०३२ हनुमन्तं वीक्ष्य सीतायाः भयम्

Book V : Sundara Kanda - Book Of Beauty

Seetha is shocked to see Hanuma, perched on the branches of a shimshupa tree She is confused whether it is a dream or a reality. Finally, she thinks that as the monkey is talking to her in a manifested form, it is quite a reality. She prays Lord Brihaspati and Brahma to make he words spoken by Hanuma as true.

स्रोतः: valmikiramayan.net

32. सीताजीका तर्क-वितर्क

ततः शाखान्तरे लीनं दृष्ट्वा चलितमानसा ।
वेष्टितार्जुनवस्त्रं तं विद्युत्सङ्घातपिङ्गलम् ॥ १ ॥
सा ददर्श कपिं तत्र प्रश्रितं प्रियवादिनम् ।
फुल्लाशोकोत्कराभासं तप्तचामीकरेक्षणम् ॥ २ ॥

ततः शाखा अन्तरे लीनम् दृष्ट्वा चलित मानसा । वेष्टितार्जुनवस्त्रम् तं विद्युत्सम्घातपिङ्गलम् ॥ ॥ ५-३२-१ सा ददर्श कपिम् तत्र प्रश्रितम् प्रिय वादिनम् । पुल्लाशोकोत्कराभासम् तप्तचामिकरेक्षणम् ॥ ॥ ५-३२-२

तब शाखाके भीतर छिपे हुए, विद्युत्पुञ्जके समान अत्यन्त पिंगल वर्णवाले और श्वेत वस्त्रधारी हनुमान् जीपर उनकी दृष्टि पड़ी । फिर तो उनका चित्त चञ्चल हो उठा । उन्होंने देखा, फूले हुए अशोकके समान अरुण कान्तिसे प्रकाशित एक विनीत और प्रियवादी वानर डालियोंके बीचमें बैठा है । उसके नेत्र तपाये हुए सुवर्णके समान चमक रहे हैं ॥ १-२ ॥

अनन्तर सीतादेवियु रॆम्बॆगळ मध्यदल्लि अडगिकॊण्डिद्द हनुमन्तनन्नु नोडिदळु. अवनु आग बिळुपाद वस्त्रवन्नुट्टिद्दनु. मिञ्चिन समूहदन्तॆ पिङ्गळ वर्णदवनागिद्दनु. विनयशीलनागि प्रियवाद मातुगळन्नाडुत्तिद्दनु. पुष्पभरितवाद अशोक वृक्षदन्तॆ शोभायमानवागिद्दनु. अवन कण्णुगळु पुटक्कॆ हाकिद चिन्नदन्तॆ ळळिसुत्तिद्दवु. अन्तह सुन्दरकायनाद हनुमन्तनन्नु नोडिदॊडनॆ सीतादेविय मनस्सिनल्लि कुतूहलवुण्टायितु.॥1-2॥

पदच्छेदः

1. tataH = then; (Seetha); chalita maanasaa = had her mind shaken; * dR^iSTvaa* = seeing; tam = that Hanuma; vidyutsanghaata piV^galam = who was tawny coloured; vidyutsanghaata = like a series of flashing thunder bolts; veSTitaarjuna vastram = and wrapped up in a white cloth; liinam = hiding; shaakhaantare = behind branches of Seetha beheld there a monkey.

अनुवादः

Then, seeing Hanuma, who was tawny coloured like a series of flashing thunderbolts wrapped up in a white cloth and hiding behind the branches of a tree, Seetha had her mind shaken.

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

2. naa = that Seetha; dadarsha = beheld; tatra = there; kapim = a monkey; phulla shokotkaraabhaasam = beaming like a cluster of Ashoka flowers wide opened; tapta chaamiikarekSaNam = with his eyes resembling refined gold; prashritam = humble; priya vaadinam = and speaking agreeably.

अनुवादः

Seetha beheld there a monkey, beaming like a cluster of Ashoka flowers wide opened, with his eyes resembling regined gold, humble and speaking agreeable words.

स्रोतः: valmikiramayan.net

साथ दृष्ट्वा हरिश्रेष्ठं विनीतवदवस्थितम् ।
मैथिली चिन्तयामास विस्मयं परमं गता ॥ ३ ॥

मैथिली चिन्तयामास विस्मयं परमं गता ।
अहो भीममिदं रूपं वानरस्य दुरासदम् ॥

मैथिली चिन्तयामास स्वप्नो अयम् इति भामिनी । अहो भीममिदं रूपं वानरस्य दुरासदम् ॥ ५-३२-३ दुर्निरीक्षमिति ज्ञात्वा पुनरेव मुमोह सा ।

विनीतभावसे बैठे हुए वानरश्रेष्ठ हनुमान् जी को देखकर मिथिलेशकुमारीको बड़ा आश्चर्य हुआ । वे मन-ही-मन सोचने लगीं— ॥ ३ ॥

मत्तॆ मैथिलियु मरद मेलॆ विनयदिन्द कुळितिरुव कपिवरवन्नु नोडि, हॆच्चाद आश्चर्यपट्टु चिन्तिस तोडगिदळु.॥3॥

पदच्छेदः

3. maithilii = Seetha; gataa = got; paramam = a great; vismayam = surise; chintayaamaasa = and thought (as follows): aho = Alas!; idam = this; ruupam = appearance; vaanarasya = of the monkey; duraasadam = is hard to be approached; bhiimama = fearful; durniriikSam = and difficult to be looked at; iti = thus; jJNaatvaa = thinking; saa = she; mumoha = was bewildered; punareva = again.

अनुवादः

Seetha got a great surprise and thought (as follows): “Alas! This monkey is hard to be approached, fearful and difficult to be looked at.” Thus thinking, she was bewildered again.

स्रोतः: valmikiramayan.net

अहो भीममिदं सत्त्वं वानरस्य दुरासदम् ।
दुर्निरीक्ष्यमिदं मत्वा पुनरेव मुमोह सा ॥ ४ ॥

दुर्निरीक्ष्यमिति ज्ञात्वा पुनरेव मुमोह सा ।

‘अहो! वानरयोनिका यह जीव तो बड़ा ही भयंकर है । इसे पकड़ना बहुत ही कठिन है । इसकी ओर तो आँख उठाकर देखनेका भी साहस नहीं होता ।’ ऐसा विचारकर वे पुनः भयसे मूर्च्छित-सी हो गयीं ॥ ४ ॥

आहा! ई वानरन रूपवु ऎष्टु आश्चर्यवागिदॆ. इदु भयङ्करवू, बळिगॆ होगलू, नोडलू असाध्यवागिदॆ. हीगॆ भाविसि सीतादेवियु पुनः मोहितळादळु.॥4॥

विललाप भृशं सीता करुणं भयमोहिता ।
राम रामेति दुःखार्ता लक्ष्मणेति च भामिनी ॥ ५ ॥

भयसे मोहित हुई भामिनी सीता अत्यन्त करुणाजनक स्वरमें ‘हा राम! हा राम! हा लक्ष्मण!’ ऐसा कहकर दुःखसे आतुर हो अत्यन्त विलाप करने लगीं ॥ ५ ॥

भयमोहितळू, दुःखपीडितळू आद सीतॆयु अतिदीनळागि रामा! रामा!! लक्ष्मणा! ऎन्दु विलापिस तॊडगिदळु.॥5॥

पदच्छेदः

4; 5. siitaa = Seetha; bhaaminii = the splendid woman; bhaya mohitaa = bewildered by fear; duHkhaartaa = afflicted with grief; vilalaapa = lamented; bhR^isham = most; karuNam = piteously; raama raameti = saying O; Rama! O; Rama!; lakSmaNeti cha = and O Lakshmana; siitaa = Seetha; rurode = wept; mandam = faintly; mandasvaraa = satii = in a low voice; bahudhaa = in many ways.

अनुवादः

The splendid woman Seetha, bewildered by fear and afflicted with grief, lamented most piteously saying “O, Rama! O, Rama! and “O Lakshmana!”. Seetha wept faintly in a low voice in many ways.

स्रोतः: valmikiramayan.net

रुरोद सहसा सीता मन्दमन्दस्वरा सती ।
साथ दृष्ट्वा हरिवरं विनीतवदुपागतम् ।
मैथिली चिन्तयामास स्वप्नोऽयमिति भामिनी ॥ ६ ॥

सा तं दृष्ट्वा हरिश्रेष्ठं विनीतवदुपस्थितम् ।
मैथिली चिन्तयामास स्वप्नोयऽमिति भामिनी ॥ रुरोद बहुधा सीता मन्दं मन्दस्वरा सती ।

उस समय सीता मन्द स्वरमें सहसा रो पड़ीं । इतनेहीमें उन्होंने देखा, वह श्रेष्ठ वानर बड़ी विनयके साथ निकट आ बैठा है । तब भामिनी मिथिलेशकुमारीने सोचा—‘यह कोई स्वप्न तो नहीं है’ ॥ ६ ॥

साध्वियाद सीतॆयु सण्ण स्वरदिन्द (राक्षसियरु केळदन्तॆ) मॆल्लगॆ बहळवागि अत्तळु. विनम्रमूर्तियन्तिद्द आ हरिश्रेष्ठनाद हनुमन्तनन्नु नोडि ‘इदेनु स्वप्नविरबहुदे?’ ऎन्दु चिन्तिसतॊडगिदळु.॥6॥

पदच्छेदः

6. dR^iSTvaa = seeing; tam = that; harishreSTham = excellent monkey; upasthitam = appraoching; viniitavat = humbly; saa = that; bhaaminii = splendid woman; maithilii = Seetha; chintayaamaasa = thought; ayam = it; iti = as; svapnaH = a dream.

अनुवादः

Seeing that excellent monkey appraching humbly, that splendid woman Seetha thought it as a dream.

स्रोतः: valmikiramayan.net

सा वीक्षमाणा पृथुभुग्नवक्त्रं
शाखामृगेन्द्रस्य यथोक्तकारम् ।
ददर्श पिङ्गप्रवरं महार्हं
वातात्मजं बुद्धिमतां वरिष्ठम् ॥ ७ ॥

सा वीक्षमाणा पृथुभुग्न वक्त्रं
शाखामृगेन्द्रस्य यथोक्तकारम् ।
ददर्श पिङ्गाधिपतेरमात्यं
वातात्मजं बुद्धिमतां वरिष्ठम् ॥

उधर दृष्टिपात करते हुए उन्होंने वानरराज सुग्रीवके आज्ञापालक विशाल और टेढ़े मुखवाले परम आदरणीय, बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ, वानरप्रवर पवनपुत्र हनुमान् जी को देखा ॥ ७ ॥

अवळु आ कडॆ - ई कडॆ नोडि दप्पवागिद्दु वक्रवाद मुखवुळ्ळवनू, पिङ्गळ कण्णिन सुग्रीवनिगॆ मन्त्रियू, आज्ञानुवर्तियू, अत्यन्त श्लाघनीयनू, बुद्धिवन्तरल्लि श्रेष्ठनू, वायुपुत्रनू आद कपिश्रेष्ठ हनुमन्तनन्नु पुनः-पुनः नोडिदळु.॥7॥

पदच्छेदः

7. saa = that Seetha; viikSamaaNaa = looking hither and thither; dadarsha = saw; vaataatmajam = Hanuma; pR^ithubhngnavaktram = who had wide and curved mouth; yathokta kaaram = doing as told; shaakhaamR^igendrasya = by Sugreeva the king of monkeys; piN^ga pravaram = the foremost of monkeys; mahaarham = greatly respectable; variSTham = and excellent; buddhimataam = among the intelligent.

अनुवादः

Seetha, looking hither and thither, saw Hanuman, who was having a wide and curved mouth, doing acts as told by sugreeva the king of monkeys, the foremost of monkeys, greatly adored and the best among the inelligent.

स्रोतः: valmikiramayan.net

सा तं समीक्ष्यैव भृशं विपन्ना
गतासुकल्पेव बभूव सीता ।
चिरेण सञ्ज्ञां प्रतिलभ्य चैवं
विचिन्तयामास विशालनेत्रा ॥ ८ ॥

सा तं समीक्ष्यैव भृशं विसञ्ज्ञा
गतासुकल्पेव बभूव सीता ।
चिरेण सञ्ज्ञां प्रतिलभ्य भूयो
विचिन्तयामास विशालनेत्रा ॥

सा तम् समीक्ष्य एव भृशम् विसम्ज्ञा गत असु कल्पा इव बभूव सीता । चिरेण सम्ज्ञाम् प्रतिलभ्य चैव चैव विचिन्तयामास विशाल नेत्रा ॥ ५-३२-८

उन्हें देखते ही सीताजी अत्यन्त व्यथित होकर ऐसी दशाको पहुँच गयीं, मानो उनके प्राण निकल गये हों । फिर बड़ी देरमें चेत होनेपर विशाललोचना विदेह-राजकुमारीने इस प्रकार विचार किया— ॥ ८ ॥

नोडुत्तिरुवन्तॆ रावणने कपिरूपदिन्द बन्दिरबहुदॆन्दु भाविसि मूर्छॆ हॊन्दि मृतप्रायळादळु. स्वल्प हॊत्तिनल्लि ऎच्चरगॊण्डु मरळि चिन्तिसतॊडगिदळु.॥8॥

पदच्छेदः

8. samiikSyaiva = as soon as seeing; tam = that Hanuma; saa siitaa = that Seetha; visamjNaaa = lost her consciousness; bhR^isham = very much; babhuuva = and became; gataasmkalpena = as though lifeless; pratilabhya = regaining; samjJNaam = her cnciousness; chireNa = after a long time; vishaala netraa = the wide-eyed Seetha; * bhuuyaH* = again; vichintayaamaasa = thought (as follows).

अनुवादः

As soon as seeing Hanuma Seetha lost her consciousness very much and became seemingly lifeless. Regaining her consciousness after a long time the wide eyed Seetha moreover thought (as follows)

स्रोतः: valmikiramayan.net

स्वप्नो मयायं विकृतोऽद्य दृष्टः
शाखामृगः शास्त्रगणैर्निषिद्धः ।
स्वस्त्यस्तु रामाय सलक्ष्मणाय
तथा पितुर्मे जनकस्य राज्ञः ॥ ९ ॥

स्वप्ने मयायं विकृतोऽद्य दृष्टः
शाखामृगः शास्त्रगणैर्निषिद्धः ।
स्वस्त्यस्तु रामाय सलक्ष्मणाय
तथा पितुर्मे जनकस्य राज्ञः ॥

स्वप्नो मया अयम् विकृतो अद्य दृष्टः शाखा मृगः शास्त्र गणैः निषिद्धः । स्वस्ति अस्तु रामाय सलक्ष्मणाय तथा पितुः मे जनकस्य राज्ञः ॥ ५-३२-९

‘आज मैंने यह बड़ा बुरा स्वप्न देखा है । सपनेमें वानरको देखना शास्त्रोंने निषिद्ध बताया है । मेरी भगवान् से प्रार्थना है कि श्रीराम, लक्ष्मण और मेरे पिता जनकका मंगल हो (उनपर इस दुःस्वप्नका प्रभाव न पड़े) ॥ ९ ॥

नानु कनसिनल्लि विकृताकारदिन्द इरुव ऒन्दु वानरनन्नु नोडिदॆ. ‘‘स्वप्नदल्लि वानरनन्नु नोडुवुदु ऒळॆयदल्ल’’ ऎन्दु स्वप्नशास्त्रदल्लि हेळिदॆ. ई दुःस्वप्नदिन्द यारिगॆ आपत्तु कादिदॆयो तिळियदु. श्रीरामनिगॆ, लक्ष्मणनिगॆ, नन्न तन्दॆयाद जनकनिगॆ, ननगू; हीगॆ यारिगू ई स्वप्न प्रभाववु तट्टदिरलि. ऎल्लरिगॆ मङ्गळवे आगली.॥9॥

पदच्छेदः

9. adya = today; shaakhaamR^igaH = a monkey; vikR^itaH = in an ugly form; dR^iSTaH = was seen; mayaa = by me; svapne = in a dream; niSiddhaH = which is forbidden; shaastragaNaiH = according to a series of scriptures; svasti astu = May it be well; raamaaya = with Rama; salakSmaNaaya = together with Lakshmana; tathaa = and; together with Lakshmana; tathaa = and; me pituH = with my father; janakasya raajJNaH = king Janaka.

अनुवादः

“Today, I saw an ugly monkey in my dream, which is forbidden according to a body of scriptures. May it be well with Rama together with Lakshmana and with my father, King Janaka.

स्रोतः: valmikiramayan.net

स्वप्नो हि नायं नहि मेऽस्ति निद्रा
शोकेन दुःखेन च पीडितायाः ।
सुखं हि मे नास्ति यतो विहीना
तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन ॥ १० ॥

स्वप्नोऽ हि नायं न हि मेऽ स्ति निद्रा
शोकेन दुःखेन च पीडितायाः ।
सुखं हि मे नास्ति यतोऽस्मि हीना
तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन ॥

स्वप्नो अपि न अयम् न हि मे अस्ति निद्रा । शोकेन दुह्खेन च पीडितायाः । सुखम् हि मे न अस्ति यतो अस्मि हीना । तेन इन्दु पूर्ण प्रतिम आननेन ॥ ५-३२-१०

‘परंतु यह स्वप्न तो हो नहीं सकता; क्योंकि शोक और दुःखसे पीड़ित रहनेके कारण मुझे कभी नींद आती ही नहीं है (नींद उसे आती है, जिसे सुख हो) । मुझे तो उन पूर्णचन्द्रके समान मुखवाले श्रीरघुनाथजीसे बिछुड़ जानेके कारण अब सुख सुलभ ही नहीं है ॥ १० ॥

क्षणकाल योचिसि सीतॆयु पुनः अन्दुकॊण्डळु. इदु खण्डितवागि स्वप्नवल्ल. एकॆन्दरॆ निद्दॆ बन्दरल्लवे कनसु काणुवुदु? शोक-दुःखपीडितळागिरुव ननगॆ निद्दॆ ऎल्लिन्द बन्तु? पूर्णॆन्दु सदृशवाद मुखवुळ्ळ श्रीरामनिन्द दूरविरुव ननगॆ सुखवू इल्ल, निद्दॆयू इल्ल.॥10॥

पदच्छेदः

10. ayam = this; na asti = is not; svapno.api = a dream too; me = to me; yataH = since; piiDitaayaaH = tormented; shokena = by sorrow; duHkhena cha = and grief; naasti hi nidraa = there is indeed no sleep; me = to me; asmi = who is; hiinaa = bereft; tena = of Rama; indu puurNa pratimaana nena = whose countenance resembles a full moon; naasti hi = there is indeed no; sukham = happiness.

अनुवादः

“This is not a dream. To me, tormented by sorrow and grief, there is indeed no sleep. To me, separated from Rama whose countenance resembles a full moon, there is no happiness indeed!”

स्रोतः: valmikiramayan.net

रामेति रामेति सदैव बुद्ध्या
विचिन्त्य वाचा ब्रुवती तमेव ।
तस्यानुरूपं च कथां तदर्था-
मेवं प्रपश्यामि तथा शृणोमि ॥ ११ ॥

रामेति रामेति सदैव बुद्ध्या
विचिन्त्य वाचा ब्रुवती तमेव ।
तस्यानुरूपां च कथां तमर्थम्
एवं प्रपश्यामि तथा शृणोमि ॥

रामेति रामेति सदैव बुद्ध्या विचिन्त्या वाचा ब्रुवती तमेव । तस्यानुरूपं च कथां तदर्था मेवं प्रपश्यामि तथा शृणोमि ॥ ५-३२-११

‘मैं बुद्धिसे सर्वदा ‘राम! राम!’ ऐसा चिन्तन करके वाणीद्वारा भी राम-नामका ही उच्चारण करती रहती हूँ; अतः उस विचारके अनुरूप वैसे ही अर्थवाली यह कथा देख और सुन रही हूँ ॥ ११ ॥

नानु निरन्तरवू मनस्सिनल्ले श्रीरामनन्ने स्मरिसुत्ता रामा! रामा! ऎन्दु हेळुत्तिद्देनॆ. आ कारणदिन्द अदक्कनुरूपवागि ननगॆ अवन कथॆये केळि बरुत्तिदॆ. अवन रूपवन्ने नोडुत्तिद्देनॆ.॥11॥

पदच्छेदः

11. vichintya = (since) I am thinking; buddhyaa = with intellect; tameva = (about) that Rama only; bruvatii = and saying; vaachaa = in my voice; raameti raameti = thus ‘Rama! Rama!’; sadaiva = always; anuruupam = conformably; prapashyaami = I am seeing; tathaa = and; shR^iNomi = hearing; kathaam = story; evam = in this way; tadarthaam = with the same object.

अनुवादः

“Since I am pondering with my mind about that Rama only, and always saying ‘Rama! Rama!’ thus, confomably I am seeing and hearing a story thus corresponding to he same thought.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अहं हि तस्याद्य मनोभवेन
सम्पीडिता तद‍्गतसर्वभावा ।
विचिन्तयन्ती सततं तमेव
तथैव पश्यामि तथा शृणोमि ॥ १२ ॥

अहं हि तस्याद्य मनोभवेन
सम्पीडिता तद्गतसर्वभावा ।
विचिन्तयन्ती सततं तमेव
तमेव पश्यामि तथा शृणोमि ॥

अहम् हि तस्य अद्य मनो भवेन सम्पीडिता तत् गत सर्व भावा । विचिन्तयन्ती सततम् तम् एव तथैव पश्यामि तथा शृणोमि ॥ ५-३२-१२

‘मेरा हृदय सर्वदा श्रीरघुनाथमें ही लगा हुआ है; अतः श्रीराम-दर्शनकी लालसासे अत्यन्त पीड़ित हो सदा उन्हींका चिन्तन करती हुई उन्हींको देखती और उन्हींकी कथा सुनती हूँ ॥ १२ ॥

नानु ईग श्रीराम विरहदिन्द बाधॆपडुत्तिद्देनॆ. नन्न मनस्सिनल्लि पूर्णवागि रामने तुम्बिरुवनु. अनवरतवू अवन कुरिते आलोचिसुत्तिद्देनॆ. अदरिन्दागि ‘‘भ्रमर कीटन्याय’’दन्तॆ नानु अवन रूपवन्ने नोडुत्तिद्देनॆ. अवन कथॆयन्ने केळुत्तिद्देनॆ.॥12॥

पदच्छेदः

12. sampiiDitaa = tormented; adya = today; manobhavena = by Manmatha; the god of love; tasya = about that Rama; tadgata sarva bhaavaa = having all my feelings directed towards him; vichintayantii = and thinking; satatam = always; tameva = about him; tathaiva = in the like manner; aham pashyaami = I am seeing; tathaiva = and in the like manner; shR^iNomi = I am hearing (the same matters).

अनुवादः

“Tormented as I am today by manmatha god of love longing for Rama, my whole feelings directed towards him and constantly thinking of him alone, in the like manner I am seeing him and in the like manner i am hearing of him alone.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

मनोरथः स्यादिति चिन्तयामि
तथापि बुद्ध्यापि वितर्कयामि ।
किं कारणं तस्य हि नास्ति रूपं
सुव्यक्तरूपश्च वदत्ययं माम् ॥ १३ ॥

मनोरथः स्यादिति चिन्तयामि
तथापि बुद्ध्या च वितर्कयामि ।
किं कारणं तस्य हि नास्ति रूपं
सुव्यक्तरूपश्च वदत्ययं माम् ॥

मनो रथः स्यात् इति चिन्तयामि । तथा अपि बुद्ध्या च वितर्कयामि । किम् कारणम् तस्य हि न अस्ति रूपम् । सुव्यक्त रूपः च वदति अयम् माम् ॥ ५-३२-१३

‘सोचती हूँ कि सम्भव है यह मेरे मनकी ही कोई भावना हो तथापि बुद्धिसे भी तर्क-वितर्क करती हूँ कि यह जो कुछ दिखायी देता है, इसका क्या कारण है? मनोरथ या मनकी भावनाका कोई स्थूल रूप नहीं होता; परंतु इस वानरका रूप तो स्पष्ट दिखायी दे रहा है और यह मुझसे बातचीत भी करता है ॥ १३ ॥

बहुशः इदु नन्न मनोरथवे आगिरबहुदु. चॆन्नागि तर्किसि नोडिदरॆ इदु मनोरथवु आगलारदु. एकॆन्दरॆ मनोरथगळिगॆ रूपवे इरुवुदिल्लवल्ल! ई वानरनु स्पष्टवाद रूपदिन्द ननगॆ प्रत्यक्षवागि कण्डुबरुत्तिद्दानॆ. अवने माताडिरबहुदु.॥13॥

पदच्छेदः

13. chintayaami = I am imagining; iti = that; manorathaH = my wish; syaat = will be fulfilled; tathaa = likewise; vitarkayaami = I am reasoning (it); buddhyaapi cha = by my intellect also; naasti hi = there is indeed no; ruupam = form; tasya = for that wish; ayam = He; suvyakta ruupaH = with a well-manifested form; vadati = is speaking; maam = about me; kim = what; kaaraNaam = is the reason?

अनुवादः

“I am imagining that my wish will be fulfilled. Likewise, I am reasoning my wish by my intellect also. There is no concrete form indeed for my wish. He, with a well manifested form is speaking to me. for what reason?”

स्रोतः: valmikiramayan.net

नमोऽस्तु वाचस्पतये सवज्रिणे
स्वयम्भुवे चैव हुताशनाय ।
अनेन चोक्तं यदिदं ममाग्रतो
वनौकसा तच्च तथास्तु नान्यथा ॥ १४ ॥

नमोऽस्तु वाचस्पतये सवज्रिणे
स्वयम्भुवे चैव हुताशनाय च ।
अनेन चोक्तं यदिदं ममाग्रतो
वनौकसा तच्च तथास्तु नान्यथा ॥

नमो अस्तु वाचः पतये सवज्रिणे स्वयम्भुवे चैव हुत अशनाय । अनेन च उक्तम् यत् इदम् मम अग्रतो वन ओकसा तच् च तथा अस्तु न अन्यथा ॥ ५-३२-१४

‘मैं वाणीके स्वामी बृहस्पतिको, वज्रधारी इन्द्रको, स्वयम्भू ब्रह्माजीको तथा वाणीके अधिष्ठातृ-देवता अग्निको भी नमस्कार करती हूँ । इस वनवासी वानरने मेरे सामने यह जो कुछ कहा है, वह सब सत्य हो, उसमें कुछ भी अन्यथा न हो’ ॥ १४ ॥

वज्रसहितनाद इन्द्रनिगॆ वन्दनॆ. बृहस्पतिगॆ नमस्कारगळु. ब्रह्मदेवरिगॆ वन्दनॆगळु. अग्निदेवरिगॆ प्रणामगळु. वनचरनाद ई कपीश्वरनु ईग हेळिद मातुगळु सत्यवागली. सुळ्ळागुवुदु बेड. (ई सन्देश वाहकनाद कपीश्वरनु श्रीरामन पक्षदवने आगिरबेकु. रावणन पक्षदवनल्ल.)॥14॥

पदच्छेदः

14. namaH = my salutation; vaachaspataye = to Brihaspati the lord of eloquence; savajriNe = together with Indra; wielding a thunderbolt; svayambhuve chaiva = to Brahma; the self-existent Lord; hutaashanaaya cha = and to the Lord of fire; eating the oblations; yat = whatever; idam = these words; uktam = are spoken; agrataH = before me; anena vanaukasaa = by this monkey; astu = let them be so; tat astu = let it be so; tathaa = in the like manner; na anyathaa = let it not be otherwise!.

अनुवादः

“My salutation to Brihaspati the Lord of eloquence, together with Indra the wielder of a thunderbolt, to Brahma the self-existent Lord and to the Lord of Fire eating the oblations! Let whatever words spoken by this monkey be true! Let them not be untrue!”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः ॥ ३२ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके सुन्दरकाण्डमें बत्तीसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ३२ ॥

महर्षिवाल्मीकि विरचित आदिकाव्यवाद श्रीमद्रामायणद सुन्दरकाण्डदल्लि मूवत्तॆरडनॆय सर्गवु मुगियितु.