०३३ सीता-सरमासंवादः

Book VI : Yuddha Kanda - Book Of War

An ogre named Sarama reassures Seetha by telling her that Ravana, the conjurer created an illusory appearance of Rama’s head and exhibited it before her. She informs Seetha that Rama is still alive and is stationed along with his forces at the southern shore of the ocean. Sarama restores confidence to Seetha, by saying that Rama after killing Ravana in battle will soon win her back.

स्रोतः: valmikiramayan.net

33. सरमाका सीताको सान्त्वना देना, रावणकी मायाका भेद खोलना, श्रीरामके आगमनका प्रिय समाचार सुनाना और उनके विजयी होनेका विश्वास दिलाना

सीतां तु मोहितां दृष्ट्वा सरमा नाम राक्षसी ।
आससादाथ वैदेहीं प्रियां प्रणयिनी सखीम् ॥ १ ॥

सीताम् तु मोहिताम् दृष्ट्वा सरमा नाम राक्षसी । आससाद आशु वैदेहीम् प्रियाम् प्रणयिनी सखी ॥ ६-३३-१

विदेहनन्दिनी सीताको मोहमें पड़ी हुई देख सरमा नामकी राक्षसी उनके पास उसी तरह आयी, जैसे प्रेम रखनेवाली सखी अपनी प्यारी सखीके पास जाती है ॥

विदेहवन्दिनी सीतॆयु मोहदल्लि बिद्दिरुवुदन्नु नोडि सरमॆ ऎम्ब राक्षसियु, प्रियसखियु तन्न प्रीतिय सखिय बळिगॆ बरुवन्तॆ सीतॆय बळिगॆ बन्दळु.॥1॥

पदच्छेदः

1. atha = then; dR^ishhTvaa = seeing; mahitaam = the bewildered; siitaam = Seetha; raakshhasii = a demon; sarama = called Sarama; praNayinii = an affectionate; sakhii = female companion; aasasaada = approached; priyaam = her best loved; vaidehiim = Seetha.

अनुवादः

Seeing the bewildered Seetha, a demon named Sarama*, an affectionate female companion then approached Seetha, her beloved Seetha, her beloved friend.

टिप्पनी

*Sarama, according to some commentators was the wife of Vibhishana.

स्रोतः: valmikiramayan.net

मोहितां राक्षसेन्द्रेण सीतां परमदुःखिताम् ।
आश्वासयामास तदा सरमा मृदुभाषिणी ॥ २ ॥

सीता राक्षसराजकी मायासे मोहित हो बड़े दुःखमें पड़ गयी थीं । उस समय मृदुभाषिणी सरमाने उन्हें अपने वचनोंद्वारा सान्त्वना दी ॥ २ ॥

सीतॆयु राक्षसराजन मायॆयिन्द मोहितळागि दुःखदल्लि बिद्दिद्दळु. आग मृदुभाषिणी सरमॆयु आकॆगॆ तन्न मातुगळिन्द सान्त्वनपडिसिदळु.॥2॥

पदच्छेदः

2. tadaa = then; saramaa = Sarama; mR^idu bhaashiNii = the soft-spoken woman; aashvaasayaamaasa = consoled; siitaam = Seetha; mohitaam = who was infatuated; raakshhasendreNa = by Ravana; paramaduHkhitaam = and who was very much in grief.

अनुवादः

Sarama, the soft-spoken woman, consoled Seetha who having been infatuated by Ravana was very much in distress.

स्रोतः: valmikiramayan.net

सा हि तत्र कृता मित्रं सीतया रक्ष्यमाणया ।
रक्षन्ती रावणादिष्टा सानुक्रोशा दृढव्रता ॥ ३ ॥

सा हि तत्र कृता मित्रम् सीतया रक्ष्यमाणया । रक्षन्ती रावणाद् इष्टा सानुक्रोशा दृढ व्रता ॥ ६-३३-३

सरमा रावणकी आज्ञासे सीताजीकी रक्षा करती थी । उसने अपनी रक्षणीया सीताके साथ मैत्री कर ली थी । वह बड़ी दयालु और दृढ-संकल्प थी ॥ ३ ॥

सरमॆयु रावणन अप्पणॆयन्तॆ सीतॆयन्नु रक्षिसुत्तिद्दळु. आकॆयु तन्निन्द रक्षितळाद सीतॆयॊन्दिगॆ स्नेह बॆळॆसिद्दळु. अवळु तुम्बा दयाळु मत्तु दृढसङ्कल्पदवळागिद्दळु.॥3॥

पदच्छेदः

3. saa = Sarama; raavaNaadishhTaa = who was assigned by Ravana; rakshhantii; to guard Seetha; saanukroshaa = was kind hearted; dR^iDhavrataa = and firm in austerity; (she) kR^itaahi = was indeed made; mitram = a companion ; siitaaya = by Seetha; rakshhyamaaNayaa = who was being protected; tatra = there.

अनुवादः

Sarma, who was assigned by Ravana to guard Seetha, was kind hearted and firm in austerity. She was indeed made a companion by Seetha, who was being protected by her there.

स्रोतः: valmikiramayan.net

सा ददर्श सखी सीतां सरमा नष्टचेतनाम् ।
उपावृत्योत्थितां ध्वस्तां वडवामिव पांसुषु ॥ ४ ॥

सा ददर्श ततः सीतां सरमा नष्ट चेतनाम् ।
उपावृत्योत्थितां ध्वस्तां वडवामिव पांसुषु ॥

सा ददर्श सखीम् सीताम् सरमा नष्ट चेतनाम् । उपावृत्य उत्थिताम् ध्वस्ताम् वडवाम् इव पांसुषु ॥ ६-३३-४

सरमाने सखी सीताको देखा । उनकी चेतना नष्ट-सी हो रही थी । जैसे परिश्रमसे थकी हुई घोड़ी धरतीकी धूलमें लोटकर खड़ी हुई हो, उसी प्रकार सीता भी पृथ्वीपर लोटकर रोने और विलाप करनेके कारण धूलिधूसरित हो रही थीं ॥ ४ ॥

सरमॆयु सीतॆयन्नु नोडिदाग आकॆयु निश्चेष्टितळागिद्दळु. परिश्रमदिन्द बळलिद हॆण्णु कुदुरॆ धूळिनल्लि हॊरळाडुवन्तॆ सीतॆयू नॆलक्कॆ कुसिदु, विलापिसुवुदरिन्द धूळी धूसरितळागिद्दळु.॥4॥

पदच्छेदः

4. saa = that; saramaa = Sarama; sakhii = the companion; dadarsha = saw; siitaam = Seetha; nashhTachetanaam = who lost her consciousness; upaavR^itya = having rolled herself; paamsushhu = in dust; badabaamiva = like a female horse; utthitaam = risen; dhvastaam = covered with dust

अनुवादः

The affectionate Sarama found Seetha stupefied and just risen after rolling in the dust and soiled, resembling a female horse.

स्रोतः: valmikiramayan.net

तां समाश्वासयामास सखीस्नेहेन सुव्रताम् ।
समाश्वसिहि वैदेहि मा भूत् ते मनसो व्यथा ।
उक्ता यद् रावणेन त्वं प्रयुक्तश्च स्वयं त्वया ॥ ५ ॥
सखीस्नेहेन तद् भीरु मया सर्वं प्रतिश्रुतम् ।
लीनया गहने शून्ये भयमुत्सृज्य रावणात् ।
तव हेतोर्विशालाक्षि नहि मे रावणाद् भयम् ॥ ६ ॥

तां समाश्वासयामास सखीस्नेहेन सुव्रताम् ।
समाश्वसिहि वैदेहि मा भूत्ते मनसो व्यथा ।
उक्ता यद्रावणेन त्वं प्रत्युक्तश्च स्वयं त्वया ॥ सखी स्नेहेन तद्भीरु मया सर्वं प्रतिश्रुतम् ।
लीनया गहने शून्ये भयमुत्सज्य रावणात् ।
तव हेतोर्विशालाक्षि नहि मे रावणाद् भयम् ॥

उसने एक सखीके स्नेहसे उत्तम व्रतका पालन करनेवाली सीताको आश्वासन दिया—‘विदेहनन्दिनी! धैर्य धारण करो । तुम्हारे मनमें व्यथा नहीं होनी चाहिये । भीरु! रावणने तुमसे जो कुछ कहा है और स्वयं तुमने उसे जो उत्तर दिया है, वह सब मैंने सखीके प्रति स्नेह होनेके कारण सुन लिया है । विशाललोचने! तुम्हारे लिये मैं रावणका भय छोड़कर अशोकवाटिकामें सूने गहन स्थानमें छिपकर सारी बातें सुन रही थी । मुझे रावणसे कोई डर नहीं है ॥ ५-६ ॥

सरमॆयु ओर्व सखिय स्नेहदिन्द सुव्रतळाद सीतॆगॆ आश्वासनॆयन्नु नीडुत्ता-विदेहनन्दिनी! धैर्यवहिसु. नीनु मनस्सिनल्लि व्यथिसबारदु. भीरु! रावणनु निन्नल्लि हेळिदुदु हागू नीनु अवनिगॆ उत्तरिसिदुदु ऎल्लवन्नू नानु सखियल्लि स्नेहविरुव कारण केळिकॊण्डिरुवॆ. विशाललोचनॆ! निनगागि नानु रावणन भयतॊरॆदु अशोकवनद निर्जन स्थानदल्लि अडगिद्दु ऎल्ल मातुगळन्नु केळुत्तिद्दॆ. ननगॆ रावणनिन्द यावुदे भयविल्ल.॥5-6॥

पदच्छेदः

5. sakhii = that companion; Sarama; snehena = affectionate; samaa shvaasayaamaasa = consoled; taam = that Seetha; suvrataam = the very virtuous woman; vaidehi = O; Seetha; samaashvasihi = be comfortable; maa bhuut = Let there not be; vyathaa = perturbation; te maanasaa = in your mind.

अनुवादः

Sarama consoled the very virtuous Seetha as follows “O, Seetha! Be comfortable! Do not get perturbed in your mind.

स्रोतः: valmikiramayan.net

स सम्भ्रान्तश्च निष्क्रान्तो यत्कृते राक्षसेश्वरः ।
तत्र मे विदितं सर्वमभिनिष्क्रम्य मैथिलि ॥ ७ ॥

स सम्भ्रान्तश्च निष्क्रान्तो यत्कृते राक्षसेश्वरः ।
तत्र मे विदितं सर्वमभिनिष्क्राम्य मैथिलि ॥

‘मिथिलेशकुमारी! राक्षसराज रावण जिस कारण यहाँसे घबराकर निकल गया है, उसका भी मैं वहाँ जाकर पूर्णरूपसे पता लगा आयी हूँ ॥ ७ ॥

मैथिली! याव कारणक्कागि रावणनु इल्लिन्द गाबरिगॊण्डु हॊरटु होदनो, अदन्नु नानू अल्लिगॆ होगि सम्पूर्णवागि तिळिदुकॊण्डिरुवनॆनु.॥7॥

पदच्छेदः

6; 7. bhiiru = O; timid woman! yat = whatever; uktvaa = was spoken; raavaNena = by Ravana; tvam = to you; tat sarvam = and all that; pratyuktashcha = was replied; tvayaa = by you; sarvam = of your own accord ; pratishrutam = was overheard; mayaa = by me; utsR^ijya = having abandoned; bhayam = fear; raavaNaat = from Ravana; liinayaa = by hiding; shuunye = in a barren; gagane = sky; sakhiisnehena = owing to affection towards you; my companion; vishaalaakshhi = O; the large eyed woman! me = to me; nahi = there is indeed no; bhayam = fear; raavaNaat = of Ravana; tava hetoH = in your cause.

अनुवादः

timid woman! Because of my friendship with you, I overheard Ravana’s words and all the words you have spoken in reply to him, by hiding nearby in a barren sky without fear. O, large eyed woman! I do not have any fear of Ravana, owing to my affection towards you”.

स्रोतः: valmikiramayan.net

न शक्यं सौप्तिकं कर्तुं रामस्य विदितात्मनः ।
वधश्च पुरुषव्याघ्रे तस्मिन् नैवोपपद्यते ॥ ८ ॥

स सम्भ्रान्तश च निष्क्रान्तो यत् कृते राक्षस अधिपः । तच् च मे विदितम् सर्वम् अभिनिष्क्रम्य मैथिलि ॥ ६-३३-८

‘भगवान् श्रीराम अपने स्वरूपको जाननेवाले सर्वज्ञ परमात्मा हैं । उनका सोते समय वध करना किसीके लिये भी सर्वथा असम्भव है । पुरुषसिंह श्रीरामके विषयमें इस तरह उनके वध होनेकी बात युक्तिसंगत नहीं जान पड़ती ॥

भगवान् श्रीरामनु विदितात्मनागिद्दानॆ, सर्वज्ञ परमात्मनागिद्दानॆ. अवनु मलगिरुवाग वधिसुवुदु यारिगू साध्यविल्ल. पुरुषसिंह श्रीरामन विषयदल्लि हीगॆ अवनु वधॆयागुवुदु युक्तिसङ्गतवागि तिळियुवुदिल्ल.॥8॥

पदच्छेदः

8. maithili = O;Seetha! Sarvam = everything; viditam = was known; me = to me; abhinishhkramya = having gone outside; tatra = about that matter; yatkR^ite = why; saH raakshhaseshvaraH = that Ravana; nishhkaantah = had gone away; sambhraantaH = agitated.

अनुवादः

“O, Seetha! Every thing was ascertained by me on the spot, after going out, about the reason for which Ravana has gone away agitated.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

न त्वेवं वानरा हन्तुं शक्याः पादपयोधिनः ।
सुरा देवर्षभेणेव रामेण हि सुरक्षिताः ॥ ९ ॥

न शक्यम् सौप्तिकम् कर्तुम् रामस्य विदित आत्मनः । वधश्च पुरुष व्याघ्रे तस्मिन्न् एव उपपद्यते ॥ ६-३३-९

‘वानरलोग वृक्षोंके द्वारा युद्ध करनेवाले हैं । उनका भी इस तरह मारा जाना कदापि सम्भव नहीं है; क्योंकि जैसे देवतालोग देवराज इन्द्रसे पालित होते हैं, उसी प्रकार ये वानर श्रीरामचन्द्रजीसे भलीभाँति सुरक्षित हैं ॥

वानररु वृक्षगळिन्द युद्ध माडुववरागिद्दारॆ. अवरू कूड हीगॆ कॊल्लल्पडुवुदु ऎन्दिगू सम्भविसलारदु; एकॆन्दरॆ देवतॆगळु इन्द्रनिन्द पालितरागिरुवन्तॆये ई वानररू श्रीरामचन्द्रनिन्द चॆन्नागि सुरक्षितरागिद्दारॆ.॥9॥

पदच्छेदः

9. na sakyam = It is not possible; kartum = to perform; souptikam = an attack while sleeping; raamasya = in the case of Rama; viditaatmanaH = who was aware of his self; vadhashcha = killing also; tasmin = in his case; purushhavyaaghre = the tiger among men; naiva upapadyate = does not come into existence.

अनुवादः

“It is not possible to attack Rama, a man of self awareness, while he is asleep. Nay even killing him, the tiger among men, is well nigh impossible.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

दीर्घवृत्तभुजः श्रीमान् महोरस्कः प्रतापवान् ।
धन्वी सन्नहनोपेतो धर्मात्मा भुवि विश्रुतः ॥ १० ॥
विक्रान्तो रक्षिता नित्यमात्मनश्च परस्य च ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा कुलीनो नयशास्त्रवित् ॥ ११ ॥
हन्ता परबलौघानामचिन्त्यबलपौरुषः ।
न हतो राघवः श्रीमान् सीते शत्रुनिबर्हणः ॥ १२ ॥

दीर्घवृत्त भुजः श्रीमान्महोरस्कः प्रतापवान् ।
धन्वी सन्नहनोपेतो धर्मात्मा भुवि विश्रुतः ॥ विक्रान्तो रक्षिता नित्य मात्मनश्च परस्य च ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा कुलिनो नयशास्त्रवित् ॥ हन्ता परबलौघानामचिन्त्यबलपौरुषः ।
न हतो राघवः श्रीमान् सीते शत्रुनिबर्हणः ॥

‘सीते! श्रीमान् राम गोलाकार बड़ी-बड़ी भुजाओंसे सुशोभित, चौड़ी छातीवाले, प्रतापी, धनुर्धर, सुगठित शरीरसे युक्त और भूमण्डलमें सुविख्यात धर्मात्मा हैं । उनमें महान् पराक्रम है । वे भाई लक्ष्मणकी सहायतासे अपनी तथा दूसरेकी भी रक्षा करनेमें समर्थ हैं । नीतिशास्त्रके ज्ञाता और कुलीन हैं । उनके बल और पौरुष अचिन्त्य हैं । वे शत्रुपक्षके सैन्यसमूहोंका संहार करनेकी शक्ति रखते हैं । शत्रुसूदन श्रीराम कदापि मारे नहीं गये हैं ॥ १०—१२ ॥

सीते! श्रीरामनु दुण्डाद दॊड्ड दॊड्ड भुजगळिन्द सुशोभितनागिरुवनु. विशाल वक्षःस्थळवुळ्ळ, प्रतापि, धनुर्धर, कट्टुमस्ताद देहदिन्द कूडिद्दु, भूमण्डलदल्लि सुविख्यात धर्मात्मनागिद्दानॆ. अवनल्लि महापराक्रमविदॆ. अवनु सहोदर लक्ष्मणन सहायदिन्द तन्नन्नू हागू इतररन्नु रक्षिसलु समर्थनागिद्दानॆ. नीतिशास्त्रज्ञ हागू कुलीननागिद्दानॆ. अवन बल-पौरुष अचिन्त्यवागिदॆ. अवनु शत्रुसैन्यवन्नु संहरिसलु समर्थनागिद्दानॆ. शत्रुसूदन श्रीरामनु ऎन्दिगू सायलारनु..॥10-12॥

पदच्छेदः

10. na shakyaaH = It is not possible; hantum = to kill; evam = in this manner; vaanaraaH = monkeys; paadapayodhinaH = who perform fighting by the use of trees; surakshhitaaH = and who are well protected; raamaNe = by Rama; suraaH iva = as celestials; surararshhabheNa = by Indra the excellent among celestials.

अनुवादः

“It is not possible to kill in this manner even monkeys, who perform fighting with trees, in as much as they are fully protected by Rama, even as celestials are protected by Indra their lord”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अयुक्तबुद्धिकृत्येन सर्वभूतविरोधिना ।
एवं प्रयुक्ता रौद्रेण माया मायाविना त्वयि ॥ १३ ॥

आयुक्त बुद्धि कृत्येन सर्वभूतविरोधिना ।
एयं प्रयुक्ता रौद्रेण माया मायाविदा त्वयि ॥

‘रावणकी बुद्धि और कर्म दोनों ही बुरे हैं । वह समस्त प्राणियोंका विरोधी, क्रूर और मायावी है । उसने तुमपर यह मायाका प्रयोग किया था (वह मस्तक और धनुष मायाद्वारा रचे गये थे) ॥ १३ ॥

रावणन बुद्धि मत्तु कर्म ऎरडू कॆट्टदागिदॆ. अवनु समस्त प्राणिगळ विरोधियू, क्रूरनू, मायावियू आगिरुवनु. अवनु निन्न मेलॆ ई मायॆयन्नु प्रयोगिसिरुवनु. (आ शिरस्सु मत्तु धनुस्सु मायॆयिन्द रचितवादवुगळु.).॥13॥

पदच्छेदः

11; 12; 13. siite = O; Seetha! raaghavaaH = Rama; diirghavR^itta bhujaH = who has long and rounded arms; shriimaan = an illustrious man; mahoraskaH = who is large-chested; prataapavaan = a man of great energy; dhanvii = wielder of a bow; samhananopetaH = a man endowed with muscularity; dharmaatmaa = a righteous minded man; vishrutaa = a man of celebrity; bhuvi = on earth; nityam = forever; vikraantaH = a man of strength; rakshhitaa = a protector; aatmanashcha = for himself; parasyacha = and for others; bhraataa lakshhmaN ena saha = who is together with his brother Lakshmana; kuliinah = a man of high descent; nayashaastravit = knower of doctrines of prudence and wisdom; hantaa = killer; para baloughaan = of a stream of enemy forces; achintyabala pourushhaH = a man with an inconceivable strength and valor; shriimaan = a venerable man; shatru nibarhaNaH = an annihilator of adversaries; na hataH = has not been killed.

अनुवादः

“O, Seetha! Rama, who is endowed with long and well rounded arms, an illustrious man, who is large-chested, a man of great energy, an archer well known in the world, a man endowed with muscularity, a righteous minded man, a person of celebrity on earth, a man of eternal strength, a protector for himself and for others, while together with his brother Lakshmana, a man of high descent, a knower of doctrines of conduct and behavior, the killer of a stream of enemy forces, a man of inconceivable strength and valor, a venerable man and an annihilator of adversaries, has not been killed.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

शोकस्ते विगतः सर्वकल्याणं त्वामुपस्थितम् ।
ध्रुवं त्वां भजते लक्ष्मीः प्रियं ते भवति शृणु ॥ १४ ॥

अयुक्त बुद्धि कृत्येन सर्व भूत विरोधिना । इयम् प्रयुक्ता रौद्रेण माया मायाविदा त्वयि ॥ ६-३३-१४

‘अब तुम्हारे शोकके दिन बीत गये । सब प्रकारसे कल्याणका अवसर उपस्थित हुआ है । निश्चय ही लक्ष्मी तुम्हारा सेवन करती हैं । तुम्हारा प्रिय कार्य होने जा रहा है । उसे बताती हूँ, सुनो ॥ १४ ॥

ईग निन्न शोकद दिनगळु मुगिदुहोदुवु. ऎल्ल रीतिय श्रेयस्सिन अवकाश मुन्दॆ बन्दिदॆ. निश्चयवागि लक्ष्मियु निन्नन्नु सेविसुत्तिरुवळु. निन्न प्रिय कार्य आगलु तॊडगिदॆ, अदन्नु नानु हेळुत्तेनॆ केळु.॥14॥

पदच्छेदः

14. maayaa = a trickery; prayuktaa = has been hurled; tvayi = on you; iha = here; maayaavinaa = by Ravana; a conjurer; ayuktabuddhikR^ityena = a committer of wrong thinking and action; sarvabhuuta virodhinaa = an enemy of all beings; roudreNa = and a fiery person.

अनुवादः

“A trickery has been hurled on you here by the cruel Ravana, a conjurer, who is perverse in thinking and action and an enemy of all beings.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

उत्तीर्य सागरं रामः सह वानरसेनया ।
सन्निविष्टः समुद्रस्य तीरमासाद्य दक्षिणम् ॥ १५ ॥

शोकस् ते विगतः सर्वः कल्याणम् त्वाम् उपस्थितम् । ध्रुवम् त्वाम् भजते लक्ष्मीः प्रियम् प्रीति करम् शृणु ॥ ६-३३-१५

‘श्रीरामचन्द्रजी वानरसेनाके साथ समुद्रको लाँघकर इस पार आ रहे हैं । उन्होंने सागरके दक्षिणतटपर पड़ाव डाला है ॥ १५ ॥

श्रीरामचन्द्रनु वानर सैन्य दॊन्दिगॆ समुद्रवन्नु दाटि इल्लिगॆ बन्दिरुवनु. अवनु समुद्रद दक्षिण तीरदल्लि बीडुबिट्टिरुवनु.॥15॥

पदच्छेदः

15. te = you; shokaH = sorrow; vigataH = has gone asunder; sarva kalyaaNam = an all pervading auspiciousness; upasthitam = has occasioned; tvaam = you; dhruvam = Assuredly; lakshhmiiH = prosperity; bhajate = is waiting upon; tvaam = you; priyam = a favorable thing; bhavati = is coming into existence; te = for you; shruNu = hear (me).

अनुवादः

“Your sorrow is (now) gone once for all. An all-pervading auspiciousness will await you. Accordingly prosperity will attend on you. Hear me.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

दृष्टो मे परिपूर्णार्थः काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः ।
सहितैः सागरान्तस्थैर्बलैस्तिष्ठति रक्षितः ॥ १६ ॥

उत्तीर्य सागरम् रामः सह वानर सेनया । सम्निविष्टः समुद्रस्य तीरम् आसाद्य दक्षिणम् ॥ ६-३३-१६

‘मैंने स्वयं लक्ष्मणसहित पूर्णकाम श्रीरामका दर्शन किया है । वे समुद्रतटपर ठहरी हुई अपनी संगठित सेनाओंद्वारा सर्वथा सुरक्षित हैं ॥ १६ ॥

नानु स्वतः लक्ष्मणसहित पूर्णकाम श्रीरामनन्नु दर्शिसिरुवॆनु. अवनु समुद्र तीरदल्लि नॆलॆसिद सुसङ्गठित सैन्यदॊन्दिगॆ सर्वथा सुरक्षितनागिद्दानॆ.॥16॥

पदच्छेदः

16. raamaH = Rama; vaanarasenayaa saha = along with his army of monkeys; uttiirya = having crossed; saagaram = the ocean; aasaadya = reached; dakshhiNam tiiram = the southern shore; samudrasya = of the sea; samnivishhTaH = and is encamped; (there)

अनुवादः

“Rama, along with his army of monkeys, having crossed the ocean, reached its southern shore and is encamped there.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अनेन प्रेषिता ये च राक्षसा लघुविक्रमाः ।
राघवस्तीर्ण इत्येवं प्रवृत्तिस्तैरिहाहृता ॥ १७ ॥

दृष्टो मे परिपूर्ण अर्थः काकुत्स्थः सह लक्ष्मणः । सहितैः सागर अन्तस्थैर् बलैस् तिष्ठति रक्षितः ॥ ६-३३-१७

‘रावणने जो-जो शीघ्रगामी राक्षस भेजे थे, वे सब यहाँ यही समाचार लाये हैं कि ‘श्रीरघुनाथजी समुद्रको पार करके आ गये’ ॥ १७ ॥

रावणनु कळिसिद शीघ्रगामि राक्षसरॆल्लरू ‘श्रीरघुनाथनु समुद्रवन्नु दाटि इल्लिगॆ बन्दिरुवनु’ ऎम्ब समाचारवन्नु तन्दिरुवरु.॥17॥

पदच्छेदः

17. kaakutthsaH = Rama; saha lakshmaNaH = who was along with Lakshmana; paripuurNaarthaH = who was full of meaning; dR^ishhTati = was perceived; me = by me; tishhTati = who is stationed (there); rakshhitaH = being protected; balaiH = by his forces; sahitaiH = who are united; saagaraantasthaiH = near the ocean.

अनुवादः

“Rama, who was along with fully meaningful Lakshmana, was perceived by me. He stands protected by the troops gathered together at the vicinity of the ocean.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

स तां श्रुत्वा विशालाक्षि प्रवृत्तिं राक्षसाधिपः ।
एष मन्त्रयते सर्वैः सचिवैः सह रावणः ॥ १८ ॥

सा तां श्रुत्वा विशालाक्षि प्रवृत्तिं राक्षसाधिपः ।
एषमन्त्रयते सर्वैः सचिवैः सह रावणः ॥

अनेन प्रेषिता ये च राक्षसा लघु विक्रमः । राघवस् तीर्णैत्य् एवम् प्रवृत्तिस् तैर् इह आहृता ॥ ६-३३-१८

‘विशाललोचने! इस समाचारको सुनकर यह राक्षसराज रावण अपने सभी मन्त्रियोंके साथ गुप्त परामर्श कर रहा है’ ॥ १८ ॥

विशाललोचने! ई समाचारवन्नु केळि ई राक्षसराज रावणनु तन्न ऎल्ल मन्त्रिगळॊन्दिगॆ गुप्तवागि समालोचनॆ माडुत्तिद्दानॆ.॥18॥

पदच्छेदः

18. anena = by him; ye = which; laghuvikramaaH = quick paced; raakshhasaH = demons; preshhitaaH = were sent; pravR^ittiH = the news; aahR^itaa = has been brought; taiH = by them; ityevam = that; raaghavaH = Rama; tiirNaH = had crossed(the ocean.)

अनुवादः

“Some swift paced demons, who were dispatched by Ravana, brought this very news here that Rama has crossed the ocean.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इति ब्रुवाणा सरमा राक्षसी सीतया सह ।
सर्वोद्योगेन सैन्यानां शब्दं शुश्राव भैरवम् ॥ १९ ॥

स ताम् श्रुत्वा विशाल अक्षि प्रवृत्तिम् राक्षस अधिपः । एष मन्त्रयते सर्वैः सचिवैः सह रावणः ॥ ६-३३-१९

जब राक्षसी सरमा सीतासे ये बातें कह रही थी, उसी समय उसने युद्धके लिये पूर्णतः उद्योगशील सैनिकोंका भैरव नाद सुना ॥ १९ ॥

राक्षसी सरमॆयु सीतॆय बळि हीगॆ मातनाडुत्तिरुवागले युद्धक्कागि पूर्णवागि सन्नद्धराद सैनिकर भीकर नाद केळि बन्तु.॥19॥

पदच्छेदः

19. vishaalaakshhi = O; the wide-eyed Seetha! shrutvaa = hearing; taam = that; pravR^ittim = news; saH eshhaH = yonder; raavaNaH = Ravana; mantrayate = is deliberating; sachivaih saha = with his ministers.

अनुवादः

“O, the wide-eyed Seetha! Hearing that news, yonder Ravana is busy making deliberations with all his ministers.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

दण्डनिर्घातवादिन्याः श्रुत्वा भेर्या महास्वनम् ।
उवाच सरमा सीतामिदं मधुरभाषिणी ॥ २० ॥

इति ब्रुवाणा सरमा राक्षसी सीतया सह । सर्व उद्योगेन सैन्यानाम् शब्दम् शुश्राव भैरवम् ॥ ६-३३-२०

डंडेकी चोटसे बजनेवाले धौंसेका गम्भीर नाद सुनकर मधुरभाषिणी सरमाने सीतासे कहा— ॥ २० ॥

कोलिनिन्द नुडिसुव नगारिय गम्भीरनादवन्नु केळि मधुरभाषिणि सरमॆयु सीतॆयल्लि हेळिदळु.॥20॥

पदच्छेदः

20. (while); saramaa = Sarama; raakshhasii = the ogress; bruuvaaNaa = was talking; iti = as aforesaid; siitaayaa saha = with Seetha; bhairavam = a terrific; shabdam = sound; shushraava = was heard; sarvodyogena = because of the all-out preparation; sainyaanaam = of the troops.

अनुवादः

While Sarama, the ogre was talking as aforesaid with Seetha; a terrific sound was heard, from the troops engaged in the impending war.

स्रोतः: valmikiramayan.net

सन्नाहजननी ह्येषा भैरवा भीरु भेरिका ।
भेरीनादं च गम्भीरं शृणु तोयदनिःस्वनम् ॥ २१ ॥

दण्ड निर्घात वादिन्याः श्रुत्वा भेर्या महा स्वनम् । उवाच सरमा सीताम् इदम् मधुर भाषिणी ॥ ६-३३-२१

‘भीरु! यह भयानक भेरीनाद युद्धके लिये तैयारीकी सूचना दे रहा है । मेघकी गर्जनाके समान रणभेरीका गम्भीर घोष तुम भी सुन लो ॥ २१ ॥

भीरु! ई भयानक भेरियनादवु युद्धद सिद्धतॆयन्नु सूचिसुत्तदॆ. मेघगर्जनॆयन्तिरुव रणभेरिय गम्भीर शब्दवन्नु नीनू केळु.॥21॥

पदच्छेदः

21. shrutvaa = hearing; mahaasvanam = a loud sound; bheryaaH = of a kettle drum; daN^Danirghaatavaadinyaa = made to sound like a thunder storm with drum stick; saramaa = Sarama; madhura bhaashhiNii = who speaks sweetly; uvaacha = spoke; siitam = to Seetha; idam = these words:

अनुवादः

Hearing the crashing sound of kettle drums, made to sound like a thunder storm with a drum stick, Sarama in her sweet voice spoke to Seetha as follows:

स्रोतः: valmikiramayan.net

कल्प्यन्ते मत्तमातङ्गा युज्यन्ते रथवाजिनः ।
दृश्यन्ते तुरगारूढाः प्रासहस्ताः सहस्रशः ॥ २२ ॥

कल्प्यन्ते मत्त मातङ्गा युज्यन्ते रथवाजिनः ।
दृष्यन्ते तुरगारूढाः प्रासहस्ताः सहस्रशः ॥

सम्नाह जननी ह्य् एषा भैरवा भीरु भेरिका । भेरी नादम् च गम्भीरम् शृणु तोयद निस्वनम् ॥ ६-३३-२२

‘मतवाले हाथी सजाये जा रहे हैं । रथमें घोड़े जोते जा रहे हैं और हजारों घुड़सवार हाथमें भाला लिये दृष्टिगोचर हो रहे हैं ॥ २२ ॥

मत्तगजगळु अलङ्कृतवागिवॆ. रथगळिगॆ कुदुरॆगळन्नु हूडलागिदॆ. साविरारु अश्वदळ सैनिकरु कैगळल्लि ईटिगळन्नु हिडिदुकॊण्डिरुवुदु कण्डुबरुत्तिदॆ.॥22॥

पदच्छेदः

22. bhiiru = O; timid Seetha! Eshhaa = this; bhairavaa = frightful; bherikaa = sound of kettle drum; samvaahajananii = is indeed indicative of preparation for a war; shruNu = hear; gambhiiram = the thundering; bheriinaadamcha = sound of the kettle drum; toyadaniH svanam = resembling the sound of a lightening cloud.

अनुवादः

“O, timid Seetha! This frightful sound of a kettledrum is indeed indicative of preparation for a war. Hear also the thundering crash of the kettle drums, which resembles the rumbling of clouds”

स्रोतः: valmikiramayan.net

तत्र तत्र च सन्नद्धाः सम्पतन्ति सहस्रशः ।
आपूर्यन्ते राजमार्गाः सैन्यैरद्भुतदर्शनैः ॥ २३ ॥
वेगवद्भिर्नदद्भिश्च तोयौघैरिव सागरः ।

कल्प्यन्ते मत्त मातम्गा युज्यन्ते रथ वाजिनः । तत्र तत्र च सम्नद्धाः सम्पतन्ति पदातयः ॥ ६-३३-२३

‘जहाँ-तहाँसे युद्धके लिये संनद्ध हुए सहस्रों सैनिक दौड़े चले आ रहे हैं । सारी सड़कें अद्भुत वेषमें सजे और बड़े वेगसे गर्जना करते हुए सैनिकोंसे उसी तरह भरती जा रही हैं जैसे जलके असंख्य प्रवाह सागरमें मिल रहे हों ॥ २३ १/२ ॥

अल्लल्लि युद्धक्कागि सिद्धराद साविरारु सैनिकरु ओडुत्ता बरुत्तिद्दारॆ. ऎल्ल मार्गगळू अद्भुत वेषदिन्द अलङ्कृतवागि, नीरिन असङ्ख्य प्रवाहगळु समुद्रवन्नु सेरुवन्तॆ, वेगवागि गर्जिसुत्तिरुव सैनिकर उत्साह ऎल्लॆडॆ काणुत्तिदॆ.॥23॥

पदच्छेदः

23. matta maataN^gaaH = elephants in rut; kalpyante = are being caparisoned for war; rathavaajinaH = the chariot horses; yujyante = are being prepared for battle; sahasrashaH = thousands; turagaaruuDhaaH = of horse men ; praasa hastaaH = with darts in their hands; dR^ishyante = are being seen.

अनुवादः

“Elephants in rut are being caparisoned for war. Chariot horses are being prepared for a battle. Thousands of horsemen carrying darts in their hands are seen.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

शस्त्राणां च प्रसन्नानां चर्मणां वर्मणां तथा ॥ २४ ॥
रथवाजिगजानां च राक्षसेन्द्रानुयायिनाम् ।
सम्भ्रमो रक्षसामेष हृषितानां तरस्विनाम् ॥ २५ ॥
प्रभां विसृजतां पश्य नानावर्णसमुत्थिताम् ।
वनं निर्दहतो घर्मे यथा रूपं विभावसोः ॥ २६ ॥

शस्त्राणां च प्रसन्नानां चर्मणां वर्मणां तथा ॥ रथवाजिगजानां च राक्षसेन्द्रानुयायिनाम् ।
सम्भ्रमो राक्षसामेष हृषितानां तरस्विनाम् ॥ प्रभां विसृजतां पश्य नानावर्ण समुत्थिताम् ।
वनं निर्दहतो घर्मे यथा रूपं विभावसोः ॥

‘नाना प्रकारकी प्रभा बिखेरनेवाले चमचमाते हुए अस्त्र-शस्त्रों, ढालों और कवचोंकी वह चमक देखो । राक्षसराज रावणका अनुगमन करनेवाले रथों, घोड़ों, हाथियों तथा रोमाञ्चित हुए वेगशाली राक्षसोंमें इस समय यह बड़ी हड़बड़ी दिखायी देती है । ग्रीष्म ऋतुमें वनको जलाते हुए दावानलका जैसा जाज्वल्यमान रूप होता है, वैसी ही प्रभा इन अस्त्र-शस्त्र आदिकी दिखायी देती है ॥ २४—२६ ॥

हॊळॆयुत्तिरुव नाना अस्त्र-शस्त्रगळ, कत्ति-गुराणिय हॊळपु नोडिरि. राक्षस राजा रावणनन्नु अनुसरिसुव रथ-कुदुरॆगळ, आनॆगळ, रोमाञ्चितराद वेगशाली राक्षसरल्लि ईग उत्साह कण्डुबरुत्तिदॆ. ग्रीष्म ऋतुविनल्लि काडन्नु सुडुव दावानलवु उरियुव रूपदन्तॆये ई अस्त्र-शस्त्रगळ प्रभॆ काणुत्तिदॆ.॥24-26॥

पदच्छेदः

24. sahasrashaH = thousands; samnaddhaaH = of warriors equipped with armor; sampatanti = are marching quickly ; tatra tatra cha = here and there. RaajamaargaaH = Royal high ways; aapuuryante = are filled; adbhutadarshanaiH = with wonderfully looking; sainyaiH = warriors; saagaraH iva = like a sea; toyoughaiH = with its flood of waters; nadadbhishcha = with roaring sound; vegavadbhiH = and velocity.

अनुवादः

“Thousands of soldiers equipped with armor are marching quickly hither and thither. Royal highways are filled with wonderfully looking warriors like a swift flowing sea with its flood of waters making a roaring sound.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

घण्टानां शृणु निर्घोषं रथानां शृणु निःस्वनम् ।
हयानां हेषमाणानां शृणु तूर्यध्वनिं तथा ॥ २७ ॥

‘हाथियोंपर बजते हुए घण्टोंका गम्भीर घोष सुनो, रथोंकी घर्घराहट सुनो और हिनहिनाते हुए घोड़ों तथा भाँति-भाँतिके बाजोंकी आवाज भी सुन लो ॥ २७ ॥

आनॆगळिगॆ कट्टिद गण्टॆगळ गम्भीर ध्वनि केळु, रथगळ गडगड शब्द, कुदुरॆगळ हेषारव, बगॆबगॆय वाद्यगळ गम्भीरनादवन्नु केळिरि.॥27॥

पदच्छेदः

25; 26; 27. pashya = see; sambhramaH = hurriedly; eshhaH = this; prasannaanaam = sheen of polished; shastraaNaam = weapons; charmaNaam = shields; tathaa = and; varmaNaam = coats of mail; visR^ijataam = sending forth; prabhaam = luster; naanaavarNasamutthitaam = of many hues; ruupam yathaa = like the splendor; vibhaavasoH = of fire; nirdahataH = consuming; vanam = a forest; gharme = in summer; rathavaajigajaanaamcha = (here is seen) the flurry of chariots; horses and elephants; raakshhasendraanuyaayinaam = following the lead of Ravana; and; tarasvinaam = of energetic; raakshhasaam = demons; hR^ishhitaanaam = thrilled with joy.

अनुवादः

“See hurriedly, this sheen of polished weapons, shields and coats of mail sending forth luster of many hues like the splendor of fire consuming a forest in summer. Here is seen the flurry of chariots, horses and elephants following the lead of Ravana as well as of energetic demons thrilled with joy.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

उद्यतायुधहस्तानां राक्षसेन्द्रानुयायिनाम् ।
सम्भ्रमो रक्षसामेष तुमुलो लोमहर्षणम् ॥ २८ ॥
श्रीस्त्वां भजति शोकघ्नी रक्षसां भयमागतम् ।

उद्यतायुधहस्तानां राक्षसेन्द्रानुयायिनाम् ।
सम्भ्रमो रक्षसामेष तुमुलो रोमहर्षणम् ॥
श्रीस्त्वां भजति शोकघ्नी रक्षसां भयमागतम् ।

‘हाथोंमे हथियार लिये रावणके अनुगामी राक्षसोंमें इस समय बड़ी घबराहट है । इससे यह जान लो कि उनपर कोई बड़ा भारी रोमाञ्चकारी भय उपस्थित हुआ है और शोकका निवारण करनेवाली लक्ष्मी तुम्हारी सेवामें उपस्थित हो रही है ॥ २८ १/२ ॥

आयुधगळन्नु धरिसि आनॆय मेलॆ कुळितिरुव रावणन अनुगामि राक्षसरु गाबरिगॊण्डिरुवरु. अवर मेलॆ यावुदो भारी रोमाञ्चकारि भय उपस्थितवागिदॆ ऎन्दॆनिसुत्तदॆ. शोकवन्नु निवारिसुव लक्ष्मियु निम्म सेवॆयल्लि उपस्थितळागिरुवळु.॥28½॥

रामः कमलपत्राक्षो दैत्यानामिव वासवः ॥ २९ ॥
अवजित्य जितक्रोधस्तमचिन्त्यपराक्रमः ।
रावणं समरे हत्वा भर्ता त्वाधिगमिष्यति ॥ ३० ॥

‘तुम्हारे पति कमलनयन श्रीराम क्रोधको जीत चुके हैं । उनका पराक्रम अचिन्त्य है । वे दैत्योंको परास्त करनेवाले इन्द्रकी भाँति राक्षसोंको हराकर समराङ्गणमें रावणका वध करके तुम्हें प्राप्त कर लेंगे ॥ २९-३० ॥

निम्म पति कमलनयन श्रीरामनु क्रोधवन्नु गॆद्दिरुवनु. अवन पराक्रम अचिन्त्यवागिदॆ. अवनु दैत्यरन्नु सोलिसुव इन्द्रनन्तॆ राक्षसरन्नु गॆद्दु समराङ्गणदल्लि रावणनन्नु वधिसुवनु.॥29-30॥

पदच्छेदः

28; 29. shruNu = hear; nirghoshham = the sound; ghaNTaanaam = of bells (of elephants); shruNu = hear; niHsvanam = the rattling; rathaanaam = of chariots; shruNu = hear; hayaanaam = of horses; hreshhamaaNaanaam = neighing; tuuryadhvanim yathaa = resembling the flourish of trumpets; eshhaH = here is; tumulaH = the bustle; rakshhasaam = of demons; udyataayudha hastaanaam = carrying uplifted weapons in their hands; raakshhasendra anuyaayinaam = following the lead of Ravana; sambhramaH = the bustling activity ; romaharshhaNaH = is causing hair to stand on end.

अनुवादः

“Hear the sound of bells of elephants. Hear the ratting of chariots. Hear the cry of neighing horses, resembling the flourish of trumpets. Here is the bustle of demons, carrying uplifted weapons in their hands; following the lead of Ravana. This bustling activity is causing hair to stand erect through terror.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

विक्रमिष्यति रक्षःसु भर्ता ते सहलक्ष्मणः ।
यथा शत्रुषु शत्रुघ्नो विष्णुना सह वासवः ॥ ३१ ॥

‘जैसे शत्रुसूदन इन्द्रने उपेन्द्रकी सहायतासे शत्रुओंपर पराक्रम प्रकट किया था, उसी प्रकार तुम्हारे पतिदेव श्रीराम अपने भाई लक्ष्मणके सहयोगसे राक्षसोंपर अपने बलविक्रमका प्रदर्शन करेंगे ॥ ३१ ॥

शत्रुसूदन इन्द्रनु उपेन्द्रन सहायदिन्द शत्रुगळ मेलॆ पराक्रम प्रकटिसिदन्तॆये निम्म पति श्रीरामनु लक्ष्मणन सहयोगदिन्द राक्षसर मेलॆ तन्न बलवन्नू, विक्रमवन्नू तोरिसुवनु.॥31॥

पदच्छेदः

30; 31. shriiH = a good fortune; shokaghnii = which will bring sorrow to an end; bhajati = will adore; tvaam = you; bhayam = a fear ; aagatam = has come; raakshhasaam = for demons; raamaH = Rama; bhartaa = your husband; kamala patraakshhaH = the lotus eyed; avajitya = winnable by mastery; vaasavaH iva = like Indra the god of celestials; jitakrodhaH = who has overcome his anger; achintya paraakramaH = having unimaginable strength; hatvaa = having killed; tam = that; raavaNam = RavaNa; samare = in battle; adhigamishhyati = will acquire; tvaa = you.

अनुवादः

“A good fortune, which will bring your sorrow to an end, awaits you. A peril has arrived for demons. The lotus eyed Rama, your husband, who has overcome his anger but having an unimaginable strength will kill Ravana in battle and win you back”

स्रोतः: valmikiramayan.net

आगतस्य हि रामस्य क्षिप्रमङ्कागतां सतीम् ।
अहं द्रक्ष्यामि सिद्धार्थां त्वां शत्रौ विनिपातिते ॥ ३२ ॥

विक्रमिष्यति रक्षह्सु भर्ता ते सह लक्ष्मणः । यथा शत्रुषु शत्रुघ्नो विष्णुना सह वासवः ॥ ६-३३-३२

‘शत्रु रावणका संहार हो जानेपर मैं शीघ्र ही तुम-जैसी सतीसाध्वीको यहाँ पधारे हुए श्रीरघुनाथजीकी गोदमें समोद बैठी देखूँगी । अब शीघ्र ही तुम्हारा मनोरथ पूरा होगा ॥ ३२ ॥

शत्रुवाद रावणन संहारवादाग बेगने निन्नन्तह सती-साध्वीयु इल्लिगॆ बन्दिरुव श्रीरामन तॊडॆयल्लि कुळ्ळिरुवुदन्नु नोडुवॆनु. इन्नु निन्न मनोरथ पूर्णवागुवुदु.॥32॥

पदच्छेदः

32. tebhartaa = your consort; sahalakshhmanaNaH = along with Lakshmana; vikramishhyati = will show his strength; rakshhassu = over the demons; yathaa vaasavaH = like Indra the god of celestials; vishhNunaa saha = along with Vishnu; the lord of preservation; shatrughnaH = who annihilates the enemies; (showing his strength over); shatrushhu = the adversaries.

अनुवादः

“Your consort along with Lakshmana will show his valor against the demons, like Indra the lord of celestials along with Vishnu the lord of preservation, the annihilator of enemies exhibited his strength over his adversaries.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अस्राण्यानन्दजानि त्वं वर्तयिष्यसि जानकि ।
समागम्य परिष्वक्ता तस्योरसि महोरसः ॥ ३३ ॥

अस्त्राण्यानन्द जानि त्वं वर्तयिष्यसि जानकि ।
समागम्य परिष्वक्ता तस्योरसि महोरसः ॥

आगतस्य हि रामस्य क्षिप्रम् अन्क गताम् सतीम् । अहम् द्रक्ष्यामि सिद्ध अर्थाम् त्वाम् शत्रौ विनिपातिते ॥ ६-३३-३३

‘जनकनन्दिनि! विशाल वक्षःस्थलसे विभूषित श्रीरामके मिलनेपर उनकी छातीसे लगकर तुम शीघ्र ही नेत्रोंसे आनन्दके आँसू बहाओगी ॥ ३३ ॥

जनकनन्दिनी! विशाल वक्षःस्थळवुळ्ळ विभूषित श्रीरामनु दॊरकिदाग अवनन्नु ऎदॆगॊत्तिकॊण्डु आनन्दाश्रुगळन्नु हरिसुवि.॥33॥

पदच्छेदः

33. kshhipram = very soon; aham = I; drakshhyaami = shall see; tvaam = you; aN^kaagataam satiim = mounted on the lap; tasya = of Rama; aagatasya = (really) arrived; siddhaarthaam = your object of his coming being fulfilled; shatrou = and the enemy; vinipaatite = fallen.

अनुवादः

“Very soon, I shall see you, mounted on the lap of Rama who actually arrived, your object of his coming being fulfilled and the enemy fallen.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अचिरान्मोक्ष्यते सीते देवि ते जघनं गताम् ।
धृतामेकां बहून् मासान् वेणीं रामो महाबलः ॥ ३४ ॥

अश्रूण्य् आनन्दजानि त्वम् वर्तयिष्यसि शोभने । समागम्य परिष्वक्ता तस्य उरसि महा उरसः ॥ ६-३३-३४

‘देवि सीते! कई महीनोंसे तुम्हारे केशोंकी एक ही वेणी जटाके रूपमें परिणत हो जो कटिप्रदेशतक लटक रही है, उसे महाबली श्रीराम शीघ्र ही अपने हाथोंसे खोलेंगे ॥ ३४ ॥

देवि सीते! अनेक तिङ्गळुगळिन्द निन्न कूदलु जटॆगट्टि होगि सॊण्टदवरॆगॆ नेताडुत्तिदॆ. अदन्नु महाबलि श्रीरामनु बेगनॆ तन्न कैयिन्द बिडिसुवनु.॥34॥

पदच्छेदः

34. jaanakii = O; Seetha! Vartayishhyasi = you will roll on; asraaNi = tears; aanandajaani = born out of joy; urasi = on the bosom; tasya = of that Rama; mahorasaH = the broad chested; samaagamya = reunited with you; parishhvaktaa = holding you clasped to his breast.

अनुवादः

“O, Seetha! You will shed tears of joy on the bosom of that broad-chested Rama, re- united with you and holding you clasped to his breast.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

तस्य दृष्ट्वा मुखं देवि पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ।
मोक्ष्यसे शोकजं वारि निर्मोकमिव पन्नगी ॥ ३५ ॥

अचिरान् मोक्ष्यते सीते देवि ते जघनम् गताम् । धृताम् एताम् बहून् मासान् वेणीम् रामो महा बलः ॥ ६-३३-३५

‘देवि! जैसे नागिन केंचुल छोड़ती है, उसी प्रकार तुम उदित हुए पूर्णचन्द्रके समान अपने पतिका मुदित मुख देखकर शोकके आँसू बहाना छोड़ दोगी ॥ ३५ ॥

देवि! हावु पॊरॆयन्नु बिडुवन्तॆ, उदयिसिद पूर्णचन्द्रनन्तॆ नीनु तन्न पतिय मुदित मुखवन्नु नोडि नीनु कण्णीरु हरिसुवुदन्नु बिट्टुबिडुवॆ.॥35॥

पदच्छेदः

35. achiraan = before long; devi = O; divine; siite = Seetha! MahaabalaH = that mighty; raamaH = Rama; mokshhyate = will loosen; ekaam = veNiim = the single plait; gataam = which has reached past; te jaghanam = your hips; dhR^itaam = which you have worn; bahuun = these many; maasaan = months.

अनुवादः

“Before long, O divine Seetha, that mighty Rama will loosen the one single plait which has reached past your hips, which you have worn these many months.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

रावणं समरे हत्वा नचिरादेव मैथिलि ।
त्वया समग्रः प्रियया सुखार्हो लप्स्यते सुखम् ॥ ३६ ॥

तस्य दृष्ट्वा मुखम् देवि पूर्ण चन्द्रम् इव उदितम् । मोक्ष्यसे शोकजम् वारि निर्मोकम् इव पन्नगी ॥ ६-३३-३६

‘मिथिलेशकुमारी! समराङ्गणमें शीघ्र ही रावणका वध करके सुख भोगनेके योग्य श्रीराम सफलमनोरथ हो तुझ प्रियतमाके साथ मनोवाञ्छित सुख प्राप्त करेंगे ॥

मैथिलिये! रणरङ्गदल्लि बेगने रावणनन्नु वधिसि सुखवन्नु अनुभविसलु योग्यनाद श्रीरामनु सफल मनोरथनागि प्रियतमॆ निन्नॊन्दिगॆ मनोवाञ्छित सुखवन्नु पडॆयुवनु.॥36॥

पदच्छेदः

36. devii = O; queen! DR^ishhTvaa = seeing; tasya = his; mukham = face; uditam puurNachandram iva = looking like a rising full moon; mokshhyase = you will renounce; vaari = your tears; shokajam = born of grief; pannagii iva = like a female snake; nirmokam = (casts off) its slough.

अनुवादः

“O, Queen! Seeing his face, looking like a rising moon, you will renounce your tears born of grief, like a female snake casts off its slough.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

सभाजिता त्वं रामेण मोदिष्यसि महात्मना ।
सुवर्षेण समायुक्ता यथा सस्येन मेदिनी ॥ ३७ ॥

रावणम् समरे हत्वा नचिराद् एव मैथिलि । त्वया समग्रम् प्रियया सुख अर्हो लप्स्यते सुखम् ॥ ६-३३-३७

‘जैसे पृथ्वी उत्तम वर्षासे अभिषिक्त होनेपर हरी-भरी खेतीसे लहलहा उठती है, उसी प्रकार तुम महात्मा श्रीरामसे सम्मानित हो आनन्दमग्न हो जाओगी ॥ ३७ ॥

भूमियु उत्तम मळॆयिन्दागि हसुरागि नळनळिसुवन्तॆ नीनु महात्मा श्रीरामनिन्द सम्मानितळागि आनन्दमग्नळागुवॆ.॥37॥

पदच्छेदः

37. maithili = O; Seetha! hatvaa = having killed; raavanaam = Ravana; samare = in combat; nachiraadeva = within no time; sukhaarhaH = Rama; who deserves felicity); lapsyate = will enjoy happiness; samagraH = in the company; priyaayaa = of his beloved; tvayaa = namely yourself.

अनुवादः

“O, Seetha! Having killed Ravana in combat within no time, Rama (who deserves facility); will enjoy happiness in the company of the beloved, namely yourself.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

गिरिवरमभितो विवर्तमानो
हय इव मण्डलमाशु यः करोति ।
तमिह शरणमभ्युपैहि देवि
दिवसकरं प्रभवो ह्ययं प्रजानाम् ॥ ३८ ॥

समागता त्वम् रामेण मोदिष्यसि महात्मना । सुवर्षेण समायुक्ता यथा सस्येन मेदिनी ॥ ६-३३-३८

‘देवि! जो गिरिवर मेरुके चारों ओर घूमते हुए अश्वकी भाँति शीघ्रतापूर्वक मण्डलाकार-गतिसे चलते हैं, उन्हीं भगवान् सूर्यकी (जो तुम्हारे कुलके देवता हैं) तुम यहाँ शरण लो; क्योंकि ये प्रजाजनोंको सुख देने तथा उनका दुःख दूर करनेमें समर्थ हैं’ ॥ ३८ ॥

देवी! गिरिश्रेष्ठ मेरुविन सुत्तलु कुदुरॆयन्तॆ शीघ्रवागि मण्डलाकार गतियिन्द चलिसुत्तिरुव भगवान् सूर्यनिगॆ (अवनु निम्म कुलदेवतॆयू आगिद्दानॆ.) शरणागु; एकॆन्दरॆ अवनु प्रजाजनरिगॆ सुखकॊडलु हागू अवर दुःखवन्नु दूरगॊळिसलु समर्थनागिद्दानॆ.॥38॥

पदच्छेदः

38. sabhaajitaa = acclaimed; mahaatmenaa = by the high soled; raameNa = Rama; tvam = you; modishhyasi = will be delighted; medinii yathaa = as the earth; sasyena samaayukta = endowed with crops; suvarshheNa = after the onset of good rains.

अनुवादः

Acclaimed by the high soled Rama, you will be so happy as how the earth, endowed with crops, feels after the onset of good rains."

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः ॥ ३३ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके युद्धकाण्डमें तैंतीसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ३३ ॥

श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद युद्धकाण्डदल्लि मूवत्तमूरनॆय सर्ग पूर्णवायितु.॥33॥