०१५ इन्द्रजिद्-विभीषणसंवादः

Book VI : Yuddha Kanda - Book Of War

Indrajit criticizes Vibhishana for underestimating the formers strength. Vibhishana abuses Indrajit for his immaturity of mind and for his rash nature in underscoring the power of Ramas arrows. Vibhishana further advises Ravana to give back Sita along with valuable presents to Rama and to live happily ever after in Lanka.

स्रोतः: valmikiramayan.net

15. इन्द्रजित् द्वारा विभीषणका उपहास तथा विभीषणका उसे फटकारकर सभामें अपनी उचित सम्मति देना

बृहस्पतेस्तुल्यमतेर्वचस्त-
न्निशम्य यत्नेन विभीषणस्य ।
ततो महात्मा वचनं बभाषे
तत्रेन्द्रजिन्नैर्ऋतयूथमुख्यः ॥ १ ॥

बृहस्पतेस्तुल्यमतेर्वचस्त-
न्निशम्य यत्नेन विभीषणस्य ।
ततो महात्मा वचनं बभाषे
तत्रेन्द्रिजिन्नैर्ऋतयूथमुख्यः ॥

बृहस्पतेस्तुल्यमतेर्वचस्त । न्निशम्य यत्नेन विभीषणस्य । ततो महात्मा वचनम् बभाषे । तत्रेन्द्रजिन्नैरृतयूथमुख्यः ॥ ६-१५-१

विभीषण बृहस्पतिके समान बुद्धिमान् थे । उनके वचनोंको जैसे-तैसे बड़े कष्टसे सुनकर राक्षस-यूथपतियोंमें प्रधान महाकाय इन्द्रजित् ने वहाँ यह बात कही— ॥ १ ॥

विभीषणनु बृहस्पतियन्तॆ बुद्धिवन्तनागिद्दनु. अवन मातन्नु हेगो कष्टदिन्द केळि राक्षसयूथ पतिगळल्लि मुख्यस्थ महाकाय इन्द्रजितनु अल्लि हीगॆ हेळिदनु.॥1॥

पदच्छेदः

1. nishamya = hearing; yatnena = carefully; tat = those; vachaH = words; vibhiishhaNasya = of Vibhishana; tulyamateH = whose intellect was equal; bR^ihaspataH = to that of Brihaspati( god of wisdom and eloquence); mahaatmaa = the high spirited; Indrajit = Indrajit; nairR^itayuutha mukhyaH = the chief of army of demons; babhaashha = spoke; vachanam = (these) words; tatra = there.

अनुवादः

Carefully hearing the words of Vibhishana, whose intellect was equal to that of Brihaspati (god Of wisdom and eloquence) the high spirited Indrajit, the chief of army of demons spoke as follows:

स्रोतः: valmikiramayan.net

किं नाम ते तात कनिष्ठ वाक्य-
मनर्थकं वै बहुभीतवच्च ।
अस्मिन् कुले योऽपि भवेन्न जातः
सोऽपीदृशं नैव वदेन्न कुर्यात् ॥ २ ॥

किं नाम ते तता कनिष्ठ वाक्य-
मनर्थकं वै बहुभीतवच्च ।
अस्मिन् कुले योऽपि भवेन्न जातः
सोऽपीदृशं नैव वदेन्नकुर्यात् ॥

किम् नाम ते तात कनिष्ठ वाक्य । मन्र्थकम् वै बहुभीतवच्च । अस्मिन् कुले योऽपि भवेन्न जातः । सोऽपीदृशम् नैव वदेन्न कुर्यात् ॥ ६-१५-२

‘मेरे छोटे चाचा! आप बहुत डरे हुएकी भाँति यह कैसी निरर्थक बात कह रहे हैं? जिसने इस कुलमें जन्म न लिया होगा, वह पुरुष भी न तो ऐसी बात कहेगा और न ऐसा काम ही करेगा ॥ २ ॥

चिक्कप्पनवरे! नीवु बहळ हॆदरिदवरन्तॆ इन्तह निरर्थक मातन्नु हेळुत्तिद्दीरल्ल? ई कुलदल्लि हुट्टदिरुवनू कूड इन्तह मातन्नु हेळलार मत्तु इन्तह कार्यवन्नु माडलारनु.॥2॥

पदच्छेदः

2. kanishhTha taata = O; youngest uncle! Kim naama = pray; what? Te = your; vaakyam = words; anarthakam = are meaning less; bahubhiitavachcha = and very much frightening; saHapi = Even he; yaH = who; na bhavet = is not born; asmin = in this; kule = race; naiva vadet = would not speak; iidR^sham = such words; na kuryaat = nor do such a thing (as you suggest)".

अनुवादः

“O, youngest uncle! Pray, what? Your words are meaningless and very much frightening. Even he who is not born in this race would neither speak such words nor do such a thing (as you suggest).”

स्रोतः: valmikiramayan.net

सत्त्वेन वीर्येण पराक्रमेण
धैर्येण शौर्येण च तेजसा च ।
एकः कुलेऽस्मिन् पुरुषो विमुक्तो
विभीषणस्तात कनिष्ठ एषः ॥ ३ ॥

‘पिताजी! हमारे इस राक्षसकुलमें एकमात्र ये छोटे चाचा विभीषण ही बल, वीर्य, पराक्रम, धैर्य, शौर्य और तेजसे रहित हैं ॥ ३ ॥

अप्पा! नम्म ई राक्षसकुलदल्लि एकमात्र ई चिक्कप्प विभीषणने बल, वीर्य, पराक्रम, धैर्य, शौर्य मत्तु तेजदिन्द रहितनागद्दानॆ.॥3॥

पदच्छेदः

3. asmin = in this; kule = race; eshhaH = this; vibhiishhaNaH = Vibhishana; taatakanishhThaH = the youngest uncle; ekaH = is the only; purushhaH = individual; vimuktaH = lacking; sattvena = in strength; viiryeNa = heroism; paraakrameNa = prowess; dhairyeNa = courage; shauryana = valour; tejasaacha = and vital power."

अनुवादः

“In our race, this Vibhishana the youngest uncle is the only individual lacking in strength, heroism, prowess, courage, valor and vital powers” W.w m.

स्रोतः: valmikiramayan.net

किं नाम तौ मानुषराजपुत्रा-
वस्माकमेकेन हि राक्षसेन ।
सुप्राकृतेनापि निहन्तुमेतौ
शक्यौ कुतो भीषयसे स्म भीरो ॥ ४ ॥

‘वे दोनों मानव राजकुमार क्या हैं? उन्हें तो हमारा एक साधारण-सा राक्षस भी मार सकता है; फिर मेरे डरपोक चाचा! आप हमें क्यों डरा रहे हैं? ॥ ४ ॥

आ इब्बरु मानवराद राजकुमाररु एनु महा? अवरन्नु नम्म ऒब्ब साधारणनाद राक्षसनू कॊल्लबल्लनु; हागिरुवाग नन्न हेडि चिक्कप्पा! नम्मन्नु एकॆ हॆदरिसुत्तिरुवॆ.॥4॥

पदच्छेदः

4. kim naama = what then are; tau = those; manushha raajaputrou = princes who are human beings? Etou = these; shakyau = can be; nihantum = killed; ekena raakshhasena = by one demon; supraakR^itenaapi = even very ordinary; asmaakam = among us; kutaH = why; bhiishhayase = are you frightening (us); bhiiro = O; coward!"

अनुवादः

“What after all are those princes who are mere human beings? They can be killed even by one very ordinary demon among us. O, coward! Why are you frightening us? "

स्रोतः: valmikiramayan.net

त्रिलोकनाथो ननु देवराजः
शक्रो मया भूमितले निविष्टः ।
भयार्पिताश्चापि दिशः प्रपन्नाः
सर्वे तदा देवगणाः समग्राः ॥ ५ ॥

त्रिलोकनाथो नम देवराजः । शक्तो मया भूमितले विविष्टः । भयार्मिताश्चापि दिशः प्रपन्नाः । सर्वे तदा देवगणाः समग्राः ॥ ६-१५-५

‘मैंने तीनों लोकोंके स्वामी देवराज इन्द्रको भी स्वर्गसे हटाकर इस भूतलपर ला बिठाया था । उस समय सारे देवताओंने भयभीत हो भागकर सम्पूर्ण दिशाओंकी शरण ली थी ॥ ५ ॥

नानु मूरु लोकगळ ऒडॆय देवेन्द्रनन्नु स्वर्गदिन्द तॊडॆदु भूतळदल्लि कुळ्ळिरिसिद्दॆ. आग ऎल्ल देवतॆगळु भयगॊण्डु ओडिहोगि ऎल्ल दिक्कुगळल्लि आश्रयपडॆदिद्दरु.॥5॥

पदच्छेदः

5. tadaa = at that time; shaktaH = the competent; devaraajaH = the lord of three worlds; nanu = indeed; nivishhTah = was tossed down; bhuumi tale = on the floor; mayaa = by me; sarve = all; devaganaaH = the flock of celestials; bhayaarpitaashchaapi = were cast into fear; samgraaH = and all; prasannaaH = cleared; dishaH = (to different) quarters.”

अनुवादः

“At one time, the competent Devendra, the lord of three worlds, was indeed tossed down on the floor by me. All the flocks of celestials were cast into fear and all of them fled to different quarters.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ऐरावतो निःस्वनमुन्नदन् स
निपातितो भूमितले मया तु ।
विकृष्य दन्तौ तु मया प्रसह्य
वित्रासिता देवगणाः समग्राः ॥ ६ ॥

ऐरावतो विस्वरमुन्नदन् स । निपातितो भूमितले मया तु । विकृष्य दन्तौ तु मया प्रपह्य । वित्रासिता देवगणाः समग्राः ॥ ६-१५-६

‘मैंने हठपूर्वक ऐरावत हाथीके दोनों दाँत उखाड़कर उसे स्वर्गसे पृथ्वीपर गिरा दिया था । उस समय वह जोर-जोरसे चिग्घाड़ रहा था । अपने इस पराक्रमद्वारा मैंने सम्पूर्ण देवताओंको आतङ्कमें डाल दिया था ॥ ६ ॥

नानु हटदिन्द ऐरावतद ऎरडू दन्तगळन्नु कित्तु अदन्नु स्वर्गदिन्द पृथिविगॆ बीळिसिबिट्टिद्दॆ. आग अदु जोरागि घीळिडुत्तित्तु. नन्न ई पराक्रमदिन्द समस्त देवतॆगळन्नु आतङ्कदल्लि कॆडहिद्दॆ.॥6॥

पदच्छेदः

6. saH = that; airaavatah = Airavata; Indra`s elephant; unnadan = which was making noise; visvaram = discordantly; nipaatitaH = was hurled down; bhuumitale = on the floor; mayaa = by me; prasahya = forcibly; vikR^ishhya = extracted; dantou = its teeth; mayaa = by me; samagraaH = the entire; devagaNaaH = flocks of celestials; vitraasitaa = were frightened."

अनुवादः

“Airavata (Indra`s elephant), which was making noise discordantly, was hurled down by me on the floor. I forcibly extracted its teeth and frightened the entire flock of celestials.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

सोऽहं सुराणामपि दर्पहन्ता
दैत्योत्तमानामपि शोककर्ता ।
कथं नरेन्द्रात्मजयोर्न शक्तो
मनुष्ययोः प्राकृतयोः सुवीर्यः ॥ ७ ॥

सोऽहम् सुराणामपि दर्पहन्ता । दैत्योत्तमानामपि शोककर्ता । कथम् नरेन्द्रत्मजयोर्न शक्तो । ममष्ययोः प्राकृतयोः सुवीर्यः ॥ ६-१५-७

‘जो देवताओंके भी दर्पका दलन कर सकता है, बड़े-बड़े दैत्योंको भी शोकमग्न कर देनेवाला है तथा जो उत्तम बल-पराक्रमसे सम्पन्न है, वही मुझ-जैसा वीर मनुष्य-जातिके दो साधारण राजकुमारोंका सामना कैसे नहीं कर सकता है?’ ॥ ७ ॥

यारु देवतॆगळ दर्पवन्नु हत्तिक्क बल्लनो, दॊड्ड दॊड्ड दैत्यरन्नु शोकमग्नरागिसबल्लनो, यारु उत्तम बल-पराक्रमदिन्द सम्पन्ननो, आ नन्नन्तह वीरनु मनुष्यजातिय साधारण इब्बरु राजकुमाररन्नु हेगॆ इदिरिसलारनु.॥7॥

पदच्छेदः

7. katham = how; saH aham = am I; darpahantaa = who suppressed the arrogance; suraaNaamapi = of even the celestials; shoka kartaa = who made miserable; daityottomaanaamapi = the life of even excellent of the demons; suviiryaH = and having great valor; nashaktaH = not capable; narendraatmajayoH = the princes; praakR^itayoH = who are ordinary; manushhyayoH = human beings?"

अनुवादः

“How can I, with great valor, who suppressed the arrogance of even the celestials and who made the lives of even excellent of the demons miserable, not capable of conquering the two princes who are ordinary human beings?”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अथेन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य
महौजसस्तद् वचनं निशम्य ।
ततो महार्थं वचनं बभाषे
विभीषणः शस्त्रभृतां वरिष्ठः ॥ ८ ॥

अथेन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य
महौजगस्तद् वचनं निशम्य ।
ततो महार्थं वचनं बभाषे
विभीषणः शस्त्रभृतां वरिष्ठः ॥

अथेन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य । महाजसस्तद्वचनम् निशम्य । ततो महार्थम् वचनम् बभाषे । विभीषणः शस्त्रभृताम् वरिष्ठः ॥ ६-१५-८

इन्द्रतुल्य तेजस्वी महापराक्रमी दुर्जय वीर इन्द्रजित् की यह बात सुनकर शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ विभीषणने ये महान् अर्थसे युक्त वचन कहे— ॥ ८ ॥

इन्द्रतुल्य तेजस्वी महापराक्रमि दुर्जय वीर इन्द्रजितुविन ई मातन्नु केळि शसधारिगळल्लि श्रेष्ठनाद विभीषणनु महान् अर्थदिन्द कूडिद ई मातन्नु हेळिदनु.॥8॥

पदच्छेदः

8. nishamya = hearing; tatvachanam = those words;( of Indrajit); indrakalpasya = who was equal to Indra; duraasadasya = dangerous to be approached; mahaujasaH = and possessing great vital power; vibhiishhaNaH = Vibhishana; varishhThaH = excellent; shastrabhR^Itaam = among bearers of weapons; tataH = then; babhaashha = spoke; mahaartham = highly meaningful; vachanam = words:-

अनुवादः

Hearing those words of Indrajit, who was equal to Indra (god of celestials), dangerous to be approached, and possessing great vital power, Vibhishana the excellent one among bearers of weapons spoke then the following highly meaningful words:

स्रोतः: valmikiramayan.net

न तात मन्त्रे तव निश्चयोऽस्ति
बालस्त्वमद्याप्यविपक्वबुद्धिः ।
तस्मात् त्वयाप्यात्मविनाशनाय
वचोऽर्थहीनं बहु विप्रलप्तम् ॥ ९ ॥

न तात मन्त्रे तव निश्चयोऽस्ति । बालस्त्वमद्याप्यविपक्वबुद्धिः । तस्मात्त्वयाप्यात्मविनाशनाय । वचोऽर्थ्हीनम् बहु विप्रलप्तम् ॥ ६-१५-९

‘तात! अभी तुम बालक हो । तुम्हारी बुद्धि कच्ची है । तुम्हारे मनमें कर्तव्य और अकर्तव्यका यथार्थ निश्चय नहीं हुआ है । इसीलिये तुम भी अपने ही विनाशके लिये बहुत-सी निरर्थक बातें बक गये हो ॥ ९ ॥

अय्या! इन्नु नीनु बालकनागिरुवॆ. निन्न बुद्धि अपक्ववागिवॆ. निन्न मनस्सिनल्लि कर्तव्य मत्तु अकर्तव्यद यथार्थ निश्चयवागलिल्ल; अदक्कागिये नीनु तन्न विनाशक्कागि तुम्बा निरर्थक मातन्नु बॊगळुत्तिरुवॆ.॥9॥

पदच्छेदः

9. taata = O; child! Naasti = There is no; nishchayaH = settlement; mantre = of thought; tava = in you; tvam = you; baalaH = being a boy; avipakvabuddhiH = are immature in mind; adyaapi = even now. Tasmaat = that is why; arthahiinam = meaningless; bahuvachaH = many words; vipralaptam = was prattled; tvayaapi = by you too; aatmavinaashanaaya = for only your self destruction."

अनुवादः

“O, child! There is no stability of thought in you. Being a boy, you are still immature in mind. That is why, many a meaningless word was prattled by you too, for only your self-destruction.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पुत्रप्रवादेन तु रावणस्य
त्वमिन्द्रजिन्मित्रमुखोऽसि शत्रुः ।
यस्येदृशं राघवतो विनाशं
निशम्य मोहादनुमन्यसे त्वम् ॥ १० ॥

पुत्रप्रवादेन तु रावणस्य । त्वमिन्द्रजिन्मित्रमुखोऽसि शत्रुः । यस्येदृशम् राघवतो विनाशम् । विशम्य मोहादनुवन्यसे त्वम् ॥ ६-१५-१०

‘इन्द्रजित्! तुम रावणके पुत्र कहलाकर भी ऊपरसे ही उसके मित्र हो । भीतरसे तो तुम पिताके शत्रु ही जान पड़ते हो । यही कारण है कि तुम श्रीरघुनाथजीके द्वारा राक्षसराजके विनाशकी बातें सुनकर भी मोहवश उन्हींकी हाँ-में-हाँ मिला रहे हो ॥ १० ॥

इन्द्रजितने! नीनु रावणन पुत्रनॆनिसिदरू मेलिनिन्द अवन मित्रनागिरुवॆ. ऒळगिनिन्द नीनु तन्दॆय शत्रुवॆन्दे अनिसुत्तदॆ. नीनु श्रीरघुनाथनिन्द राक्षसराजन विनाशद मातन्नु केळियू मोह दिन्द अवन मातिनन्तॆ नडॆयुत्तिरुवॆ.॥10॥

पदच्छेदः

10. indrajit = " O; Indrajit! Nishamya = hearing; iidR^isham = such; vinaashanam = destruction; yasya = of which Ravana; raaghavataH = from Rama; tvam = you; anunanyase = are accepting; mohaat = by ignorance; putraa pravaadena = in the guise of a son; raavaNasya = of such Ravana; asi = you are; shatruH = his enemy; mitramukhaaH = in the mask of as a well wisher."

अनुवादः

“In the guise of a son, O, Indrajit, you are an enemy of Ravana putting on the mask of a well wisher in that even hearing (from me) of his destruction at the hands of Rama, you are blindly agreeing with him.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

त्वमेव वध्यश्च सुदुर्मतिश्च
स चापि वध्यो य इहानयत् त्वाम् ।
बालं दृढं साहसिकं च योऽद्य
प्रावेशयन्मन्त्रकृतां समीपम् ॥ ११ ॥

त्वमेव वध्यश्च सुधर्मतिश्च
स चापि वध्यो य इहानयत् त्वाम् ।
बालं दृढं साहसिकं च योद्य
प्रावेशयन्मन्त्रकृतां समीपम् ॥

त्वमेव वध्यश्च सुदुर्मतिश्च । स चापि वध्यो य ऐहानयत्त्वाम् । बालम् दृढम् साहासिकम् च योऽद्य । प्रावेशयन्मन्त्रक्ऱ्^ताम् समीपम् ॥ ६-१५-११

‘तुम्हारी बुद्धि बहुत ही खोटी है । तुम स्वयं तो मार डालनेके योग्य हो ही, जो तुम्हें यहाँ बुला लाया है, वह भी वधके ही योग्य है । जिसने आज तुम-जैसे अत्यन्त दुःसाहसी बालकको इन सलाहकारोंके समीप आने दिया है, वह प्राणदण्डका ही अपराधी है ॥ ११ ॥

निन्न बुद्धियु बहळ अल्पवागिदॆ. नीनु स्वतः साविगॆ योग्यने आगिरुवॆ. निन्नन्नु इल्लिगॆ करॆसिदवनू वधॆगॆ योग्यनागिद्दानॆ. यारु इन्दु निन्नन्तह अत्यन्त दुस्साहसि बालकनन्नु ई सलहॆकारर हत्तिर बरलु बिट्टिरुवॆनो अवनू प्राणदण्डनॆय अधिकारियागिद्दानॆ.॥11॥

पदच्छेदः

11. tvameva = you surely; vadhyashcha = are fit to be killed; yaH = he who; aanayat = brought; tvaam = you; baalam = a boy; dR^Idham = who are thorougly; susaahasikam = reckless; praaveshayat = and ushered you ; iha = here; adya = today; samiipam = in proximity; mantrakR^itaam = of the counselors; saHcha = also he; sudurmatiH = who is very much a fool; vadhyah = is to be killed."

अनुवादः

“You surely are fit to be killed. Nay, he too is fit to be killed, who brought you, a reckless boy here today and ushered you foolishly in the proximity of counselors”.

स्रोतः: valmikiramayan.net

मूढोऽप्रगल्भोऽविनयोपपन्न-
स्तीक्ष्णस्वभावोऽल्पमतिर्दुरात्मा ।
मूर्खस्त्वमत्यन्तसुदुर्मतिश्च
त्वमिन्द्रजिद् बालतया ब्रवीषि ॥ १२ ॥

मूढोऽप्रगल्भोऽविनयोपपन्न
स्तीक्षस्वभावोऽल्पमतिर्दुरात्मा।
मूर्खस्त्वमत्यन्तसुदुर्मतिश्च
तमिन्द्रजिद्बालतया ब्रवीषि ॥

मूढोऽप्रगल्भोऽविनयोपपन्न । स्तीक्षणस्वभावोऽल्पमतिर्दुरात्मा । मूर्खस्त्वमत्यन्तसुदुर्मतिश्च । त्वमिन्द्रजिद्बालतया ब्रवीषि ॥ ६-१५-१२

‘इन्द्रजित्! तुम अविवेकी हो । तुम्हारी बुद्धि परिपक्व नहीं है । विनय तो तुम्हें छूतक नहीं गयी है । तुम्हारा स्वभाव बड़ा तीखा और बुद्धि बहुत थोड़ी है । तुम अत्यन्त दुर्बुद्धि, दुरात्मा और मूर्ख हो । इसीलिये बालकोंकी-सी बे-सिर-पैरकी बातें करते हो ॥ १२ ॥

इन्द्रजितने! नीनु अविवेकियागिरुवॆ. निन्न बुद्धि इन्नू परिपक्ववागिल्ल. विनयवादरो निन्नन्नु स्पर्शिसले इल्ल. निन्न स्वभाव बहळ तीक्ष्ण मत्तु बुद्धि बहळ स्वल्पवागिदॆ. नीनु अत्यन्त दुर्बुद्धि, दुरात्मा मत्तु मूर्खनागिद्दीयॆ. अदक्कॆ मक्कळन्तॆ तलॆ-बुडविल्लद मातन्नु हेळुत्तिरुवॆ.॥12॥

पदच्छेदः

indrajit = O; Indrajit! tvam = you; muuDhaH = irresolute; avinayopapannaH = without humility; tiikshhNa svabhaahaH = rude natured; alpamatiH = unwise; duraatmaa = evil natured; muurkhaH = inexperienced; atyanta sudurmatishcha = highly evil minded; tvam = you; bra viishhi = are thus speaking; baalatayaa = because you are a boy."

अनुवादः

“O, Indrajit! You are a stupid, irresolute, without humility, rude natured; unwise; evil person, inexperienced and highly evil minded. You are speaking in this manner because you are an immature boy”.

स्रोतः: valmikiramayan.net

को ब्रह्मदण्डप्रतिमप्रकाशा-
नर्चिष्मतः कालनिकाशरूपान् ।
सहेत बाणान् यमदण्डकल्पान्
समक्षमुक्तान् युधि राघवेण ॥ १३ ॥

‘भगवान् श्रीरामके द्वारा युद्धके मुहानेपर शत्रुओंके समक्ष छोड़े गये तेजस्वी बाण साक्षात् ब्रह्मदण्डके समान प्रकाशित होते हैं, कालके समान जान पड़ते हैं और यमदण्डके समान भयंकर होते हैं । भला, उन्हें कौन सह सकता है? ॥ १३ ॥

भगवान् श्रीरामनु युद्धद सन्दर्भदल्लि शत्रुगळिगॆ बिट्ट तेजस्वी बाणगळु साक्षात् ब्रह्मदण्डदन्तॆ प्रकाशिसुत्तवॆ, कालदन्तॆ अनिसुत्तवॆ हागू यमदण्डदन्तॆ भयङ्करवागिरुत्तवॆ. अवन्नु यारु ताने सहिसबल्लनु.॥13॥

पदच्छेदः

13. kaH = who; saheta = can endure; baaNaam = the arrows; samakshhamuktaan = discharged in front; raghaveNa = by Rama; yudhi = in battle; brahmadaNDa pratimaprakaashaan = with a splendor resembling Brahma’s (creator’s) staff; archishhmataH = with rays of light; kaalanikaasha ruupaan = taking the form of Yama (God of Death); yamadaNDa kalpaan = resembling Yama’s staff.

अनुवादः

“Who can endure the arrows, discharged by Rama in battle right in front of the enemy, which resemble Brahma’s (creator’s) staff in glory, which present a form similar to that of God of Death and are equal to the Yama’s staff?”

स्रोतः: valmikiramayan.net

धनानि रत्नानि सुभूषणानि
वासांसि दिव्यानि मणींश्च चित्रान् ।
सीतां च रामाय निवेद्य देवीं
वसेम राजन्निह वीतशोकाः ॥ १४ ॥

धनानि रत्नानि सुभूषणानि
वासांसि दिव्यानि मणींश्च चित्रान् ।
सीतां च रामाय निवेद्य देवीं
वसेम राजन्निह वीताशोकाः ॥

धनानि रत्नानि सुभूषणानि । वापाम्पि दिव्यानि मणींश्च चित्रान् । सीताम् च रामाय निवेद्य देवीम् । वसेम राजन्निह वीतशोकाः ॥ ६-१५-१४

‘अतः राजन्! हमलोग धन, रत्न, सुन्दर आभूषण, दिव्यवस्त्र, विचित्र मणि और देवी सीताको श्रीरामकी सेवामें समर्पित करके ही शोकरहित होकर इस नगरमें निवास कर सकते हैं’ ॥ १४ ॥

आद्दरिन्द राजने! नावु धन, रत्न सुन्दर आभूषण, दिव्यवस्त्रगळु, विचित्रमणिगळ सहित देवी सीतॆयन्नु श्रीरामन सेवॆयल्लि समर्पिसि शोकरहितरागि ई नगरदल्लि वासिसबल्लॆवु.॥14॥

पदच्छेदः

14. raajan = O; king; nivedya = offering; dhanaani = riches; ratnaani = precious stones; subhuushhaNaani = good jewels; divyaani = excellent; vasaamsi = clothes; chitraan = bright colored; maNiimshcha = gems; siitaamdeviimcha = and the god-like Sita; raamaaya = to Rama; vasesu = let us live; iha = here; vita shokaH = free from anguish.

अनुवादः

" O, king! Offering riches, precious stones, good jewellery, excellent clothes, bright colored gems and the god-like Sita to Rama, let us live here, free from anguish."

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥ १५ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके युद्धकाण्डमें पंद्रहवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ १५ ॥

श्रीवाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद युद्धकाण्डदल्लि हदिनैदनॆय सर्ग पूर्णवायितु.॥14॥