०३५ सरमया रावणनिर्धारकथनम्

Book VI : Yuddha Kanda - Book Of War

With the sound of kettle drums and couches, Rama arrives to Lanka with his army. Ravana hears those sounds and calls his ministers to chalk out his further course of action. Malyavan, Ravana’s maternal grandfather advises Ravana to conclude peace with Rama and restore Seetha to him as he is perceiving adverse omens.

स्रोतः: valmikiramayan.net

35. माल्यवान् का रावणको श्रीरामसे संधि करनेके लिये समझाना

तेन शङ्खविमिश्रेण भेरीशब्देन नादिना ।
उपयाति महाबाहू रामः परपुरञ्जयः ॥ १ ॥

तेन शन्ख विमिश्रेण भेरी शब्देन राघवः । उपयतो महा बाहू रामह् पर पुरम् जयः ॥ ६-३५-१

शत्रुनगरीपर विजय पानेवाले महाबाहु श्रीरामने शङ्खध्वनिसे मिश्रित हो तुमुल नाद करनेवाली भेरीकी आवाजके साथ लङ्कापर आक्रमण किया ॥ १ ॥

शत्रुनगरवन्नु जयिसुव महाबाहु श्रीरामनु शङ्खध्वनियिन्द मिश्रितवाद तुमुल नाद माडुव भेरिय शब्ददॊन्दिगॆ लङ्कॆय मेलॆ आक्रमण माडिदनु.॥1॥

पदच्छेदः

1. raamaH = Rama; mahaa baahuH = the mighty-armed; parapuranjayaH = conqueror of oppnents cities; upayaati = was sallied forth; tena = there; naadinaa = with a resonant; bheriishabdena = roll of kattle drums; shaN^kha vimishreNa = mingled with the blast of couches.

अनुवादः

The mighty armed Rama, the conqueror of hostile cities sallied forth with the resonant roll of kettle drums, mingled with the blast of couches.

स्रोतः: valmikiramayan.net

तं निनादं निशम्याथ रावणो राक्षसेश्वरः ।
मुहूर्तं ध्यानमास्थाय सचिवानभ्युदैक्षत ॥ २ ॥

तम् निनादम् निशम्य अथ रावणो राक्षस ईश्वरः । मुहूर्तम् ध्यानम् आस्थाय सचिवान् अभ्युदैक्षत ॥६-३५-२

उस भेरीनादको सुनकर राक्षसराज रावणने दो घड़ीतक कुछ सोच-विचार करनेके पश्चात् अपने मन्त्रियोंकी ओर देखा ॥ २ ॥

आ भेरिय नाद केळि राक्षसराज रावणनु ऎरडु गळिगॆ एनो विचारमाडिद बळिक तन्न मन्त्रिगळ कडॆगॆ नोडिदनु.॥2॥

पदच्छेदः

2. nishamya = hearing; atha = thereafter; tam = that; ninaadam = sound; raavaNaH = Ravana; raakSaseshvaraH = the lord of demons; aasthaaya = resorting to dhyaanam = meditation; muhuurtam = for a moment; abhyudaikSata = looked towards; sachivaan = his ministers.

अनुवादः

Hearing that sound, Ravana the Lord of demons, paused for a moment to reflect and looked towards his ministers.

स्रोतः: valmikiramayan.net

अथ तान् सचिवांस्तत्र सर्वानाभाष्य रावणः ।
सभां सन्नादयन् सर्वामित्युवाच महाबलः ॥ ३ ॥
जगत्सन्तापनः क्रूरोऽगर्हयन् राक्षसेश्वरः ।

अथ तान् सचिवांस् तत्र सर्वान् आभाष्य रावणः । सभाम् सम्नादयन् सर्वाम् इत्य् उवाच महा बलः ॥ ६-३५-३ जगत्पम्तापनः क्रूरोगर्हयन् राक्षसेश्वरः ।

उन सब मन्त्रियोंको सम्बोधित करके जगत् को संताप देनेवाले, महाबली, क्रूर राक्षसराज रावणने सारी सभाको प्रतिध्वनित करके किसीपर आक्षेप न करते हुए कहा— ॥ ३ १/२ ॥

ऎल्ल मन्त्रिगळन्नु सम्बोधिसुत्ता जगत्तिगॆ सन्ताप नीडुत्तिरुव महाबली, क्रूरि रावणनु इडी सभॆयन्नु प्रतिध्वनिसुत्ता यारन्नु आक्षेपिसदॆ हेळिदनु.॥3॥

पदच्छेदः

3. atha = then; raavaNaH = Ravan; mahaabalaH = of great strength; jagat samtaapanaH = the tormentor of the world; kruuraH = a cruel demon; raakSaseshvaraH = and the lord of demons; tatra = these; aabhaaSya = addressed; sarvaam = the entire; sabhaam = hall; uvaacha = spoke; iti = as follows; agarhayan = accusing none.

अनुवादः

Ravana of great strength the tormentor of the world, and a cruel lord of demons then addressed all his ministers in a voice that resounded the entire hall as follows, accusing none.

स्रोतः: valmikiramayan.net

तरणं सागरस्यास्य विक्रमं बलपौरुषम् ॥ ४ ॥
यदुक्तवन्तो रामस्य भवन्तस्तन्मया श्रुतम् ।
भवतश्चाप्यहं वेद्मि युद्धे सत्यपराक्रमान् ।
तूष्णीकानीक्षतोऽन्योन्यं विदित्वा रामविक्रमम् ॥ ५ ॥

तरणम् सागरस्य अपि विक्रमम् बल संचयम् ॥ ६-३५-४ यद् उक्तवन्तो रामस्य भवन्तस् तन् मया श्रुतम् । भवतश्चाप्यहम् वेद्मि युद्धे सत्यपराक्रमान् ॥ ६-३५-५ तूष्णीकानीक्षतोन्योन्यम् विदित्वाम् रामविक्रमम् ।

‘आपलोगोंने रामके पराक्रम, बल-पौरुष तथा समुद्र-लङ्घनकी जो बात बतायी है, वह सब मैंने सुन ली; परंतु मैं तो आपलोगोंको भी, जो इस समय रामके पराक्रमकी बातें जानकर चुपचाप एक-दूसरेका मुँह देख रहे हैं, संग्रामभूमिमें सत्यपराक्रमी वीर समझता हूँ’ ॥ ४-५ ॥

रामन पराक्रम, बलपौरुष हागू समुद्रलङ्घन मुन्ताद मातुगळॆल्लवन्नु नीवु हेळिदुदु नानु केळिकॊण्डॆ; आदरॆ ईग रामन पराक्रमवन्नु तिळिदु सुम्मने ऒब्बरु मत्तॊब्बर मुख नोडुत्तिरुव नीवु रणरङ्गदल्लि सत्यपराक्रमी वीररॆन्दे नानु तिळियुत्तेनॆ.॥4-5॥

पदच्छेदः

4. shrutam = It was heard; mayaa = by me; tat = that; yat = which; uktavantaH = was told; bhavantaH = by you; raamasya = of Rama’s; taraNam = crossing; asya saagarasya = of this ocean; vikramam = his prowess; balapauruSam = strength and heroism.

अनुवादः

“I have heard what you told me about Rama’s crossing the ocean, his prowess, strength and heroism.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

5. aham = I; vedmi = know; satya paraakramaan = you are truly brave; yuddhe = in the field of battle; viditvaa = yet on being aware; raamavikramam = of that valour of Rama; bhavatashchaapi = you too; iikSataH = look; anyonyam = on each other; tuuSNiikaan = in silence.

अनुवादः

“I know that you are truly brave in the battle-field, yet, on beholding that valiant Rama, you too look on each other in silence.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततस्तु सुमहाप्राज्ञो माल्यवान् नाम राक्षसः ।
रावणस्य वचः श्रुत्वा इति मातामहोऽब्रवीत् ॥ ६ ॥

ततस्तु सुमहाप्राज्ञॊ माल्यवान्नाम राक्षसः ।
रावणस्य वचः श्रुत्वा इति मातामहोऽब्रवीत् ॥

ततस् तु सुमहा प्राज्नो माल्यवान् नाम राक्षसः ॥ ६-३५-६ रावणस्य वचः श्रुत्वा मातुः पैतामहो अब्रवीत् ।

रावणके इस आक्षेपपूर्ण वचनको सुननेके पश्चात् महाबुद्धिमान् माल्यवान् नामक राक्षसने, जो रावणका नाना था, इस प्रकार कहा— ॥ ६ ॥

रावणन ई कॊङ्कुनुडियन्नु केळिद बळिक रावणन तातनाद महाबुद्धिवन्त माल्यवन्त ऎम्ब राक्षसनु ई प्रकार हेळिदनु.॥6॥

पदच्छेदः

6. shrutvaa = hearing; vachaH = the words; raavaNasya = of Ravana; raakSasaH = a demon; maalyavaan naama = called Malyavan; maataamahaH = his maternal grandfather; sumahaapraajJNaH = the highly intelligent; tataH = then; abraviit = answered; iti = as follows:

अनुवादः

Hearing those word of Ravana whose maternal grandfather he was, the highly intelligent demon called Malyavan, answered him thus:

स्रोतः: valmikiramayan.net

विद्यास्वभिविनीतो यो राजा राजन् नयानुगः ।
स शास्ति चिरमैश्वर्यमरींश्च कुरुते वशे ॥ ७ ॥

विद्यास्वभिविनीतो यो राजा राजन् नय अनुगः ॥ ६-३५-७ स शास्ति चिरम् ऐश्वर्यम् अरींश्च कुरुते वशे ।

‘राजन्! जो राजा चौदहों विद्याओंमें सुशिक्षित और नीतिका अनुसरण करनेवाला होता है, वह दीर्घकालतक राज्यका शासन करता है । वह शत्रुओंको भी वशमें कर लेता है ॥ ७ ॥

राजने! हदिनाल्कु विद्यॆगळल्लि सुशिक्षित मत्तु नीतियन्नु अनुसरिसुव राजनु दीर्घकाल राज्यवन्नु आळुवनु. अवनु शत्रुगळन्नु कूड वशपडिसि कॊळ्ळुवनु.॥7॥

पदच्छेदः

7. raajam = O; king! saH = He; yaH = who; abhiviniitaH = is well trained; vidyaasu = in (fourteen) sciences; nayaanugaH = and follows the path prudence; shaasti = enjoys; aishvaryam = sovereignty; chiram = for a long time; kurute = compels; ariimshcha = his enemies too; vashe = into sbujugation.

अनुवादः

“O, king! He who is well-versed in (fourteen)* sciences and follows the path of prudence, enjoys sovereignty for a long time and compels his enemies too into subjugation.”

टिप्पनी

Four Vedas, six Vedaangas, the Puranas, the Mimamsa, Nyaya and Dharma together constitute fourteen sciences.

स्रोतः: valmikiramayan.net

सन्दधानो हि कालेन विगृह्णंश्चारिभिः सह ।
स्वपक्षे वर्धनं कुर्वन्महदैश्वर्यमश्नुते ॥ ८ ॥

संदधानो हि कालेन विगृह्णंसः चारिभिः सह ॥ ६-३५-८ स्व पक्ष वर्धनम् कुर्वन् महद् ऐश्वर्यम् अश्नुते ॥

‘जो समयके अनुसार आवश्यक होनेपर शत्रुओंके साथ संधि और विग्रह करता है तथा अपने पक्षकी वृद्धिमें लगा रहता है, वह महान् ऐश्वर्यका भागी होता है ॥ ८ ॥

समयक्कनुसार आवश्यकतॆ बिद्दाग शत्रुगळॊन्दिगॆ सन्धि-विग्रह माडुववनु, तन्न पक्षद वृद्धियल्लि तॊडगिरुववनु महा ऐश्वर्यक्कॆ भागियागुत्तानॆ.॥8॥

पदच्छेदः

8. (He who); samdadhaanaH = his indded concludes peace; aribhiH saha = even with enemies; vigR^ihNancha = or wages war; kaalena = at a fitting tiem; kurvan vardhanam = strengthens svapakSe = his own party; ashnute = and attains; mahat = a great; aishvaryam = power.

अनुवादः

“He who concludes peace even with enemies or wages war at a fitting time strengthens his own party and attains a great power.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

हीयमानेन कर्तव्यो राज्ञा सन्धिः समेन च ।
न शत्रुमवमन्येत ज्यायान् कुर्वीत विग्रहम् ॥ ९ ॥

हीयमानेन कर्तव्यो राज्ना संधिः समेन च ॥ ६-३५-९ न शत्रुम् अवमन्येत ज्यायान् कुर्वीत विग्रहम् ।

‘जिस राजाकी शक्ति क्षीण हो रही हो अथवा जो शत्रुके समान ही शक्ति रखता हो, उससे संधि कर लेनी चाहिये । अपनेसे अधिक या समान शक्तिवाले शत्रुका कभी अपमान न करे । यदि स्वयं ही शक्तिमें बढ़ा-चढ़ा हो, तभी शत्रुके साथ वह युद्ध ठाने ॥ ९ ॥

याव राजन शक्तियु क्षीणवागिदॆयो, अथवा यारु शत्रुविनन्तॆ शक्तिशालियागिद्दानो, अवनु सन्धिमाडिकॊळ्ळबेकु. तनगिन्त हॆच्चु इल्लवे समान शक्तियुळ्ळ शत्रुवन्नु ऎन्दिगू अपमान माडबारदु. स्वतः शक्तियल्लि हॆच्चिनवनागिद्दरॆ आग शत्रुविनॊन्दिगॆ युद्ध सारबेकु.॥9॥

पदच्छेदः

9. samdhiH = A treaty of peace; kartavyaH = should be reached; raajN^aaH = by a king; hiiyamaanena = who is weaker; samena cha = or equal; na avamanyeta = He should not under rate; shatrum = that enemy; jyaayaan = (A king who is) stronger; kurrviita = should make; vigraham = war.

अनुवादः

“A treaty of peace should be reached by a king who is weaker or equal to an enemy. The king should never underrate that enemy. If the king is more powerful, he should make war on the enemy.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

तन्मह्यं रोचते सन्धिः सह रामेण रावण ।
यदर्थमभियुक्तोऽसि सीता तस्मै प्रदीयताम् ॥ १० ॥

तन्मह्यम् रोचते संधिः सह रामेण रावण ॥ ६-३५-१० यद् अर्थम् अभियुक्ताः स्म सीता तस्मै प्रदीयताम् ।

‘इसलिये रावण! मुझे तो श्रीरामके साथ संधि करना ही अच्छा लगता है । जिसके लिये तुम्हारे ऊपर आक्रमण हो रहा है, वह सीता तुम श्रीरामको लौटा दो ॥

अदक्कॆ रावणने! ननगादरो श्रीरामनॊन्दिगॆ सन्धि माडिकॊळ्ळुवुदे सरि ऎन्दु अनिसुत्तदॆ. यारिगागि निन्न मेलॆ आक्रमणवागिदॆयो आ सीतॆयन्नु नीनु रामनिगॆ हिन्दिरुगिसु.॥10॥

पदच्छेदः

10. raavaNa = O; Ravana!; tat = for that reason; samdhiH = alliance; raameNa saha = with Rama; rochate = finds favour; mahyam = with me; siitaa = (let) Seetha; yadartham = for whose sake; abhiyuktaH asi = you have been attacked by him; pradiiyataam = be restored; tasmai = to him.

अनुवादः

“O, Ravana! For that reason, alliance with Rama finds favour with me. Let Seetha, for whose sake you are being attacked, be restored to him.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

तस्य देवर्षयः सर्वे गन्धर्वाश्च जयैषिणः ।
विरोधं मा गमस्तेन सन्धिस्ते तेन रोचताम् ॥ ११ ॥

तस्य देव ऋषयः सर्वे गन्धर्वासः च जय एषिणः ॥ ६-३५-११ विरोधम् मा गमस् तेन संधिस् ते तेन रोचताम् ।

‘देखो देवता, ऋषि और गन्धर्व सभी श्रीरामकी विजय चाहते हैं, अतः तुम उनसे विरोध न करो । उनके साथ संधि कर लेनेकी ही इच्छा करो ॥ ११ ॥

नोडु, देवतॆगळु, ऋषिगळु, गन्धर्वरु ऎल्लरू श्रीरामन विजयवन्नु बयसुत्तारॆ; आद्दरिन्द नीनु अवनल्लि विरोधमाडबेड. अवनॊन्दिगॆ सन्धिमाडिकॊळ्ळलु इच्छिसु.॥11॥

पदच्छेदः

11. sarve = all; devarSayaH = the celestials; sages; gandharvaashcha = and Gandharvas the celestial musicians; jayaiSiNaH = wish for victory; tasya = of that Rama; maagamaH- do not get; virodham- enmity; tena = with them; samdhiH = (Let) alliance; tena = with him; rochataam = be agreable; te = to you.

अनुवादः

“All the celestials, sages and Gandharvas the celestial musicians are wishing for victory of Rama. Do not get an enmity with them. Let alliance with him be acceptable to you.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

असृजद् भगवान् पक्षौ द्वावेव हि पितामहः ।
सुराणामसुराणां च धर्माधर्मौ तदाश्रयौ ॥ १२ ॥

असृजद् भगवान् पक्षौ द्वाव् एव हि पितामहः ॥ ६-३५-१२ सुराणाम् असुराणाम् च धर्म अधर्मौ तद् आश्रयौ ।

‘भगवान् ब्रह्माने सुर और असुर दो ही पक्षोंकी सृष्टि की है । धर्म और अधर्म ही इनके आश्रय हैं ॥ १२ ॥

भगवान् ब्रह्मदेवरु सुर मत्तु असुर ऎम्ब ऎरडे पक्षगळन्नु सृष्टिसिरुवनु. धर्म मत्तु अधर्मवे इवर आश्रयवागिदॆ.॥12॥

पदच्छेदः

12. pitaamahaH = Brahma; bhagavaan = the Lord (of creation); aasR^ijat = created; dvau eva = only two pakSau = classes of beings; suraaNaamcha = the celestials; asuraaNaamcha = and the demons; dharmaadharmau = righteousness and unrighteousness; tadaashrayau = take refuge in them respectively.

अनुवादः

“Brahma, the lord of creation, created only two classes of beings, the celestials and the demons. Celestials take refuge in righteousness and demons in unrighteousness.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

धर्मो हि श्रूयते पक्ष अमराणां महात्मनाम् ।
अधर्मो रक्षसां पक्षो ह्यसुराणां च राक्षस ॥ १३ ॥

धर्मो हि श्रूयते पक्षः सुराणाम् च महात्मनाम् ॥ ६-३५-१३ अधर्मो रक्षसाम् पक्षोह्य असुराणाम् च रावण ।

‘सुना जाता है महात्मा देवताओंका पक्ष धर्म है । राक्षसराज! राक्षसों और असुरोंका पक्ष अधर्म है ॥ १३ ॥

महात्मा देवतॆगळ पक्ष धर्मवागिदॆ. राक्षस राजने! राक्षसर मत्तु असुरर पक्ष अधर्मवागिदॆ ऎन्दु केळलागुत्तदॆ.॥13॥

पदच्छेदः

13. raakSasa = O; Ravana!; dharmaH = righteousness; shruuyate = is said to be; pakSaH = on the side; mahaatmaanaam = of the hight-souled; asuraaNaam = celestials; adharmaH hi = unrighteiousness is indeed; pakSaH = on the side; rakSasaam = of ogres; asuraaNaam cha = and demons.

अनुवादः

“O, Ravana! Righteous is said to be on the side of the high-souled celestials. Unrighteousness is indeed on the side of ogres and demons.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

धर्मो वै ग्रसतेऽधर्मं यदा कृतमभूद् युगम् ।
अधर्मो ग्रसते धर्मं यदा तिष्यः प्रवर्तते ॥ १४ ॥

धर्मो वै ग्रसतेऽधर्मं यदा कृतमभूद्युगम् ।
अधर्मो ग्रसते धर्मं यदा स्तिष्यः प्रवर्तते ॥

धर्मो वै ग्रसते अधर्मम् ततः कृतम् अभूद् युगम् ॥ ६-३५-१४ अधर्मो ग्रसते धर्मम् ततस् तिष्यः प्रवर्तते ।

‘जब सत्ययुग होता है, तब धर्म बलवान् होकर अधर्मको ग्रस लेता है और जब कलियुग आता है, तब अधर्म ही धर्मको दबा देता है ॥ १४ ॥

सत्ययुगविद्दाग धर्मवु बलिष्ठनागि अधर्मवन्नु नुङ्गिहाकुत्तदॆ मत्तु कलियुग बन्दाग अधर्मवे धर्मवन्नु तुळिदु बिडुत्तदॆ.॥14॥

पदच्छेदः

14. yadaa = when; dharmaH = rightoeusness; grastae = swallows; adharmam- unrighteousness; abhuut = it becomes; kR^itam yugam = Kruta Yuga a golden age; adharmaH = (when) unrigheousness; grasate\ swallows; dharmam = righteousness; tadaa = then; pravartate = it stimulates; tiSyaH = Kali Yuga the fourth age.

अनुवादः

“When righteousness swallows unrighteousness, it becomes kR^ita Yuga, a golden age. When unrighteousness swallows righteousness, it incites Kali Yuga the fourth age.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

तत् त्वया चरता लोकान् धर्मोऽपि निहतो महान् ।
अधर्मः प्रगृहीतश्च तेनास्मद् बलिनः परे ॥ १५ ॥

तत् त्वया चरता लोकान् धर्मो विनिहतो महान् ॥ ६-३५-१५ अधर्मः प्रगृहीतसः च तेन अस्मद् बलिनः परे ।

‘तुमने दिग्विजयके लिये सब लोकोंमें भ्रमण करते हुए महान् धर्मका नाश किया है और अधर्मको गले लगाया है, इसलिये हमारे शत्रु हमसे प्रबल हैं ॥

नीनु दिग्विजयक्कागि ऎल्ल लोकगळल्लि सञ्चरिसुत्ता धर्मवन्नु नाशमाडिरुवॆ हागू अधर्मवन्नु तन्नदागिसिकॊण्डिरुवॆ, अदक्कागि नम्म शत्रुगळु नमगिन्त प्रबलरागिद्दारॆ.॥15॥

पदच्छेदः

15. tat = therefore; charataa = who were wandering; lokaan = in the worlds; tvayaa = by you; mahaan = great; dharmo.api = righteousness even; nihataH = was destroyed; adharmaH = (and) unrighteousness; pragR^ihiitashcha = was favoured too; tena = for that reason; pare = the enemies; balinaH = are stronger; asmat = than us.

अनुवादः

“Therefore, while you were wandering in the worlds, even the great righteousness was destroyed and unrighteousness favoured by you. So, the enemies are stronger than us.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

स प्रमादात् प्रवृद्धस्तेऽधर्मोऽहिर्ग्रसते हि नः ।
विवर्धयति पक्षं च सुराणां सुरभावनः ॥ १६ ॥

स प्रमादाद् विवृद्धस् ते अधर्मो अहिर् ग्रसते हि नः ॥ ६-३५-१६ विवर्धयति पक्षम् च सुराणाम् सुर भावनः ।

‘तुम्हारे प्रमादसे बढ़ा हुआ अधर्मरूपी अजगर अब हमें निगल जाना चाहता है और देवताओंद्वारा पालित धर्म उनके पक्षकी वृद्धि कर रहा है ॥ १६ ॥

निन्न प्रमाददिन्द बॆळॆदिरुव अधर्मरूपी हॆब्बावु ईग नम्मन्नु नुङ्गलु बयसुत्तिदॆ. देवतॆगळिन्द पालिसल्पट्ट धर्मवु शत्रुपक्षवन्नु वृद्धिमाडुत्ता इदॆ.॥16॥

पदच्छेदः

16. pramaadaat = due to negligence; te = of you; saH = that; pravR^iddhaH = well-grown; adharmaH = unrighteousness; grahate hi = is indded swallowing; naH = us; sura bhaavanaH = being favourable to demons; pakSam = the sect; suraaNaam = of demons; vivardhayati cha = is getting augmented.

अनुवादः

“Due to your negligence, that well nourished unrighteousness is swallowing us. Being favourable to demons, the sect of demons is thereby getting augmented.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

विषयेषु प्रसक्तेन यत्किञ्चित्कारिणा त्वया ।
ऋषीणामग्निकल्पानामुद्वेगो जनितो महान् ॥ १७ ॥

विषयेषु प्रसक्तेन यत् काचित् कारिणा त्वया ।
ऋषीणामग्नि कल्पानामुद्वेगो जनितो महान् ॥

विषयेषु प्रसक्तेन यत् किंचित् कारिणा त्वया ॥ ६-३५-१७ ऱ्षीणाम् अग्नि कल्पानाम् उद्वेगो जनितो महान् ।

‘विषयोंमें आसक्त होकर जो कुछ भी कर डालनेवाले तुमने जो मनमाना आचरण किया है, इससे अग्निके समान तेजस्वी ऋषियोंको बड़ा ही उद्वेग प्राप्त हुआ है ॥ १७ ॥

विषयगळल्लि आसक्तनागि एनन्नू माडुव नीनु, मनस्वी आचरण माडिद्दरिन्द अग्नियन्तह तेजस्वी ऋषिगळिगॆ भारी उद्वेग उण्टागिदॆ.॥17॥

पदच्छेदः

17. mahaan = A great; udvegaH = fear; janitaH = has been generated; R^iSiNaam = in the sages; agnikalpaanaam = having the nature of fire; prasaktena = who are interested; viSayeSu = in sensual enjoyments; yatkinchitkaariNaa = doing whatever you like.

अनुवादः

“You, who are interested in sensual enjoyments, doing whatever you like, have created a great alarm in the sages, having the nature of fire.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

तेषां प्रभावो दुर्धर्षः प्रदीप्त इव पावकः ।
तपसा भावितात्मानो धर्मस्यानुग्रहे रताः ॥ १८ ॥

‘उनका प्रभाव प्रज्वलित अग्निके समान दुर्धर्ष है । वे ऋषि-मुनि तपस्याके द्वारा अपने अन्तःकरणको शुद्ध करके धर्मके ही संग्रहमें तत्पर रहते हैं ॥ १८ ॥

अवर प्रभाव उरियुव अग्नियन्तॆ दुर्धर्षवागिदॆ. आ ऋषि मुनिगळु तपस्सिन आचरणॆयिन्द तम्म अन्तःकरणवन्नु शुद्धगॊळिसि कॊण्डु धर्मद सङ्ग्रहदल्ले तत्पररागिरुत्तारॆ.॥18॥

मुख्यैर्यज्ञैर्यजन्त्येते तैस्तैर्यत्ते द्विजातयः ।
जुह्वत्यग्नींश्च विधिवद् वेदांश्चोच्चैरधीयते ॥ १९ ॥

‘ये द्विजगण मुख्य-मुख्य यज्ञोंद्वारा यजन करते, विधिवत् अग्निमें आहुति देते और उच्च स्वरसे वेदोंका पाठ करते हैं ॥ १९ ॥

ई द्विजरु मुख्य-मुख्य यज्ञगळ मूलक यजन माडुत्तारॆ. विधिवत्तागि अग्नियल्लि आहुतिगळन्नु कॊट्टु, उच्चस्वरदल्लि वेदगळन्नु पठिसुत्तारॆ.॥19॥

अभिभूय च रक्षांसि ब्रह्मघोषानुदीरयन् ।
दिशो विप्रद्रुताः सर्वाः स्तनयित्नुरिवोष्णगे ॥ २० ॥

‘उन्होंने राक्षसोंको अभिभूत करके वेदमन्त्रोंकी ध्वनिका विस्तार किया है, इसलिये ग्रीष्म ऋतुमें मेघकी भाँति राक्षस सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग खड़े हुए हैं ॥ २० ॥

अवरु राक्षसरन्नु सोलिसि वेदमन्त्रगळ ध्वनियन्नु विस्तारगॊळिसिरुवरु, अदक्कागि ग्रीष्म ऋतुविनल्लि मेघगळन्तॆ राक्षसरु ऎल्ल दिक्कुगळिगॆ ओडि होगुत्तारॆ.॥20॥

पदच्छेदः

18; 19; 20. prabhaavah = the power; teSaam = of those sages; durdarSah = is insurmountable; pradiiptaH iva = like an igniting; paavakaH = fire; bhaavitaatmaanaH = their minds purified; tapasaa = by penance; rataaH = interested; anugrahe = in promotion; dharmasya = of righteousness; ete = these; dvijaayataH = Brahmanas; yat = for which reason; yajanti = they worship the gods; taistaiH = throught different; mukhyaiH = principal; yaN^aiH = sacrifices; juhvati = pour oblations; agniimshcha = into sacrificial fires; vidhivat = in due ceremonies; adhiiyate = and read; vedaan = the Vedas (sacred texts); uchchaiH = in a loud voice; abhibhuuya = and having subdued; rakSaamsi = the demons; udairayan = they continued to chant; brahmaghoSaan = the sacred texts; (on hearing which); sarve = all demons; vipradrutaaH = scattered; dishaH = in all directions; stanayitnuH = as thundering clouds; uSNage = in a hot season.nt; brahmaghoSaan = the sacred texts; (on hearing which); sarve = all demons; ipradrutaaH = scattered; dishaH = in all directions; stanayitnuH = as thundering clouds; uSNage = in a hot season.

अनुवादः

“The power of those sages is insurmountable like an igniting fire. Having purified their minds through penance, they are intent on promotion of righteousness, in as much as these Brahamans worship the gods through different principal sacrifices, also pour oblations into the sacred fires with due ceremony and read the Vedas (Sacred texts) in a loud voice. Having subdued the demons, they continued to chant the sacred text, on hearing which all the demons scattered in all directions, as thundering clouds in a hot season.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ऋषीणामग्निकल्पानामग्निहोत्रसमुत्थितः ।
आदत्ते रक्षसां तेजो धूमो व्याप्य दिशो दश ॥ २१ ॥

ऋषीणाम् अग्नि कल्पानाम् अग्नि होत्र समुत्थितः ॥ ६-३५-२१ आदत्ते रक्षसाम् तेजो धूमो व्याप्य दिशो दश ।

‘अग्नितुल्य तेजस्वी ऋषियोंके अग्निहोत्रसे प्रकट हुआ धूम दसों दिशाओंमें व्याप्त होकर राक्षसोंके तेजको हर लेता है ॥ २१ ॥

बॆङ्कियन्तह तेजस्वी ऋषिगळ अग्निहोत्रदिन्द प्रकट वाद हॊगॆयु हत्तुदिक्कुगळल्लियू व्यापिसि राक्षसर तेजवन्नु अपहरिसुत्तदॆ.॥21॥

पदच्छेदः

21. dhuumaH = The smoke; agnihotra samutthitaH = coming forth from the sacred fire; R^iSiiNaam = of the sages; agnikalpaanaam = who resemble the fire ( in brilliance); vyaapya = enveloping; dasha- the ten; dishaH = directions; aadatte = takes away; tejaH = the magical power; rakSasaam = of the demons.

अनुवादः

“The smoke coming forth from the sacred fire of the sage who resemble the fire (in brilliance), enveloping the ten directions, takes away the magical power of the demons.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

तेषु तेषु च देशेषु पुण्येष्वेव दृढव्रतैः ।
चर्यमाणं तपस्तीव्रं सन्तापयति राक्षसान् ॥ २२ ॥

तेषु तेषु च देशेषु पुण्येषु च दृढ व्रतैः ॥ ६-३५-२२ चर्यमाणम् तपस् तीव्रम् सम्तापयति राक्षसान् ।

‘भिन्न-भिन्न देशोंमें पुण्य कर्मोंमें ही लगे रहकर दृढ़तापूर्वक उत्तम व्रतका पालन करनेवाले ऋषिलोग जो तीव्र तपस्या करते हैं, वही राक्षसोंको संताप दे रही है ॥ २२ ॥

बेरॆ बेरॆ देशगळल्लि पुण्यकर्मगळल्ले तॊडगिद्दु, दृढतॆयिन्द उत्तम व्रतवन्नु पालिसुव ऋषिगळु माडुव तीव्र तपस्से राक्षसरिगॆ सन्तापकॊडुत्ता इदॆ.॥22॥

पदच्छेदः

22. tiivram = the severe; tapaH = austerity; charyamaaNaam = practised; puNyeSTyavadhR^ita vrataiH = by the sages; firm of resolve; teSu teSu = in different; desheSu = countries; samtaapayati = torment; raakSasaan = the demons.

अनुवादः

“The severe austerity practised by the sages, firm of resolve, in different countries torment the demons.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

देवदानवयक्षेभ्यो गृहीतश्च वरस्त्वया ।
मनुष्या वानरा ऋक्षा गोलाङ्गूला महाबलाः ।
बलवन्त इहागम्य गर्जन्ति दृढविक्रमाः ॥ २३ ॥

‘तुमने देवताओं, दानवों और यक्षोंसे ही अवध्य होनेका वर प्राप्त किया है, मनुष्य आदिसे नहीं । परंतु यहाँ तो मनुष्य, वानर, रीछ और लंगूर आकर गरज रहे हैं । वे सब-के-सब हैं भी बड़े बलवान्, सैनिकशक्तिसे सम्पन्न तथा सुदृढ़ पराक्रमी ॥ २३ ॥

नीनु देवतॆगळिन्द, दानवरिन्द, राक्षसरिन्दले अवध्यनागलु वर पडॆदिरुवॆ, आदरॆ मनुष्यरिन्द इल्ल. आदरॆ इल्लादरो मनुष्यरु, वानररु, करडिगळु, गोलाङ्गूलरु बन्दु गर्जिसुत्तिद्दारॆ. अवरॆल्लरू भारी बलवन्तरू, सैन्यशक्तियिन्द सम्पन्नरू, सुदृढ पराक्रमिगळू आगिद्दारॆ.॥23॥

उत्पातान् विविधान् दृष्ट्वा घोरान् बहुविधान् बहून् ।
विनाशमनुपश्यामि सर्वेषां रक्षसामहम् ॥ २४ ॥

‘नाना प्रकारके बहुत-से भयंकर उत्पातोंको लक्ष्य करके मैं तो इन समस्त राक्षसोंके विनाशका ही अवसर उपस्थित देख रहा हूँ ॥ २४ ॥

अनेक प्रकारद बहळष्टु भयङ्कर उत्पातगळन्नु गमनिसि, ई राक्षसरॆल्लर विनाशद सन्दर्भवे इदिरागिदॆ ऎन्दु नोडुत्ता इद्देनॆ.॥24॥

पदच्छेदः

23; 24. varaH = a boon; (of invincibility); gR^ihiitaH = was recived; tvayaa = by you; deva daanavayakSebhyaH = from celestials; demons and semi-divine beings; (but these are); manuSyaaH = men; R^ikSaaH = bears; golaaNguulaaaH = and monkeys; balavantaH = who are powerful; dR^iDha vikramaaH = having stron prowess; mahaabalaaH = and very efficacious; aagamya = are coming; iha = hither; garjanti = roaring like lions.

अनुवादः

“You received a boon of invincibility from celestials, demons and semi-divine beings, but then are men, bears as well as powerful and very efficacious having strong prowess who are coming hither, roaring like lions.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

खराभिस्तनिता घोरा मेघाः प्रतिभयङ्कराः ।
शोणितेनाभिवर्षन्ति लङ्कामुष्णेन सर्वतः ॥ २५ ॥

उत्पातान् विविधान् दृष्ट्वा घोरान् बहु विधांस् तथा । विनाशम् अनुपश्यामि सर्वेषाम् रक्षसाम् अहम् ॥ ६-३५-२५

‘घोर एवं भयंकर मेघ प्रचण्ड गर्जन-तर्जनके साथ लङ्कापर सब ओरसे गर्म खूनकी वर्षा कर रहे हैं ॥ २५ ॥

घोर, भयङ्कर मेघगळु प्रचण्डवागि गर्जिसुत्ता लङ्कॆय मेलॆ ऎल्लॆडॆ बिसियाद रक्तद मळॆयन्ने सुरिसुत्तिवॆ.॥25॥

पदच्छेदः

25. dR^iSTvaa = by seeing; vividhaan = various kinds; utpaataan = of unexpected events (portents); tathaa = and; bahuvidhaan = many types; ghoraan = of terrible things; aham = I; anupashyaami = am perceiving; vinaasham = destruction; sarveSaam = of all; rakSasaam = the demons.

अनुवादः

“By seeing various kinds of unexpected events (portents) and many types of terrific things, I am perceiving a destruction of all the demons.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

रुदतां वाहनानां च प्रपतन्त्यश्रुबिन्दवः ।
रजोध्वस्ता विवर्णाश्च न प्रभान्ति यथापुरम् ॥ २६ ॥

खराभिस् तनिता घोरा मेघाह् प्रतिभयम् करः । शोणितेन अभिवर्षन्ति लन्काम् उष्णेन सर्वतः ॥ ६-३५-२६

‘घोड़े-हाथी आदि वाहन रो रहे हैं और उनके नेत्रोंसे अश्रुविन्दु झर रहे हैं । दिशाएँ धूल भर जानेसे मलिन हो अब पहलेकी भाँति प्रकाशित नहीं हो रही हैं ॥ २६ ॥

आनॆ-कुदुरॆगळु अळुत्तिवॆ, अवुगळ कण्णुगळिन्द कण्णीरु तॊट्टिकुत्तिदॆ. दिक्कुगळु धूळिनिन्द तुम्बि मलिनवागि ईग मॊदलिनन्तॆ प्रकाशिसुवुदिल्ल.॥26॥

पदच्छेदः

26. ghoraaH = terrific; pratibhayankaraaH = and monstrous; maghaaH = clouds; kharaabhistanitaaH = having harsh thundering sound; abhivarSanti = are raining; uSNena = hot; shoNitena = blood; sarvataH = throughtout; laN^kaan = Lanka.

अनुवादः

“With terrifying clamour, monstrous clouds, inspiring horror, rain hot blood on Lanka on every side.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

व्याला गोमायवो गृध्रा वाश्यन्ति च सुभैरवम् ।
प्रविश्य लङ्कामारामे समवायांश्च कुर्वते ॥ २७ ॥

रुदताम् वाहनानाम् च प्रपतन्त्य् अस्र बिन्दवः । ध्वजा ध्वस्ता विवर्णासः च न प्रभान्ति यथा पुरम् ॥ ६-३५-२७

मांसभक्षी हिंसक पशु, गीदड़ और गीध भयंकर बोली बोलते हैं तथा लङ्काके उपवनमें घुसकर झुंड बनाकर बैठते हैं ॥ २७ ॥

मांसाहारि हिंसक पशुगळु, रणहद्दु, गिडुगगळु भयङ्करवागि कूगुत्ता लङ्कॆय उपवनवन्नु हॊक्कु गुम्पुगुम्पागि कुळितिवॆ.॥27॥

पदच्छेदः

27. ashrubindavaH = drops of tears; prapatanti = fall; rudataam = from weeping; vaahanaanaam = elephnts; horses etc.; vivarNaaH = which became discoloured; rajodhvastaaH = due to covering by dust; na prabhaanti = and are not shining; yathaapuram = as before.

अनुवादः

“Drops of tears drop from the weeping elephants, horses etc., whose skins became discoloured, covered with dust and are not shining as before.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

कालिकाः पाण्डुरैर्दन्तैः प्रहसन्त्यग्रतः स्थिताः ।
स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्त्यो गृहाणि प्रतिभाष्य च ॥ २८ ॥

व्याला गोमायवो ग्ऱ्^ इध्रा वाशन्ति च सुभैरवम् । प्रविश्य लन्काम् अनिशम् समवायांसः च कुर्वते ॥ ६-३५-२८

‘सपनेमें काले रंगकी स्त्रियाँ अपने पीले दाँत दिखाती हुई सामने आकर खड़ी हो जाती और प्रतिकूल बातें कहकर घरके सामान चुराती हुई जोर-जोरसे हँसती हैं ॥ २८ ॥

स्वप्नदल्लि कप्पाद स्त्रीयरु तम्म हळदि हल्लुगळन्नु तोरिसुत्ता ऎदुरिगॆ बन्दु निल्लुवरु मत्तु प्रतिकूल मातुगळन्नाडुत्ता मनॆय वस्तुगळन्नु कद्दु जोरागि नगुत्तिरुवरु.॥28॥

पदच्छेदः

28. vyaalaaH = flesh-eating animals; gomaayavaH = jackals; gR^idhraaH = eagles; vaashyanti = are howling; subhairavam = horribly; pravishya = and entering; laN^kaam = Lanka; kurvate = they are forming; samavaayaan cha = into groups; aaraame = in groves.

अनुवादः

“Flesh-eating animals, jackals and eagles and howling horribly. Entering Lanka, they are in the groves, forming into groups.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

गृहाणां बलिकर्माणि श्वानः पर्युपभुञ्जते ।
खरा गोषु प्रजायन्ते मूषका नकुलेषु च ॥ २९ ॥

गृहाणां बलिकर्माणि श्वानः पर्युपभुञ्जते ।
खरा गोषु प्रजायन्ते मूषिका नकुलेषु च ॥

कालिकाः पाण्डुरैर् दन्तैः प्रहसन्त्य् अग्रतः स्थिताः । स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्त्यो गृहाणि प्रतिभाष्य च ॥ ६-३५-२९

‘घरोंमें जो बलिकर्म किये जाते हैं, उस बलि-सामग्रीको कुत्ते खा जाते हैं । गौओंसे गधे और नेवलोंसे चूहे पैदा होते हैं ॥ २९ ॥

मनॆगळल्लि माडुव बलिकर्मद बलियन्नु नायिगळु तिन्दुबिडुत्तवॆ. दनगळिन्द कत्तॆगळु मत्तु मुङ्गुसियिन्द इलिगळु हुट्टुत्तवॆ.॥29॥

पदच्छेदः

29. kaalikaaH = black; striyaH = women; pratibhaaSya = talking adversely; svapneSu = in dreams; muSNantyaH = robbing; gR^ihaaNi = the houses; sthitaaH = stand; agrataH = in front; prahasanti = laughing; paaNDuraiH = with their white; dantaiH = teeth.

अनुवादः

“Black women, chattering incoherently in dreams and robbing different houses stand in front, laughing loudly with their white teeth.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

मार्जारा द्वीपिभिः सार्धं सूकराः शुनकैः सह ।
किन्नरा राक्षसैश्चापि समेयुर्मानुषैः सह ॥ ३० ॥

मार्जारा द्वीपिभिः सार्धं सूकराः शुनकैः सह ।
किन्नरा राक्षसैश्चापि समीयुर्मानुषैः सह ॥

गृहाणाम् बलि कर्माणि श्वानः पर्युपभुन्जते । खरा गोषु प्रजायन्ते मूषिका नकुलैः सह ॥ ६-३५-३०

‘बाघोंके साथ बिलाव, कुत्तोंके साथ सूअर तथा राक्षसों और मनुष्योंके साथ किन्नर समागम करते हैं ॥

हुलिगळ जॊतॆगॆ बॆक्कुगळु, नायिगळॊन्दिगॆ हन्दिगळु, राक्षसरु मत्तु मनुष्यरॊन्दिगॆ किन्नररु समागम माडुत्तिवॆ.॥30॥

पदच्छेदः

30. shvaanaH = dogs; paryupabhuN^jate = devour; balikarmaaNi = the sacred offerings; gR^ihaaNi = in homes; kharaaH = donkeys; prajaayante = are born; goSu = of cows; muuSakaaH cha = and rats; nakuleSu = of mongoose.

अनुवादः

“Dogs devour the sacred offerings offered in homes. Donkeys are born of cows and rats of mongoose.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पाण्डुरा रक्तपादाश्च विहगाः कालचोदिताः ।
राक्षसानां विनाशाय कपोता विचरन्ति च ॥ ३१ ॥

मार्जारा द्वीपिभिः सार्धम् सूकराः शुनकैः सह । किम्नरा राक्षसैसः च अपि समेयुर् मानुषैः सह ॥ ६-३५-३१

‘जिनकी पाँखें सफेद और पंजे लाल हैं, वे कबूतर पक्षी दैवसे प्रेरित हो राक्षसोंका भावी विनाश सूचित करनेके लिये यहाँ सब ओर विचरते हैं ॥ ३१ ॥

बिळिय रॆक्कॆ मत्तु कॆम्पाद कालुगळुळ्ळ पारिवाळगळु दैवप्रेरणॆयिन्द राक्षसर भावी विनाशवन्नु सूचिसुत्ता ऎल्लॆडॆ सुत्तुत्तिवॆ.॥31॥

पदच्छेदः

31. maarjaaraaH = cats; sameyuH = mate; dviipibhiH saardham = with tigers; suukaraaH = pigs; shunakaiH saha = with dogs; kimnaraaH = Kinnaras (a species of demi-gods with the human figure and the head of a horse or with a horse’s body with the head of a man); raakSasaishchaapi = with demons; maanuSaiH saha = and men.

अनुवादः

“Cats mate with tigers, pigs with dogs, Kinnaras (a species of demi-gods with the human figure and the head of a horse or with a horse’s body and the head of a man) with demons and men.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

चीचीकूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिताः ।
पतन्ति ग्रथिताश्चापि निर्जिताः कलहैषिभिः ॥ ३२ ॥

चीचीकूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिता ।
पतन्ति ग्रथिताश्चापि निर्जिताः कलहैषिभिः ॥

पाण्डुरा रक्त पादासः च विहगाः काल चोदिताः । राक्षसानाम् विनाशाय कपोता विचरन्ति च ॥ ६-३५-३२

‘घरोंमें रहनेवाली सारिकाएँ कलहकी इच्छावाले दूसरे पक्षियोंसे चें-चें करती हुई गुँथ जाती हैं और उनसे पराजित हो पृथ्वीपर गिर पड़ती हैं ॥ ३२ ॥

मनॆगळल्लिद्द सारिक पक्षिगळु कलहद इच्छॆयिन्द इतर पक्षिगळॊन्दिगॆ चू, चू माडुत्ता जगळक्किळिदु अवुगळिन्द सोतु नॆलक्कॆ बिद्दु बिडुत्तिवॆ.॥32॥

पदच्छेदः

32. rakta paadaashcha = red-footed and; paaNDuraaH = white; kapotaaH = pigeons; kaala choditaaH = messengers of death; vicharanti = move in different directions; (foretelling); vinaashaaya = the extermination; raakSasaam = of demons.

अनुवादः

“Red-footed and white pigeons, messengers of death, move in different directions, foretelling the extermination of demons.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पक्षिणश्च मृगाः सर्वे प्रत्यादित्यं रुदन्ति ते ।
करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः ॥ ३३ ॥
कालो गृहाणि सर्वेषां काले कालेऽन्ववेक्षते ।

पक्षिणश्च मृगाः सर्वे प्रत्यादित्यं रुदन्ति च ।
करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः ॥
कालो गृहाणि सर्वेषां काले कालेऽन्ववेक्षते ।

वीचीकूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिताः । पतन्ति ग्रथितासः च अपि निर्जिताः कलह एषिणः ॥ ६-३५-३३

‘पक्षी और मृग सभी सूर्यकी ओर मुँह करके रोते हैं । विकराल, विकट, काले और भूरे रंगके मूँड़ मुड़ाये हुए पुरुषका रूप धारण करके काल समय-समयपर हम सबके घरोंकी ओर देखता है ॥ ३३ १/२ ॥

मृग-पक्षिगळु सूर्यनत्त मुखमाडि कूगुत्तिवॆ. विकराळ, विकट कप्पु मत्तु बूदु बण्णद तलॆ बोळिसिद पुरुषर रूपवन्नु धरिसि कालने नम्मॆल्लर मनॆगळ कडॆगॆ नोडुत्तिरुवनु.॥33½॥

पदच्छेदः

33. veshmasu sthitaaH = Domesticated; shaarikaaH = minas; vaashantya = making; chiichiikuuchi iti = a chirping sound; nirjitaaH- defeated; kalahaiSibhiH = by other bellicose birds; patanti = drop down; gratjotaasjcjaa[o = being twined together in groups.

अनुवादः

“Domesticated minas (a kind of birds) making a chirping sound, defeated by other bellicose birds drop down, being twined together in groups.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

एतान्यन्यानि दुष्टानि निमित्तान्युत्पतन्ति च ॥ ३४ ॥
विष्णुं मन्यामहे रामं मानुषं रूपमास्थितम् ।
नहि मानुषमात्रोऽसौ राघवो दृढविक्रमः ॥ ३५ ॥
येन बद्धः समुद्रे च सेतुः स परमाद्भुतः ।
कुरुष्व नरराजेन सन्धिं रामेण रावण ।
ज्ञात्वावधार्य कर्माणि क्रियतामायतिक्षमम् ॥ ३६ ॥

‘ये तथा और भी बहुत-से अपशकुन हो रहे हैं । मैं ऐसा समझता हूँ कि साक्षात् भगवान् विष्णु ही मानवरूप धारण करके राम होकर आये हैं । जिन्होंने समुद्रमें अत्यन्त अद्भुत सेतु बाँधा है, वे दृढपराक्रमी रघुवीर साधारण मनुष्यमात्र नहीं हैं । रावण! तुम नरराज श्रीरामके साथ संधि कर लो । श्रीरामके अलौकिक कर्मों और लङ्कामें होनेवाले उत्पातोंको जानकर जो कार्य भविष्यमें सुख देनेवाला हो, उसका निश्चय करके वही करो’ ॥

इन्तह अनेक अपशकुनगळु आगुत्तिवॆ. साक्षात् भगवान् विष्णुवे मानवरूप धरिसि रामनागि बन्दिरुवनु ऎन्दु नानु तिळियुत्तेनॆ. अवनु समुद्रक्कॆ अत्यन्त अद्भुत सेतुवॆयन्नु कट्टिदनु. आ दृढपराक्रमि रघुवीरनु सामान्य मनुष्य मात्रनल्ल. रावणने! नीनु नरराज श्रीरामनॊडनॆ सन्धि माडिको. श्रीरामन अलौकिक कर्मगळन्नु मत्तु लङ्कॆयल्लि आगुत्तिरुव उत्पातगळन्नु तिळिदु, भविष्यदल्लि सुखकॊडुवन्तह कार्यवन्नु निश्चयिसि अदन्ने माडु.॥34-36॥

पदच्छेदः

34; 35. pakSiNaH = birds; te sarve = and all those; mR^igaaH = wild animals; pratyaadityam = turning towards the sun; rudanti = cryout; kaalaH = death; karaalaH = (in the from of) frightful; vikaTaH = monstrous; paruSaH = and cruel; kR^iSNa priN^galaH = blackish fellow; muNDaH = with a shaven head; anvavekSate = casts his eyes; gR^ihaaNi = on the dwellings; sarveSaaNi = of all of us; kaale kaale = both morning and eening; etaani = these; anyaani = and other; duSTaani nimittaani cha = sinister omens; utpatanti = appear.

अनुवादः

“Birds and wild animals, facing towards the sun, cry out. Death, in the form of a frightful, monstrous and cruel blackish fellow with a shaven head casts his eyes on all our dwellings, both morning and evening. These and such other sinister omens appear.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इदं वचस्तस्य निगद्य माल्यवान्
परीक्ष्य रक्षोधिपतेर्मनः पुनः ।
अनुत्तमेषूत्तमपौरुषो बली
बभूव तूष्णीं समवेक्ष्य रावणम् ॥ ३७ ॥

यह बात कहकर तथा राक्षसराज रावणके मनोभावकी परीक्षा करके उत्तम मन्त्रियोंमें श्रेष्ठ पौरुषशाली महाबली माल्यवान् रावणकी ओर देखता हुआ चुप हो गया ॥ ३७ ॥

हीगॆ हेळि, रावणन मनोभाववन्नु परीक्षिसि उत्तम मन्त्रिगळल्लि श्रेष्ठ पौरुषशाली, महाबली माल्यवन्तनु रावणन कडॆगॆ नोडुत्ता सुम्मनादनु.॥37॥

पदच्छेदः

36; 37. manyaamahe = I deem; raamam = Rama; dR^iDhavikramaH = of firm fortitude; viSNum = as Vishnu; aasthitam = dwelling; maanuSam = in human; ruupam = form; asau = this; raaghavaH = Rama; na hi = is not indeed; maanuSa maatraH = a mere human being; yena = he by whom; saH = that paramaadbhutaH = most wonderful; setuH = bridge; baddhaH = was built; samudre = across the sea; raavaNa = O; Ravana!; kuruSva = conclude; samdhim = peace; raameNa = with Rama; nara raajena = who is the king of men; jJNaatvaa = having come to know; karmaaNi = of his acts; aayatikSamam = let that which is good for the future; kriyataam = be done; avadhaarya = after a mature understanding.

अनुवादः

“I deem Rama of firm fortitude as Vishnu dwelling in human form. This Rama is not a mere human being, he by whom that most wonderful bridge was built across the sea. O, Ravana! Conclude peace with Rama, who is the king of men. Having come to know of his acts, let that which is good for the future be done after a mature understanding.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः ॥ ३५ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके युद्धकाण्डमें पैंतीसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ३५ ॥

श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद युद्धकाण्डदल्लि मूवत्तैदनॆय सर्ग पूर्णवायितु.॥35॥