुरुतिसि इन्द्रनु हेळिदनु - हॆदरबेड. नानु ई आक्रमणकारियन्नु कॊन्दुबिडुवॆ.॥43॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऐरावतं ततो दृष्ट्वा महत्तदिदमित्यपि ।
फलं तं हस्तिराजानमभिदुद्राव मारुतिः ॥ ४४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ऐरावतं ततो दृष्ट्वा महत्तदिदमित्यपि ।
फलं तं हस्तिराजानमभिदुद्राव मारुतिः ॥ ४४ ॥
ऐरावतं ततो दृष्ट्वा महत्तदिदमित्यपि ।
फलं तं हस्तिराजामभिदुद्राव मारुतिः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘तत्पश्चात् ऐरावतको देखकर इन्होंने उसे भी एक विशाल फल समझा और उस गजराजको पकड़नेके लिये ये उसकी ओर दौड़े ॥ ४४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
बळिक ऐरावतवन्नु नोडि हनुमन्तनु इदू ऒन्दु दॊड्ड फलवॆन्दु तिळिदु आ गजराजनन्नु हिडियलु अदर कडॆगॆ ओडिदनु.॥44॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तथास्य धावतो रूपमैरावतजिघृक्षया ।
मुहूर्तमभवद् घोरमिन्द्राग्न्योरिव भास्वरम् ॥ ४५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तथास्य धावतो रूपमैरावतजिघृक्षया ।
मुहूर्तमभवद् घोरमिन्द्राग्न्योरिव भास्वरम् ॥ ४५ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘ऐरावतको पकड़नेकी इच्छासे दौड़ते हुए हनुमान् जी का रूप दो घड़ीके लिये इन्द्र और अग्निके समान प्रकाशमान एवं भयंकर हो गया ॥ ४५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
ऐरावतवन्नु हिडियुव इच्छॆयिन्द ओडुत्तिरुव हनुमन्तन रूपवु मुहूर्त मात्र इन्द्राग्निगळन्तॆ प्रकाशमानवागि भयङ्करवायितु.॥45॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एवमाधावमानं तु नातिक्रुद्धः शचीपतिः ।
हस्तान्तादतिमुक्तेन कुलिशेनाभ्यताडयत् ॥ ४६ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
एवमाधावमानं तु नातिक्रुद्धः शचीपतिः ।
हस्तान्तादतिमुक्तेन कुलिशेनाभ्यताडयत् ॥ ४६ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘बालक हनुमान् को देखकर शचीपति इन्द्रको अधिक क्रोध नहीं हुआ । फिर भी इस प्रकार धावा करते हुए इन बालक वानरपर उन्होंने अपने हाथसे छूटे हुए वज्रके द्वारा प्रहार किया ॥ ४६ ॥
अनुवाद (कन्नड)
बालक हनुमन्तनन्नु नोडि शचीपति इन्द्रनिगॆ हॆच्चु सिट्टु बन्दिल्ल. आदरू हीगॆ आक्रमण माडुव बालक वानरन मेलॆ अवनु वज्रायुधदिन्द प्रहरिसिदनु.॥46॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ततो गिरौ पपातैष इन्द्रवज्राभिताडितः ।
पतमानस्य चैतस्य वामा हनुरभज्यत ॥ ४७ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ततो गिरौ पपातैष इन्द्रवज्राभिताडितः ।
पतमानस्य चैतस्य वामा हनुरभज्यत ॥ ४७ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘इन्द्रके वज्रकी चोट खाकर ये एक पहाड़पर गिरे । वहाँ गिरते समय इनकी बायीं ठुड्डी टूट गयी ॥ ४७ ॥
अनुवाद (कन्नड)
इन्द्रन वज्रायुधद एटु तिन्दु हनुमन्तनु ऒन्दु पर्वतद मेलॆ बिद्दनु. हागॆ बीळुवाग अवन ऎड दवडॆयु मुरिदु होयितु.॥47॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मिंस्तु पतिते चापि वज्रताडनविह्वले ।
चुक्रोधेन्द्राय पवनः प्रजानामहिताय सः ॥ ४८ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तस्मिंस्तु पतिते चापि वज्रताडनविह्वले ।
चुक्रोधेन्द्राय पवनः प्रजानामहिताय सः ॥ ४८ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘वज्रके आघातसे व्याकुल होकर इनके गिरते ही वायुदेव इन्द्रपर कुपित हो उठे । उनका यह क्रोध प्रजाजनोंके लिये अहितकारक हुआ ॥ ४८ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वज्राघातदिन्द व्याकुलनागि अवनु बीळुत्तले वायुदेवरु इन्द्रन मेलॆ कुपितनादनु. अवन ई क्रोध प्रजाजनरिगॆ अहितकरवायितु.॥48॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
प्रचारं स तु सङ्गृह्य प्रजास्वन्तर्गतः प्रभुः ।
गुहां प्रविष्टः स्वसुतं शिशुमादाय मारुतः ॥ ४९ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
प्रचारं स तु सङ्गृह्य प्रजास्वन्तर्गतः प्रभुः ।
गुहां प्रविष्टः स्वसुतं शिशुमादाय मारुतः ॥ ४९ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘सामर्थ्यशाली मारुतने समस्त प्रजाके भीतर रहकर भी वहाँ अपनी गति समेट ली—श्वास आदिके रूपमें संचार रोक दिया और अपने शिशुपुत्र हनुमान् को लेकर वे पर्वतकी गुफामें घुस गये ॥ ४९ ॥
अनुवाद (कन्नड)
समर्थनाद मारुतनु समस्त प्रजॆगळॊळगॆ इद्दरू तन्न गतियन्नु हिन्दॆगॆदुकॊण्डनु. श्वासादि रूपदल्लि सञ्चार तडॆहिडिदनु हागू तन्न पुत्र हनुमन्तनन्नु ऎत्तिकॊण्डु ऒन्दु गुहॆगॆ होदनु.॥49॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
विण्मूत्राशयमावृत्य प्रजानां परमार्तिकृत् ।
रुरोध सर्वभूतानि यथा वर्षाणि वासवः ॥ ५० ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
विण्मूत्राशयमावृत्य प्रजानां परमार्तिकृत् ।
रुरोध सर्वभूतानि यथा वर्षाणि वासवः ॥ ५० ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘जैसे इन्द्र वर्षा रोक देते हैं, उसी प्रकार वे वायुदेव प्रजाजनोंके मलाशय और मूत्राशयको रोककर उन्हें बड़ी पीड़ा देने लगे । उन्होंने सम्पूर्ण भूतोंके प्राण-संचारका अवरोध कर दिया ॥ ५० ॥
अनुवाद (कन्नड)
इन्द्रनु मळॆयन्नु तडॆयुवन्तॆये वायुदेवरु प्रजाजनर मल-मूत्रगळन्नु तडॆदु, अवरिगॆ बहळ पीडॆयन्नुण्टुमाडिदनु. अवनु समस्त प्राणिगळ प्राण-सञ्चार अवरोध माडिबिट्टनु.॥50॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
वायुप्रकोपाद् भूतानि निरुच्छ्वासानि सर्वतः ।
सन्धिभिर्भिद्यमानैश्च काष्ठभूतानि जज्ञिरे ॥ ५१ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
वायुप्रकोपाद् भूतानि निरुच्छ्वासानि सर्वतः ।
सन्धिभिर्भिद्यमानैश्च काष्ठभूतानि जज्ञिरे ॥ ५१ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘वायुके प्रकोपसे समस्त प्राणियोंकी साँस बंद होने लगी । उनके सभी अङ्गोंके जोड़ टूटने लगे और वे सब-के-सब काठके समान चेष्टाशून्य हो गये ॥ ५१ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वायुविन प्रकोपदिन्द समस्त प्राणिगळ उसिरु निन्तुहोयितु. अवर ऎल्ल सन्दुगळु सडिलादवु. ऎल्लरू कट्टिगॆयन्तॆ चेष्टाशून्यरादरु.॥51॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
निःस्वाध्यायवषट्कारं निष्क्रियं धर्मवर्जितम् ।
वायुप्रकोपात् त्रैलोक्यं निरयस्थमिवाभवत् ॥ ५२ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
निःस्वाध्यायवषट्कारं निष्क्रियं धर्मवर्जितम् ।
वायुप्रकोपात् त्रैलोक्यं निरयस्थमिवाभवत् ॥ ५२ ॥
निःस्वाध्यायवषट्कारं निष्क्रियं धर्मवर्जितम् ।
वायुप्रकोपास्त्रॆೖलोक्यं निरयस्थमिवाभवत् ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘तीनों लोकोंमें न कहीं वेदोंका स्वाध्याय होता था और न यज्ञ । सारे धर्म-कर्म बन्द हो गये । त्रिभुवनके प्राणी ऐसे कष्ट पाने लगे, मानो नरकमें गिर गये हों ॥ ५२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
मूरु लोकगळल्लि वेदाध्ययन, यज्ञगळु नडॆयदन्तागि ऎल्ल धर्म कर्म निन्तुहोदुवु. त्रिभुवनद प्राणिगळु नरकदल्लि बिद्दन्तॆ यातनॆ अनुभविसतॊडगिदरु.॥52॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ततः प्रजाः सगन्धर्वाः सदेवासुरमानुषाः ।
प्रजापतिं समाधावन् दुःखिताश्च सुखेच्छया ॥ ५३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ततः प्रजाः सगन्धर्वाः सदेवासुरमानुषाः ।
प्रजापतिं समाधावन् दुःखिताश्च सुखेच्छया ॥ ५३ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘तब गन्धर्व, देवता, असुर और मनुष्य आदि सभी प्रजा व्यथित हो सुख पानेकी इच्छासे प्रजापति ब्रह्माजीके पास दौड़ी गयी ॥ ५३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग गन्धर्वरु, देवतॆगळु, असुररु, मनुष्यरे आदि ऎल्ल प्रजॆयु व्यथितरागि, सुख पडॆयुव इच्छॆयिन्द प्रजापति ब्रह्मदेवर बळिगॆ ओडिदरु.॥53॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऊचुः प्राञ्जलयो देवा महोदरनिभोदराः ।
त्वया तु भगवन् सृष्टाः प्रजा नाथ चतुर्विधाः ॥ ५४ ॥
त्वया दत्तोऽयमस्माकमायुषः पवनः पतिः ।
सोऽस्मान् प्राणेश्वरो भूत्वा कस्मादेषोऽद्य सत्तम ॥ ५५ ॥
रुरोध दुःखं जनयन्नन्तःपुर इव स्त्रियः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ऊचुः प्राञ्जलयो देवा महोदरनिभोदराः ।
त्वया तु भगवन् सृष्टाः प्रजा नाथ चतुर्विधाः ॥ ५४ ॥
त्वया दत्तोऽयमस्माकमायुषः पवनः पतिः ।
सोऽस्मान् प्राणेश्वरो भूत्वा कस्मादेषोऽद्य सत्तम ॥ ५५ ॥
रुरोध दुःखं जनयन्नन्तःपुर इव स्त्रियः ।
अनुवाद (हिन्दी)
‘उस समय देवताओंके पेट इस तरह फूल गये थे, मानो उन्हें महोदरका रोग हो गया हो । उन्होंने हाथ जोड़कर कहा—‘भगवन्! स्वामिन्! आपने चार प्रकारकी प्रजाओंकी सृष्टि की है । आपने हम सबको हमारी आयुके अधिपतिके रूपमें वायुदेवको अर्पित किया है । साधुशिरोमणे! ये पवनदेव हमारे प्राणोंके ईश्वर हैं तो भी क्या कारण है कि आज इन्होंने अन्तःपुरमें स्त्रियोंकी भाँति हमारे शरीरके भीतर अपने संचारको रोक दिया है और इस प्रकार ये हमारे लिये दुःखजनक हो गये हैं ॥ ५४-५५ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग देवतॆगळ हॊट्टॆ महोदर रोगदन्तॆ उब्बिहोगित्तु. अवरु कैमुगिदुकॊण्डु भगवन्, स्वामि! नीवु नाल्कु रीतिय प्रजॆगळन्नु सृष्टिसिदॆ. नीवु नम्मॆल्लर आयुस्सिन अधिपति रूपदल्लि वायुदेवरिगॆ अर्पिसिदिरि. साधुशिरोमणिये! ई पवन देवनु नम्म प्राणगळ स्वामि यागिद्दरू इन्दु अवनु अन्तःपुरद स्त्रीयरन्तॆ नम्म शरीरदॊळगॆ तन्न सञ्चार निल्लिसिबिट्टिरुवनु हागू ई प्रकार इवनु नमगॆ दुःखजनकनागिद्दानॆ.॥54-55½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मात् त्वां शरणं प्राप्ता वायुनोपहता वयम् ॥ ५६ ॥
वायुसंरोधजं दुःखमिदं नो नुद दुःखहन् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तस्मात् त्वां शरणं प्राप्ता वायुनोपहता वयम् ॥ ५६ ॥
वायुसंरोधजं दुःखमिदं नो नुद दुःखहन् ।
अनुवाद (हिन्दी)
‘वायुसे पीड़ित होकर आज हमलोग आपकी शरणमें आये हैं । दुःखहारी प्रजापते! आप हमारे इस वायुरोधजनित दुःखको दूर कीजिये’ ॥ ५६ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वायुविनिन्द पीडितराद नावु निमगॆ शरणागिरुवॆवु, दुःखहारि प्रजापतिये! नीवु नम्म ई वायुरोधजनित दुःखवन्नु दूरगॊळिसु.॥56½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
एतत् प्रजानां श्रुत्वा तु प्रजानाथः प्रजापतिः ॥ ५७ ॥
कारणादिति चोक्त्वासौ प्रजाः पुनरभाषत ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
एतत् प्रजानां श्रुत्वा तु प्रजानाथः प्रजापतिः ॥ ५७ ॥
कारणादिति चोक्त्वासौ प्रजाः पुनरभाषत ।
अनुवाद (हिन्दी)
‘प्रजाजनोंकी यह बात सुनकर उनके पालक और रक्षक ब्रह्माजीने कहा—‘इसमें कुछ कारण है’ ऐसा कहकर वे प्रजाजनोंसे फिर बोले— ॥ ५७ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
प्रजॆगळ ई मातन्नु केळि अवर पालक, रक्षक ब्रह्मदेवरु हेळिदरु - ‘इदरल्लि एनो कारणविदॆ’ ऎन्दु तिळिसि प्रजॆगळल्लि पुनः हेळिदरु.॥57½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
यस्मिंश्च कारणे वायुश्चुक्रोध च रुरोध च ॥ ५८ ॥
प्रजाः शृणुध्वं तत् सर्वं श्रोतव्यं चात्मनः क्षमम् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
यस्मिंश्च कारणे वायुश्चुक्रोध च रुरोध च ॥ ५८ ॥
प्रजाः शृणुध्वं तत् सर्वं श्रोतव्यं चात्मनः क्षमम् ।
अनुवाद (हिन्दी)
‘प्रजाओ! जिस कारणको लेकर वायुदेवताने क्रोध और अपनी गतिका अवरोध किया है, उसे बताता हूँ, सुनो । वह कारण तुम्हारे सुनने योग्य और उचित है ॥
अनुवाद (कन्नड)
प्रजॆगळिरा! याव कारणदिन्द वायुदेवरु क्रोधगॊण्डु, तन्न गतियन्नु निल्लिसिरुवनु? इदन्नु हेळुत्तेनॆ, केळिरि. आ कारण केळुवुदु निमगॆ उचितवागिदॆ.॥58½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
पुत्रस्तस्यामरेशेन इन्द्रेणाद्य निपातितः ॥ ५९ ॥
राहोर्वचनमास्थाय ततः स कुपितोऽनिलः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
पुत्रस्तस्यामरेशेन इन्द्रेणाद्य निपातितः ॥ ५९ ॥
राहोर्वचनमास्थाय ततः स कुपितोऽनिलः ।
अनुवाद (हिन्दी)
‘आज देवराज इन्द्रने राहुकी बात सुनकर वायुके पुत्रको मार गिराया है, इसीलिये वे कुपित हो उठे हैं ॥
अनुवाद (कन्नड)
इन्दु देवेन्द्रनु राहुविन मातन्नु केळि वायुपुत्रनन्नु हॊडॆदु बीळिसिरुवनु, इदरिन्द अवनु कुपितनागिरुवनु.॥59½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अशरीरः शरीरेषु वायुश्चरति पालयन् ॥ ६० ॥
शरीरं हि विना वायुं समतां याति दारुभिः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अशरीरः शरीरेषु वायुश्चरति पालयन् ॥ ६० ॥
शरीरं हि विना वायुं समतां याति दारुभिः ।
अनुवाद (हिन्दी)
‘वायुदेव स्वयं शरीर धारण न करके समस्त शरीरोंमें उनकी रक्षा करते हुए विचरते हैं । वायुके बिना यह शरीर सूखे काठके समान हो जाता है ॥ ६० १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वायुदेवरु स्वतः शरीर धरिसदॆये समस्त शरीरगळल्लि अदन्नु रक्षिसुत्ता सञ्चरिसुत्तानॆ. वायुविल्लदिद्दरॆ ई शरीर ऒणगिद कट्टिगॆयन्तागुवुदु.॥60½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
वायुः प्राणः सुखं वायुर्वायुः सर्वमिदं जगत् ॥ ६१ ॥
वायुना सम्परित्यक्तं न सुखं विन्दते जगत् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
वायुः प्राणः सुखं वायुर्वायुः सर्वमिदं जगत् ॥ ६१ ॥
वायुना सम्परित्यक्तं न सुखं विन्दते जगत् ।
वायुः प्राणः सुखं वायुः वायुः सर्वमिदञ्जगत् ॥
वायुना सम्परित्यक्तं न सुखं विन्दते जगत् ।
अनुवाद (हिन्दी)
‘वायु ही सबका प्राण है । वायु ही सुख है और वायु ही यह सम्पूर्ण जगत् है । वायुसे परित्यक्त होकर जगत् कभी सुख नहीं पा सकता ॥ ६१ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वायुवे ऎल्लर प्राण मत्तु सुख आगिद्दानॆ, वायुवे ई इडी जगत्तागिद्दानॆ. वायुवन्नु बिट्टु जगत्तु ऎन्दू सुखियागलारदु.॥61½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
अद्यैव च परित्यक्तं वायुना जगदायुषा ॥ ६२ ॥
अद्यैव ते निरुच्छ्वासाः काष्ठकुड्योपमाः स्थिताः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अद्यैव च परित्यक्तं वायुना जगदायुषा ॥ ६२ ॥
अद्यैव ते निरुच्छ्वासाः काष्ठकुड्योपमाः स्थिताः ।
अनुवाद (हिन्दी)
‘वायु ही जगत् की आयु है । इस समय वायुने संसारके प्राणियोंको त्याग दिया है, इसलिये वे सब-के-सब निष्प्राण होकर काठ और दीवारके समान हो गये हैं ॥ ६२ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वायुवे जगत्तिन आयुस्सु आगिद्दानॆ. ईग वायुवु प्रपञ्चद प्राणिगळन्नु त्यजिसिरुवनु. इदरिन्द अवरॆल्लरू निष्प्राणरागि कट्टिगॆ, गोडॆगळन्तॆ आगिद्दारॆ.॥62½॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
तद् यामस्तत्र यत्रास्ते मारुतो रुक्प्रदो हि नः ।
मा विनाशं गमिष्याम अप्रसाद्यादितेः सुताः ॥ ६३ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तद् यामस्तत्र यत्रास्ते मारुतो रुक्प्रदो हि नः ।
मा विनाशं गमिष्याम अप्रसाद्यादितेः सुताः ॥ ६३ ॥
तद्यामस्तत्र यत्रास्ते मारुतो रुक्प्रदो हि नः ।
मा विनाशं गमिष्यामि अप्रसाद्यादितेः सुताः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘अदिति-पुत्रो! अतः अब हमें उस स्थानपर चलना चाहिये, जहाँ हम सबको पीड़ा देनेवाले वायुदेव छिपे बैठे हैं । कहीं ऐसा न हो कि उन्हें प्रसन्न किये बिना हम सबका विनाश हो जाय’ ॥ ६३ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अदिति पुत्ररे! ईग नावु ऎल्लरन्नु पीडिसुव वायुदेवरु अडगि कुळितल्लिगॆ होगबेकु. अवनन्नु सन्तोषगॊळिसदॆ ऎल्लर विनाश आगदिरलि.॥63॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ततः प्रजाभिः सहितः प्रजापतिः
सदेवगन्धर्वभुजङ्गगुह्यकैः ।
जगाम तत्रास्यति यत्र मारुतः
सुतं सुरेन्द्राभिहतं प्रगृह्य सः ॥ ६४ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ततः प्रजाभिः सहितः प्रजापतिः
सदेवगन्धर्वभुजङ्गगुह्यकैः ।
जगाम तत्रास्यति यत्र मारुतः
सुतं सुरेन्द्राभिहतं प्रगृह्य सः ॥ ६४ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘तदनन्तर देवता, गन्धर्व, नाग और गुह्यक आदि प्रजाओंको साथ ले प्रजापति ब्रह्माजी उस स्थानपर गये, जहाँ वायुदेव इन्द्रद्वारा मारे गये अपने पुत्रको लेकर बैठे हुए थे ॥ ६४ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अनन्तर देवतॆगळु, गन्धर्वरु, नागरु, गुह्यकरे मॊदलाद प्रजॆगळन्नु करॆदुकॊण्डु प्रजापति ब्रह्मनु वायुदेवनु इन्द्रनिन्द हॊडॆयल्पट्ट तन्न मगनन्नॆत्तिकॊण्डु कुळितल्लिगॆ बन्दनु.॥64॥
विश्वास-प्रस्तुतिः
ततोऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं
सुतं तदोत्सङ्गगतं सदागतेः ।
चतुर्मुखो वीक्ष्य कृपामथाकरोत्
सदेवगन्धर्वर्षियक्षराक्षसैः ॥ ६५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ततोऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं
सुतं तदोत्सङ्गगतं सदागतेः ।
चतुर्मुखो वीक्ष्य कृपामथाकरोत्
सदेवगन्धर्वर्षियक्षराक्षसैः ॥ ६५ ॥
ततोऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं
सुतं तदोत्सङ्गगतं सदागतेः ।
चतुर्मुखो वीक्ष्य कृपामथाकरोत्
सदेवगन्धर्वऋषियक्षराक्षसैः ॥
अनुवाद (हिन्दी)
‘तत्पश्चात् चतुर्मुख ब्रह्माजीने देवताओं, गन्धर्वों, ऋषियों तथा यक्षोंके साथ वहाँ पहुँचकर वायुदेवताकी गोदमें सोये हुए उनके पुत्रको देखा, जिसकी अङ्गकान्ति सूर्य, अग्नि और सुवर्णके समान प्रकाशित हो रही थी । उसकी वैसी दशा देखकर ब्रह्माजीको उसपर बड़ी दया आयी’ ॥ ६५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
बळिक ब्रह्मदेवरु देवता, गन्धर्व, ऋषि, यक्ष, राक्षसरॊन्दिगॆ अल्लिगॆ होगि वायुदेवर तॊडॆ यल्लि मलगिद अवन पुत्रनन्नु नोडिदरु. अवन अङ्गकान्तियु सूर्याग्नियन्तॆ प्रकाशिसुत्तित्तु. मगुविन अन्तह स्थितियन्नु नोडि ब्रह्मदेवरिगॆ तुम्बा दयॆ उण्टायितु.॥65॥
समाप्तिः
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः ॥ ३५ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके उत्तरकाण्डमें पैंतीसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ३५ ॥
अनुवाद (समाप्तिः) (कन्नड)
श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद उत्तर काण्डदल्लि मूवत्तैदनॆय सर्ग पूर्णवायितु. ॥35॥