११७ लङ्कां प्रति देवैः आगमनम्

Book VI : Yuddha Kanda - Book Of War

Gods reach Lanka in aerial cars and approach Rama. They ask Rama why he ignores Seetha, when she is entering into the fire. Rama appeals them to describe in reality who he is. Brahma (the creator) proclaims his divinity and eulogizes him with hymns.

स्रोतः: valmikiramayan.net

117. भगवान् श्रीरामके पास देवताओंका आगमन तथा ब्रह्माद्वारा उनकी भगवत्ताका प्रतिपादन एवं स्तवन

ततो हि दुर्मना रामः श्रुत्वैवं वदतां गिरः ।
दध्यौ मुहूर्तं धर्मात्मा बाष्पव्याकुललोचनः ॥ १ ॥

ततो हि दुर्मना रामः श्रुत्वैवं वदतां गिरः ।
दध्यौ मुहूर्तं धर्मात्मा भाष्पव्याकुललोचनः ॥

तदनन्तर धर्मात्मा श्रीराम हाहाकार करनेवाले वानर और राक्षसोंकी बातें सुनकर मन-ही-मन बहुत दुःखी हुए और आँखोंमें आँसू भरकर दो घड़ीतक कुछ सोचते रहे ॥ १ ॥

अनन्तर धर्मात्मा श्रीरामनु हाहाकार माडुत्तिरुव वानर मत्तु राक्षसर मातन्नु केळि मनस्सिनल्ले बहळ दुःखितनागि, कम्बनि तुम्बिकॊण्डु ऎरडुगळिगॆ एनो योचिसुत्तिद्दनु.॥1॥

पदच्छेदः

1. shrutvaa = hearing; giraH = the cries; vadataam = of those who were wailing; evam = in that way; dharmaatmaa = the virtuous minded; raamaH = Rama; tataH = then; dadhyau = became thoughtfu; muuurtam = for a while; durmanaaH = afflicted as he was in melancholy; baaShpa vyaakula lochanoH = his eyes filled with tears.

अनुवादः

Hearing the cries of these who were thus wailing, the virtuous minded Rama then became thoughtful for a while, afflicted as he was with melancholy, his eyes filled with tears.

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततो वैश्रवणो राजा यमश्च पितृभिः सह ।
सहस्राक्षश्च देवेशो वरुणश्च जलेश्वरः ॥ २ ॥
षडर्धनयनः श्रीमान् महादेवो वृषध्वजः ।
कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ ३ ॥
एते सर्वे समागम्य विमानैः सूर्यसन्निभैः ।
आगम्य नगरीं लङ्कामभिजग्मुश्च राघवम् ॥ ४ ॥

ततो वैश्रवणो राजा यमश्च पितृभिः सह ।
सहस्राक्षो देवेशो वरुणश्च जलेश्वरः ॥ षडर्धनयनः श्रीमान्महादेवो वृषध्वजः ।
कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ एते सर्वे समागम्य विमानैः सूर्य सन्निभैः ।
आगम्य नगरीं लङ्कामभिजग्मुश्च राघवम् ॥

ततो वैश्रवणो राजा यमश्च पृभिः सह । सहस्राक्षश्च देवेशो वरुणश्च जलेश्वरः ॥ ६-११७-२ षड्र्धनयनः श्रीमान् महादेवो वृषध्वजः । कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ ६-११७-३ एते सर्वे समागम्य विमानैः सूर्यसंनिभैः । आगम्य नगरीं लङ्कामभिजग्मुश्च राघवम् ॥ ६-११७-४

इसी समय विश्रवाके पुत्र यक्षराज कुबेर, पितरोंसहित यमराज, देवताओंके स्वामी सहस्र नेत्रधारी इन्द्र, जलके अधिपति वरुण, त्रिनेत्रधारी श्रीमान् वृषभध्वज महादेव तथा सम्पूर्ण जगत् के स्रष्टा ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ ब्रह्माजी—ये सब देवता सूर्यतुल्य विमानोंद्वारा लङ्कापुरीमें आकर श्रीरघुनाथजीके पास गये ॥ २—४ ॥

आगले विश्रवस्सुविन पुत्र यक्षराज कुबेर, पितृगळ सहित यमधर्मनु, देवतॆगळॊडॆय सहस्राक्ष इन्द्र, जलाधिपति वरुण, त्रिनेत्रधारि श्रीमान् वृषभध्वज महादेवनु हागू समस्त जगत्स्रष्टा ब्रह्मवेत्तरल्लि श्रेष्ठ ब्रह्मदेवरु-हीगॆ ऎल्ल देवतॆगळु सूर्यतुल्य विमानगळिन्द लङ्कॆयल्लि श्रीरघुनाथन बळिगॆ बन्दरु.॥2-4॥

पदच्छेदः

2-4. tataH = thereupon; vaishravaNaH = Kubera; raajaa = the king of Yakshas; yamashcha = Yama the lord of death; pitR^ibhiH saha = along with the deceased ancestors; sahasraakShaH = Indra; deveshaH = the lord of celestials; varuNashcha = Varuna; jaleshwaraH = the lord of waters; shriimaan mahaa devaH = the illustrious Shiva the great deity; shaDardhanayanaH = having three eyes; brahmaa = brahma; kartaa = the creator; sarvasya lokasya = of all the worlds; brahmavidaam varaH = and the best among the knowers of sacred knowledge; sarve = all; ete = these; samaagamya = together; aagamya = reaching; laN^kaam nagariim = the City of Lanka; suurya samnibhaiH vimaanaiH = in aerial cars; shining like sun; abhijagmuH = and approached; raaghavam = Rama.

अनुवादः

Thereupon, Kubera the King of Yakshas, Yama the lord of death together with the deceased ancestors, Indra the lord of celestials Varuna the lord of waters, the illustrious Shiva the great deity who bears the device of a bull as his banner and having three eyes, Brahma the creator of all the worlds and the best among the knowers of sacred knowledge all these together reaching the City of Lanka in aerial cars, shining like the sun approached Rama.

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततः सहस्ताभरणान् प्रगृह्य विपुलान् भुजान् ।
अब्रुवंस्त्रिदशश्रेष्ठा राघवं प्राञ्जलिं स्थितम् ॥ ५ ॥

भगवान् श्रीराम उनके सामने हाथ जोड़े खड़े थे । वे श्रेष्ठ देवता आभूषणोंसे अलंकृत अपनी विशाल भुजाओंको उठाकर उनसे बोले— ॥ ५ ॥

भगवान् श्रीरामनु अवर मुन्दॆ कैमुगिदु निन्तुकॊण्डिद्दनु. आ श्रेष्ठदेवतॆगळु आभूषणगळिन्द अलङ्कृत तम्म विशाल भुजगळन्नॆत्तिकॊण्डु रामनल्लि हेळिदरु.॥5॥

पदच्छेदः

5. tataH = thereupon; tridasha shreShThaaH = those excellent gods; pragR^ihya = lifting; vipulaan bhujaan = their long arms; shastaabharaNaam = their hands decked with ornaments (as follows); abruvan = spoke; raaghavam = to Rama; sthitam = who stood (there); sahastaabharaNaan = making a respectful salutation with folded hands.

अनुवादः

Lifting their long arms, their hands decked with ornaments, those excellent gods thereupon, spoke (as follows) to Rama who stood there, making a respectful salutation to them with his folded hands.

स्रोतः: valmikiramayan.net

कर्ता सर्वस्य लोकस्य श्रेष्ठो ज्ञानविदां विभुः ।
उपेक्षसे कथं सीतां पतन्तीं हव्यवाहने ।
कथं देवगणश्रेष्ठमात्मानं नावबुद‍्ध््यसे ॥ ६ ॥

कर्ता सर्वस्य लोकस्य श्रेष्ठो ज्ञानवतां वरः ।
उपेक्षसे कथं सीतां पतन्तीं हव्यवाहने ।
कथं देवगण श्रेष्ठमात्मानं नावबुध्यसे ॥

कर्ता सर्वस्य लोकस्य श्रेष्ठो ज्ञानवतां प्रभुः । उपेक्षसे कथं सीतां पतन्तीं हव्यवाहने ॥ ६-११७-६ कथं देवगणश्रेष्ठमात्मानं नावबुद्ध्यसे ।

‘श्रीराम! आप सम्पूर्ण विश्वके उत्पादक, ज्ञानियोंमें श्रेष्ठ और सर्वव्यापक हैं । फिर इस समय आगमें गिरी हुई सीताकी उपेक्षा कैसे कर रहे हैं? आप समस्त देवताओंमें श्रेष्ठ विष्णु ही हैं । इस बातको कैसे नहीं समझ रहे हैं ॥ ६ ॥

श्रीरामा! नीनु समस्त विश्वद उत्पादकनू, ज्ञानिगळल्लि श्रेष्ठनू, सर्वव्यापकनू आगिरुवॆ. मत्तॆ ईग बॆङ्कियल्लि बिद्द सीतॆयन्नु एकॆ उपेक्षिसुत्तिरुवॆ? नीनु समस्त देवतॆगळल्लि श्रेष्ठ विष्णुवे आगिरुवॆ. इदन्नु एकॆ तिळियुत्तिल्ल.॥6॥

पदच्छेदः

6. katham = how; upekShase = are you looking at; siitaam = Seetha; patantiim = who is falling; havyavaahane = into the fire; samsta lokasya kartaa = (you) who are the maker of the entire cosmons; jJNaanavataam shreShThaH = and the foremost among those endowed with knowledge; prabhuH = and an all-capable person; katham = how; naavabuddhyase = do you not know; aatmaanam = yourself; devagaNashreShTham = as the foremost among the troop of gods.

अनुवादः

“How do you, the maker of the entire cosmos, the foremost among those endowed with knowledge and an all-capable person, ignore Seetha who is falling into the fire? How do you not recognize yourself to be the foremost of the troop of gods?”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ऋतधामा वसुः पूर्वं वसूनां च प्रजापतिः ।
त्रयाणामपि लोकानामादिकर्ता स्वयम्प्रभुः ॥ ७ ॥

‘पूर्वकालमें वसुओंके प्रजापति जो ऋतधामा नामक वसु थे, वे आप ही हैं । आप तीनों लोकोंके आदिकर्ता स्वयं प्रभु हैं ॥ ७ ॥

हिन्दॆ वसुगळ प्रजापति ऋतधामा ऎम्ब वसु नीने आगिरुवॆ. नीनु मूरु लोकगळ आदिकर्ता स्वयं प्रभुवागिरुवॆ.॥7॥

पदच्छेदः

7. vasuunaam = among the Vasus (a class of gods; eight in number); vasuH = you are the Vasu; R^itadhaama = R^itadhaama (one whose abode is Truth or the Divine law); puurvam = who was formerly; svayam prabhuH = self-constituted ruler; aadikartaa = the first creator; trayaaNaamapi = lokaanaam = of all the three worlds; prajaapatiH = and the lord of creatures.

अनुवादः

“Among the Vasus (a class of gods, eight in number), you are the Vasu, named R^itadhama (one whose abode is Truth or the Divine Law) who was formerly the self-constituted ruler, the first creator of all the three worlds and the lord of creatures.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

रुद्राणामष्टमो रुद्रः साध्यानामपि पञ्चमः ।
अश्विनौ चापि कर्णौ ते सूर्याचन्द्रमसौ दृशौ ॥ ८ ॥

रुद्राणामष्टमो रुद्रः साध्यानामपि पञ्चमः ।
अश्विनौ चापि ते कर्णौ ते सूर्याचन्द्रमसौदृशौ ॥

रुद्राणामष्टमो रुद्रः साध्यानामपि पञ्चमः ॥ ६-११७-८ अश्विनौ चापि कर्णौ ते सूर्याचन्द्रामसौ दृशौ ।

‘रुद्रोंमें आठवें रुद्र और साध्योंमें पाँचवें साध्य भी आप ही हैं । दो अश्विनीकुमार आपके कान हैं और सूर्य तथा चन्द्रमा नेत्र हैं ॥ ८ ॥

रुद्ररल्लि ऎण्टनॆय रुद्रनू मत्तु साध्यरल्लि ऐदनॆय साध्यनू नीने आगिरुवॆ. इब्बरू अश्विनीकुमाररे निन्न किविगळागिवॆ हागू सूर्य-चन्द्ररे कण्णुगळागिवॆ.॥8॥

पदच्छेदः

8. aShTamaH rudraH = you are the eight Rudra; rudraaNaam = among (eleven) Rudras; paN^chamaH = and the fifth (viryavaan by name) saadhyaanaam api = among the Sadhyas (a particular class of celestial beings belonging to Gana Devata); ashvinau = the twin = Aswinis (the physicians of gods); te karNau = are your ears; suurya chandrau = the sun and the moon; dR^ishau = constitute your eyes.

अनुवादः

“You are the eighth Rudra among (eleven) Rudras and the fifth (Viryavan by name) among the Sadhyas (a particular class of celestials belonging to Gana Devata). The twin Aswinis are your ears. The sun and the moon constitute your eyes.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अन्ते चादौ च मध्ये च दृश्यसे च परन्तप ।
उपेक्षसे च वैदेहीं मानुषः प्राकृतो यथा ॥ ९ ॥

अन्ते चादौ च लोकानां दृश्यसे च परंतप ॥ ६-११७-९ उपेक्षसे च वैदेहीं मानुषः प्राकृतो यथा ।

‘शत्रुओंको संताप देनेवाले देव! सृष्टिके आदि, अन्त और मध्यमें भी आप ही दिखायी देते हैं । फिर एक साधारण मनुष्यकी भाँति आप सीताकी उपेक्षा क्यों कर रहे हैं?’ ॥ ९ ॥

परन्तप देवने! सृष्टिय आदि-मध्य-अन्त्यदल्लि नीने कण्डुबरुवॆ. हीगिरुवाग ऒब्ब साधारण मनुष्यनन्तॆ नीनु सीतॆयन्नु एकॆ उपेक्षिसुत्तिरुवॆ.॥9॥

पदच्छेदः

9. paramtapa = O the destroyer of adversaries!; dR^ishyase = you are seen; aadau = at the beginning; ante cha = and at the end; lokaanaam = of the created beings; praakR^itaH maanuSho yathaa = just like a common man; upekShase = you are ignoring; vaidehiim = Seetha.

अनुवादः

“O the destroyer of the adversaries. You are seen (to exist) at the beginning and at the end of creation. Yet, you ignore Seetha, just like a common man.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्युक्तो लोकपालैस्तैः स्वामी लोकस्य राघवः ।
अब्रवीत् त्रिदशश्रेष्ठान् रामो धर्मभृतां वरः ॥ १० ॥

इत्युक्तो लोकपालैस्तैः स्वामी लोकस्य राघवः ॥ ६-११७-१० अब्रवित्त्रिदशश्रेष्ठान् रामो धर्मभृतां वरः ।

उन लोकपालोंके ऐसा कहनेपर धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ लोकनाथ रघुनाथ श्रीरामने उन श्रेष्ठ देवताओंसे कहा— ॥ १० ॥

आ लोकपालकरु हीगॆ हेळिदाग धर्मात्मरल्लि श्रेष्ठ लोकनाथ रघुनाथ श्रीरामनु आ श्रेष्ठ देवतॆगळल्लि हेळिदनु.॥10॥

पदच्छेदः

10. iti uktaH = thus spoken; taiH lokapaalaiH = by those guardians; raamaH = Rama; lokasya svaamii = the lord of creation; raaghavaH = who was born in Raghu dynasty; dharma bhR^itaam varaH = and the foremost one among the protectors of righteousness; abraviit = spoke; tridashashreShThaan = to those god-chiefs (as follows)

अनुवादः

Hearing the words of those guardians of the world, Rama, the lord of creation, who was born in Raghu dynasty and the foremost one among protectors of righteousness, spoke to those god-chiefs as follows:

स्रोतः: valmikiramayan.net

आत्मानं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।
सोऽहं यश्च यतश्चाहं भगवांस्तद् ब्रवीतु मे ॥ ११ ॥

आत्मानं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ॥ ६-११७-११ सोऽहं यस्य यतश्चाहं भगवंस्तद्ब्रवीतु मे ।

‘देवगण! मैं तो अपनेको मनुष्य दशरथपुत्र राम ही समझता हूँ । भगवन्! मैं जो हूँ और जहाँसे आया हूँ, वह सब आप ही मुझे बताइये’ ॥ ११ ॥

देवतॆगळिरा! नानादरो मनुष्य दशरथ पुत्र रामनॆन्दे तिळियुत्तेनॆ. भगवान्! नानु यारु मत्तु ऎल्लिन्द बन्दवनु ऎम्बुदॆल्लवन्नु नीवे तिळिसिरि.॥11॥

पदच्छेदः

11. manye = I think; aatmaanam = of myself; maanuSham = to be a human being; raamam = called Rama; dasharathaatmajam = the son of Dasaratha; bhagavaan = you; as a gracious Divinity; braviitu = tell; me = me; tat = that; saH aham yasya = which I as such really am; aham yashcha = and why I am like this.

अनुवादः

“I think of myself to be a human being, by name Rama, the son of Dasaratha. You, as a gracious Divinity, tell me that which I as such really am like this.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इति ब्रुवाणं काकुत्स्थं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ।
अब्रवीच्छृणु मे वाक्यं सत्यं सत्यपराक्रम ॥ १२ ॥

इति ब्रुवाण काकुत्स्थं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ।
अब्रवीच्छृणु मे वाक्यं सत्यं सत्यपराक्रम ॥

इति ब्रुवाणं काकुत्थ्सं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ ६-११७-१२ अब्रवीच्छृणु मे वाक्यं सत्यं सत्यपराक्रम ।

श्रीरघुनाथजीके ऐसा कहनेपर ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ ब्रह्माजीने उनसे इस प्रकार कहा—‘सत्यपराक्रमी श्रीरघुवीर! आप मेरी सच्ची बात सुनिये ॥ १२ ॥

श्रीरघुनाथनु हीगॆ हेळिदाग ब्रह्मवेत्तरल्लि श्रेष्ठ ब्रह्मदेवरु अवनल्लि हीगॆ हेळिदरु- सत्यपराक्रमि रघुवीरने! सत्यवाद नन्न मातन्नु केळु.॥12॥

पदच्छेदः

12. kaakutthsam = to Rama; iti bruvaaNaam = thus speaking; brahmaa = Brahma; varaH = the foremost; brahma vidaam = among the knowers of Brahma the Absolute; abraviit = spoke (as follows); shruNu = listen; me satyam vaakyam = to my true word; satyaparaakrama = O the truly brave lord!"

अनुवादः

Hearing the words of Rama, Brahma (the creator), the foremost among the knowers of Brahma the Absolute, spoke as follows: “Listen to my true word, O the truly brave lord!”

स्रोतः: valmikiramayan.net

भवान् नारायणो देवः श्रीमांश्चक्रायुधः प्रभुः ।
एकशृङ्गो वराहस्त्वं भूतभव्यसपत्नजित् ॥ १३ ॥

‘आप चक्र धारण करनेवाले सर्वसमर्थ श्रीमान् भगवान् नारायण देव हैं, एक दाढ़वाले पृथ्वीधारी वराह हैं तथा देवताओंके भूत एवं भावी शत्रुओंको जीतनेवाले हैं ॥ १३ ॥

नीनु चक्रधरिसुव सर्वसमर्थ श्रीमान् भगवान् नारायणनागिरुवॆ. एकशृङ्गनाद वराहनू नीने. देवतॆगळ हिन्दिन-मुन्दिन शत्रुगळन्नु जयिसुववनू नीने आगिरुवॆ.॥13॥

पदच्छेदः

13. bhavaan = you; prabhuH naaraayaNaH = are the Lord Narayaa himself; shriimaan devaH = the glorious god; chakraayudhaH = who wields the discus; tvam = you; varaahaH = are the divine Boar; eka shR^iN^gaH = with a single tusk; bhuuta bhavya sapatnajit = the conqueror of your past and future enemies.

अनुवादः

“You are the Lord Narayana himself the glorious god, who wields the discus. You are the Divine Boar with a single tusk, the conqueror of your past and future enemies.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अक्षरं ब्रह्म सत्यं च मध्ये चान्ते च राघव ।
लोकानां त्वं परो धर्मो विष्वक्सेनश्चतुर्भुजः ॥ १४ ॥

अक्षरं ब्रह्म सत्यं च मध्ये चान्ते च राघव ॥ ६-११७-१४ लोकानां त्वं परो धर्मो विष्वक्सेनश्चतुर्भजः ।

‘रघुनन्दन! आप अविनाशी परब्रह्म हैं । सृष्टिके आदि,मध्य और अन्तमें सत्यरूपसे विद्यमान हैं । आप ही लोकोंके परम धर्म हैं । आप ही विष्वक्सेन तथा चार भुजाधारी श्रीहरि हैं ॥ १४ ॥

रघुनन्दन! नीनु अविनाशी ब्रह्मनागिरुवॆ. सृष्टिय आदि- मध्य-अन्त्यदल्लि सत्यस्वरूपदिन्द इरुवनु नीने. नीने लोकगळ परमधर्मनागिरुवॆ. नीने विश्वक् सेन हागू चतुर्भुजधारी श्रीहरियागिरुवॆ.॥14॥

पदच्छेदः

14. brahma = (you are) Brahma; akSharam = the imperishable; satyamcha = and the Truth; madhye cha antyecha = in the Middle and at the end; tvam = you are paraH dharmaH = the Supreme righteousness; lokaanaam = of people; viShvaksenaH = whose pwers go everywhere; chaturbhujaH = and the four-armed one.

अनुवादः

“You are Brahma, the imperishable, the Truth abiding in the middle as well as at the end of the universe. You are the supreme righteousness of people, whose powers go everywhere. You are the four-armed.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

शार्ङ्गधन्वा हृषीकेशः पुरुषः पुरुषोत्तमः ।
अजितः खड्गधृग् विष्णुः कृष्णश्चैव बृहद‍्बलः ॥ १५ ॥

शार्ङ्गधन्वा हृषीकेशः पुरुषः पुरुषोत्तमः ।
अजितः खड्गधृग् विष्णुः कृष्णश्चैव बृहद्भलः ॥

शार्ङ्गधन्वा हृषीकेशः पुरुषः पुरुषोत्तमः ॥ ६-११७-१५ अजितः खड्गधृग्विष्णुः कृष्णश्चैव महाबलः ।

‘आप ही शार्ङ्गधन्वा, हृषीकेश, अन्तर्यामी पुरुष और पुरुषोत्तम हैं । आप किसीसे पराजित नहीं होते । आप नन्दक नामक खड्ग धारण करनेवाले विष्णु एवं महाबली कृष्ण हैं ॥ १५ ॥

नीने शार्ङ्गधन्वा, हृषिकेश, अन्तर्यामि मत्तु पुरुषोत्तम नागिरुवॆ. नीनु यारिन्दलू पराजितनागदवनु. नीनु नन्दक ऎम्ब खड्गवन्नु धरिसुव विष्णु हागू महाबली कृष्णनागिरुवॆ.॥15॥

पदच्छेदः

15. shaarN^gadhanvaa = you are the wielder of a bow; called Sharnga hR^ishiikeshaH = the lord of the senses; puruShaH = the supreme soul of the universe; puruShottamaH = the best of men; ajitaH = the invincible; khaDgadhR^ik = the wielder of a sword named Nandaka; viShNuH = the all-pervader; kR^iShNashchaiva = the bestower of happiness to the earth; mahaabalaH = and endowed with great might.

अनुवादः

“You are the wielder of a bow called Sarnga, the lord of the senses, the supreme soul of the universe, the best of men, the invincible, the wielder of a sword named Nandaka, the all-pervader, the bestower of happiness to the earth and endowed with great might.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

सेनानीर्ग्रामणीश्च त्वं बुद्धिः सत्त्वं क्षमा दमः ।
प्रभवश्चाप्ययश्च त्वमुपेन्द्रो मधुसूदनः ॥ १६ ॥

सेनानीर्ग्रामणीश्च त्वं त्वं बुद्धि स्त्वं क्षमा दमः ॥ ६-११७-१६ प्रभवश्चाप्ययश्च त्वमुपेन्द्रो मधुसूदनः ।

‘आप ही देव-सेनापति तथा गाँवोंके मुखिया अथवा नेता हैं । आप ही बुद्धि, सत्त्व, क्षमा, इन्द्रियनिग्रह तथा सृष्टि एवं प्रलयके कारण हैं । आप ही उपेन्द्र (वामन) और मधुसूदन हैं ॥ १६ ॥

नीने देवसेनापति हागू जनपदगळ नायकनू आगिरुवॆ. बुद्धि, सत्त्व, क्षमॆ, इन्द्रिय निग्रह हागू सृष्टि मत्तु प्रळयद कारणवागिरुवॆ. नीने उपेन्द्र मत्तु मधुसूदननागिरुवॆ.॥16॥

पदच्छेदः

16. tvam = you; senaaniiH = are the leader of the army; graamaNiishcha = and the village headman; tvam = you; buddhiH = are the intellect; tvam = you; kShamaa = are the endurance; damaH = the subduer of the senses; tvam = you; prabhavaH = are the origin; apyayashcha = and the dissolution; upendraH = the Divine Dwarf (the younger brother of Indra); madhusuudanaH = and the destroyer of Madhu; the demon.

अनुवादः

“You are the leader of the army and the village headman. You are the intellect. You are the endurance and the subduer of the senses. You are the origin and the dissolution of all, Upendra the Divine Dwarf and (the younger brother of Indra) as also the destroyer Madhu, the demon.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इन्द्रकर्मा महेन्द्रस्त्वं पद्मनाभो रणान्तकृत् ।
शरण्यं शरणं च त्वामाहुर्दिव्या महर्षयः ॥ १७ ॥

इन्द्रकर्मा महेन्द्रस्त्वं पद्मनाभो रणान्तकृत् ॥ ६-११७-१७ शरण्यं शरणम् च त्वामहुर्दिव्या महर्षयः ।

‘इन्द्रको भी उत्पन्न करनेवाले महेन्द्र और युद्धका अन्त करनेवाले शान्तस्वरूप पद्मनाभ भी आप ही हैं । दिव्य महर्षिगण आपको शरणदाता तथा शरणागतवत्सल बताते हैं ॥

इन्द्रनन्नु उत्पन्न माडिद महेन्द्रनु मत्तु युद्धवन्नु अन्त्यगॊळिसुव शान्तस्वरूप पद्मनाभनू नीने आगिरुवॆ. दिव्य महर्षिगळु निन्नन्नु शरण दाता हागू शरणागतवत्सलनॆन्दु हेळुत्तारॆ.॥17॥

पदच्छेदः

17. tvam = you; indrakarmaa = perform action for Indra the lord of celestials; mahendraH = the Supreme Ruler; padmanaabhaH = and the one having a lotus in one’s navel; raNaantakR^it = and who puts an end to all in battle; divyaaH maharShayaH = the divine sages; aahuH = pronounce; tvaam = you; sharaNyam = to be fit to afford protection toa ll; sharaNam = and the refuge (for all).

अनुवादः

“You perform action for Indra the lord of celestials, the Supreme Ruler, the one having a lotus in one’s navel and who puts an end to all in battle. The divine sages pronounce you to be fit to afford protection to all and the refuge for all.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

सहस्रशृङ्गो वेदात्मा शतशीर्षो महर्षभः ।
त्वं त्रयाणां हि लोकानामादिकर्ता स्वयम्प्रभुः ॥ १८ ॥

‘आप ही सहस्रों शाखारूप सींग तथा सैकड़ों विधिवाक्यरूप मस्तकोंसे युक्त वेदरूप महावृषभ हैं । आप ही तीनों लोकोंके आदिकर्ता और स्वयंप्रभु (परम स्वतन्त्र) हैं ॥ १८ ॥

नीने साविर शाखॆगळुळ्ळ सायवेद स्वरूपनु, नूरारु विधि वाक्यरूपी मस्तकगळिन्द कूडिद वेदस्वरूप महावृषभनू, लोकगळ आदिकर्तनू, स्वयम्प्रभुवू आगिरुवॆ.॥18॥

सिद्धानामपि साध्यानामाश्रयश्चासि पूर्वजः ।
त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोङ्कारः परात्परः ॥ १९ ॥

त्वं यज्ञ्स्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः परात्परः ।

‘आप सिद्ध और साध्योंके आश्रय तथा पूर्वज हैं । यज्ञ, वषट्कार और ओंकार भी आप ही हैं । आप श्रेष्ठसे भी श्रेष्ठ परमात्मा हैं ॥ १९ ॥

नीनु सिद्ध मत्तु साध्यर आश्रयनू, पूर्वजनू आगिरुवॆ. यज्ञ, वषट्कार, ॐकारनू आगिरुवॆ. श्रेष्ठरल्लि श्रेष्ठ परमात्मनू नीने आगिरुवॆ.॥19॥

पदच्छेदः

18-19. vedaatmaa = In the form of the Vedas; maharShabhaH = you are the great bull; shatashiirShaH = with hundred heads (rules); sahasra shR^iNgaH = and thousand horns (precepts); tvam = you; aadikartaa = are the first creator of all; trayaaNaam lokaam = three worlds; svayamprabhuH = the self constituted Lord of all; asi = you are; aashrayaH cha = the refuge; puurvajaH = and the for bear; siddhaanaam = of Siddhas (a class of demi-gods endowed with mystic powers by virtue of their very birth) and Sadhyas (a class of celestial beings).

अनुवादः

“In the form of the Vedas, you are the great Bull with hundred heads (rules) and thousand horns (precepts). You are the first creator of all, the three worlds, and the self constituted Lord of all. You are the refuge and the forbear of Siddhas (a class of demi-gods endowed with mystic powers by virtue of their very birth) and Sadhyas (a class of celestial beings.)”

स्रोतः: valmikiramayan.net

प्रभवं निधनं चापि नो विदुः को भवानिति ।
दृश्यसे सर्वभूतेषु गोषु च ब्राह्मणेषु च ॥ २० ॥

६-११७-२० प्रभवं निधनं वा ते नो विदुः को भवानिति ।

‘आपके आविर्भाव और तिरोभावको कोई नहीं जानता । आप कौन हैं—इसका भी किसीको पता नहीं है । समस्त प्राणियोंमें, गौओंमें तथा ब्राह्मणोंमें भी आप ही दिखायी देते हैं ॥ २० ॥

निन्न आविर्भाव मत्तु तिरोभाववन्नु यारू अरियरु. नीनु यारागिद्दी ऎम्बुदू यारिगू तिळिदिल्ल. समस्त प्राणिगळल्लि, गोवुगळल्लि, ब्राह्मणरल्लि नीने कण्डुबरुवॆ.॥20॥

पदच्छेदः

20. tvam = you; yajJNaH = are the sacrificial performance; tvam = you; vaShaTkaaraH = are the sacred syllable ‘Vasat’ (on hearing which the Adhvaryu priest casts the oblation to a deity into the sacrificial fire); tvam = you are; omkaaraH = the mysitic syllable “OM’; paraH = and higher; paraat = than the highest; nor your origin; na bhavaan kaH iti = nor who you are in reality.

अनुवादः

“You are the sacrificial performance. You are the sacred syllable ‘Vashat’ (on hearing which the Adhvaryu priest casts the oblation to a deity into the sacrificial fire). You are the mystic syllable ‘OM’. You are higher than the highest. People neither know your end nor your origin nor who you are in reality.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

दिक्षु सर्वासु गगने पर्वतेषु नदीषु च ।
सहस्रचरणः श्रीमान् शतशीर्षः सहस्रदृक् ॥ २१ ॥

६-११७-२१ दिक्षु सर्वासु गगने पर्वतेषु नदीषु च ।

‘समस्त दिशाओंमें, आकाशमें, पर्वतोंमें और नदियोंमें भी आपकी ही सत्ता है । आपके सहस्रों चरण, सैकड़ों मस्तक और सहस्रों नेत्र हैं ॥ २१ ॥

समस्त दिक्कुगळल्लि, आकाशदल्लि, पर्वतगळल्लि, नदिगळल्लियू नीने इरुवॆ. निनगॆ साविरारु चरण, नूरारु मस्तकगळु, साविरारु नेत्रगळु इवॆ.॥21॥

पदच्छेदः

21. dR^ishyase = you appear; sarvabhuuteShu = in all created beings; goShucha = in the cattle; braahmaNeShu cha = in brahmanas; sarvaasu dikShu in all quarters; gagane = in the sky; parvateShu = in mountains; nadiiShu cha = and in rivers.

अनुवादः

“You appear in all created beings in the cattle and in brahmanas. You exist in all quarters, in the sky, in mountains and in rivers.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

त्वं धारयसि भूतानि पृथिवीं सर्वपर्वतान् ।
अन्ते पृथिव्याः सलिले दृश्यसे त्वं महोरगः ॥ २२ ॥

६-११७-२२ त्वं धारयसि भूतानि पृथिवीं च सपर्वताम् ।

‘आप ही सम्पूर्ण प्राणियोंको, पृथ्वीको और समस्त पर्वतोंको धारण करते हैं । पृथ्वीका अन्त हो जानेपर आप ही जलके ऊपर महान् सर्प—शेषनागके रूपमें दिखायी देते हैं ॥ २२ ॥

नीने समस्त प्राणिगळन्नु, पृथिवियन्नु, समस्त पर्वतगळन्नु धरिसुववनु, पृथिविय अन्त्यवाद मेलू नीनु नीरिनल्लि महासर्प-शेषशायियागिरुवॆ.॥22॥

पदच्छेदः

22. sahasracharaNaH = with thousand feet; shriimaan = along with Lakshmi the goddess of wealth; shata shiirShaH = with hundred heads; sahasra dR^ik = and with thousand eyes; tvam dhaarayasi = you bear; pR^ithiviimcha = the earth; bhuutaani = with all its created beings; saparvataam = along with the mountains.

अनुवादः

“With thousand feet, with hundred heads and with thousand eyes along with Lakshmi the goddess of wealth, you bear the earth with all its created beings along with its mountains.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

त्रील्ँ लोकान् धारयन् राम देवगन्धर्वदानवान् ।
अहं ते हृदयं राम जिह्वा देवी सरस्वती ॥ २३ ॥

त्रीन्ल्लोकान्धारयन् राम देवगन्धर्व दानवान् ।
अहं ते हृदयं राम जिह्वा देवी सरस्वती ॥

६-११७-२३ त्रीन् लोकान् धारयन् राम देवगन्धर्वदानवान् ।

‘श्रीराम! आप ही तीनों लोकोंको तथा देवता, गन्धर्व और दानवोंको धारण करनेवाले विराट् पुरुष नारायण हैं । सबके हृदयमें रमण करनेवाले परमात्मन्! मैं ब्रह्मा आपका हृदय हूँ और देवी सरस्वती आपकी जिह्वा हैं ॥ २३ ॥

श्रीराम! नीने मूरु लोकगळन्नु हागू देवतॆ, गन्धर्व, दानवरन्नु धरिसुव विराट पुरुषनारायणनागिरुवॆ. ब्रह्मनाद नानु निन्न हृदय मत्तु सरस्वती देवियु निन्न जिह्वॆयागिरुवळु.॥23॥

पदच्छेदः

23. raama = O Rama!; tvam = you; dR^ishyase = appear; mahoragaH = as Sesha; a large serpent; salile = in water; ante pR^ithivyaaH = at the earth’s bottom; dhaarayan = bearing; triin lokaan = the three worlds; devagandharva daanavaan = gods; Gandarvas the celestial musicians and the demons.

अनुवादः

“O Rama! You appear as Sesha, a large serpent in water, at the earth’s bottom, bearing the three worlds, gods, Gandharvas, the celestial musicians and the demons.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

देवा रोमाणि गात्रेषु ब्रह्मणा निर्मिताः प्रभो ।
निमेषस्ते स्मृता रात्रिरुन्मेषो दिवसस्तथा ॥ २४ ॥

देवा रोमाणि गात्रेषु निर्मिताः ब्रह्मणा प्रभो ।
निमेषस्ते स्मृतारात्रिरुन्मेषो दिवसस्तथा ॥

६-११७-२४ देवा रोमाणि गात्रेषु ब्रह्मणा निर्मिताः प्रभो ।

‘प्रभो! मुझ ब्रह्माने जिनकी सृष्टि की है, वे सब देवता आपके विराट् शरीरमें रोम हैं । आपके नेत्रोंका बन्द होना रात्रि और खुलना ही दिन है ॥ २४ ॥

प्रभो! ब्रह्मनाद नानु सृष्टिसिद देवतॆगळॆल्ल निन्न विराट् शरीरदल्लि रोमगळागिवॆ. नीनु कण्णु मुच्चुवुदे रात्रि, तॆरॆयुवुदु हगलु आगिदॆ.॥24॥

पदच्छेदः

24. raama = O Rama!; aham = I (Brahma); te hR^idayam = am your heart; sarasvatii = Sarasvathi; devii = the goddess (of learning); jihvaa = is your tongue; prabho = O Lord!; sarvagaatreShu = In all your limbs; devaaH = the gods; nirmitaaH = have been created; brahmaNaa = by me; the Brahma; romaaNi = int eh form of hair.

अनुवादः

“O Rama! I (brahma) am your heart. Saraswathi, the goddess (of learning) is your tongue. O lord! The gods created by Brahma are the hair on all your limbs.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

संस्कारास्त्वभवन् वेदा नैतदस्ति त्वया विना ।
जगत् सर्वं शरीरं ते स्थैर्यं ते वसुधातलम् ॥ २५ ॥

६-११७-२५ संस्कारास्त्वभवन्वेदा नैतदस्ति त्वया विना ।

‘वेद आपके संस्कार हैं । आपके बिना इस जगत् का अस्तित्व नहीं है । सम्पूर्ण विश्व आपका शरीर है । पृथ्वी आपकी स्थिरता है ॥ २५ ॥

वेदगळे निन्न संस्कार (उसिरु) आगिदॆ. नीनिल्लदॆ ई जगत्तिगॆ अस्तित्वविल्ल. समस्त विश्ववू निन्न शरीरवागिदॆ. पृथिविये निन्न स्थैर्यवागिदॆ.॥25॥

पदच्छेदः

25. raatriH = Night; smR^itaa = has been recognized; te nimeShaH = as the closing of your eye-lids; tathaa = and; divasaH = the day; unmeShaH = as the opening of your eye-lids; tva samskaaraaH = the correct usages of your words; vedaaH = are the Vedas; tvayaa vinaa = bereft of you; etat = this (the visible universe); naasti bhavan = does not exist.

अनुवादः

“Night has been recognized as the closing of your eye-lids and the day, as the opening of eye-lids. The correct usages of your words are the Vedas. Bereft of you, this visible universe does not exist.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अग्निः कोपः प्रसादस्ते सोमः श्रीवत्सलक्षणः ।
त्वया लोकास्त्रयः क्रान्ताः पुरा स्वैर्विक्रमैस्त्रिभिः ॥ २६ ॥

६-११७-२६ अग्निः कोपः प्रसादस्ते सोमः श्रीवत्सलक्षणः ।

‘अग्नि आपका कोप है और चन्द्रमा प्रसन्नता है, वक्षःस्थलमें श्रीवत्सका चिह्न धारण करनेवाले भगवान् विष्णु आप ही हैं । पूर्वकालमें (वामनावतारके समय) आपने ही अपने तीन पगोंसे तीनों लोक नाप लिये थे ॥ २६ ॥

अग्निये निन्न कोपवु, चन्द्रनु प्रसन्नतॆ यागिदॆ. वक्षःस्थळदल्लि श्रीवत्सवन्नु धरिसुव भगवान् विष्णुवू नीने आगिरुवॆ. हिन्दॆ नीने मूरु हॆज्जॆगळिन्द मूरु लोकगळन्नु अळॆदवनु.॥26॥

पदच्छेदः

26. sarvam jagat = the entire cosmos; te shariiram = is your body; vasudhaatalam = the earth; te sthairyam = constitutes your firmness; agniH = fire; kopaH = is your anger; somaH = the moon (constitutes) te prasaadaH = your placidity; shriivatsa lakShmaNaH = you are Lord Vishnu (who bears the mark Srivatsa = a curl of white hair on his breast).

अनुवादः

“The entire cosmos is your body. The earth constitutes your firmness. Fire is your anger. The moon constitutes your placidity. You are Lord Vishnu (who bears the mark Srivatsa - a curl of white hair on his breast).”

स्रोतः: valmikiramayan.net

महेन्द्रश्च कृतो राजा बलिं बद्‍ध्वा सुदारुणम् ।
सीता लक्ष्मीर्भवान् विष्णुर्देवः कृष्णः प्रजापतिः ॥ २७ ॥

६-११७-२७ महेन्द्रश्च कृतो राजा बलिं बद्ध्वा सुदारुणम् ।

‘आपने अत्यन्त दारुण दैत्यराज बलिको बाँधकर इन्द्रको तीनों लोकोंका राजा बनाया था । सीता साक्षात् लक्ष्मी हैं और आप भगवान् विष्णु हैं । आप ही सच्चिदानन्दस्वरूप भगवान् श्रीकृष्ण एवं प्रजापति हैं ॥ २७ ॥

नीने अत्यन्त दारुण दैत्यराज बलियन्नु बन्धिसि, इन्द्रनन्नु मूरु लोकगळ राजनन्नागिसिदॆ. सीतॆ साक्षात् लक्ष्मीयागिरुवळु मत्तु नीनु भगवान् विष्णु आगिरुवॆ. नीने सच्चिदानन्दस्वरूपी भगवान् श्रीकृष्ण मत्तु प्रजापतियागिरुवॆ.॥27॥

पदच्छेदः

27. puraa = in the past; trayaH = the three; lokaaH = worlds; kraantaaH = were occupied; tvayaa = by you; svaiH tribhiH vikramaiH = in your three strides; baddhvaa = after binding; sudaaruNam = the exceptionally formidable; balim = Bali; mahendraH = and Indra; kR^itaH raajaa = was made king.

अनुवादः

“In the past, the three worlds were occupied by you in your three strides, after binding the exceptionally formidable Bali (the ruler of the three worlds) and Indra was made the king (by you).”

स्रोतः: valmikiramayan.net

वधार्थं रावणस्येह प्रविष्टो मानुषीं तनुम् ।
तदिदं नस्त्वया कार्यं कृतं धर्मभृतां वर ॥ २८ ॥

वधार्थं रावणस्येह प्रविष्णो मानुषीं तनुम् ।
तदिदं नस्त्वया कार्यं कृतं धर्मभृतां वर ॥

६-११७-२८ वधार्थं रावणस्येह प्रविष्टो मानुषीं तनुम् ।

‘धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ रघुवीर! आपने रावणका वध करनेके लिये ही इस लोकमें मनुष्यके शरीरमें प्रवेश किया था । हमलोगोंका कार्य आपने सम्पन्न कर दिया ॥ २८ ॥

धर्मात्मरल्लि श्रेष्ठ रघुवीरने! नीनु रावणनन्नु वधिसलिक्कागिये ई लोकदल्लि मनुष्यनागि अवतरिसि नम्म कार्यवन्नु नॆरवेरिसिदॆ.॥28॥

पदच्छेदः

28. siitaa = Seetha; lakShmii = is (no other than) Goddess Lakshmi (the divine consort of Lord Vishnu); bhavaan = (while) you are; viShNuH = Lord Vishnu; bhavaan = you; kR^iShNaH = are having a dark blue hue; devaH = and a shining one; prajaapatiH = you are the Lord of created beings; raavaNasya vadhaartham = for the destruction of Ravana; praviShTaH = you entered; maanuShaM tanum = a human body; iha = here (on this earth).

अनुवादः

“Seetha is no other than Goddess Lakshmi (the divine consort of Lord Vishnu), while you are Lord Vishnu. You are having a shining dark-blue hue. You are the Lord of created beings. For the destruction of Ravana, you entered a human body here, on this earth.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

निहतो रावणो राम प्रहृष्टो दिवमाक्रम ।
अमोघं देव वीर्यं ते न ते मोघाः पराक्रमाः ॥ २९ ॥

निहतो रावणो राम प्रहृष्टो दिवमाक्रम ।
अमोघं बलवीर्यं ते न तेऽमोघाः पराक्रमाः ॥

६-११७-२९ निहतो रावणो राम प्रहृष्टो दिवमाक्रम ।

‘श्रीराम! आपके द्वारा रावण मारा गया । अब आप प्रसन्नतापूर्वक अपने दिव्य धाममें पधारिये । देव! आपका बल अमोघ है । आपके पराक्रम भी व्यर्थ होनेवाले नहीं हैं ॥ २९ ॥

श्रीरामा! निन्निन्द रावणनु हतनादनु. ईग नीनु सन्तोष दिन्द तन्न दिव्यधामक्कॆ आगमिसु. निन्न बल अमोघवागिदॆ. निन्न पराक्रमवू व्यर्थवागुवन्तहुदल्ल.॥29॥

पदच्छेदः

29. raama = O Rama; vara = the foremost; dharmabhR^itaam = among the supporters of righteousness!; tat = that; idam = this; naH kaaryam = purpose of ours; kR^itam = has been fulfilled; raavaNaH = Ravana; nihataH = has been killed; aakrama = approach; divam = your divine abode; prahR^iShTaH = with a rejoice.

अनुवादः

“O Rama, the foremost among the supporters of righteousness! The aforesaid purpose of ours has been fulfilled. Ravana has been killed. Return to your divine abode, with a rejoice.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अमोघं दर्शनं राम अमोघस्तव संस्तवः ।
अमोघास्ते भविष्यन्ति भक्तिमन्तो नरा भुवि ॥ ३० ॥

६-११७-३० अमोघं दर्शनं राम अमोघस्तव संस्तवः ।

‘श्रीराम! आपका दर्शन अमोघ है । आपका स्तवन भी अमोघ है तथा आपमें भक्ति रखनेवाले मनुष्य भी इस भूमण्डलमें अमोघ ही होंगे ॥ ३० ॥

श्रीरामा! निन्न दर्शन अमोघवागिदॆ. निन्न स्तुतियू अमोघवागिदॆ. निन्नल्लि भक्तियन्निट्टु मनुष्यरू ई भूमण्डलदल्लि अमोघरागिद्दारॆ.॥30॥

पदच्छेदः

30. deva = O Lord!; amogham = unerring; viiryam = is your valour; te = your; paraakramaaH = exploits; na moghaaH = are never in vain; raama = O Rama!; darshanam = your blessed sight; amogham = is powerful; tava samstvaH = the songs; in praise you; amoghaH = never go in vain.

अनुवादः

“O Lord! Unerring is your valour. Your exploits are never in vain. O Rama! Your blessed sight is powerful. The songs in praise of you never go in vain.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ये त्वां देवं ध्रुवं भक्ताः पुराणं पुरुषोत्तमम् ।
प्राप्नुवन्ति तथा कामानिह लोके परत्र च ॥ ३१ ॥

‘आप पुराणपुरुषोत्तम हैं । दिव्यरूपधारी परमात्मा हैं । जो लोग आपमें भक्ति रखेंगे, वे इस लोक और परलोकमें अपने सभी मनोरथ प्राप्त कर लेंगे’ ॥ ३१ ॥

नीनु पुराण पुरुषनागिरुवॆ. दिव्यरूपधारि परमात्मा निन्नल्लि भक्तियन्नु इट्टिरुववरु ई लोक मत्तु परलोकगळल्लि तम्म मनोरथ पडॆयुवरु.॥31॥

इममार्षं स्तवं दिव्यमितिहासं पुरातनम् ।
ये नराः कीर्तयिष्यन्ति नास्ति तेषां पराभवः ॥ ३२ ॥

इदमार्षं स्तवं दिव्यमितिहासं पुरातनम् ।
ये नराः कीर्तयिष्यन्ति नास्ति तेषां पराभवः ॥

यह परम ऋषि ब्रह्माका कहा हुआ दिव्य स्तोत्र तथा पुरातन इतिहास है । जो लोग इसका कीर्तन करेंगे, उनका कभी पराभव नहीं होगा ॥ ३२ ॥

इदु परमऋषि ब्रह्मदेवरु माडिद दिव्यस्तोत्र हागू पुरातन इतिहासवागिदॆ. इदन्नु कीर्तिसुववरु ऎन्दिगू पराभव हॊन्दुवुदिल्ल.॥32॥

पदच्छेदः

31-32. bhuvi = On this earth; naraaH = the humans; te bhaktimantaH = with devotion towards you; bhavanti = will; amoghaaH = never be unsuccessful; ye = those who; bhaktaaH = are devoted; tvaam = to you; devam = the preimeval Lord; dhruvam = and the eternal; puraaNam = who belongs to ancient times; puruShottamam = and the Supreme person; (they); sadaa praapnuvanti = will forever attain kaamaam = their desired objects; iha loke = in this world; paratra cha = and in the next world.

अनुवादः

“Those humans who are full of devotion to you will never be unsuccessful on this earth. Those who are devoted to you, the primeval and the eternal lord, belonging to ancient times and the Supreme Person, will forever attain their desired objects here as well as hereafter.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तदशाधिकशततमः सर्गः ॥ ११७ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके युद्धकाण्डमें एक सौ सत्रहवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ११७ ॥

श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद युद्धकाण्डदल्लि नूरहदिनेळनॆय सर्ग पूर्णवायितु.॥117॥