वाचनम्
सर्वाष् टीकाः
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy - Intro
VI : Yuddha Kanda - Book Of Chapter [Sarga] 98
When Mahaparshva enters the battle-field and torments the monkeys, Angada comes to their rescue and hits him. Jambavan also enters the field and breaks the chariot and the horses of Mahaparshva. Then, Angada knocks the bow and the helmet of Mahaparshva, as they fall down. Finally, Mahaparshva falls dead, succumbing to a forcible blow of Angada’s fist.
स्रोतः: valmikiramayan.net
भागसूचना
- अंगदके द्वारा महापार्श्वका वध
विश्वास-प्रस्तुतिः
महोदरे तु निहते महापार्श्वो महाबलः ।
सुग्रीवेण समीक्ष्याथ क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ १ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
महोदरे तु निहते महापार्श्वो महाबलः ।
सुग्रीवेण समीक्ष्याथ क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ १ ॥
मूलम् - VR
महोदरे तु निहते महापार्श्वो महाबलः । सुग्रीवेण समीक्ष्याथ क्रोधात्संरक्तलोचनः ॥६-९८-१ अङ्गदस्य चमूं भीमान् क्षोभयामास सायकैः ।
अनुवाद (हिन्दी)
सुग्रीवके द्वारा महोदरके मारे जानेपर उनकी ओर देखकर महाबली महापार्श्वके नेत्र क्रोधसे लाल हो गये ॥
अनुवाद (कन्नड)
सुग्रीवनु महोदरनन्नु कॊन्दिरुवुदन्नु नोडि महाबलि महापार्श्वन कण्णुगळु क्रोधदिन्द कॆम्पादवु.॥1॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
1. samiikShya = seeing; mahodara = Mahodara; nihate = killed; sugriiveNa = by Sugreeva; mahaabalaH = the mighty; mahaapaarshvaH = Mahaparshva; krodha samrakta lochanaH = with his red-blood eyes in anger; atha = then; kShobhayaamaasa = stirred up; bhiimaam = the terrific; chamuum = army; aN^gadasya = of Angada; maargaNaiH = with his arrows.
अनुवादः
Seeing Mahodara killed by Sugreeva, the mighty Mahaparsva for his part with his red-blood eyes through anger, forthwith stirred up the terrific army of Angada with his arrows.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
अङ्गदस्य चमूं भीमां क्षोभयामास मार्गणैः ।
स वानराणां मुख्यानामुत्तमाङ्गानि राक्षसः ॥ २ ॥
पातयामास कायेभ्यः फलं वृन्तादिवानिलः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अङ्गदस्य चमूं भीमां क्षोभयामास मार्गणैः ।
स वानराणां मुख्यानामुत्तमाङ्गानि राक्षसः ॥ २ ॥
पातयामास कायेभ्यः फलं वृन्तादिवानिलः ।
मूलम् - VR
स वानराणां मुख्यानामुत्तमाङ्गानि सर्वशः ॥६-९८-२ पातयामास कायेभ्यः फलन् वृन्तादिवानिलः ।
अनुवाद (हिन्दी)
उसने अपने बाणोंद्वारा अंगदकी भयंकर सेनामें हलचल मचा दी । वह राक्षस मुख्य-मुख्य वानरोंके मस्तक धड़से काट-काटकर गिराने लगा, मानो वायु वृन्त या डंठलसे फल गिरा रही हो ॥ २ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अवनु बाणगळिन्द अङ्गदन भयङ्कर सैन्यदल्लि कोलाहलवॆब्बिसिद. आ राक्षसनु मुख्य मुख्य वानरर तलॆगळन्नु गाळियु हण्णुगळन्नु तॊट्टिनिन्द बीळिसुवन्तॆ कडिदुरुळिसिदनु.॥2॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
2. saH raakShasaH = that demon; paatayaamaasa = struck down; uttamaaNgaani = the heads; mukhyaanaam vaanaraaNaam = of monkey-chiefs; kaayebhyaH = from their trunks; anilaH iva = as wind (would); phalam = (throw down) a fruit; vR^intaat = from its stalk.
अनुवादः
That demon struck down the heads of monkey-chiefs from their trunks, as wind would throw down a fruit from its stalk.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
केषाञ्चिदिषुभिर्बाहूंश्चिच्छेदाथ स राक्षसः ॥ ३ ॥
वानराणां सुसंरब्धः पार्श्वं केषाञ्चिदाक्षिपत् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
केषाञ्चिदिषुभिर्बाहूंश्चिच्छेदाथ स राक्षसः ॥ ३ ॥
वानराणां सुसंरब्धः पार्श्वं केषाञ्चिदाक्षिपत् ।
केषाञ्चिदिषुभिर्बाहूंश्चिच्छेदाथ स राक्षसः ॥
वानराणां सुसंरद्धः पार्श्वं केषाञ्चिदाक्षिपत् ।
मूलम् - VR
केषान् चिदिषुभिर्बाहून्स्कन्धांश्चिछेद राक्षसः ॥६-९८-३ वानराणान् सुसङ्क्रुद्धः पार्श्वन् केषां व्यदारयत् ।
अनुवाद (हिन्दी)
क्रोधसे भरे हुए महापार्श्वने अपने बाणोंसे कितनोंकी बाँहें काट दीं और कितने ही वानरोंकी पसलियाँ उड़ा दीं ॥ ३ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
क्रोधगॊण्ड महापार्श्वनु तन्न बाणगळिन्द ऎष्टो वानरबाहुगळन्नु कत्तरिसिरि. पक्कॆगळन्नु सीळि हाकिदनु.॥3॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
3. atha = Moreover; susamrabdhaH = very quickly; saH raakShasaH = that demon; chichchheda = chopped off; baahuun = the arms; keShaamchit vaanaraaNaam = of some monkeys; iShubhiH = with his arrows; aakShipat = and struck down; paarshvam = the region of the ribs; keShaam chit = of others.
अनुवादः
Moreover, that demon very quickly chopped off the arms of some monkeys with his arrows and struck down the region of the ribs of others.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेऽर्दिता बाणवर्षेण महापार्श्वेन वानराः ॥ ४ ॥
विषादविमुखाः सर्वे बभूवुर्गतचेतसः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तेऽर्दिता बाणवर्षेण महापार्श्वेन वानराः ॥ ४ ॥
विषादविमुखाः सर्वे बभूवुर्गतचेतसः ।
मूलम् - VR
तेअर्दिता बाणवर्षेण महापार्श्वेन वानराः ॥६-९८-४ विषादविमुखाः सर्वे बभूवुर्गतचेतसः ।
अनुवाद (हिन्दी)
महापार्श्वकी बाणवर्षासे पीड़ित हो बहुत-से वानर युद्धसे विमुख हो गये । सबकी चेतना जाती रही ॥ ४ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
महापार्श्वन बाणगळिन्द पीडितराद अनेक वानररु युद्धदिन्द विमुखरादरु. ऎल्लर चैतन्य उडुगिदन्तायितु.॥4॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
4. aarditaaH = tormented; baaNavegena = by the flight of arrows; mahaapaarshvena = by Mahaparsva; sarve = all; te vaanaraaH = those monkeys; viShaada vimukhaaH = were downcast with despair; babhuuvuH = and became; gatachetasaH = bereft of their senses.
अनुवादः
Tormented by the flight of arrows of Mahaparshva, all those monkeys were downcast with despair and lost heart.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
निशम्य बलमुद्विग्नमङ्गदो राक्षसार्दितम् ॥ ५ ॥
वेगं चक्रे महावेगः समुद्र इव पर्वसु ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
निशम्य बलमुद्विग्नमङ्गदो राक्षसार्दितम् ॥ ५ ॥
वेगं चक्रे महावेगः समुद्र इव पर्वसु ।
निशम्य बलमुद्विग्नमङ्गदो राक्षसार्दितम् ॥
वेगं चक्रे महावेगः समुद्र इव पर्वणि ।
मूलम् - VR
निरीक्ष्य बलमुद्विग्नमङ्गदो राक्षसार्दितम् ॥६-९८-५ वेगन् चक्रे महाबाहुः समुद्र इव पर्वणि ।
अनुवाद (हिन्दी)
उस राक्षससे पीड़ित वानर-सेनाको उद्विग्न हुई देख महान् वेगशाली अङ्गदने पूर्णिमाके दिन समुद्रकी भाँति अपना भारी वेग प्रकट किया ॥ ५ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आ राक्षसनिन्द पीडितवाद वानर सैन्यवु उद्विग्नरादुदन्नु नोडि, महावेगशाली अङ्गदनु पूर्णिमॆय दिन समुद्रक्कॆ भरत बरुवन्तॆ भारी वेगवन्नु प्रकटिसिदनु.॥5॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
5. nishamya = hearing; balam = his army; udvignam = depressed; raakShasaarditam = on being tormented by the demon; aN^gadaH = Angada; mahaavegaH = who was endowed with a great impetuosity; vegam chakre = exhibited his tempo; samudraH iva = like an ocean; parvasu = on full-moon days.
अनुवादः
Seeing his army depressed on being tormented by the demon, Angada who was endowed with a great impetuosity, exhibited his tempo like an ocean on full-moon days.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
आयसं परिघं गृह्य सूर्यरश्मिसमप्रभम् ॥ ६ ॥
समरे वानरश्रेष्ठो महापार्श्वे न्यपातयत् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
आयसं परिघं गृह्य सूर्यरश्मिसमप्रभम् ॥ ६ ॥
समरे वानरश्रेष्ठो महापार्श्वे न्यपातयत् ।
अनुवाद (हिन्दी)
उन वानरशिरोमणिने सूर्यकी किरणोंके समान दमकनेवाला एक लोहेका परिघ उठाकर महापार्श्वपर दे मारा ॥ ६ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
वानरश्रेष्ठ अङ्गदनु सूर्यकिरणदन्तिरुव हॊळॆयुव उक्किन परिघवन्नु ऎत्ति महापार्श्वन मेलॆ प्रहरिसिदनु.॥6॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
6. gR^ihya = taking hold; aayasam parigham = of a steel rod; suurya rashmisama prabham = with its radiance equal to that of the sun; myapaatayat = hurled it; mahaapaarshve = on Mahaparsva; samare = in that combat.
अनुवादः
Taking hold of a steel rod, with its radiance equal to that of the sun, hurled it on Mahaparshva in that combat.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
स तु तेन प्रहारेण महापार्श्वो विचेतनः ॥ ७ ॥
ससूतः स्यन्दनात् तस्माद् विसञ्ज्ञश्चापतद् भुवि ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
स तु तेन प्रहारेण महापार्श्वो विचेतनः ॥ ७ ॥
ससूतः स्यन्दनात् तस्माद् विसञ्ज्ञश्चापतद् भुवि ।
मूलम् - VR
स तु तेन प्रहारेण महापार्श्वो विचेतनः ॥६-९८-७ ससूतः स्यन्दनात्तस्माद्विसन्ज्ञः प्रापतद्भुवि ।
अनुवाद (हिन्दी)
उस प्रहारसे महापार्श्वकी सुध-बुध जाती रही और वह मूर्च्छित हो सारथिसहित रथसे नीचे जा पड़ा ॥
अनुवाद (कन्नड)
आ प्रहारदिन्द महापार्श्वनु मूर्छितनागि सारथि सहित रथदिन्द कॆळगॆ बिद्दु बिट्टनु.॥7॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
7. tena = prahaareNa = by that blow; saH mahaapaarshvaH = that Mahaparsva; apata vichetanaH visajJNaH = dropped senseless and unconscious; bhuvi = on the ground; tasmaat syandanaat = from that chariot; sasuutaH = along with his charioteer.
अनुवादः
By that blow, that Mahaparsva dropped senseless and unconscious on the ground from his chariot along with is charioteer
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्यर्क्षराजस्तेजस्वी नीलाञ्जनचयोपमः ॥ ८ ॥
निष्पत्य सुमहावीर्यः स्वयूथान्मेघसन्निभात् ।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभां क्रुद्धः स विपुलां शिलाम् ॥ ९ ॥
अश्वाञ्जघान तरसा बभञ्ज स्यन्दनं च तम् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तस्यर्क्षराजस्तेजस्वी नीलाञ्जनचयोपमः ॥ ८ ॥
निष्पत्य सुमहावीर्यः स्वयूथान्मेघसन्निभात् ।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभां क्रुद्धः स विपुलां शिलाम् ॥ ९ ॥
अश्वाञ्जघान तरसा बभञ्ज स्यन्दनं च तम् ।
तस्यर्क्षराजस्तेजस्वी नीलाञ्जनचयोपमः ॥
निष्पत्य सुमहावीर्यः स्वयूथान्मेघसन्निभात् ।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभां क्रुद्धः सुविपुलां शिलाम् ॥
अश्वान्जघान तरसा बभञ्ज स्यदनं च तम् ।
मूलम् - VR
यस्यर्क्षराजस्तु तेजस्वी नीलाज्ञनचयोपमः ॥६-९८-८ निष्पत्य सुमहावीर्यः स्वाद्यूथान्मेघसंनिभात् । प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभान् क्रुद्धः स विपुलान् शिलाम् ॥६-९८-९ अश्वाञ्जघान तरसा स्यन्दनन् च बभञ्ज तम् ।
अनुवाद (हिन्दी)
इसी समय काले कोयलेके ढेरके समान कृष्ण वर्णवाले, महान् पराक्रमी और तेजस्वी ऋक्षराज जाम्बवान् ने मेघोंकी घटाके सदृश अपने यूथसे बाहर निकलकर कुपित हो एक पर्वत-शिखरके समान विशाल शिला हाथमें ले ली और उसके द्वारा उस राक्षसके घोड़ोंको मार डाला तथा उसके रथको भी चूर्ण कर दिया ॥
अनुवाद (कन्नड)
आगले कप्पाद इद्दलिन राशियन्तॆ कप्पाद महापराक्रमि हागू तेजस्वी ऋक्षराज जाम्बवन्तनु कृष्णमेघगळन्तिरुव तन्न सैन्यदिन्द हॊरबन्दु पर्वत शिखरदन्तह दॊड्डदॊन्दु बण्डॆयन्नित्तिकॊण्डु आ राक्षसन कुदुरॆगळन्नु कॊन्दु, रथवन्नु पुडियागिसिदनु.॥8-9॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
8; 9. R^ikSharaajaH = Jambavan; tejasvii = the energetic bear; niilaaN^ganachayopamaH = looking like a heap of black collyrium; sumahaaviiryaH = who was exceedingly powerful; kruddhaH = was enraged; niShpatya = and rushing forward; svaynnuthaat = from his battalion; meghasamnibhaat = which resembled a black cloud; pragR^ihya = and seizing hold; vipulaam shilaam = huge rock; girishR^iN^gaabhaam = resembling a mountain-peak; jaghaana = killed; tasya ashvaan = his horses; tarasaa = with his strength; babhaN^ja = and broke; tam syandanamcha = that chariot too.
अनुवादः
The energetic Jambavan, looking like a heap of black collyrium, who was exceedingly powerful, battalion which resembled a black cloud a mountain-peak, killed his horses with his strength and broke that chariot too.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
मुहूर्ताल्लब्धसञ्ज्ञस्तु महापार्श्वो महाबलः ॥ १० ॥
अङ्गदं बहुभिर्बाणैर्भूयस्तं प्रत्यविध्यत ।
जाम्बवन्तं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ११ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
मुहूर्ताल्लब्धसञ्ज्ञस्तु महापार्श्वो महाबलः ॥ १० ॥
अङ्गदं बहुभिर्बाणैर्भूयस्तं प्रत्यविध्यत ।
जाम्बवन्तं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ११ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
दो घड़ीके बाद होशमें आनेपर महाबली महापार्श्वने बहुत-से बाणोंद्वारा पुनः अङ्गदको घायल कर दिया और जाम्बवान् की छातीमें भी तीन बाण मारे ॥ १०-११ ॥
अनुवाद (कन्नड)
ऎरडु घळिगॆ बळिक ऎच्चरगॊण्ड महापाश्वनु अनेक बाणगळिन्द अङ्गदनन्नु गायगॊळिसि, जाम्बवन्तन ऎदॆगू मूरु बाणगळन्नु हॊडॆदनु.॥10-11॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
10. mahaabalaH = the mighty; mahaapaarshvaH = Mahaparsva; muhuurtaat = within a while; labdha samjJNaH = regained his consciousness; bhuuyaH = again; pratyavidhyata = struck; tam aN^gadam = that Angada; bahubhiH baaNaiH = with a multiple of his arrows.
अनुवादः
Regaining his consciousness within a while, the mighty Mahaparshva again struck Angada with his many arrows.
स्रोतः: valmikiramayan.net
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
11. aajaghaana = (He) stuck; jaambavantam = Jambavan; R^ikSharaajam = the king of bears; tribhiH baaNaiH = with three arrows; stanaantare = in his chest; jaghaana = and struck; gavaakShamcha = Gavanksha too; bahubhiH sharaiH = with many arrows.
अनुवादः
He struck Jambavan, the king of bears with three arrows in his chest and struck Gavaksha too with many arrows.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
ऋक्षराजं गवाक्षं च जघान बहुभिः शरैः ।
गवाक्षं जाम्बवन्तं च स दृष्ट्वा शरपीडितौ ॥ १२ ॥
जग्राह परिघं घोरमङ्गदः क्रोधमूर्च्छितः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
ऋक्षराजं गवाक्षं च जघान बहुभिः शरैः ।
गवाक्षं जाम्बवन्तं च स दृष्ट्वा शरपीडितौ ॥ १२ ॥
जग्राह परिघं घोरमङ्गदः क्रोधमूर्च्छितः ।
ऋक्षराजं गवाक्षं च जघान बहुभिः शरैः ।
गवाक्षं जाम्बवन्तं च स दृष्ट्वा शरपीडितौ ॥
जग्राह परिघं घोरमङ्गदः क्रोधमूर्छितः ।
अनुवाद (हिन्दी)
इतना ही नहीं, उसने रीछोंके राजा गवाक्षको भी बहुत-से बाणोंद्वारा क्षत-विक्षत कर दिया । गवाक्ष और जाम्बवान् को बाणोंसे पीड़ित देख अङ्गदके क्रोधकी सीमा न रही । उन्होंने भयंकर परिघ हाथमें ले लिया ॥ १२ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
इष्टे अल्लदॆ करडिगळ राज गवाक्षनन्नु अवनु अनेक बाणगळिन्द क्षत-विक्षत गॊळिसिदनु. गवाक्ष मत्तु जाम्बवन्तरु बाणगळिन्द पीडितरादुदन्नु नोडि अङ्गदनिगॆ असीम क्रोध वुण्टागि भयङ्कर परिघवन्नु ऎत्तिकॊण्डनु.॥12॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
12. dR^iShTvaa = seeing; gavaakSham = Gavaksha; jaambavantam cha = and Jambavan; sharapiiDitau = tormented by the arrows; saH aN^gadaH = that Angada; krodhamuurchhitaH = infatuated with anger; jagraaha = seized hold; ghoram parigham = of a terrific iron rod.
अनुवादः
Seeing Gavaksha and Jambavan tormented by the arrows, that Angada was infatuated with anger and seized hold of a terrific iron rod.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्याङ्गदः सरोषाक्षो राक्षसस्य तमायसम् ॥ १३ ॥
दूरस्थितस्य परिघं रविरश्मिसमप्रभम् ।
द्वाभ्यां भुजाभ्यां सङ्गृह्य भ्रामयित्वा च वेगवत् ॥ १४ ॥
महापार्श्वस्य चिक्षेप वधार्थं वालिनः सुतः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तस्याङ्गदः सरोषाक्षो राक्षसस्य तमायसम् ॥ १३ ॥
दूरस्थितस्य परिघं रविरश्मिसमप्रभम् ।
द्वाभ्यां भुजाभ्यां सङ्गृह्य भ्रामयित्वा च वेगवत् ॥ १४ ॥
महापार्श्वस्य चिक्षेप वधार्थं वालिनः सुतः ।
तस्याङ्गदः सरोषाक्षो राक्षसस्य तमायसम् ॥
दूरस्थितस्य परिघं रविरश्मिसमप्रभम् ।
द्वाभ्यां भुजाभ्यां सङ्गृह्य भ्रामयित्वा च वेगवत् ॥
महापाश्वस्य चिक्षेपवधार्थं वालिनः सुतः ।
मूलम् - VR
तस्याङ्गदः प्रकुपितो राक्षसस्य तमायसं ॥६-९८-१३ दूरस्थितस्य परिघन् रविरश्मिसमप्रभम् । द्वाभ्यां भुजाभ्यान् सङ्गृह्य भ्रामयित्वा च वेगवान् ॥६-९८-१४ महापार्श्वाय चिक्षेप वधार्थन् वालिनः सुतः ।
अनुवाद (हिन्दी)
उनका वह परिघ सूर्यकी किरणोंके समान अपनी प्रभा बिखेर रहा था । वालिपुत्र अङ्गदके नेत्र क्रोधसे लाल हो उठे थे । उन्होंने उस लोहमय परिघको दोनों हाथोंसे पकड़कर घुमाया और दूर खड़े हुए महापार्श्वके वधके लिये वेगपूर्वक चला दिया ॥ १३-१४ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अवन आ परिघवु सूर्यन किरणगळन्तॆ तन्न प्रतिभॆ बीरुत्तित्तु. वालिपुत्र अङ्गदनु उरिगण्णिनिन्द नोडुत्ता, क्रोधदिन्द परिघवन्नु तिरुगिसि महा पार्श्वनन्नु कॊल्ललु वेगवागि प्रयोगिसिदनु.॥13-14॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
13; 14. samgR^ihya = holding; tam parigham = that iron rod; ravirashmi samaprabham = with a radiance resembling that of sun’s rays; dvaabhyaam bhujaabhyaam = with his both hands; aN^gadaH = Angada; vaalinaH sutaH = the son of Vali; saroShaakShaH = with his eyes filled with anger; bhraamayitvaacha = turning it around; vegavat = with force; chikShepa = hurled it; tasya mahaapaarshvasya raakShasasya = on that Mahaparsva the demon; duurasthitasya = who stood at a distance; vadhaartham = to kill him.
अनुवादः
Firmly holding that iron rod, which shone like the rays of the sun, with both hands and turning it around with force, Angada son of Vali, his eyes red with anger, hurled it on that Mahaparshva the demon, who stood at a distance, with an intention to kill him.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
स तु क्षिप्तो बलवता परिघस्तस्य रक्षसः ॥ १५ ॥
धनुश्च सशरं हस्ताच्छिरस्त्राणं च पातयत् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
स तु क्षिप्तो बलवता परिघस्तस्य रक्षसः ॥ १५ ॥
धनुश्च सशरं हस्ताच्छिरस्त्राणं च पातयत् ।
मूलम् - VR
स तु क्षिप्तो बलवता परिघस्तस्य रक्षसः ॥६-९८-१५ धनुश्च सशरन् हस्ताच्छिरस्त्रन् चाप्यपातयत् ।
अनुवाद (हिन्दी)
बलवान् वीर अङ्गदके चलाये हुए उस परिघने राक्षस महापार्श्वके हाथसे बाणसहित धनुष और मस्तकसे टोप गिरा दिये ॥ १५ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
बलवन्त अङ्गदनु प्रयोगिसिद परिघवु महापार्श्वन कैयिन्द धनुस्सु मत्तु किरीट कॆडहिबिट्टितु.॥15॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
15. kShiptaH = hurled; balavataa = by the mighty Angada; saH parighaH = that iron rod for its part; paatayat = knocked; dhanushcha = the bow; sasharam = with the arrow fitted to it; hastaat = from the hand; tasya rakShasaH = of that demon; shirastraaNam cha = and also his helmet.
अनुवादः
Hurled by the mighty Angada, that iron rod for its part, knocked the bow with the arrow fitted to it, from the demon’s hand and also his helmet.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं समासाद्य वेगेन वालिपुत्रः प्रतापवान् ॥ १६ ॥
तलेनाभ्यहनत् क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तं समासाद्य वेगेन वालिपुत्रः प्रतापवान् ॥ १६ ॥
तलेनाभ्यहनत् क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ।
अनुवाद (हिन्दी)
फिर प्रतापी वालिपुत्र अङ्गद बड़े वेगसे उसके पास जा पहुँचे और कुपित होकर उन्होंने उसके कुण्डलयुक्त कानके पास गालपर एक थप्पड़ मारा ॥ १६ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
मत्तॆ प्रतापि अङ्गदनु वेगवागि अवन बळि सारि, कुपितनागि कुण्डलयुक्त कॆन्नॆगॆ अङ्गैयिन्द ऒन्दु एटु कॊट्टनु.॥16॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
16. samaasaadya = approaching; tam = him; vegena = with speed; kruddhaH = and with anger; prataapavaan = the valiant; vaaliputraH = Angada; talena abhyahanan = slapped him; kraNamuule = on the temple (root of the ear); sakuN^Dale = shining with an ear-ring.
अनुवादः
Approaching him with speed and with anger, the valiant Angada slapped him on the temple (root of the ear), shining with an ear-ring.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
स तु क्रुद्धो महावेगो महापार्श्वो महाद्युतिः ॥ १७ ॥
करेणैकेन जग्राह सुमहान्तं परश्वधम् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
स तु क्रुद्धो महावेगो महापार्श्वो महाद्युतिः ॥ १७ ॥
करेणैकेन जग्राह सुमहान्तं परश्वधम् ।
अनुवाद (हिन्दी)
तब महान् वेगशाली महातेजस्वी महापार्श्वने कुपित होकर एक हाथमें बहुत बड़ा फरसा ले लिया ॥ १७ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग महावेगशालि महातेजस्वी महापार्श्वनु कुपितनागि ऒन्दु कैयल्लि भारी दॊड्ड गण्डुकॊडलियन्नॆत्तिकॊण्डनु.॥17॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
17. kruddhaH = enraged as he was; saH mahaapaarshva = that Mahaparshva for his part; mahaavegaH = who was endowed with a great swiftness; mahaadyutiH = and enormous splendour; jagraaha = seized hold; sumahaantam parashvadham = of a huge axe; ekena kareNa = in one hand.
अनुवादः
Enraged as he was, that Mahaparsva for his part, who was endowed with a great swiftness and enormous splendour, seized hold of a huge axe in one hand.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
तं तैलधौतं विमलं शैलसारमयं दृढम् ॥ १८ ॥
राक्षसः परमक्रुद्धो वालिपुत्रे न्यपातयत् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तं तैलधौतं विमलं शैलसारमयं दृढम् ॥ १८ ॥
राक्षसः परमक्रुद्धो वालिपुत्रे न्यपातयत् ।
अनुवाद (हिन्दी)
उस फरसेको तेलमें डुबोकर साफ किया गया था और वह अच्छे लोहेका बना हुआ एवं सुदृढ़ था । राक्षस महापार्श्वने अत्यन्त कुपित हो वह फरसा वालिपुत्र अङ्गदपर दे मारा ॥ १८ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आ कॊडलियु ऒळ्ळॆय कब्बिणदिन्द माडिद्दु, दृढवाद अदन्नु ऎण्णॆयल्लि अद्दि शुद्धगॊळिसित्तु. राक्षस महापार्श्वनु अत्यन्त कुपितनागि आ कॊडलियिन्द अङ्गदनन्नु प्रहरिसिदनु.॥18॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
18. parama kruddhaH = extremely enraged; raakShasaH = the demon; nyapaatayat = hurled; vimalam = that stainless; dR^iDham = and strong; tam = axe; taila dhautam = which had been washed in oil; shailasaaramayan = and which was made of steel ; vaaliputre = on Angada.
अनुवादः
Extremely enraged, the demon hurled that stainless and strong axe, which had been washed in oil and which was made of steel, on Angada.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेन वामांसफलके भृशं प्रत्यवपातितम् ॥ १९ ॥
अङ्गदो मोक्षयामास सरोषः स परश्वधम् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तेन वामांसफलके भृशं प्रत्यवपातितम् ॥ १९ ॥
अङ्गदो मोक्षयामास सरोषः स परश्वधम् ।
तेन वामांसलके भृशं प्रत्यवपातितम् ॥
अङ्गदो मोक्षयामास सरोषः स परश्वधम् ।
अनुवाद (हिन्दी)
उसने अङ्गदके बायें कंधेपर बड़े वेगसे उस फरसेका प्रहार किया था, परंतु रोषसे भरे हुए अङ्गदने कतराकर अपनेको बचा लिया और उस फरसेको व्यर्थ कर दिया ॥ १९ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अवनु अङ्गदन ऎड हॆगलिगॆ वेगवागि आ कॊडलियिन्द हॊडॆदिद्दनु; आदरॆ रोषगॊण्ड अङ्गदनु पक्कक्कॆ सरिदु एटन्नु व्यर्थगॊळिसिदनु.॥19॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
19. saroShaH = full of anger; saH aN^gadaH = that Angada; mokShayaamaasa = evaded; saH parashvadham = that axe; pratyava paatitam = which had been aimed; tena = by him; bhR^iham = mostly; which had been aimed; tena = by him; bhR^isham = mostly; vaamaamsaphalake = at his left shoulder-bone.
अनुवादः
Full of anger, that Angada evaded that axe, which had been aimed by him mostly at his left shoulder-bone.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
स वीरो वज्रसङ्काशमङ्गदो मुष्टिमात्मनः ॥ २० ॥
संवर्तयत् सुसङ्क्रुद्धः पितुस्तुल्यपराक्रमः ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
स वीरो वज्रसङ्काशमङ्गदो मुष्टिमात्मनः ॥ २० ॥
संवर्तयत् सुसङ्क्रुद्धः पितुस्तुल्यपराक्रमः ।
मूलम् - VR
स वीरो वज्रसङ्काशमङ्गदो मुष्टिमात्मनः ॥६-९८-२० सन्वर्तयन्सुसङ्क्रुद्धः पितुस्तुल्यपराक्रमः ।
अनुवाद (हिन्दी)
तत्पश्चात् अत्यन्त क्रोधसे भरे हुए वीर अङ्गदने, जो अपने पिताके समान ही पराक्रमी थे, वज्रके समान मुट्ठी बाँधी ॥ २० १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अनन्तर अत्यन्त क्रोधगॊण्डु तन्दॆयन्तॆ पराक्रमियाद वीर अङ्गदनु वज्रदन्तह मुष्टियन्नु बिगिदनु.॥20॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
20. saH viiraH aN^gadaH = that valiant Angada; pitR^itulya paraakramaH = with his prowess equal to that of his father; susamkruddhah = was quite enraged; samvartayaamaasa = and firmly tightened; aatmanaH muShTim = his fist; vajrasamkaasham = resembling a thunderbolt.
अनुवादः
That valiant Angada, with his prowess equal to that of his father, was quite enraged and firmly tightened his fist resembling a thunder-bolt.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
राक्षसस्य स्तनाभ्याशे मर्मज्ञो हृदयं प्रति ॥ २१ ॥
इन्द्राशनिसमस्पर्शं स मुष्टिं विन्यपातयत् ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
राक्षसस्य स्तनाभ्याशे मर्मज्ञो हृदयं प्रति ॥ २१ ॥
इन्द्राशनिसमस्पर्शं स मुष्टिं विन्यपातयत् ।
अनुवाद (हिन्दी)
वे हृदयके मर्मस्थानसे परिचित थे; अतः उन्होंने उस राक्षसके स्तनोंके निकट छातीमें बड़े वेगसे मुक्का मारा, जिसका स्पर्श इन्द्रके वज्रके समान असह्य था ॥
अनुवाद (कन्नड)
हृदयद मर्मस्थानवन्नु बल्ल अवनु राक्षसन स्तनगळ बळि ऎदॆगॆ वेगवागि गुद्दिदनु. अदर स्पर्श इन्द्रन वज्रायुधदन्तॆ असह्यवागित्तु.॥21॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
21. marmajJNaH = knowing the vital parts of the body; saH = Angada; vinyapaatayat = pounced; aatmanaH muSTim = his fist; indraashani sama sparsham = which invaded like a thunderbolt; hR^idayam prati = on the bosom; raakShasasya = of the demon; stanaabhyaashe = in the vicinity of his breasts.
अनुवादः
Knowing the vital parts of the body, Angada pounced his fist, which invaded like a thunderbolt, on the boson of the demon, in the vicinity of his breasts.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
तेन तस्य निपातेन राक्षसस्य महामृधे ॥ २२ ॥
पफाल हृदयं चास्य स पपात हतो भुवि ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तेन तस्य निपातेन राक्षसस्य महामृधे ॥ २२ ॥
पफाल हृदयं चास्य स पपात हतो भुवि ।
तेन तस्य निपातेन राक्षसस्य महामृधे ॥
पाल हृदयं चास्य सपपात हतो भुवि ।
मूलम् - VR
तेन तस्य निपातेन राक्षसस्य महामृधे ॥६-९८-२२ पफाल हृदयन् चाशु स पपात हतो भुवि ।
अनुवाद (हिन्दी)
उनका वह घूँसा लगते ही उस महासमरमें राक्षस महापार्श्वका हृदय फट गया और वह मरकर पृथ्वीपर गिर पड़ा ॥ २२ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अङ्गदन गुद्दु बीळुत्तले राक्षस महापार्श्वन हृदय ऒडॆदु होगि, अवनु सत्तु नॆलक्कॆ बिद्दुहोदनु.॥22॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
22. tena nipaatena = with the blow; tasya = of that fist; mahaamR^idhe = in that great battle; hR^idayam = the fleshy part of his heart; paphaala = was blasted; saH = he; papaata = fell; hataH = dead; bhuvi = on the ground.
अनुवादः
With the blow of that fist in that great combat, the fleshy part of his heart was blasted and he fell dead on the ground.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
तस्मिन् विनिहते भूमौ तत् सैन्यं सम्प्रचुक्षुभे ॥ २३ ॥
अभवच्च महान् क्रोधः समरे रावणस्य तु ।
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
तस्मिन् विनिहते भूमौ तत् सैन्यं सम्प्रचुक्षुभे ॥ २३ ॥
अभवच्च महान् क्रोधः समरे रावणस्य तु ।
तस्मिन्निपतिते भूमौ तत् सैन्यं सम्प्रचुक्षुभे ॥
अभवच्च महान्क्रोधः समरे रावणस्य तु ।
अनुवाद (हिन्दी)
उसके मरकर पृथ्वीपर गिर जानेके पश्चात् उसकी सेना विक्षुब्ध हो उठी तथा समरभूमिमें रावणको भी महान् क्रोध हुआ ॥ २३ १/२ ॥
अनुवाद (कन्नड)
अवनु सत्तु भूमिगॆ बिद्दुहोदाग अवन सैन्य विक्षुब्धवायितु. हागू युद्धभूमियल्लि रावणनिगॆ महाक्रोध वुण्टायितु.॥23॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
23.tasmin vinihate = when he fell dead; bhuumau = on the ground; tat = that; sainyam = army; samprachukShubhe = got confused; mahaan = a mammoth; krodhaH = anger; abhavat = arose; raavaNasya = in Ravana.
अनुवादः
When Mahaparshva fell dead on the ground, his army got confused. A mammoth anger arose in Ravana.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
वानराणां प्रहृष्टानां सिंहनादः सुपुष्कलः ॥ २४ ॥
स्फोटयन्निव शब्देन लङ्कां साट्टालगोपुराम् ।
सहेन्द्रेणेव देवानां नादः समभवन्महान् ॥ २५ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
वानराणां प्रहृष्टानां सिंहनादः सुपुष्कलः ॥ २४ ॥
स्फोटयन्निव शब्देन लङ्कां साट्टालगोपुराम् ।
सहेन्द्रेणेव देवानां नादः समभवन्महान् ॥ २५ ॥
अनुवाद (हिन्दी)
उस समय हर्षसे भरे हुए वानरोंका महान् सिंहनाद होने लगा । वह अट्टालिकाओं तथा गोपुरोंसहित लङ्कापुरीको फोड़ता हुआ-सा प्रतीत हुआ । अङ्गदसहित वानरोंका वह महानाद इन्द्रसहित देवताओंके गम्भीर घोष-सा जान पड़ता था ॥ २४-२५ ॥
अनुवाद (कन्नड)
आग हर्षगॊण्ड वानररु महासिंहनाद माडतॊडगिदरु. अदु लङ्कॆय गोपुरसहित दॊड्ड सौधगळु उरुळुवन्तॆ अनिसुत्तित्तु. अङ्गद सहित वानरर आ महा सिंहनादवु इन्द्रसहित देवतॆगळ गम्भीर घोषदन्तॆ कण्डुबरुत्तित्तु.॥24-25॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
24; 25. supuShkalaH = that highly profound; simhanaadaH = lion’s roar; prahR^iShTaanaam vaanaraaNaam = of the rejoiced monkeys; shabdena = by its sound; samabhavat = was well; mahaan naadaH iva = like the loud sound; devaanaam = of the gods; sahendreNa = along with Indra the lord of celestials; shabdena = by the sound; sphoTayanniva = as though breaking asunder; laN^kaam = the City of Lanka; saaTTaalagopuraam = with its atties and town-gates.
अनुवादः
That highly profound lion’s roar of the rejoiced monkeys, by its noise, was well like the loud sound of the gods along with Indra the lord celestials, nay, by its vibrations breaking asunder as it were the City of Lanka with its attics and town-gates.
स्रोतः: valmikiramayan.net
विश्वास-प्रस्तुतिः
अथेन्द्रशत्रुस्त्रिदशालयानां
वनौकसां चैव महाप्रणादम् ।
श्रुत्वा सरोषं युधि राक्षसेन्द्रः
पुनश्च युद्धाभिमुखोऽवतस्थे ॥ २६ ॥
सर्वाष् टीकाः
मूलम्
अथेन्द्रशत्रुस्त्रिदशालयानां
वनौकसां चैव महाप्रणादम् ।
श्रुत्वा सरोषं युधि राक्षसेन्द्रः
पुनश्च युद्धाभिमुखोऽवतस्थे ॥ २६ ॥
मूलम् - VR
अथेन्द्रशत्रुस्त्रिदशालयानां । वनौकसां चव महाप्रणादम् । श्रुत्वा सरोषं युद्दि राक्षसेन्द्रः । पुनश्च युद्धाभिमुखोऽवतस्थे ॥६-९८-२६
अनुवाद (हिन्दी)
युद्धस्थलमें देवताओं और वानरोंकी वह बड़ी भारी गर्जना सुनकर इन्द्रद्रोही राक्षसराज रावण पुनः रोषपूर्वक युद्धके लिये उत्सुक हो वहाँ खड़ा हो गया ॥ २६ ॥
अनुवाद (कन्नड)
युद्धरङ्गदल्लि देवतॆगळ हागू वानरर आ भारी गर्जनॆ केळि इन्द्रद्रोहि राक्षसराजा रावणनु पुनः रोषपूर्वक युद्धक्कागि उत्सुकनागि ऎद्दु निन्तनु.॥26॥
Murali Krishnamurthy Kopalle Murthy
पदच्छेदः
26. shrutvaa = hearing; mahaapraNaadam = the loud noise; vanaukasaamchaiva = of monkeys as also; tridashaalayaanaam = of the celestials; yudhi = in the battle-field; raakShasendraH = Ravana; indrashatruH = the adversary of Indra the lord of celestials; atha = then; avatasthe = stood; yuddhaabhimukhe = prepared for a battle; punashcha = again; saroSham = with anger.
अनुवादः
Hearing the loud noise of monkeys, as also of the celestials in the battle-field, the enraged Ravana the adversary of Indra, then stood prepared for a battle again.
स्रोतः: valmikiramayan.net
समाप्तिः
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डेऽष्टनवतितमः सर्गः ॥ ९८ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके युद्धकाण्डमें अट्ठानबेवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ९८ ॥
अनुवाद (समाप्तिः) (कन्नड)
श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद युद्धकाण्डदल्लि तॊम्भत्तॆण्टनॆय सर्ग पूर्णवायितु.॥98॥