०३४ वालि-जयः

[चतुस्त्रिंशः सर्गः]

सर्वाष् टीकाः
भागसूचना
  1. वालीके द्वारा रावणका पराभव तथा रावणका उन्हें अपना मित्र बनाना
विश्वास-प्रस्तुतिः

अर्जुनेन विमुक्तस्तु रावणो राक्षसाधिपः ।
चचार पृथिवीं सर्वामनिर्विण्णस्तथा कृतः ॥ १ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अर्जुनेन विमुक्तस्तु रावणो राक्षसाधिपः ।
चचार पृथिवीं सर्वामनिर्विण्णस्तथा कृतः ॥ १ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

अर्जुनसे छुटकारा पाकर राक्षसराज रावण निर्वेदरहित हो पुनः सारी पृथ्वीपर विचरण करने लगा ॥ १ ॥

अनुवाद (कन्नड)

राघव! अर्जुननिन्द बिडुगडॆ हॊन्दि रावणनु खेदविल्लदवनागि पुनः पृथिवियल्लि सञ्चरिस तॊडगिदनु.॥1॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते यं बलाधिकम् ।
रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति दर्पितः ॥ २ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते यं बलाधिकम् ।
रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति दर्पितः ॥ २ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

राक्षस हो या मनुष्य, जिसको भी वह बलमें बढ़ा-चढ़ा सुनता था, उसीके पास पहुँचकर अभिमानी रावण उसे युद्धके लिये ललकारता था ॥ २ ॥

अनुवाद (कन्नड)

भूमण्डलदल्लि अधिक बलविरुव राक्षसनागली, मनुष्यनागली, अवन बळिगॆ होगि युद्धक्कागि आह्वानिसुत्तिद्दनु.॥2॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततः कदाचित् किष्किन्धां नगरीं वालिपालिताम् ।
गत्वाऽऽह्वयति युद्धाय वालिनं हेममालिनम् ॥ ३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततः कदाचित् किष्किन्धां नगरीं वालिपालिताम् ।
गत्वाऽऽह्वयति युद्धाय वालिनं हेममालिनम् ॥ ३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

तदनन्तर एक दिन वह वालीद्वारा पालित किष्किन्धापुरीमें जाकर सुवर्णमालाधारी वालीको युद्धके लिये ललकारने लगा ॥ ३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अनन्तर ऒन्दु दिन अवनु वालियिन्द पालितवाद किष्किन्धॆगॆ होगि सुवर्णमालाधारी वालियन्नु युद्धक्कागि आह्वानिसिदनु.॥3॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततस्तु वानरामात्यास्तारस्तारापिता प्रभुः ।
उवाच वानरो वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम् ॥ ४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततस्तु वानरामात्यास्तारस्तारापिता प्रभुः ।
उवाच वानरो वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम् ॥ ४ ॥


ततस्तु वानरामात्यस्तारस्तारापिता प्रभुः ।
उवाच वानरो वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम् ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उस समय युद्धकी इच्छासे आये हुए रावणसे वालीके मन्त्री तार, ताराके पिता सुषेण तथा युवराज अङ्गद एवं सुग्रीवने कहा— ॥ ४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आग युद्धद इच्छॆयिन्द बन्दिरुव रावणनल्लि वालिय मन्त्रि तार, तारापित सुषेण, युवराज अङ्गद हागू सुग्रीवनु हेळिदरु.॥4॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

राक्षसेन्द्र गतो वाली यस्ते प्रतिबलो भवेत् ।
कोऽन्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः प्लवङ्गमः ॥ ५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

राक्षसेन्द्र गतो वाली यस्ते प्रतिबलो भवेत् ।
कोऽन्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः प्लवङ्गमः ॥ ५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘राक्षसराज! इस समय वाली तो बाहर गये हुए हैं । वे ही आपकी जोड़के हो सकते हैं । दूसरा कौन वानर आपके सामने ठहर सकता है ॥ ५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

राक्षसेन्द्रने! ईग वालियु हॊरगॆ होगिरुवनु. अवनन्नु बिट्टु बेरॆ याव वानरनु निन्न ऎदुरिगॆ निल्लबल्लनु? अवने निनगॆ सरिसमाननागबल्लनु.॥5॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

चतुर्भ्योऽपि समुद्रेभ्यः सन्ध्यामन्वास्य रावण ।
इदं मुहूर्तमायाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम् ॥ ६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

चतुर्भ्योऽपि समुद्रेभ्यः सन्ध्यामन्वास्य रावण ।
इदं मुहूर्तमायाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम् ॥ ६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘रावण! चारों समुद्रोंसे सन्ध्योपासन करके वाली अब आते ही होंगे । आप दो घड़ी ठहर जाइये ॥ ६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

रावण! नाल्कु समुद्रगळल्लियू सन्ध्योपासनॆ माडुव वालियु ईगले बरुवनु. नीनु स्वल्प हॊत्तु इल्लिये इरु.॥6॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एतानस्थिचयान् पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः ।
युद्धार्थिनामिमे राजन् वानराधिपतेजसा ॥ ७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एतानस्थिचयान् पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः ।
युद्धार्थिनामिमे राजन् वानराधिपतेजसा ॥ ७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘राजन्! देखिये, ये जो शङ्खके समान उज्ज्वल हड्डियोंके ढेर लग रहे हैं, ये वालीके साथ युद्धकी इच्छासे आये हुए आप-जैसे वीरोंके ही हैं । वानरराज वालीके तेजसे ही इन सबका अन्त हुआ है ॥ ७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

राजने! नोडु, ई शङ्खदन्तॆ बॆळ्ळगॆ इरुव ऎलुबिन राशियु वालियॊडनॆ युद्धद इच्छॆयिन्द बन्दिरुव निन्नन्तह वीररद्दागिदॆ. वानरराज वालिय तेजदिन्द इवरॆल्लर अन्त्यवागिदॆ.॥7॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

यद्वामृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस ।
तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम् ॥ ८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

यद्वामृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस ।
तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम् ॥ ८ ॥


युद्वामृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस ।
तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम् ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘राक्षस रावण! यदि आपने अमृतका रस पी लिया हो तो भी जब आप वालीसे टक्कर लेंगे, तब वही आपके जीवनका अन्तिम क्षण होगा ॥ ८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

राक्षस रावणने! नीनु अमृतपान माडिद्दरू वालियॊडनॆ युद्ध माडिदाग अदे निन्न जीवनद कॊनॆय गळिगॆयागुवुदु.॥8॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पश्येदानीं जगच्चित्रमिमं विश्रवसः सुत ।
इदं मुहूर्तं तिष्ठस्व दुर्लभं ते भविष्यति ॥ ९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पश्येदानीं जगच्चित्रमिमं विश्रवसः सुत ।
इदं मुहूर्तं तिष्ठस्व दुर्लभं ते भविष्यति ॥ ९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘विश्रवाकुमार! वाली सम्पूर्ण आश्चर्यके भण्डार हैं । आप इस समय इनका दर्शन करेंगे । केवल इसी मुहूर्ततक उनकी प्रतीक्षाके लिये ठहरिये; फिर तो आपके लिये जीवन दुर्लभ हो जायगा ॥ ९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

विश्रवस्सुकुमार! वालियु समस्त आश्चर्यद भण्डारवागिद्दानॆ. ईग नीनु अवन दर्शन माडुवॆ. केवल इदे मुहूर्तदवरॆगॆ प्रतीक्षॆ माडु, मत्तॆ निन्न जीवन दुर्लभवादीतु.॥9॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम् ।
वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिष्ठमिव पावकम् ॥ १० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम् ।
वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिष्ठमिव पावकम् ॥ १० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘अथवा यदि आपको मरनेके लिये बहुत जल्दी लगी हो तो दक्षिण समुद्रके तटपर चले जाइये । वहाँ आपको पृथ्वीपर स्थित हुए अग्निदेवके समान वालीका दर्शन होगा’ ॥ १० ॥

अनुवाद (कन्नड)

इल्लवे निनगॆ सायलु बहळ अवसरविद्दरॆ दक्षिण समुद्रद तीरक्कॆ होगु. अल्लि निनगॆ पृथिवियल्लि स्थितनाद यज्ञेश्वरनन्तह वालिय दर्शनवागबहुदु.॥10॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो लोकरावणः ।
पुष्पकं तत् समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ॥ ११ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो लोकरावणः ।
पुष्पकं तत् समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ॥ ११ ॥


स तु तारं विनिर्भर्स्य रावणो लोकरावणः ।
पुष्पकं तत्समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ॥

अनुवाद (हिन्दी)

तब लोकोंको रुलानेवाले रावणने तारको भला-बुरा कहकर पुष्पकविमानपर आरूढ़ हो दक्षिण समुद्रकी ओर प्रस्थान किया ॥ ११ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आग जगत्तन्नु अळुवन्तॆ माडुव रावणनु तारनन्नु निन्दिसि पुष्पक विमानवन्नेरि दक्षिण समुद्रद कडॆगॆ तॆरळिदनु.॥11॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् ।
रावणो वालिनं दृष्ट्वा सन्ध्योपासनतत्परम् ॥ १२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् ।
रावणो वालिनं दृष्ट्वा सन्ध्योपासनतत्परम् ॥ १२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वहाँ रावणने सुवर्णगिरिके समान ऊँचे वालीको संध्योपासन करते हुए देखा । उनका मुख प्रभातकालके सूर्यकी भाँति अरुण प्रभासे उद्भासित हो रहा था ॥ १२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अल्लि रावणनु सुवर्णगिरियन्तह ऎत्तरविरुव वालियु सन्ध्योपासनॆ माडुत्तिरुवुदन्नु नोडिदनु. अवन मुखवु प्रभात सूर्यनन्तॆ अरुण प्रभॆयिन्द हॊळॆयुत्तित्तु.॥12॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पुष्पकादवरुह्याथ रावणोऽञ्जनसन्निभः ।
ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमव्रजत् ॥ १३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पुष्पकादवरुह्याथ रावणोऽञ्जनसन्निभः ।
ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमव्रजत् ॥ १३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उन्हें देखकर काजलके समान काला रावण पुष्पकसे उतर पड़ा और वालीको पकड़नेके लिये जल्दी-जल्दी उनकी ओर बढ़ने लगा । उस समय वह अपने पैरोंकी आहट नहीं होने देता था ॥ १३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अवनन्नु नोडि काडिगॆयन्तॆ कप्पाद रावणनु पुष्पक विमानदिन्द इळिदु, कालिन सप्पळवागदन्तॆ बेग-बेगने वालियन्नु हिडियलु मुन्दरिदनु.॥13॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

यदृच्छया तदा दृष्टो वालिनापि स रावणः ।
पापाभिप्रायकं दृष्ट्वा चकार न तु सम्भ्रमम् ॥ १४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

यदृच्छया तदा दृष्टो वालिनापि स रावणः ।
पापाभिप्रायकं दृष्ट्वा चकार न तु सम्भ्रमम् ॥ १४ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

दैवयोगसे वालीने भी रावणको देख लिया; किंतु वे उसके पापपूर्ण अभिप्रायको जानकर भी घबराये नहीं ॥ १४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

दैवयोगदिन्द वालियू रावणनन्नु नोडिदरू अवन पापपूर्ण अभिप्रायवन्नु तिळिदरू गाबरिगॊळ्ळलिल्ल.॥14॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

शशमालक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा ।
न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम् ॥ १५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

शशमालक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा ।
न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम् ॥ १५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे सिंह खरगोशको और गरुड़ सर्पको देखकर भी उसकी परवा नहीं करता, उसी प्रकार वालीने पापपूर्ण विचार रखनेवाले रावणको देखकर भी चिन्ता नहीं की ॥ १५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

सिंहवु मॊलवन्नु, गरुडनु सर्पवन्नु नोडियू अदर परिवॆ माडदन्तॆये वालियु पापपूर्ण विचारवुळ्ळ रावणनन्नु नोडियू चिन्तिसलिल्ल.॥15॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

जिघृक्षमाणमायान्तं रावणं पापचेतसम् ।
कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन् महार्णवान् ॥ १६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

जिघृक्षमाणमायान्तं रावणं पापचेतसम् ।
कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन् महार्णवान् ॥ १६ ॥


जिघृक्षमाण मायान्तं रावणं पापचेतसम् ।
कक्षावलम्बनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन्महार्णवान् ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उन्होंने यह निश्चय कर लिया था कि जब पापात्मा रावण मुझे पकड़नेकी इच्छासे निकट आयेगा, तब मैं इसे काँखमें दबाकर लटका लूँगा और इसे लिये-दिये शेष तीन महासागरोंपर भी हो आऊँगा ॥ १६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

पापात्मा रावणनु नन्नन्नु हिडियलु हत्तिर बन्दाग नानु इवनन्नु कङ्कुळल्लि अदुमि हिडिदु, इवनन्नु ऎत्तिकॊण्डे उळिद मूरु महासागरगळिगॆ होगुवॆनु ऎन्दु निश्चयिसिदनु.॥16॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसदूरुकराम्बरम् ।
लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम् ॥ १७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसदूरुकराम्बरम् ।
लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम् ॥ १७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इसकी जाँघ, हाथ-पैर और वस्त्र खिसकते होंगे । यह मेरी काँखमें दबा होगा और उस दशामें लोग मेरे शत्रुको गरुड़के पंजेमें दबे हुए सर्पके समान लटकते देखेंगे ॥ १७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

गरुडनिन्द हिडियल्पट्ट सर्पदन्तॆ शत्रुवाद इवनु नन्न कङ्कुळिनल्लिद्दु नेताडुत्तिरुव तॊडॆ, तोळु, वस्त्रगळिन्द कूडि जोतु बिद्दिरुवुदन्नु लोकद जनरु नोडुवन्तागलि.॥17॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

इत्येवं मतिमास्थाय वाली मौनमुपास्थितः ।
जपन् वै नैगमान् मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव ॥ १८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

इत्येवं मतिमास्थाय वाली मौनमुपास्थितः ।
जपन् वै नैगमान् मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव ॥ १८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

ऐसा निश्चय करके वाली मौन ही रहे और वैदिकमन्त्रोंका जप करते हुए गिरिराज सुमेरुकी भाँति खड़े रहे ॥ १८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

हीगॆ निश्चयिसि मौनवागिद्द वालियु वैदिक मन्त्रगळन्नु जपिसुत्ता गिरिराज सुमेरुविनन्तॆ निश्चलवागि कुळित्तिद्दनु.॥18॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ ।
प्रयत्नवन्तौ तत् कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ ॥ १९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ ।
प्रयत्नवन्तौ तत् कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ ॥ १९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इस प्रकार बलके अभिमानसे भरे हुए वे वानरराज और राक्षसराज दोनों एक-दूसरेको पकड़ना चाहते थे । दोनों ही इसके लिये प्रयत्नशील थे और दोनों ही वह काम बनानेकी घातमें लगे थे ॥ १९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

हीगॆ बलाभिमानदिन्द तुम्बिद आ वानरराज मत्तु राक्षसराज इब्बरू परस्पर हिडियलु बयसुत्तिद्दरु. इब्बरू तम्म कार्यसाधनॆगागि प्रयत्नशीलरागिद्दरु.॥19॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

हस्तग्राहं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् ।
पराङ्मुखोऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः ॥ २० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

हस्तग्राहं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् ।
पराङ्मुखोऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः ॥ २० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

रावणके पैरोंकी हलकी-सी आहटसे वाली यह समझ गये कि अब रावण हाथ बढ़ाकर मुझे पकड़ना चाहता है । फिर तो दूसरी ओर मुँह किये होनेपर भी वालीने उसे उसी तरह सहसा पकड़ लिया, जैसे गरुड़ सर्पको दबोच लेता है ॥ २० ॥

अनुवाद (कन्नड)

रावणन कालिन सप्पळदिन्द रावणनु मुन्दरिदु नन्नन्नु हिडियलु बयसुत्तिरुव नॆन्दु तिळिद वालियु हिन्दॆ नोडदॆये गरुडनु सर्पवन्नु हिडियुवन्तॆ हिडिदुकॊण्डनु.॥20॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः ।
खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ॥ २१ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः ।
खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ॥ २१ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

पकड़नेकी इच्छावाले उस राक्षसराजको वालीने स्वयं ही पकड़कर अपनी काँखमें लटका लिया और बड़े वेगसे वे आकाशमें उछले ॥ २१ ॥

अनुवाद (कन्नड)

हिडियुव इच्छॆयुळ्ळ राक्षसराजनन्नु वालिये स्वतः हिडिदु तन्न बगलल्लि अदुमि हिडिदुकॊण्डु वेगवागि आकाशक्कॆ नॆगॆदनु.॥21॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तं च पीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः ।
जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ॥ २२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तं च पीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः ।
जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ॥ २२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

रावण अपने नखोंसे बारम्बार वालीको बकोटता और पीड़ा देता रहा, तो भी जैसे वायु बादलोंको उड़ा ले जाती है, उसी प्रकार वाली रावणको बगलमें दबाये लिये फिरते थे ॥ २२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

रावणनु उगुरुगळिन्द पदे-पदे वालियन्नु परचुत्तिद्दरू, गाळियु मोडगळन्नु हारिसिकॊण्डु होगुवन्तॆ वालियु रावणनन्नु कङ्कुळल्लिट्टुकॊण्डु तिरुगाडतॊडगिदनु.॥22॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणे दशानने ।
मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः ॥ २३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणे दशानने ।
मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः ॥ २३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इस प्रकार रावणके हर लिये जानेपर उसके मन्त्री उसे वालीसे छुड़ानेके लिये कोलाहल करते हुए उनके पीछे-पीछे दौड़ते रहे ॥ २३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

हीगॆ रावणनु अपहरिसल्पट्टाग अवन मन्त्रिगळु वालियिन्द अवनन्नु बिडिसलु बॊब्बिडुत्ता अवन हिन्दॆ-हिन्दॆ ओडिदरु.॥23॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजतेऽम्बरमध्यगः ।
अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान् ॥ २४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजतेऽम्बरमध्यगः ।
अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान् ॥ २४ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

पीछे-पीछे राक्षस चलते थे और आगे-आगे वाली । इस अवस्थामें वे आकाशके मध्यभागमें पहुँचकर मेघसमूहोंसे अनुगत हुए आकाशवर्ती अंशुमाली सूर्यके समान शोभा पाते थे ॥ २४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मुन्दॆ वालियु होगुत्तिद्दरॆ हिन्दॆ-हिन्दॆ राक्षसरु बरुत्तिद्दरु. इन्तह स्थितियल्लि आकाशद मध्यक्कॆ तलुपिदाग वालियु मेघमण्डलदिन्द अनुसरिसल्पडुव सूर्यनन्तॆ शोभिसुत्तिद्दनु.॥24॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तेऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं राक्षसोत्तमाः ।
तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः ॥ २५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तेऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं राक्षसोत्तमाः ।
तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः ॥ २५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वे श्रेष्ठ राक्षस बहुत प्रयत्न करनेपर भी वालीके पासतक न पहुँच सके । उनकी भुजाओं और जाँघोंके वेगसे उत्पन्न हुई वायुके थपेड़ोंसे थककर वे खड़े हो गये ॥ २५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आ श्रेष्ठ राक्षसरु बहळ प्रयत्निसिदरू वालिय बळिगॆ तलुपदादरु. अवन भुज, तॊडॆगळ वेगदिन्द उण्टाद वायुविन हॊडॆतक्कॆ बळलि अवरु निन्तुबिट्टरु.॥25॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

वालिमार्गादपाक्रामन् पर्वतेन्द्रापि गच्छतः ।
किं पुनर्जीवनप्रेप्सुर्बिभ्रद् वै मांसशोणितम् ॥ २६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

वालिमार्गादपाक्रामन् पर्वतेन्द्रापि गच्छतः ।
किं पुनर्जीवनप्रेप्सुर्बिभ्रद् वै मांसशोणितम् ॥ २६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वालीके मार्गसे उड़ते हुए बड़े-बड़े पर्वत भी हट जाते थे; फिर रक्त-मांसमय शरीर धारण करनेवाला और जीवनकी रक्षा चाहनेवाला प्राणी उनके मार्गसे हट जाय, इसके लिये तो कहना ही क्या है ॥ २६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

वालिय मार्गदिन्द हाराडुत्तिरुव पर्वतगळू दूरागुत्तिद्दवु. मत्तॆ रक्त-मांसमय शरीरधारी प्राणि अवन दारियिन्द दूर उळियुवुदरल्लि हेळुवुदेनिदॆ.॥26॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अपक्षिगणसम्पातान् वानरेन्द्रो महाजवः ।
क्रमशः सागरान् सर्वान् सन्ध्याकालमवन्दत ॥ २७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अपक्षिगणसम्पातान् वानरेन्द्रो महाजवः ।
क्रमशः सागरान् सर्वान् सन्ध्याकालमवन्दत ॥ २७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जितनी देरमें वाली समुद्रोंतक पहुँचते थे, उतनी देरमें तीव्रगामी पक्षियोंके समूह भी नहीं पहुँच पाते थे । उन महावेगशाली वानरराजने क्रमशः सभी समुद्रोंके तटपर पहुँचकर संध्या-वन्दन किया ॥ २७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

वालियु समुद्रगळवरॆगॆ तलुपुवष्टरल्लि तीव्रगामि पक्षिगळू तलुपुत्तिरलिल्ल. आ महावेगशाली वानरराजनु क्रमवागि ऎल्ल समुद्र तीरगळल्लि होगि सन्ध्यावन्दनॆ माडिदनु.॥27॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

सम्पूज्यमानो यातस्तु खचरैः खचरोत्तमः ।
पश्चिमं सागरं वाली आजगाम सरावणः ॥ २८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

सम्पूज्यमानो यातस्तु खचरैः खचरोत्तमः ।
पश्चिमं सागरं वाली आजगाम सरावणः ॥ २८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

समुद्रोंकी यात्रा करते हुए आकाशचारियोंमें श्रेष्ठ वालीकी सभी खेचर प्राणी पूजा एवं प्रशंसा करते थे । वे रावणको बगलमें दबाये हुए पश्चिम समुद्रके तटपर आये ॥ २८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

समुद्रगळ यात्रॆ माडुत्ता आकाश चारिगळल्लि श्रेष्ठवालियन्नु ऎल्ल खेचर प्राणिगळु पूजिसुत्ता प्रशंसिसुत्तिद्दरु. अवनु रावणनन्नु बगलल्लि अदुमि हिडिदु पश्चिम समुद्र तीरक्कॆ बन्दनु.॥28॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तस्मिन् सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः ।
उत्तरं सागरं प्रायाद् वहमानो दशाननम् ॥ २९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तस्मिन् सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः ।
उत्तरं सागरं प्रायाद् वहमानो दशाननम् ॥ २९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वहाँ स्नान, संध्योपासन और जप करके वे वानरवीर दशाननको लिये-दिये उत्तर समुद्रके तटपर जा पहुँचे ॥ २९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अल्लि स्नान, सन्ध्योपासनॆ, जप माडि आ वानर वीरनु दशानननन्नु ऎत्तिकॊण्डे उत्तर समुद्र तडिगॆ बन्दनु.॥29॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः ।
वायुवच्च मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा ॥ ३० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः ।
वायुवच्च मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा ॥ ३० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वायु और मनके समान वेगवाले वे महावानर वाली कई सहस्र योजनतक रावणको ढोते रहे । फिर अपने उस शत्रुके साथ ही वे उत्तर समुद्रके किनारे गये ॥

अनुवाद (कन्नड)

वायु, मनस्सिनन्तॆ वेगवुळ्ळ आ महावानर वालियु ऎष्टो साविर योजन रावणनन्नु हॊत्तुकॊण्डे इद्दनु. मत्तॆ तन्न शत्रुविनॊन्दिगॆ अवनु उत्तर समुद्रद तीरक्कॆ बन्दनु.॥30॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् ।
वहमानोऽगमद् वाली पूर्वं वै स महोदधिम् ॥ ३१ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् ।
वहमानोऽगमद् वाली पूर्वं वै स महोदधिम् ॥ ३१ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उत्तरसागरके तटपर संध्योपासना करके दशाननका भार वहन करते हुए वाली पूर्व दिशावर्ती महासागरके किनारे गये ॥ ३१ ॥

अनुवाद (कन्नड)

उत्तर सागर तीरदल्लि सन्ध्योपासनॆ माडि दशानननन्नु हॊत्तुकॊण्डे वालियु पूर्वदिक्किन महासागर तडिगॆ बन्दनु.॥31॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य वासविः स हरीश्वरः ।
किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत् ॥ ३२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य वासविः स हरीश्वरः ।
किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत् ॥ ३२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वहाँ भी संध्योपासना सम्पन्न करके वे इन्द्रपुत्र वानरराज वाली दशमुख रावणको बगलमें दबाये फिर किष्किन्धापुरीके निकट आये ॥ ३२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अल्लियू सन्ध्योपासनॆ मुगिसि आ इन्द्रपुत्र वानरराज वालियु दशमुख रावणनन्नु बगलल्लि अदुमि हिडिदुकॊण्डे किष्किन्धॆय बळिगॆ बन्दनु.॥32॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

चतुर्ष्वपि समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः ।
रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवनेऽपतत् ॥ ३३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

चतुर्ष्वपि समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः ।
रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवनेऽपतत् ॥ ३३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इस तरह चारों समुद्रोंमें संध्योपासनाका कार्य पूरा करके रावणको ढोनेके कारण थके हुए वानरराज वाली किष्किन्धाके उपवनमें आ पहुँचे ॥ ३३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

हीगॆ नाल्कू समुद्रगळल्लि सन्ध्योपासना कार्यमुगिसि रावणनन्नु हॊत्तद्दरिन्द बळलिद वानरराज वालियु किष्किन्धॆय उपवनक्कॆ बन्दनु.॥33॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात् कपिसत्तमः ।
कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन् रावणं मुहुः ॥ ३४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात् कपिसत्तमः ।
कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन् रावणं मुहुः ॥ ३४ ॥


रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः ।
कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन् रावणं महुः ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वहाँ आकर उन कपिश्रेष्ठने रावणको अपनी काँखसे छोड़ दिया और बारम्बार हँसते हुए पूछा—‘कहो जी, तुम कहाँसे आये हो’ ॥ ३४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अल्लिगॆ होगि कपिश्रेष्ठनु रावणनन्नु कङ्कुळ दिन्द बिट्टु, पदे-पदे नगुत्ता - अय्या! नीनु ऎल्लिन्द बन्दिरुवॆ? ऎन्दु केळिदनु.॥34॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

विस्मयं तु महद् गत्वा श्रमलोलनिरीक्षणः ।
राक्षसेन्द्रो हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

विस्मयं तु महद् गत्वा श्रमलोलनिरीक्षणः ।
राक्षसेन्द्रो हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

रावणकी आँखें श्रमके कारण चञ्चल हो रही थीं । वालीके इस अद्भुत पराक्रमको देखकर उसे महान् आश्चर्य हुआ और उस राक्षसराजने उन वानरराजसे इस प्रकार कहा— ॥ ३५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

बळलिकॆयिन्द रावणन कण्णुगळु चञ्चलवागिद्दवु. वालिय ई अद्भुत पराक्रमवन्नु नोडि अवनिगॆ आश्चर्यवागि आ राक्षसराजनु वानरराजनल्लि हीगॆ हेळिदनु.॥35॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रोऽस्मि रावणः ।
युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ॥ ३६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रोऽस्मि रावणः ।
युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ॥ ३६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘महेन्द्रके समान पराक्रमी वानरेन्द्र! मैं राक्षसेन्द्र रावण हूँ और युद्ध करनेकी इच्छासे यहाँ आया था, सो वह युद्ध तो आपसे मिल ही गया ॥ ३६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

महेन्द्रनन्तॆ पराक्रमी वानरेन्द्रने! नानु राक्षसेश्वर रावणनागिद्देनॆ. युद्धद इच्छॆयिन्द इल्लिगॆ बन्दिद्दॆ. आ युद्धवु निन्निन्द सिक्किये होयितु.॥36॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च ।
येनाहं पशुवद् गृह्य भ्रामितश्चतुरोऽर्णवान् ॥ ३७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च ।
येनाहं पशुवद् गृह्य भ्रामितश्चतुरोऽर्णवान् ॥ ३७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘अहो! आपमें अद्भुत बल है, अद्भुत पराक्रम है और आश्चर्यजनक गम्भीरता है । आपने मुझे पशुकी तरह पकड़कर चारों समुद्रोंपर घुमाया है ॥ ३७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अय्या! निन्नल्लि अद्भुत बल, पराक्रमविदॆ, आश्चर्यजनक गम्भीरतॆ इदॆ. नीनु नन्नन्नु पशुविनन्तॆ हिडिदुकॊण्डु नाल्कु समुद्रगळन्नु सुत्ताडिसिदॆ.॥37॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एवमश्रान्तवद् वीर शीघ्रमेव च वानर ।
मां चैवोद्वहमानस्तु कोऽन्यो वीरो भविष्यति ॥ ३८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एवमश्रान्तवद् वीर शीघ्रमेव च वानर ।
मां चैवोद्वहमानस्तु कोऽन्यो वीरो भविष्यति ॥ ३८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘वानरवीर! तुम्हारे सिवा दूसरा कौन ऐसा शूरवीर होगा, जो मुझे इस प्रकार बिना थके-माँदे शीघ्रतापूर्वक ढो सके ॥ ३८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

वानरवीरने! नीनल्लदॆ नन्नन्नु हीगॆ आयासविल्लदॆ शीघ्रवागि हॊरबल्लनु याव शूरवीर बेरॆ इरबहुदु.॥38॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा प्लवङ्गम ।
मनोऽनिलसुपर्णानां तव चात्र न संशयः ॥ ३९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा प्लवङ्गम ।
मनोऽनिलसुपर्णानां तव चात्र न संशयः ॥ ३९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘वानरराज! ऐसी गति तो मन, वायु और गरुड़—इन तीन भूतोंकी ही सुनी गयी है । निःसंदेह इस जगत् में चौथे आप भी ऐसे तीव्र वेगवाले हैं ॥ ३९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

वानर राजने! इन्तह गतियु मनस्सु, वायु, गरुड ई मूवरल्ले केळलागुत्तदॆ. ई जगत्तिनल्लि नाल्कनॆयव इन्तह तीव्र वेगशालि निःसन्देहवागि नीने आगिरुवॆ.॥39॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

सोऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि हरिपुङ्गव ।
त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः ॥ ४० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

सोऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि हरिपुङ्गव ।
त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः ॥ ४० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘कपिश्रेष्ठ! मैंने आपका बल देख लिया । अब मैं अग्निको साक्षी बनाकर आपके साथ सदाके लिये स्नेहपूर्ण मित्रता कर लेना चाहता हूँ ॥ ४० ॥

अनुवाद (कन्नड)

कपिश्रेष्ठने! नानु निन्न बल नोडिदॆ. ईग नानु अग्निसाक्षियागिसि निन्नॊन्दिगॆ सदाकाल स्नेहपूर्ण मित्रतॆयन्नु बयसुत्तिद्देनॆ.॥40॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् ।
सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर ॥ ४१ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् ।
सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर ॥ ४१ ॥


दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादन भोजनम् ।
सर्वमेवाभिभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर ॥

अनुवाद (हिन्दी)

‘वानरराज! स्त्री, पुत्र, नगर, राज्य, भोग, वस्त्र और भोजन—इन सभी वस्तुओंपर हम दोनोंका साझेका अधिकार होगा’ ॥ ४१ ॥

अनुवाद (कन्नड)

वानर राजने! पत्नी, पुत्र, नगर, राज्य, भोग, वस्त्र, भोजन इवॆल्ल वस्तुगळल्लि नम्मिब्बरिगू समान अधिकारविरुवुदु.॥41॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरिराक्षसौ ।
भ्रातृत्वमुपसम्पन्नौ परिष्वज्य परस्परम् ॥ ४२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरिराक्षसौ ।
भ्रातृत्वमुपसम्पन्नौ परिष्वज्य परस्परम् ॥ ४२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

तब वानरराज और राक्षसराज दोनोंने अग्नि प्रज्वलित करके एक-दूसरेको हृदयसे लगाकर आपसमें भाईचारेका सम्बन्ध जोड़ा ॥ ४२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आग वानरराज मत्तु राक्षसराज इब्बरू अग्नि प्रज्वलिसि परस्पर आलिङ्गिसिकॊण्डु तम्मल्लि सोदरत्व सम्बन्ध माडिकॊण्डरु.॥42॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ ।
किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव ॥ ४३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ ।
किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव ॥ ४३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

फिर वे दोनों वानर और राक्षस एक-दूसरेका हाथ पकड़े बड़ी प्रसन्नताके साथ किष्किन्धापुरीके भीतर गये, मानो दो सिंह किसी गुफामें प्रवेश कर रहे हों ॥ ४३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मत्तॆ अवरिब्बरू ऒब्बरु मत्तॊब्बर कै हिडिदुकॊण्डु सन्तोषवागि किष्किन्धापुरिगॆ, ऎरडु सिंहगळु यारदो गुहॆयन्नु प्रवेशिसुवन्तॆ ऒळहॊक्करु.॥43॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः ।
अमात्यैरागतैर्नीतस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः ॥ ४४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः ।
अमात्यैरागतैर्नीतस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः ॥ ४४ ॥


स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः ।
अमात्यैरागतैर्नीतस्त्रॆೖलोक्योत्सादनार्थिभिः ॥

अनुवाद (हिन्दी)

रावण वहाँ सुग्रीवकी तरह सम्मानित हो महीनेभर रहा । फिर तीनों लोकोंको उखाड़ फेंकनेकी इच्छा रखनेवाले उसके मन्त्री आकर उसे लिवा ले गये ॥ ४४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

रावणनु अल्लि सुग्रीवनन्तॆ सम्मानितनागि तिङ्गळॊन्दु उळिदनु. मत्तॆ मूरु लोकगळन्नु कित्तु बिसाडुव इच्छॆयुळ्ळ अवन मन्त्रिगळु बन्दु करॆदुकॊण्डु होदरु.॥44॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

एवमेतत् पुरा वृत्तं वालिना रावणः प्रभो ।
धर्षितश्च वृतश्चापि भ्राता पावकसन्निधौ ॥ ४५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

एवमेतत् पुरा वृत्तं वालिना रावणः प्रभो ।
धर्षितश्च वृतश्चापि भ्राता पावकसन्निधौ ॥ ४५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

प्रभो! इस प्रकार यह घटना पहले घटित हो चुकी है । वालीने रावणको हराया और फिर अग्निके समीप उसे अपना भाई बना लिया ॥ ४५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

प्रभो! हीगॆ ई घटनॆ मॊदलु घटिसित्तु. वालियु रावणनन्नु सोलिसि, मत्तॆ अग्निसाक्षियागिसि अवनन्नु तन्न सहोदरनन्नागिसिकॊण्डनु.॥45॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

बलमप्रतिमं राम वालिनोऽभवदुत्तमम् ।
सोऽपि त्वया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा ॥ ४६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

बलमप्रतिमं राम वालिनोऽभवदुत्तमम् ।
सोऽपि त्वया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा ॥ ४६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

श्रीराम! वालीमें बहुत अधिक और अनुपम बल था, परंतु आपने उसको भी अपनी बाणाग्निसे उसी तरह दग्ध कर डाला, जैसे आग पतिंगेको जला देती है ॥

अनुवाद (कन्नड)

श्रीराम! वालियल्लि अनुपम हॆच्चाद बलवित्तु. आदरॆ नीनु अवनन्नु तन्न बाणाग्नियिन्द बॆङ्कियु पतङ्गवन्नु सुट्टु हाकुवन्तॆ दग्धगॊळिसिरुवॆ.॥46॥

समाप्तिः

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः ॥ ३४ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके उत्तरकाण्डमें चौंतीसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ३४ ॥

अनुवाद (समाप्तिः) (कन्नड)

श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद उत्तरकाण्डदल्लि मूवत्तनाल्कनॆय सर्ग पूर्णवायितु. ॥34॥