००७ मालि-वधः

[सप्तमः सर्गः]

सर्वाष् टीकाः
भागसूचना
  1. भगवान् विष्णुद्वारा राक्षसोंका संहार और पलायन
विश्वास-प्रस्तुतिः

नारायणगिरिं ते तु गर्जन्तो राक्षसाम्बुदाः ।
अर्दयन्तोऽस्त्रवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदाः ॥ १ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

नारायणगिरिं ते तु गर्जन्तो राक्षसाम्बुदाः ।
अर्दयन्तोऽस्त्रवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदाः ॥ १ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

(अगस्त्यजी कहते हैं—रघुनन्दन!) जैसे बादल जलकी वर्षासे किसी पर्वतको आप्लावित करते हैं, उसी प्रकार गर्जना करते हुए वे राक्षसरूपी मेघ अस्त्ररूपी जलकी वर्षासे नारायणरूपी पर्वतको पीड़ित करने लगे ॥ १ ॥

अनुवाद (कन्नड)

(अहस्त्यरु हेळुत्तारॆ - रघुनन्दन !) मोडगळु मळॆसुरिसि बॆट्टवन्नु तोयिसुवन्तॆये गर्जिसुत्ता आ राक्षसरूपी मेघगळु अस्त्रगळ मळॆगळिन्द नारायणनन्नु पीडिसतॊडगिदरु.॥1॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

श्यामावदातस्तैर्विष्णुर्नीलैर्नक्तञ्चरोत्तमैः ।
वृतोऽञ्जनगिरीवायं वर्षमाणैः पयोधरैः ॥ २ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

श्यामावदातस्तैर्विष्णुर्नीलैर्नक्तञ्चरोत्तमैः ।
वृतोऽञ्जनगिरीवायं वर्षमाणैः पयोधरैः ॥ २ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

भगवान् विष्णुका श्रीविग्रह उज्ज्वल श्यामवर्णसे सुशोभित था और अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा करते हुए वे श्रेष्ठ निशाचर नीले रंगके दिखायी देते थे; इसलिये ऐसा जान पड़ता था, मानो अञ्जनगिरिको चारों ओरसे घेरकर मेघ उसपर जलकी धारा बरसा रहे हों ॥ २ ॥

अनुवाद (कन्नड)

भगवान् विष्णुविन श्रीविग्रहवु उज्वल श्यामवर्णदिन्द शोभिसुत्तित्तु. अस्त्र-शस्त्रगळ मळॆगरॆयुव श्रेष्ठ निशाचररु नीलिबण्णदवरागिद्दरु. अञ्जनगिरियन्नु सुत्तलिनिन्द मुत्ति कृष्णमेघगळु मळॆगरॆयुवन्तॆ अनिसुत्तित्तु.॥2॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

शलभा इव केदारं मशका इव पावकम् ।
यथामृतघटं दंशा मकरा इव चार्णवम् ॥ ३ ॥
तथा रक्षोधनुर्मुक्ता वज्रानिलमनोजवाः ।
हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये ॥ ४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

शलभा इव केदारं मशका इव पावकम् ।
यथामृतघटं दंशा मकरा इव चार्णवम् ॥ ३ ॥
तथा रक्षोधनुर्मुक्ता वज्रानिलमनोजवाः ।
हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये ॥ ४ ॥


शलभा इव केदारं मशका इव पावकम् ।
यथामृतघटं दंशा मकरा इव चार्णवम् ॥ तथा रक्षोधनुर्मुक्ता वज्रनील मनोजवाः ।
हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे टिड्डीदल धान आदिके खेतोंमें, पतिंगे आगमें, डंक मारनेवाली मक्खियाँ मधुसे भरे हुए घड़ेमें और मगर समुद्रमें घुस जाते हैं, उसी प्रकार राक्षसोंके धनुषसे छूटे हुए वज्र, वायु तथा मनके समान वेगवाले बाण भगवान् विष्णुके शरीरमें प्रवेश करके इस प्रकार लीन हो जाते थे, जैसे प्रलयकालमें समस्त लोक उन्हींमें प्रवेश कर जाते हैं ॥ ३-४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मिडतॆगळु भत्तद पैरन्नु मुत्तुवन्तॆ, पतङ्गगळु बॆङ्कियन्नु मुत्तुवन्तॆ, जेनुतुप्पवन्नु काडु नॊणगळु मुत्तिकॊण्डन्तॆ, मॊसळॆगळु समुद्रवन्नु प्रवेशि सुवन्तॆ, राक्षसरु प्रयोगिसुत्तिद्द वज्रायुधदन्तह, वायुवेग-मनोवेगदन्तह बाणगळु, प्रळय कालदल्लि समस्त लोकगळु श्रीहरियल्लि लीनवागुवन्तॆये, नारायणनल्लि प्रवेशिसि लीनवागि होदवु.॥3-4॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

स्यन्दनैः स्यन्दनगता गजैश्च गजमूर्धगाः ।
अश्वारोहास्तथाश्वैश्च पादाताश्चाम्बरे स्थिताः ॥ ५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

स्यन्दनैः स्यन्दनगता गजैश्च गजमूर्धगाः ।
अश्वारोहास्तथाश्वैश्च पादाताश्चाम्बरे स्थिताः ॥ ५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

रथपर बैठे हुए योद्धा रथोंसहित, हाथीसवार हाथियोंके साथ, घुड़सवार घोड़ोंसहित तथा पैदल पाँव-पयादे ही आकाशमें खड़े थे ॥ ५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

रथदल्लि कुळित योधरु रथगळॊन्दिगॆ, गजसवाररु गजगळॊन्दिगॆ, कुदुरॆ सवाररु कुदुरॆगळॊन्दिगॆ, पदातिगळु युद्धक्कागि आगसदल्लि निन्तिद्दरु.॥5॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

राक्षसेन्द्रा गिरिनिभाः शरैः शक्त्यृष्टितोमरैः ।
निरुच्छ्वासं हरिं चक्रुः प्राणायामा इव द्विजम् ॥ ६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

राक्षसेन्द्रा गिरिनिभाः शरैः शक्त्यृष्टितोमरैः ।
निरुच्छ्वासं हरिं चक्रुः प्राणायामा इव द्विजम् ॥ ६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उन राक्षसराजोंके शरीर पर्वतके समान विशाल थे । उन्होंने सब ओरसे शक्ति, ऋष्टि, तोमर और बाणोंकी वर्षा करके भगवान् विष्णुका साँस लेना बंद कर दिया । ठीक उसी तरह, जैसे प्राणायाम द्विजके श्वासको रोक देते हैं ॥ ६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

पर्वतोपम राक्षस श्रेष्ठरु सुत्तलिनिन्द शक्ति, ऋष्टि, तोमर, बाणगळ मळॆगरॆदु प्राणायाम माडुव द्विजरु श्वासवन्नु तडॆयुवन्तॆ, नारायणन उसिरु निल्लिसिबिट्टरु.॥6॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

निशाचरैस्ताड्यमानो मीनैरिव महोदधिः ।
शार्ङ्गमायम्य दुर्धर्षो राक्षसेभ्योऽसृजच्छरान् ॥ ७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

निशाचरैस्ताड्यमानो मीनैरिव महोदधिः ।
शार्ङ्गमायम्य दुर्धर्षो राक्षसेभ्योऽसृजच्छरान् ॥ ७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे मछली महासागरपर प्रहार करे, उसी तरह वे निशाचर अपने अस्त्र-शस्त्रोंद्वारा श्रीहरिपर चोट करते थे । उस समय दुर्जय देवता भगवान् विष्णुने अपने शार्ङ्ग-धनुषको खींचकर राक्षसोंपर बाण बरसाना आरम्भ किया ॥ ७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मीनुगळ महासागरवन्नु प्रहरिसुवन्तॆ आ निशाचररु तम्म अस्त्र-शस्त्रगळिन्द श्रीहरियन्नु हॊडॆयुत्तिद्दरु. अग दुर्जय देवनाद विष्णुवु तन्न शार्ङ्गधनुस्सन्नु सॆळॆदु राक्षसर मेलॆ बाणगळ मळॆगरॆदनु.॥7॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्वज्रकल्पैर्मनोजवैः ।
चिच्छेद विष्णुर्निशितैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्वज्रकल्पैर्मनोजवैः ।
चिच्छेद विष्णुर्निशितैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वे बाण धनुषको पूर्णरूपसे खींचकर छोड़े गये थे; अतः वज्रके समान असह्य और मनके समान वेगवान् थे । उन पैने बाणोंद्वारा भगवान् विष्णुने सैकड़ों और हजारों निशाचरोंके टुकड़े-टुकड़े कर डाले ॥ ८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

धनुस्सन्नु आकर्णान्त सॆळॆदु बिडुत्तिद्द बाणगळु असह्यवाद वज्रायुधदन्तॆ, मनोवेगदिन्द ऒडगॊण्डिद्दवु. आ हरित बाणगळिन्द विष्णुवु साविरारु राक्षसरन्नु कत्तरिसि हाकिदनु.॥8॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

विद्राव्य शरवर्षेण वर्षं वायुरिवोत्थितम् ।
पाञ्चजन्यं महाशङ्खं प्रदध्मौ पुरुषोत्तमः ॥ ९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

विद्राव्य शरवर्षेण वर्षं वायुरिवोत्थितम् ।
पाञ्चजन्यं महाशङ्खं प्रदध्मौ पुरुषोत्तमः ॥ ९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे हवा उमड़ी हुई बदली एवं वर्षाको उड़ा देती है, उसी प्रकार अपनी बाणवर्षासे राक्षसोंको भगाकर पुरुषोत्तम श्रीहरिने अपने पाञ्चजन्य नामक महान् शङ्खको बजाया ॥ ९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मोडगळन्नु मत्तु मळॆयन्नु बिरुगाळि हारिसि बिडुवन्तॆ नारायणनु तन्न बाणवर्षदिन्द राक्षसरन्नु ओडिसि तन्न पाञ्चजन्यवॆम्ब शङ्खवन्नु ऊदिदनु.॥9॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

सोऽम्बुजो हरिण ध्मातः सर्वप्राणेन शङ्खराट् ।
ररास भीमनिर्ह्रादस्त्रैलोक्यं व्यथयन्निव ॥ १० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

सोऽम्बुजो हरिण ध्मातः सर्वप्राणेन शङ्खराट् ।
ररास भीमनिर्ह्रादस्त्रैलोक्यं व्यथयन्निव ॥ १० ॥


सोऽम्बुजो हरिणा ध्मातः सर्वप्राणेन शङ्खराट् ।
ररास भीमनिर्ह्रादस्त्रॆೖलोक्यं व्यथयन्निव ॥

अनुवाद (हिन्दी)

सम्पूर्ण प्राणशक्तिसे श्रीहरिके द्वारा बजाया गया वह जलजनित शङ्खराज भयंकर आवाजसे तीनों लोकोंको व्यथित करता हुआ-सा गूँजने लगा ॥ १० ॥

अनुवाद (कन्नड)

पूर्ण प्राणशक्तियिन्द ऊदिद आ जल-जनित शङ्खराजन भयङ्कर शब्ददिन्द मूरु लोकगळन्नु व्यथॆगॊळिसुत्ता प्रतिध्वनिसितु.॥10॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

शङ्खराजरवः सोऽथ त्रासयामास राक्षसान् ।
मृगराज इवारण्ये समदानिव कुञ्जरान् ॥ ११ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

शङ्खराजरवः सोऽथ त्रासयामास राक्षसान् ।
मृगराज इवारण्ये समदानिव कुञ्जरान् ॥ ११ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे वनमें दहाड़ता हुआ सिंह मतवाले हाथियोंको भयभीत कर देता है, उसी प्रकार उस शङ्खराजकी ध्वनिने समस्त राक्षसोंको भय और घबराहटमें डाल दिया ॥ ११ ॥

अनुवाद (कन्नड)

काडिनल्लि गर्जिसुव सिंहवु मत्त गजगळन्नु भयगॊळिसुवन्तॆये आ शङ्ख ध्वनियु समस्त राक्षसरन्नु भयगॊळिसि, गाबरि हुट्टिसितु.॥11॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

न शेकुरश्वाः संस्थातुं विमदाः कुञ्जराऽभवन् ।
स्यन्दनेभ्यश्च्युता वीराः शङ्खरावितदुर्बलाः ॥ १२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

न शेकुरश्वाः संस्थातुं विमदाः कुञ्जराऽभवन् ।
स्यन्दनेभ्यश्च्युता वीराः शङ्खरावितदुर्बलाः ॥ १२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

वह शङ्खध्वनि सुनकर शक्ति और साहससे हीन हुए घोड़े युद्धभूमिमें खड़े न रह सके, हाथियोंके मद उतर गये और वीर सैनिक रथोंसे नीचे गिर पड़े ॥ १२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आ शङ्खध्वनि केळि शक्ति साहसवन्नु कळॆदुकॊण्ड कुदुरॆगळु युद्धरङ्गदल्लि निल्लदादवु. आनॆगळ मद इळिदुहोयितु, वीरसैनिकरु रथदिन्द कॆडहिबिद्दरु.॥12॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता वज्रतुल्याननाः शराः ।
विदार्य तानि रक्षांसि सुपुङ्खा विविशुः क्षितिम् ॥ १३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता वज्रतुल्याननाः शराः ।
विदार्य तानि रक्षांसि सुपुङ्खा विविशुः क्षितिम् ॥ १३ ॥


शार्ङ्गचाप विनिर्मुक्ता वज्रतुल्याननाः शराः ।
विदार्य तानि रक्षांसि सपुङ्खा विविशुः क्षितिम् ॥

अनुवाद (हिन्दी)

सुन्दर पंखवाले उन बाणोंके मुखभाग वज्रके समान कठोर थे । वे शार्ङ्गधनुषसे छूटकर राक्षसोंको विदीर्ण करते हुए पृथ्वीमें घुस जाते थे ॥ १३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

वज्रदन्तॆ, सुन्दर रॆक्कॆगळुळ्ळ आ कठोरवाद तुदियुळ्ळ बाणगळु शार्ङ्ग धनुस्सिनिन्द चिम्मि राक्षसरन्नु सीळुत्ता पृथिवियल्लि नॆट्टु होगुत्तिद्दवु.॥13॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

भिद्यमानाः शरैः सङ्ख्ये नारायणकरच्युतैः ।
निपेतू राक्षसा भूमौ शैला वज्रहता इव ॥ १४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

भिद्यमानाः शरैः सङ्ख्ये नारायणकरच्युतैः ।
निपेतू राक्षसा भूमौ शैला वज्रहता इव ॥ १४ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

संग्रामभूमिमें भगवान् विष्णुके हाथसे छूटे हुए उन बाणोंद्वारा छिन्न-भिन्न हुए निशाचर वज्रके मारे हुए पर्वतोंकी भाँति धराशायी होने लगे ॥ १४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

रणरङ्गदल्लि विष्णुवु बिट्ट बाणगळिन्द छिन्न-भिन्नराद निशाचररु वज्राघातदिन्द पुडियाद पर्वतदन्तॆ धराशायियाग तॊडगिदरु.॥14॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

व्रणानि परगात्रेभ्यो विष्णुचक्रकृतानि हि ।
असृक् क्षरन्ति धाराभिः स्वर्णधारा इवाचलाः ॥ १५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

व्रणानि परगात्रेभ्यो विष्णुचक्रकृतानि हि ।
असृक् क्षरन्ति धाराभिः स्वर्णधारा इवाचलाः ॥ १५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

श्रीहरिके चक्रके आघातसे शत्रुओंके शरीरोंमें जो घाव हो गये थे, उनसे उसी तरह रक्तकी धारा बह रही थी, मानो पर्वतोंसे गेरुमिश्रित जलका झरना गिर रहा हो ॥ १५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

श्रीहरिय चक्रदिन्द शत्रुगळ शरीरगळल्लि आद गायगळिन्द पर्वतगळिन्द हरियुव कॆम्पुनीरिनन्तॆ रक्तद प्रवाहगळु हरियतॊडगिदवु.॥15॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

शङ्खराजरवश्चापि शार्ङ्गचापरवस्तथा ।
राक्षसानां रवांश्चापि ग्रसते वैष्णवो रवः ॥ १६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

शङ्खराजरवश्चापि शार्ङ्गचापरवस्तथा ।
राक्षसानां रवांश्चापि ग्रसते वैष्णवो रवः ॥ १६ ॥


शङ्खराजरवश्चापि शांर्ङ्गचापरवस्तथा ।
राक्षसानां रवांश्चापि ग्रसते वैष्णवो रवः ॥

अनुवाद (हिन्दी)

शङ्खराजकी ध्वनि, शार्ङ्गधनुषकी टंकार तथा भगवान् विष्णुकी गर्जना—इन सबके तुमुल नादने राक्षसोंके कोलाहलको दबा दिया ॥ १६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

शङ्खराजद ध्वनि, शार्ङ्गधनुस्सिन टॆङ्कार हागू विष्णुविन गर्जनॆय तुमुल नादगळिन्द राक्षसर कोलाहलवु अडगिहोयितु.॥16॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तेषां शिरोधरान् धूताञ्छरध्वजधनूंषि च ।
रथान् पताकास्तूणीरांश्चिच्छेद स हरिः शरैः ॥ १७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तेषां शिरोधरान् धूताञ्छरध्वजधनूंषि च ।
रथान् पताकास्तूणीरांश्चिच्छेद स हरिः शरैः ॥ १७ ॥


तेषां शिरोधरान् धूतान् शरध्वज धनूंषि च ।
रथान् पाताकास्तूणीरांश्चिच्छेद स हरिः शरैः ॥

अनुवाद (हिन्दी)

भगवान् ने राक्षसोंके काँपते हुए मस्तकों, बाणों, ध्वजाओं, धनुषों, रथों, पताकाओं और तरकसोंको अपने बाणोंसे काट डाला ॥ १७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

राक्षसर नडुगुत्तिरु तलॆगळन्नु, बाणगळन्नु, ध्वजगळन्नु, धनुस्सुगळन्नु, रथ-पताकॆगळन्नु, बत्तळिकॆगळन्नु, भगवन्तनु तन्न बाणगळिन्द तुण्डरिसिबिट्टनु.॥17॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

सूर्यादिव करा घोरा वार्योघा इव सागरात् ।
पर्वतादिव नागेन्द्रा धारौघा इव चाम्बुदात् ॥ १८ ॥
तथा शार्ङ्गविनिर्मुक्ताः शरा नारायणेरिताः ।
निर्धावन्तीषवस्तूर्णं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

सूर्यादिव करा घोरा वार्योघा इव सागरात् ।
पर्वतादिव नागेन्द्रा धारौघा इव चाम्बुदात् ॥ १८ ॥
तथा शार्ङ्गविनिर्मुक्ताः शरा नारायणेरिताः ।
निर्धावन्तीषवस्तूर्णं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १९ ॥


सूर्यादिव करा घोरा वार्योघा इव सागरात् ।
पर्वतादिव नागेन्द्रा धारौघा इव चाम्बुदात् ॥ तथा शार्ङ्गविनुर्मुक्ताः शरा नारायणेरिताः ।
निर्धावन्तीषवस्तूर्णं शतशोथ सहस्रशः ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे सूर्यसे भयंकर किरणें, समुद्रसे जलके प्रवाह, पर्वतसे बड़े-बड़े सर्प और मेघसे जलकी धाराएँ प्रकट होती हैं, उसी प्रकार भगवान् नारायणके चलाये और शार्ङ्गधनुषसे छूटे हुए सैकड़ों और हजारों बाण तत्काल इधर-उधर दौड़ने लगे ॥ १८-१९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

सूर्यन भयङ्कर किरणगळिन्द समुद्रद नीरिन प्रवाह उण्टागुवन्तॆ, पर्वतदिन्द दॊड्ड-दॊड्ड सर्पगळु मत्तु मेघगळिन्द जलद धारॆ उण्टागुवन्तॆये नारायणन शार्ङ्गधनुस्सिनिन्द हॊरट नूरारु साविर बाणगळु ऎल्लॆडॆ हरिदाडिदवु.॥18-19॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

शरभेण यथा सिंहाः सिंहेन द्विरदा यथा ।
द्विरदेन यथा व्याघ्रा व्याघ्रेण द्वीपिनो यथा ॥ २० ॥
द्वीपिनेव यथा श्वानः शुना मार्जारको यथा ।
मार्जारेण यथा सर्पाः सर्पेण च यथाखवः ॥ २१ ॥
तथा ते राक्षसाः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
द्रवन्ति द्राविताश्चान्ये शायिताश्च महीतले ॥ २२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

शरभेण यथा सिंहाः सिंहेन द्विरदा यथा ।
द्विरदेन यथा व्याघ्रा व्याघ्रेण द्वीपिनो यथा ॥ २० ॥
द्वीपिनेव यथा श्वानः शुना मार्जारको यथा ।
मार्जारेण यथा सर्पाः सर्पेण च यथाखवः ॥ २१ ॥
तथा ते राक्षसाः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
द्रवन्ति द्राविताश्चान्ये शायिताश्च महीतले ॥ २२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे शरभसे सिंह, सिंहसे हाथी, हाथीसे बाघ, बाघसे चीते, चीतेसे कुत्ते, कुत्तेसे बिलाव, बिलावसे साँप और साँपसे चूहे डरकर भागते हैं, उसी प्रकार वे सब राक्षस प्रभावशाली भगवान् विष्णुकी मार खाकर भागने लगे । उनके भगाये हुए बहुत-से राक्षस धराशायी हो गये ॥ २०—२२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

शरभनिन्द सिंह, सिंहनिन्द आनॆ, आनॆयिन्द हुलि, हुलियिन्द चिरतॆ, चिरतॆयिन्द नायिगळु, नायियिन्द बॆक्कुगळु, बॆक्किनिन्द हावुगळु, हाविनिन्द इलिगळु हॆदरि ओडिहोगुवन्तॆये ऎल्ल राक्षसरु प्रभावशालि विष्णुविन एटु तिन्दु ओडतॊडगिदरु. अवनु ओडिसिद अनेक राक्षसरु धराशायियादरु.॥20-22॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

राक्षसानां सहस्राणि निहत्य मधुसूदनः ।
वारिजं पूरयामास तोयदं सुरराडिव ॥ २३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

राक्षसानां सहस्राणि निहत्य मधुसूदनः ।
वारिजं पूरयामास तोयदं सुरराडिव ॥ २३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

सहस्रों राक्षसोंका वध करके भगवान् मधुसूदनने अपने शङ्ख पाञ्चजन्यको उसी तरह गम्भीर ध्वनिसे पूर्ण किया, जैसे देवराज इन्द्र मेघको जलसे भर देते हैं ॥

अनुवाद (कन्नड)

साविरारु राक्षसरन्नु वधिसि मधुसूदननु तन्न पाञ्चजन्य शङ्खवन्नु, देवेन्द्रनु नीरिनिन्द मेघगळन्नु तुम्बुवन्तॆये गम्भीर ध्वनियिन्द तुम्बिबिट्टनु.॥23॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

नारायणशरत्रस्तं शङ्खनादसुविह्वलम् ।
ययौ लङ्कामभिमुखं प्रभग्नं राक्षसं बलम् ॥ २४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

नारायणशरत्रस्तं शङ्खनादसुविह्वलम् ।
ययौ लङ्कामभिमुखं प्रभग्नं राक्षसं बलम् ॥ २४ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

भगवान् नारायणके बाणोंसे भयभीत और शङ्खनादसे व्याकुल हुई राक्षस-सेना लङ्काकी ओर भाग चली ॥ २४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

नारायणन बाणगळिन्द भयगॊण्डु, शङ्खनाददिन्द व्याकुलगॊण्ड राक्षस सैन्यवु लङ्कॆय कडॆगॆ ओडिहोयितु.॥24॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

प्रभग्ने राक्षसबले नारायणशराहते ।
सुमाली शरवर्षेण निववार रणे हरिम् ॥ २५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

प्रभग्ने राक्षसबले नारायणशराहते ।
सुमाली शरवर्षेण निववार रणे हरिम् ॥ २५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

नारायणके सायकोंसे आहत हुई राक्षससेना जब भागने लगी, तब सुमालीने रणभूमिमें बाणोंकी वर्षा करके उन श्रीहरिको आगे बढ़नेसे रोका ॥ २५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

नारायणन बाणगळिन्द गायगॊण्डु राक्षस सैन्यवु ओडतॊडगिदाग सुमालियु रणरङ्गदल्लि बाणगळ मळॆगरॆदु श्रीहरियन्नु तडॆहिडिदनु.॥25॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

स तु तं छादयामास नीहार इव भास्करम् ।
राक्षसाः सत्त्वसम्पन्नाः पुनर्धैर्यं समादधुः ॥ २६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

स तु तं छादयामास नीहार इव भास्करम् ।
राक्षसाः सत्त्वसम्पन्नाः पुनर्धैर्यं समादधुः ॥ २६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे कुहरा सूर्यदेवको ढक लेता है, उसी तरह सुमालीने बाणोंसे भगवान् विष्णुको आच्छादित कर दिया । यह देख शक्तिशाली राक्षसोंने पुनः धैर्य धारण किया ॥ २६ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मञ्जु सूर्यनन्नु मुच्चिबिडुवन्तॆ सुमालियु बाणगळिन्द विष्णुवन्नु मुच्चिबिट्टनु. इदन्नु नोडि शक्तिशालि राक्षसरिगॆ पुनः धैर्य उण्टायितु.॥26॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अथ सोऽभ्यपतद् रोषाद् राक्षसो बलदर्पितः ।
महानादं प्रकुर्वाणो राक्षसाञ्जीवयन्निव ॥ २७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अथ सोऽभ्यपतद् रोषाद् राक्षसो बलदर्पितः ।
महानादं प्रकुर्वाणो राक्षसाञ्जीवयन्निव ॥ २७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उस बलाभिमानी निशाचरने बड़े जोरसे गर्जना करके राक्षसोंमें नूतन जीवनका संचार करते हुए-से रोषपूर्वक आक्रमण किया ॥ २७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आ बलाभिमानि निशाचरनु जोरागि गर्जिसि, राक्षसरल्लि हॊस स्फूर्ति तुम्बुत्ता रोषपूर्वक आक्रमण माडिदनु.॥27॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

उत्क्षिप्य लम्बाभरणं धुन्वन् करमिव द्विपः ।
ररास राक्षसो हर्षात् सतडित्तोयदो यथा ॥ २८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

उत्क्षिप्य लम्बाभरणं धुन्वन् करमिव द्विपः ।
ररास राक्षसो हर्षात् सतडित्तोयदो यथा ॥ २८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे हाथी सूँड़को उठाकर हिलाता हो, उसी तरह लटकते हुए आभूषणसे युक्त हाथको ऊपर उठाकर हिलाता हुआ वह राक्षस विद्युत‍् सहित सजल जलधरके समान बड़े हर्षसे गर्जना करने लगा ॥ २८ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आनॆय सॊण्डिलन्नु ऎत्ति आडिसुवन्तॆ तूगुत्तिरुव ऒडवॆगळिन्द कूडिद कैगळन्नॆत्ति अल्लाडिसुत्ता आ राक्षसनु नीरु तुम्बिद मोडवु मिञ्चिनॊन्दिगॆ गर्जिसुवन्तॆ हर्षदिन्द गर्जिसिदनु.॥28॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

सुमालेर्नर्दतस्तस्य शिरो ज्वलितकुण्डलम् ।
चिच्छेद यन्तुरश्वाश्च भ्रान्तास्तस्य तु रक्षसः ॥ २९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

सुमालेर्नर्दतस्तस्य शिरो ज्वलितकुण्डलम् ।
चिच्छेद यन्तुरश्वाश्च भ्रान्तास्तस्य तु रक्षसः ॥ २९ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

तब भगवान् ने अपने बाणोंद्वारा गर्जते हुए सुमालीके सारथिका जगमगाते हुए कुण्डलोंसे मण्डित मस्तक काट डाला । इससे उस राक्षसके घोड़े बेलगाम होकर चारों ओर चक्कर काटने लगे ॥ २९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

आग भगवन्तनु बाणगळिन्द गर्जिसुत्तिरुव सुमालिय सारथिय हॊळॆयुत्तिरुव कुण्डलगळ सहित तलॆयन्नु तुण्डरिसिदनु. आग कुदुरॆगळु नियन्त्रणविल्लदॆ ऎल्लॆडॆ ओडतॊडगिदवु.॥29॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तैरश्वैर्भ्राम्यते भ्रान्तैः सुमाली राक्षसेश्वरः ।
इन्द्रियाश्वैः परिभ्रान्तैर्धृतिहीनो यथा नरः ॥ ३० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तैरश्वैर्भ्राम्यते भ्रान्तैः सुमाली राक्षसेश्वरः ।
इन्द्रियाश्वैः परिभ्रान्तैर्धृतिहीनो यथा नरः ॥ ३० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

उन घोड़ोंके चक्कर काटनेसे उनके साथ ही राक्षसराज सुमाली भी चक्कर काटने लगा । ठीक उसी तरह, जैसे अजितेन्द्रिय मनुष्य विषयोंमें भटकनेवाली इन्द्रियोंके साथ-साथ स्वयं भी भटकता फिरता है ॥ ३० ॥

अनुवाद (कन्नड)

इन्द्रिय निग्रहविल्लद मनुष्यनु विषयगळल्लि अलॆयुव इन्द्रियगळ जॊतॆगॆ स्वतः अलॆयुवन्तॆ आ कुदुरॆगळ तलॆ तिरुगुवन्तॆये राक्षसेश्वर सुमालिय तलॆयू तिरुगितु.॥30½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततो विष्णुं महाबाहुं प्रपतन्तं रणाजिरे ।
हृते सुमालेरश्वैश्च रथे विष्णुरथं प्रति ॥ ३१ ॥
माली चाभ्यद्रवद् युक्तः प्रगृह्य सशरं धनुः ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततो विष्णुं महाबाहुं प्रपतन्तं रणाजिरे ।
हृते सुमालेरश्वैश्च रथे विष्णुरथं प्रति ॥ ३१ ॥
माली चाभ्यद्रवद् युक्तः प्रगृह्य सशरं धनुः ।

अनुवाद (हिन्दी)

जब घोड़े रणभूमिमें सुमालीके रथको इधर-उधर लेकर भागने लगे, तब माली नामक राक्षसने युद्धके लिये उद्यत हो धनुष लेकर गरुड़की ओर धावा किया । राक्षसोंपर टूटते हुए महाबाहु विष्णुपर आक्रमण किया ॥ ३१ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

रणरङ्गदल्लि कुदुरॆगळु सुमालिय रथवन्नु अत्त-इत्त कॊण्डु होगुवाग मालि ऎम्ब राक्षसनु युद्धक्कागि उद्युक्तनागि कैयल्लि धनुस्सन्नु हिडिदु गरुडन मेलॆ ऎरगिदनु. जॊतॆगॆ महाबाहु विष्णुविन मेलॆयू आक्रमण माडिदनु.॥31½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

मालेर्धनुश्च्युता बाणाः कार्तस्वरविभूषिताः ॥ ३२ ॥
विविशुर्हरिमासाद्य क्रौञ्चं पत्ररथा इव ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

मालेर्धनुश्च्युता बाणाः कार्तस्वरविभूषिताः ॥ ३२ ॥
विविशुर्हरिमासाद्य क्रौञ्चं पत्ररथा इव ।

अनुवाद (हिन्दी)

मालीके धनुषसे छूटे हुए सुवर्णभूषित बाण भगवान् विष्णुके शरीरमें उसी तरह घुसने लगे, जैसे पक्षी क्रौञ्चपर्वतके छिद्रमें प्रवेश करते हैं ॥ ३२ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मालियु बिट्ट सुवर्णभूषित बाणगळु पक्षिगळु क्रौञ्च पर्वतद छिद्रदल्लि प्रवेशिसुवन्तॆ भगवान् विष्णुविन शरीरदल्लि नाटिदवु.॥32½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अर्द्यमानः शरैः सोऽथ मालिमुक्तैः सहस्रशः ॥ ३३ ॥
चुक्षुभे न रणे विष्णुर्जितेन्द्रिय इवाधिभिः ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अर्द्यमानः शरैः सोऽथ मालिमुक्तैः सहस्रशः ॥ ३३ ॥
चुक्षुभे न रणे विष्णुर्जितेन्द्रिय इवाधिभिः ।

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे जितेन्द्रिय पुरुष मानसिक व्यथाओंसे विचलित नहीं होता, उसी प्रकार रणभूमिमें भगवान् विष्णु मालीके छोड़े हुए सहस्रों बाणोंसे पीड़ित होनेपर भी क्षुब्ध नहीं हुए ॥ ३३ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

जितेन्द्रिय पुरुषनु मानसिक व्यथॆगळिन्द विचलित नागदन्तॆ रणरङ्गदल्लि विष्णुवु मालियु बिट्ट साविरारु बाणगळिन्द पीडितनादरू क्षुब्धनागलिल्ल.॥33½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

अथ मौर्वीस्वनं कृत्वा भगवान् भूतभावनः ॥ ३४ ॥
मालिनं प्रति बाणौघान् ससर्जासिगदाधरः ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

अथ मौर्वीस्वनं कृत्वा भगवान् भूतभावनः ॥ ३४ ॥
मालिनं प्रति बाणौघान् ससर्जासिगदाधरः ।


अथ मौर्वीस्वनं श्रुत्वा भगवान् भूतभावनः ॥
मालिनम्प्रति बाणौघान् ससर्जासिगदाधरः ।

अनुवाद (हिन्दी)

तदनन्तर खड्ग और गदा धारण करनेवाले भूतभावन भगवान् विष्णुने अपने धनुषकी टङ्कार करके मालीके ऊपर बाण-समूहोंकी वर्षा आरम्भ कर दी ॥ ३४ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

बळिक गदाधर भूतभावद विष्णुवु तन्न धनुस्सन्नु टङ्कारगैदु मालिय मेलॆ बाण समूहगळ मळॆगरॆदनु.॥34½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ते मालिदेहमासाद्य वज्रविद्युत्प्रभाः शराः ॥ ३५ ॥
पिबन्ति रुधिरं तस्य नागा इव सुधारसम् ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ते मालिदेहमासाद्य वज्रविद्युत्प्रभाः शराः ॥ ३५ ॥
पिबन्ति रुधिरं तस्य नागा इव सुधारसम् ।

अनुवाद (हिन्दी)

वज्र और बिजलीके समान प्रकाशित होनेवाले वे बाण मालीके शरीरमें घुसकर उसका रक्त पीने लगे, मानो सर्प अमृतरसका पान कर रहे हों ॥ ३५ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

विद्युत् मत्तु वज्रदन्तॆ प्रकाशिसुव आ बाणगळु मालिय शरीरदल्लि हॊक्कु सर्पवु अमृतपान माडिदन्तॆ रक्त कुडियतॊडगिदवु.॥35½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

मालिनं विमुखं कृत्वा शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ३६ ॥
मालिमौलिं ध्वजं चापं वाजिनश्चाप्यपातयत् ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

मालिनं विमुखं कृत्वा शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ३६ ॥
मालिमौलिं ध्वजं चापं वाजिनश्चाप्यपातयत् ।


मालिनं विमुखं कृत्वा शङ्खचक्रगदाधरः ॥
मालिवौलिं ध्वजं चापं वाजिनश्चाप्यपातयत् ।

अनुवाद (हिन्दी)

अन्तमें मालीको पीठ दिखानेके लिये विवश करके शङ्ख, चक्र और गदा धारण करनेवाले भगवान् श्रीहरिने उस राक्षसके मुकुट, ध्वज और धनुषको काटकर घोड़ोंको भी मार गिराया ॥ ३६ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

कॊनॆगॆ मालियन्नु विमुखगॊळिसि शङ्ख चक्र गदाधारि याद श्रीहरियु आ राक्षसन किरीट, ध्वज, धनुस्सन्नु तुण्डरिसि, कुदुरॆगळन्नु कॊन्दु हाकिदनु.॥36½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

विरथस्तु गदां गृह्य माली नक्तञ्चरोत्तमः ॥ ३७ ॥
आपुप्लुवे गदापाणिर्गिर्यग्रादिव केसरी ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

विरथस्तु गदां गृह्य माली नक्तञ्चरोत्तमः ॥ ३७ ॥
आपुप्लुवे गदापाणिर्गिर्यग्रादिव केसरी ।

अनुवाद (हिन्दी)

रथहीन हो जानेपर राक्षसप्रवर माली गदा हाथमें लेकर कूद पड़ा, मानो कोई सिंह पर्वतके शिखरसे छलाँग मारकर नीचे आ गया हो ॥ ३७ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

रथहीननाद राक्षसश्रेष्ठ मालियु गदॆयन्नॆत्तिकॊण्डु सिंहवु पर्वत शिखरदिन्द हारि कॆळगॆ बरुवन्तॆ नॆलक्कॆ नॆगॆदनु.॥37½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

गदया गरुडेशानमीशानमिव चान्तकः ॥ ३८ ॥
ललाटदेशेऽभ्यहनद् वज्रेणेन्द्रो यथाचलम् ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

गदया गरुडेशानमीशानमिव चान्तकः ॥ ३८ ॥
ललाटदेशेऽभ्यहनद् वज्रेणेन्द्रो यथाचलम् ।

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे यमराजने भगवान् शिवपर गदाका और इन्द्रने पर्वतपर वज्रका प्रहार किया हो, उसी तरह मालीने पक्षिराज गरुड़के ललाटमें अपनी गदाद्वारा गहरी चोट पहुँचायी ॥

अनुवाद (कन्नड)

यमराजनु शिवन मेलॆ, इन्द्रनु पर्वतगळ मेलॆ वज्रदिन्द प्रहरिसुवन्तॆये मालियु पक्षिराज गरुडन हणॆगॆ गदॆयिन्द तीव्रवाद एटुकॊट्टनु.॥38½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

गदयाभिहतस्तेन मालिना गरुडो भृशम् ॥ ३९ ॥
रणात् पराङ्मुखं देवं कृतवान् वेदनातुरः ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

गदयाभिहतस्तेन मालिना गरुडो भृशम् ॥ ३९ ॥
रणात् पराङ्मुखं देवं कृतवान् वेदनातुरः ।

अनुवाद (हिन्दी)

मालीकी गदासे अत्यन्त आहत हुए गरुड़ वेदनासे व्याकुल हो उठे । उन्होंने स्वयं युद्धसे विमुख होकर भगवान् विष्णुको भी विमुख-सा कर दिया ॥ ३९ १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मालिय गदॆय एटिनिन्द गरुडनु नोविनिन्द व्याकुलनादनु. अवनु स्वतः युद्धदिन्द विमुखनागि विष्णुवन्नू विमुखनागुवन्तॆ माडिदनु.॥39½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

पराङ्मुखो कृते देवे मालिना गरुडेन वै ॥ ४० ॥
उदतिष्ठन्महान् शब्दो रक्षसामभिनर्दताम् ।

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

पराङ्मुखो कृते देवे मालिना गरुडेन वै ॥ ४० ॥
उदतिष्ठन्महान् शब्दो रक्षसामभिनर्दताम् ।

अनुवाद (हिन्दी)

मालीने गरुड़के साथ ही जब भगवान् विष्णुको भी युद्धसे विमुख-सा कर दिया, तब वहाँ जोर-जोरसे गर्जते हुए राक्षसोंका महान् शब्द गूँज उठा ॥ ४० १/२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

मालियु गरुडनॊन्दिगॆ भगवान् विष्णुवन्नु युद्धदिन्द विमुखनन्तॆ माडिदाग जोरागि गर्जिसिदनु, राक्षसर महाशब्दवु ऎल्लॆडॆ प्रतिध्वनिसितु.॥40½॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

रक्षसां रुवतां रावं श्रुत्वा हरिहयानुजः ॥ ४१ ॥
तिर्यगास्थाय सङ्क्रुद्धः पक्षीशे भगवान् हरिः ।
पराङ्मुखोऽप्युत्ससर्ज मालेश्चक्रं जिघांसया ॥ ४२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

रक्षसां रुवतां रावं श्रुत्वा हरिहयानुजः ॥ ४१ ॥
तिर्यगास्थाय सङ्क्रुद्धः पक्षीशे भगवान् हरिः ।
पराङ्मुखोऽप्युत्ससर्ज मालेश्चक्रं जिघांसया ॥ ४२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

गर्जते हुए राक्षसोंका वह सिंहनाद सुनकर इन्द्रके छोटे भाई भगवान् विष्णु अत्यन्त कुपित हो पक्षिराजकी पीठपर तिरछे होकर बैठ गये । (इससे वह राक्षस उन्हें दीखने लगा) उस समय पराङ्मुख होनेपर भी श्रीहरिने मालीके वधकी इच्छासे पीछेकी ओर मुड़कर अपना सुदर्शनचक्र चलाया ॥ ४१-४२ ॥

अनुवाद (कन्नड)

गर्जिसुत्तिरुव राक्षसर आ सिंहनादवन्नु केळि उपेन्द्रनाद विष्णुवु अत्यन्त कुपितनागि पक्षिराजन बॆन्निन मेलॆ ओरॆयागि कुळितनु. आग पराङ्मुखनादरू श्रीहरियु मालियन्नु वधिसुव इच्छॆयिन्द हिन्दिरुगि सुदर्शन चक्र प्रयोगिसिदनु.॥41-42॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तत् सूर्यमण्डलाभासं स्वभासा भासयन् नभः ।
कालचक्रनिभं चक्रं मालेः शीर्षमपातयत् ॥ ४३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तत् सूर्यमण्डलाभासं स्वभासा भासयन् नभः ।
कालचक्रनिभं चक्रं मालेः शीर्षमपातयत् ॥ ४३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

सूर्यमण्डलके समान उद्दीप्त होनेवाले कालचक्र-सदृश उस चक्रने अपनी प्रभासे आकाशको उद्भासित करते हुए वहाँ मालीके मस्तकको काट गिराया ॥ ४३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

सूर्यमण्डलदन्तॆ हॊळॆयुव कालचक्रदन्तिरुव आ चक्रवु तन्न प्रभॆयन्नु ऎल्लॆडॆ बीरि मालिय मस्तकवन्नु कत्तरिसिबिट्टितु.॥43॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

तच्छिरो राक्षसेन्द्रस्य चक्रोत्कृत्तं विभीषणम् ।
पपात रुधिरोद‍्गारि पुरा राहुशिरो यथा ॥ ४४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

तच्छिरो राक्षसेन्द्रस्य चक्रोत्कृत्तं विभीषणम् ।
पपात रुधिरोद‍्गारि पुरा राहुशिरो यथा ॥ ४४ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

चक्रसे कटा हुआ राक्षसराज मालीका वह भयंकर मस्तक पूर्वकालमें कटे हुए राहुके सिरकी भाँति रक्तकी धारा बहाता हुआ पृथ्वीपर गिर पड़ा ॥ ४४ ॥

अनुवाद (कन्नड)

चक्रदिन्द तुण्डाद राक्षसराज मालिय आ भयङ्कर तलॆयु, हिन्दॆ कत्तरिसल्पट्ट राहुविन शिरदन्तॆ रक्तद धारॆ हरिसुत्ता नॆलक्कॆ उरुळितु.॥44॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ततः सुरैः सम्प्रहृष्टैः सर्वप्राणसमीरितः ।
सिंहनादरवो मुक्तः साधु देवेतिवादिभिः ॥ ४५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ततः सुरैः सम्प्रहृष्टैः सर्वप्राणसमीरितः ।
सिंहनादरवो मुक्तः साधु देवेतिवादिभिः ॥ ४५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इससे देवताओंको बड़ी प्रसन्नता हुई । वे ‘साधु भगवन्! साधु!’ ऐसा कहते हुए सारी शक्ति लगाकर जोर-जोरसे सिंहनाद करने लगे ॥ ४५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

इदरिन्द देवतॆगळु सन्तोषगॊण्डु भगवन्तनिगॆ धन्यवादगळन्नु हेळुत्ता ऎल्ल शक्तियन्नु हाकि जोरागि सिंहनाद माडिदरु.॥45॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

मालिनं निहतं दृष्ट्वा सुमाली माल्यवानपि ।
सबलौ शोकसन्तप्तौ लङ्कामेव प्रधावितौ ॥ ४६ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

मालिनं निहतं दृष्ट्वा सुमाली माल्यवानपि ।
सबलौ शोकसन्तप्तौ लङ्कामेव प्रधावितौ ॥ ४६ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

मालीको मारा गया देख सुमाली और माल्यवान् दोनों राक्षस शोकसे व्याकुल हो सेनासहित लङ्काकी ओर ही भागे ॥

अनुवाद (कन्नड)

मालियु मडिदुदन्नु नोडि सुमालि मत्तु माल्यवन्तरिब्बरू राक्षसरु शोकदिन्द व्याकुलरागि लङ्कॆय कडॆगॆ ओडिदरु.॥46॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

गरुडस्तु समाश्वस्तः सन्निवृत्य यथा पुरा ।
राक्षसान् द्रावयामास पक्षवातेन कोपितः ॥ ४७ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

गरुडस्तु समाश्वस्तः सन्निवृत्य यथा पुरा ।
राक्षसान् द्रावयामास पक्षवातेन कोपितः ॥ ४७ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

इतनेहीमें गरुड़की पीड़ा कम हो गयी, वे पुनः सँभलकर लौटे और कुपित हो पूर्ववत् अपने पंखोंकी हवासे राक्षसोंको खदेड़ने लगे ॥ ४७ ॥

अनुवाद (कन्नड)

अष्टरल्लि गरुडनु सुधारिसिकॊण्डु हिन्दिनन्तॆ तन्न रॆक्कॆगळ बिरुसाद गाळियिन्दले राक्षसरन्नु हिन्दक्कट्टिदनु.॥47॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

चक्रकृत्तास्यकमला गदासञ्चूर्णितोरसः ।
लाङ्गलग्लपितग्रीवा मुसलैर्भिन्नमस्तकाः ॥ ४८ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

चक्रकृत्तास्यकमला गदासञ्चूर्णितोरसः ।
लाङ्गलग्लपितग्रीवा मुसलैर्भिन्नमस्तकाः ॥ ४८ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

कितने ही राक्षसोंके मुखकमल चक्रके प्रहारसे कट गये । गदाओंके आघातसे बहुतोंके वक्षःस्थल चूर-चूर हो गये । हलके फालसे कितनोंके गर्दनें उतर गयीं । मूसलोंकी मारसे बहुतोंके मस्तकोंकी धज्जियाँ उड़ गयीं ॥

अनुवाद (कन्नड)

ऎष्टो राक्षसर मुख कमलगळु चक्रदिन्द कत्तरिसल्पट्टवु. गदाघातदिन्द ऎदॆ ऒडॆदुहोदवु. हलायुधदिन्द ऎष्टो राक्षसर कत्तु तुण्डादवु, तलॆ ऒडॆदुहोदुवु.॥48॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

केचिच्चैवासिना छिन्नास्तथान्ये शरताडिताः ।
निपेतुरम्बरात् तूर्णं राक्षसाः सागराम्भसि ॥ ४९ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

केचिच्चैवासिना छिन्नास्तथान्ये शरताडिताः ।
निपेतुरम्बरात् तूर्णं राक्षसाः सागराम्भसि ॥ ४९ ॥


केपिच्चैवासिना छिन्नास्तथान्ये शरताडिताः ।
निपेतुरम्बरात्तूर्णं राक्षसाः सागराम्भसि ॥

अनुवाद (हिन्दी)

तलवारका हाथ पड़नेसे कितने ही राक्षस टुकड़े-टुकड़े हो गये । बहुतेरे बाणोंसे पीड़ित हो तुरंत ही आकाशसे समुद्रके जलमें गिर पड़े ॥ ४९ ॥

अनुवाद (कन्नड)

खड्गदिन्द ऎष्टो राक्षसरु तुण्डु-तुण्डादरु. बहळष्टु असुररु बाणगळिन्द पीडितरागि आकाशदिन्द समुद्रदल्लि तॊपतॊपनॆ बीळुत्तिद्दरु.॥49॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

नारायणोऽपीषुवराशनीभि-
र्विदारयामास धनुर्विमुक्तैः ।
नक्तञ्चरान् धूतविमुक्तकेशान्
यथाशनीभिः सतडिन्महाभ्रः ॥ ५० ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

नारायणोऽपीषुवराशनीभि-
र्विदारयामास धनुर्विमुक्तैः ।
नक्तञ्चरान् धूतविमुक्तकेशान्
यथाशनीभिः सतडिन्महाभ्रः ॥ ५० ॥

अनुवाद (हिन्दी)

भगवान् विष्णु भी अपने धनुषसे छूटे हुए श्रेष्ठ बाणों और अशनियोंद्वारा राक्षसोंको विदीर्ण करने लगे । उस समय उन निशाचरोंके खुले हुए केश हवासे उड़ रहे थे और पीताम्बरधारी श्यामसुन्दर श्रीहरि विद्युन्माला-मण्डित महान् मेघके समान सुशोभित हो रहे थे ॥ ५० ॥

अनुवाद (कन्नड)

महाविष्णुवु धनुस्सिनिन्द च्युतवाद श्रेष्ठ बाणगळिन्द तलॆगॆदरिकॊण्डिद्द राक्षसरन्नु विदीर्णगॊळिसिदनु. पीताम्बरधारि श्यामसुन्दर श्रीहरियु आग मिञ्चिनिन्द कूडिद महामेघदन्तॆ प्रकाशिसुत्तिद्दनु.॥50॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

भिन्नातपत्रं पतमानशस्त्रं
शरैरपध्वस्तविनीतवेषम् ।
विनिःसृतान्त्रं भयलोलनेत्रं
बलं तदुन्मत्ततरं बभूव ॥ ५१ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

भिन्नातपत्रं पतमानशस्त्रं
शरैरपध्वस्तविनीतवेषम् ।
विनिःसृतान्त्रं भयलोलनेत्रं
बलं तदुन्मत्ततरं बभूव ॥ ५१ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

राक्षसोंकी वह सारी सेना अत्यन्त उन्मत्त-सी प्रतीत होती थी । बाणोंसे उसके छत्र कट गये थे, अस्त्र-शस्त्र गिर गये थे, सौम्य वेष दूर हो गया था, आँतें बाहर निकल आयी थीं और सबके नेत्र भयसे चञ्चल हो रहे थे ॥

अनुवाद (कन्नड)

राक्षसर आ सैन्यवु अत्यन्त उन्मत्तरन्तित्तु. बाणगळिन्द अवर छत्रगळु तुण्डागिद्दवु, अस्त्र-शस्त्रगळु बिद्दुहोगिद्दवु, सौम्यवेष इल्लवागित्तु, करुळबळ्ळि हॊरबिद्दित्तु हागू ऎल्लर कण्णुगळु भयदिन्द चञ्चलवागिद्दवु.॥51॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

सिंहार्दितानामिव कुञ्जराणां
निशाचराणां सह कुञ्जराणाम् ।
रवाश्च वेगाश्च समं बभूवुः
पुराणसिंहेन विमर्दितानाम् ॥ ५२ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

सिंहार्दितानामिव कुञ्जराणां
निशाचराणां सह कुञ्जराणाम् ।
रवाश्च वेगाश्च समं बभूवुः
पुराणसिंहेन विमर्दितानाम् ॥ ५२ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

जैसे सिंहोंद्वारा पीड़ित हुए हाथियोंके चीत्कार और वेग एक साथ ही प्रकट होते हैं, उसी प्रकार उन पुराणप्रसिद्ध नृसिंहरूपधारी श्रीहरिके द्वारा रौंदे गये उन निशाचररूपी गजराजोंके हाहाकार और वेग साथ-साथ प्रकट हो रहे थे ॥

अनुवाद (कन्नड)

सिंहगळिन्द पीडिसल्पट्ट आनॆगळ चीत्कार मत्तु वेग ऒट्टिगॆ प्रकट वागुवन्तॆये आ पुराण प्रसिद्ध नरसिंहरूपी श्रीहरियु हॊसकि हाकिद आ निशाचररूपी गज राजर हाहाकर मत्तु वेग जॊतॆगे प्रकटवागुत्तिद्दवु.॥52॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

ते वार्यमाणा हरिबाणजालैः
स्वबाणजालानि समुत्सृजन्तः ।
धावन्ति नक्तञ्चरकालमेघा
वायुप्रणुन्ना इव कालमेघाः ॥ ५३ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

ते वार्यमाणा हरिबाणजालैः
स्वबाणजालानि समुत्सृजन्तः ।
धावन्ति नक्तञ्चरकालमेघा
वायुप्रणुन्ना इव कालमेघाः ॥ ५३ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

भगवान् विष्णुके बाणसमूहोंसे आवृत हो अपने सायकोंका परित्याग करके वे निशाचररूपी काले मेघ उसी प्रकार भागे जा रहे थे, जैसे हवाके उड़ाये हुए वर्षाकालीन मेघ आकाशमें भागते देखे जाते हैं ॥ ५३ ॥

अनुवाद (कन्नड)

विष्णुविन बाणगळिन्द आवृतरागि तम्म आयुधगळन्नु ऎसॆदु निशाचररूपी कप्पाद मोडगळु, गाळियिन्द हारिसल्पट्ट वर्षाकालद मेघगळु आकाशदल्लि ओडुत्तिरुवन्तॆ, चदुरि होदुदन्नु काणुत्तित्तु.॥53॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

चक्रप्रहारैर्विनिकृत्तशीर्षाः
सञ्चूर्णिताङ्गाश्च गदाप्रहारैः ।
असिप्रहारैर्द्विविधाविभिन्नाः
पतन्ति शैला इव राक्षसेन्द्राः ॥ ५४ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

चक्रप्रहारैर्विनिकृत्तशीर्षाः
सञ्चूर्णिताङ्गाश्च गदाप्रहारैः ।
असिप्रहारैर्द्विविधाविभिन्नाः
पतन्ति शैला इव राक्षसेन्द्राः ॥ ५४ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

चक्रके प्रहारोंसे राक्षसोंके मस्तक कट गये थे, गदाओंकी मारसे उनके शरीर चूर-चूर हो रहे थे तथा तलवारोंके आघातसे उनके दो-दो टुकड़े हो गये थे । इस तरह वे राक्षसराज पर्वतोंके समान धराशायी हो रहे थे ॥

अनुवाद (कन्नड)

चक्रद प्रहारदिन्द राक्षसर मस्तकगळु तुण्डागिद्दवु, गदाघात दिन्द अवर शरीरगळु चूरु-चूरागिद्दवु, खड्गद हॊडॆतदिन्द तुण्डु-तुण्डागिद्दरु; हीगॆ आ राक्षस राजरु पर्वतदन्तॆ धराशायिगळागिद्दरु.॥54॥

विश्वास-प्रस्तुतिः

विलम्बमानैर्मणिहारकुण्डलै-
र्निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः ।
निपात्यमानैर्ददृशे निरन्तरं
निपात्यमानैरिव नीलपर्वतैः ॥ ५५ ॥

सर्वाष् टीकाः
मूलम्

विलम्बमानैर्मणिहारकुण्डलै-
र्निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः ।
निपात्यमानैर्ददृशे निरन्तरं
निपात्यमानैरिव नीलपर्वतैः ॥ ५५ ॥

अनुवाद (हिन्दी)

लटकते हुए मणिमय हारों और कुण्डलोंके साथ गिराये जाते हुए नील मेघ-सदृश उन निशाचरोंकी लाशोंसे वह रणभूमि पट गयी थी । वहाँ धराशायी हुए वे राक्षस नीलपर्वतोंके समान जान पड़ते थे । उनसे वहाँका भूभाग इस तरह आच्छादित हो गया था कि कहीं तिल रखनेकी भी जगह नहीं दिखायी देती थी ॥ ५५ ॥

अनुवाद (कन्नड)

तूगुत्तिरुव मणिमय हार-कुण्डलगळिन्द बिद्दिरुव नीलमेघदन्तह निशाचरर हॆणगळिन्द आ युद्धभूमि तुम्बिहोगित्तु. अल्लि धराशायियराद राक्षसरु नील पर्वतदन्तॆ कण्डुबरुत्तिद्दरु. हीगॆ अल्लिय नॆल ऎळ्ळु हाकलू जागविल्लदन्तॆ आवरिसि होदुदु काणुत्तित्तु.॥55॥

समाप्तिः

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तमः सर्गः ॥ ७ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके उत्तरकाण्डमें सातवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ७ ॥

अनुवाद (समाप्तिः) (कन्नड)

श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद उत्तर काण्डदल्लि एळनॆय सर्ग पूर्णवायितु. ॥7॥