०२४ सीता-राक्षसीसंवादः

Book V : Sundara Kanda - Book Of Beauty

Seetha cites the examples of Sachi, Arundhati, Rohini et.al., on their devotion towards their husbands. Ogre women threaten to kill Seetha and eat her.

स्रोतः: valmikiramayan.net

24. सीताजीका राक्षसियोंकी बात माननेसे इनकार कर देना तथा राक्षसियोंका उन्हें मारने-काटनेकी धमकी देना

ततः सीतां समस्तास्ता राक्षस्यो विकृताननाः ।
परुषं परुषानर्हामूचुस्तद्वाक्यमप्रियम् ॥ १ ॥

ततः सीतां समस्तास्ता राक्षस्यो विकृताननाः ।
परुषं परुषा नार्य ऊचुस्तां वाक्यमप्रियम् ॥

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो विकृताननाः । परुषं परुषा नार्य ऊचुस्तां वाक्यमप्रियम् ॥ ५-२४-१

तदनन्तर विकराल मुखवाली उन समस्त राक्षसियोंने जो कटुवचन सुननेके योग्य नहीं थीं, उन सीतासे अप्रिय तथा कठोर वचन कहना आरम्भ किया— ॥ १ ॥

विकृताननॆयराद आ राक्षस स्त्रीयरु सीतादेविय हत्तिर सरिदु कठोरवाद मातुगळु तट्टदे इरुव आ सुकुमारियन्नु गदरिसि अप्रियवाद मातुगळन्नु पुनः हेळतॊडगिदरु.॥1॥

पदच्छेदः

1. tataH = Thereafter; raakshasyaH naaryaH = ogre women; parushhaaH = with a cruel nature; vikR^itaananaH = with crooked faces; upaagamya = neared; taam siitaam = that Seetha; uuchuH = (and) spoke; apriyam = unpleasant; vaakyam = words; parushham = harshly.

अनुवादः

Thereafter ogre women with a cruel nature, with crooked faces neared that Seetha and spoke unpleasant words harshly.

स्रोतः: valmikiramayan.net

किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोरमे ।
महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे ॥ २ ॥

किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोहरे ।
महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे ॥

‘सीते! रावणका अन्तःपुर समस्त प्राणियोंके लिये मनोरम है । वहाँ बहुमूल्य शय्याएँ बिछी रहती हैं । उस अन्तःपुरमें तुम्हारा निवास हो, इसके लिये तुम क्यों नहीं अनुमति देतीं? ॥ २ ॥

ऎलै सीतॆ! रावणन अन्तःपुरवु ऎल्लरिगू आह्लादकरवागिद्दु मनोहरवागिदॆ. अत्युत्तमवाद हंस तूलिकातल्पयुक्तवाद अदरल्लि वासिसलु नीनेकॆ ऒप्पिकॊळ्ळुवुदिल्ल?.॥2॥

पदच्छेदः

2. siite = O Seetha; kim = why; tvam = (are) you; naanuamanyase = not agreeing; vaasam = to stay; antaHpure = in the gynaeceum; sarvabhuuta manohare = pleasing to all beings; mahaarhashayanopete = together with the very best beds.

अनुवादः

“O Seetha! Why are you not agreeing to stay in the gynaeceum pleasing to all beings together with very best beds.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे ।
प्रत्याहर मनो रामान्नैवं जातु भविष्यति ॥ ३ ॥

मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे ।
प्रत्याहर मनो रामान्न त्वं जातु भविष्यसि ॥

‘तुम मानुषी हो, इसलिये मनुष्यकी भार्याका जो पद है, उसीको तुम अधिक महत्त्व देती हो; किंतु अब तुम रामकी ओरसे अपना मन हटा लो, अन्यथा कदापि जीवित नहीं रहोगी ॥ ३ ॥

मानव कान्तॆयाद नीनु सामान्य मनुष्यनॊब्बन हॆण्डतियागिरुवुदन्नु दॊड्डदॆन्दु तिळिदुकॊण्डिरुवॆ. इदु सरियल्ल. नीनु ऎन्दू, याव विधदिन्दलू पुनः रामनन्नु सेरलारॆ. आदुदरिन्द निन्न मनस्सु अवनिन्द हिन्दिरुगिसु.॥3॥

पदच्छेदः

3. maanyshhii = you who are a human; bahumanyase = are thinking highly; bhaaryaatvam = (about) the wifehood; maanushhasyaiva = of a human being; pratyahaara = withdraw; manaH = mind; raamaat = from Rama; tvam = (otherwise) you; na bhavishhyasi = will not exist; jaatu = at all;

अनुवादः

“You who are a human are thinking highly about the wifehood of a human being. Withdraw your mind from Rama. Otherwise you will not exist at all.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

त्रैलोक्यवसुभोक्तारं रावणं राक्षसेश्वरम् ।
भर्तारमुपसङ्गम्य विहरस्व यथासुखम् ॥ ४ ॥

‘तुम त्रिलोकीके ऐश्वर्यको भोगनेवाले राक्षसराज रावणको पतिरूपमें पाकर आनन्दपूर्वक विहार करो ॥ ४ ॥

मूरु लोकगळ ऐश्वर्यवन्नु उपभोगिसुत्तिरुव राक्षसेश्वरनाद रावणनन्नु पतियन्नागिसिकॊण्डु सुखवागि अवनॊडनॆ विहरिसु.॥4॥

पदच्छेदः

4. viharasva = sport; yathaasukham = according to (your) comfort; saMgamya = coming together; raakshaseshvaram = (with) the king of ogres; raavaNam = Ravana; trailokyavasubhoktaaram = enjoying luxuries of the three worlds; bhartaaram = (and taking him) as husband.

अनुवादः

“Sport according to your comfort coming together with the king of ogres Ravana enjoying luxuries of the three worlds and taking him as husband.

स्रोतः: valmikiramayan.net

मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने ।
राज्याद् भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवन्तमनिन्दिते ॥ ५ ॥

मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने ।
राज्याद्भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवं त्वमनिन्दिते ॥

मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने । राज्याद्भ्राष्टमसिद्धार्थं विक्लबं त्वमनिन्दिते ॥ ५-२४-५

‘अनिन्द्य सुन्दरि! तुम मानवी हो, इसीलिये मनुष्य-जातीय रामको ही चाहती हो; परंतु राम इस समय राज्यसे भ्रष्ट हैं । उनका कोई मनोरथ सफल नहीं होता है तथा वे सदा व्याकुल रहते हैं’ ॥ ५ ॥

ऎलै मङ्गळ स्वरूपळॆ! पूज्यळे! मनुष्यमात्रळागिरुव निनगॆ इन्तह सुवर्णावकाश दॊरॆताग, हुलु मनुजनाद राज्यभ्रष्टनाद, अप्रयोजकनाद, शक्तिहीननाद आ रामनन्ने पुनः सेरलु बयसुत्तिरुवॆ. निश्चयवागियू नीनु मूढळे सरि.’’॥5॥

पदच्छेदः

5. shobhane = O beautiful one!; anindite = O irreproachable one!; maanushhii tu = but being a human; tvam = you; iccchhasi = are desiring; tam raamam = that Rama; maanushham = who is a human; bhrashhTam = banished; raajyaat = from kingdom; asiddhaartham = unsuccessful; viklabam = (and) gloomy.

अनुवादः

“O beautiful one! O irrreproachable one! But being a human you are desiring that Rama who is a human, banished from kingdom, unsuccessful and gloomy.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६ ॥

राक्षसियोंकी ये बातें सुनकर कमलनयनी सीताने आँसूभरे नेत्रोंसे उनकी ओर देखकर इस प्रकार कहा— ॥ ६ ॥

कमललोचनॆयाद सीतादेवियु राक्षसियर कर्ण कर्कशवाद मातुगळन्नु केळि कण्णिरन्नु तुम्बिकॊण्डु हीगॆन्दळु.॥6॥

पदच्छेदः

6. siitaa = Seetha; padma nibhekshaNaa = with eyes like lotuses; shrutvaa = hearing; vachaH = words; raakshasiinaam = of ogre women; abraviit = spoke; idam vachanam = these words; netraabhyaam = with eyes; ashrupuurNaabhyaam = filled with tears.

अनुवादः

Seetha with eyes like lotuses hearing the words of ogre women spoke these words with eyes filled with tears.

स्रोतः: valmikiramayan.net

यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरत सङ्गताः ।
नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतितिष्ठति ॥ ७ ॥

यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरथ सङ्गताः ।
नै तन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतिभाति वः ॥

‘तुम सब मिलकर मुझसे जो यह लोकविरुद्ध प्रस्ताव कर रही हो, तुम्हारा यह पापपूर्ण वचन मेरे हृदयमें एक क्षणके लिये भी नहीं ठहर पाता है ॥ ७ ॥

‘‘राक्षसियरे! नीवॆल्लरू सेरि हेळुत्तिरुव मातुगळु लोकमर्यादॆगॆ विरुद्धवू, पापयुक्तवू आगिदॆ. इवु नन्न मनस्सिल्लि क्षणकालवू उळियुवुदिल्ल. नीवु हेळुव याव मातू नन्न मनस्सिगॆ हिडिसुवुदिल्ल.॥7॥

पदच्छेदः

7. saMgataa = (all of you) coming together; yat vaakyam = whatever words; lokavidviSTam = which are hated in the world; udaaharatha = you spoke; me = in my matter; etat = this; na pratibhaati = does it not seem; kilbishham = sinful; vaH = in your; manasi = mind;

अनुवादः

“All of you coming together whatever words which are hated in the world you spoke in my matter, this does it not seem sinful in your mind?”

स्रोतः: valmikiramayan.net

न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ ८ ॥

‘एक मानवकन्या किसी राक्षसकी भार्या नहीं हो सकती । तुम सब लोग भले ही मुझे खा जाओ; किंतु मैं तुम्हारी बात नहीं मान सकती ॥ ८ ॥

मानव कान्तॆयाद नानु राक्षसन पत्नियागलारॆ. नीवॆल्लरू सेरि नन्नन्नु इष्ट बन्दन्तॆ तिन्दुहाकिरि. नानु निम्म मातिनन्तॆ नडॆयलारॆनु.॥8॥

पदच्छेदः

8. maanushhii = Human woman; na arhati = is not suited; bhavitum = to become; bhaaryaa = wife; raakshasasya = of an ogre; sarvaaH = all of you; * kaamam* = freely; khaadata = eat; maam = me; na karishhyaami = I will not honour; vaH vachanaH = your words.

अनुवादः

“Human woman is not waited to become wife of an ogre. All of you freely eat me. I will not honour your words.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः ।
तं नित्यमनुरक्तास्मि यथा सूर्यं सुवर्चला ॥ ९ ॥

‘मेरे पति दीन हों अथवा राज्यहीन—वे ही मेरे स्वामी हैं, वे ही मेरे गुरु हैं, मैं सदा उन्हींमें अनुरक्त हूँ और रहूँगी । जैसे सुवर्चला सूर्यमें अनुरक्त रहती हैं ॥ ९ ॥

नन्न पतियु दीननागिरली, राज्यहीननागिरली, अवने ननगॆ गुरुवु. सुवर्चला देवियु सूर्यनल्लिरुवन्तॆ नानु सदा काल पतियल्ले अनुरक्तळागिरुववळु.॥9॥

यथा शची महाभागा शक्रं समुपतिष्ठति ।
अरुन्धती वसिष्ठं च रोहिणी शशिनं यथा ॥ १० ॥
लोपामुद्रा यथागस्त्यं सुकन्या च्यवनं यथा ।
सावित्री सत्यवन्तं च कपिलं श्रीमती यथा ॥ ११ ॥
सौदासं मदयन्तीव केशिनी सगरं यथा ।
नैषधं दमयन्तीव भैमी पतिमनुव्रता ॥ १२ ॥
तथाहमिक्ष्वाकुवरं रामं पतिमनुव्रता ।

‘जैसे महाभागा शची इन्द्रकी सेवामें उपस्थित होती हैं, जैसे देवी अरुन्धती महर्षि वसिष्ठमें, रोहिणी चन्द्रमामें, लोपामुद्रा अगस्त्यमें, सुकन्या च्यवनमें, सावित्री सत्यवान् में, श्रीमती कपिलमें, मदयन्ती सौदासमें, केशिनी सगरमें तथा भीमकुमारी दमयन्ती अपने पति निषधनरेश नलमें अनुराग रखती हैं, उसी प्रकार मैं भी अपने पतिदेव इक्ष्वाकुवंश-शिरोमणि भगवान् श्रीराममें अनुरक्त हूँ’ ॥ १०—१२ १/२ ॥

शचिदेवियु इन्द्रनन्नु अनुसरिसुवन्तॆ, महासाध्वि अरुन्धतियु वसिष्ठरन्नू, रोहिणियु चन्द्रनन्नू, लोपामुद्रॆयु अगस्त्यरन्नू, सुकन्यॆयु च्यवननन्नू, सावित्रियु सत्यवन्तनन्नू, श्रीमतियु कपिल महर्षियन्नू, मदयन्तियु सौदासनन्नू. केशिनियु सगरनन्नू, भीमराजन मगळाद पतिव्रतॆयाद दमयन्तियु नळनन्नू, अनुसरिसुवन्तॆ नानु नन्न पतियाद इक्ष्वाकु कुलतिलकनाद श्रीरामनन्ने अनुसरिसिकॊण्डिरुत्तेनॆ.’’॥9-12॥

पदच्छेदः

9. diinaH vaa = (although) wretched; raajya hiinaH vaa = or without kingdom; yaH = whoever; me bhartaa = is my husband; saH = He (alone); me = is my; guruH = master; suvarchalaa yathaa = like Suvarchala; suuryam = with the Sun God; anuraktaa asmi tam = I am fond of Him; nityam = always;

अनुवादः

“Although wretched or without kingdom, whoever is my husband, He alone is my master. Like Suvarchala with the Sun God, I am fond of Him always.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

10; 11; 12. yathaa = like; mahaabhaagaa = the highly fortunate; shachii = Sachi; samupatishhThati = (who) waits; shukram = upon Indra; arundhatii vasishhTham cha = like Arundhati on Vasishta; yathaa = like; rohiNi sashinam = Rohini on the Moon God; yathaa = like; lopamudraa agastyam = Lopamudra on Agastya; sukanyaa chyavanam yathaa = like Sukanya on Chyavana; saavitrii satyavantam = (like) Savitri on Satyavanta; shriimatii kapilam yathaa = like Srimati on Kapila; saudaasam madayantiiva = like Madayanti on Saudasa; keshinii sagaram yathaa = like Kesini on Sagara; damayantiiva = like Damayanti; bhaimii = daughter of Bhima; anuvrataa = devoted; patim naishhadham = to husband Nala; tathaa = in the same way; aham anuvrataa = I am devoted; patim raamam = to my husband Rama; ikshvaakuvaram = best in Ikshvaku dynasty.

अनुवादः

“Like the highly fortunate Sachi who waits upon Indra, like Arundhati on Vasishta, like Rohini on the Moon God, like Lopamudra on Agastya, like Sukanya on Chyavana, like Savitri on Satyavanta, like Srimati on Kapila, like Madayanti on Saudasa, like Kesini on Sagara, like Damayanti the daughter of Bhima, devoted to husband Nala, in the same way I am devoted to my husband Rama, the best in Ikshvaku dynasty.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः ।
भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः ॥ १३ ॥

सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।

सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्चिताः ॥ ५-२४-१३ भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः ।

सीताकी बात सुनकर राक्षसियोंके क्रोधकी सीमा न रही । वे रावणकी आज्ञाके अनुसार कठोर वचनोंद्वारा उन्हें धमकाने लगीं ॥ १३ ॥

सीतादेवियु हेळिद मातन्नु केळि, रावणनिन्द प्रेरितराद राक्षस स्त्रीयरु कोपोद्रिक्तरागि कठोरवाद मातुगळिन्द अवळन्नु भयपडिसुत्तले इद्दरु.॥13॥

पदच्छेदः

13. raakshasyaH = ogre women; raavaNa choditaaH = incited by Ravana; shrutvaa = listening; vachanam = to the words; siitaayaaH = of Seetha; krodhamuurchitaaH = swooned with anger; bhartsayanti = frightened (Her); parushhaiH vaakyaiH = with harsh words.

अनुवादः

Ogre women incited by Ravana listening to the words of Seetha, swooned with anger and frightened Her with harsh words.

स्रोतः: valmikiramayan.net

अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमान् शिंशपाद्रुमे ।
सीतां सन्तर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत् कपिः ॥ १४ ॥

अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमान् शिंशुपाद्रुमे ॥ ५-२४-१४ सीतां संतर्जयन्तीस्ता राक्ससीरशृणोत् कपिः ।

अशोकवृक्षमें चुपचाप छिपे बैठे हुए वानर हनुमान् जी सीताको फटकारती हुई राक्षसियोंकी बातें सुनते रहे ॥ १४ ॥

शिंशुपावृक्षदल्लि मौनवागि हुदुगिकॊण्डिद्द हनुमन्तनु सीतादेवियन्नु भयपडिसुत्तिद्द राक्षसियर मातुगळन्नु शान्तवागि केळुत्तिद्दनु.॥14॥

पदच्छेदः

14. saH hanumaan = that Hanuma; kapiH = a monkey; nirvaakyaH = not talking; avaliinaH = (and) hiding; shiMshupaa drume = in the Simsupa tree; ashR^iNot = listened; taaH raakshasiiH = to those ogre women; saMtarjayantiiH = frightening; siitaam = Seetha.

अनुवादः

That monkey Hanuma not talking and hiding in the Simsupa tree listened to those ogre women frightening Seetha.

स्रोतः: valmikiramayan.net

तामभिक्रम्य संरब्धा वेपमानां समन्ततः ।
भृशं संलिलिहुर्दीप्तान् प्रलम्बान् दशनच्छदान् ॥ १५ ॥

तामभिक्रम्य सङ्क्रुद्धा वेपमानां समन्ततः ।

तामभिक्रम्य संक्रुद्दा वेपमानां समन्ततः ॥ ५-२४-१५ भृशं संलिलिहुर्दीप्तान् प्रलब्मन् दशनच्छदान् ।

वे सब राक्षसियाँ कुपित हो वहाँ काँपती हुई सीतापर चारों ओरसे टूट पड़ीं और अपने लम्बे एवं चमकीले ओठोंको बारम्बार चाटने लगीं ॥ १५ ॥

कोपगॊण्डिद्द आ राक्षसियरु भयदिन्द नडुगुत्तिद्द सीतादेवियन्नु सुत्तुवरिदु कुळितु प्रदीप्तवागियू, जोलाडुत्तलू इद्द तुटिगळन्नु आगाग नॆक्किकॊळ्ळुत्ता अवळन्नु तिन्दुबिडुवन्तॆ प्रवर्तिसुत्तिद्दरु.॥15॥

पदच्छेदः

15. abhikramya = nearing; taam = that Seetha; vepamaanaam = shaking (with fear); samantataH = in all directions; saMkR^iddhaH = (those ogres) being angry; saMlilihuH = licked; bhR^isham = a lot; diiptaan = shining; pralambaan dashanachchhadaan = hanging lips.

अनुवादः

Nearing that Seetha shaking with fear in all directions, those ogres being angry licked a lot shining and hanging lips.

स्रोतः: valmikiramayan.net

ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान् ।
नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम् ॥ १६ ॥

उनका क्रोध बहुत बढ़ा हुआ था । वे सब-की-सब तुरंत हाथोंमें फरसे लेकर बोल उठीं—‘यह राक्षसराज रावणको पतिरूपमें पानेयोग्य है ही नहीं’ ॥ १६ ॥

सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वराङ्गना ।
सा बाष्पमपमार्जन्ती शिंशपां तामुपागमत् ॥ १७ ॥

सम्भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरानना ।

सा भर्तस्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरानना ॥ ५-२४-१७ सबाष्पमपसर्पन्ती शिंशुपां तामुपागमत् ।

उस भयानक राक्षसियोंके बारम्बार डाँटने और धमकानेपर सर्वांगसुन्दरी कल्याणी सीता अपने आँसू पोंछती हुई उसी अशोकवृक्षके नीचे चली आयीं (जिसके ऊपर हनुमान् जी छिपे बैठे थे) ॥ १७ ॥

परम क्रुद्धॆयरागिद्द आ राक्षसियरु गण्डुकॊडलिगळन्नु मेलॆत्तिकॊण्डु, राक्षसाधिपनाद रावणनन्नु पतियागि वरिसलु इवळु खण्डितवागि योग्यळल्ल. आदुदरिन्द इवळन्नु संहरिसुवुदे युक्तवागिदॆ ऎन्दु गट्टियागि कूगिकॊळ्ळुत्तिद्दरु.॥16-17॥

पदच्छेदः

16. paramkruddhaaH = being angry a lot; pragR^ihya = grasping; aashu = quickly; parashvadhaan = axes; uuchushcha = and spoke; iyam = this woman; naarhati = is not suited; raakshasaadhipam = (to have) the king of ogres; raavaNAm = Ravana; bhartaaram = as husband.

अनुवादः

Being angry a lot and grasping axes quickly spoke as follows: “This woman is not suited to have the king of ogres Ravana as husband.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

17.bhatsyamaanaa = being frightened; raakshasiibhiH = by ogre women; bhiimaabhiH = who were horrible; saa varaananaa = that Seetha with best face; sabaashhpam = with tears in eyes; apasarpantii = moving from there; uppagamat = reached; taam shiMshupaam = that Simsupa tree.

अनुवादः

Being frightened by ogre women who were horrible that Seetha with best face with tears in eyes and moving from there reached that Simsupa tree.

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततस्तां शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता ।
अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता ॥ १८ ॥

ततस्ता शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता ।

ततस्तां शिंशुपां सीता राक्षसीभिः समावृता ॥ ५-२४-१८ अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता ।

विशाललोचना वैदेही शोक-सागरमें डूबी हुई थीं । इसलिये वहाँ चुपचाप बैठ गयीं । किंतु उन राक्षसियोंने वहाँ भी आकर उन्हें चारों ओरसे घेर लिया ॥ १८ ॥

भयङ्करराद राक्षसियरु हीगॆ भयपडिसुत्तिरुवाग वराङ्गनॆयाद सीतादेवियु कण्णीरन्नु ऒरॆसिकॊळ्ळुत्ता हनुमन्तनु अवितुकॊण्डिद्द शिंशुपा वृक्षद बळिगॆ होदळु.॥18॥

पदच्छेदः

18. tataH = Thereafter; vishaalaakshii = the wide eyed; siitaa = Seetha; abhigamya = nearing; taam siMsupaam = that Simsupa tree; samaavR^itaa = being surrounded; raakshasiibhiH = by ogre women; tasthau = was situated (there); shokapariplutaa = with gloom.

अनुवादः

Thereafter the wide eyed Seetha nearing that Simsupa tree being surrounded by ogre women was situated there with gloom.

स्रोतः: valmikiramayan.net

तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरवासिनीम् ।
भर्त्सयाञ्चक्रिरे भीमा राक्षस्यस्ताः समन्ततः ॥ १९ ॥

तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरधारिणीम् । भर्त्सयाञ्चक्रिरे सीतां राक्षस्यस्तां समन्ततः ।

तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरधारिणीम् ॥ ५-२४-१९ भर्त्सयांचक्रिरे सीतां राक्षस्यस्ताम् समन्ततः ।

वे बहुत ही दुर्बल हो गयी थीं । उनके मुखपर दीनता छा रही थी और उन्होंने मलिन वस्त्र पहन रखा था । उस अवस्थामें उन जनकनन्दिनीको चारों ओर खड़ी हुई भयानक राक्षसियोंने फिर धमकाना आरम्भ किया ॥

ततस्तु विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना ।
अब्रवीत् कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी ॥ २० ॥

ततस्तुं विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना ।

ततस्तां विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना ॥ ५-२४-२० अब्रवीत्कुपिताकारा कराळा निर्णतोदरी ।

तदनन्तर विनता नामकी राक्षसी आगे बढ़ी । वह देखनेमें बड़ी भयंकर थी । उसकी देह क्रोधकी सजीव प्रतिमा जान पड़ती थी । उस विकराल राक्षसीके पेट भीतरकी ओर धँसे हुए थे । वह बोली— ॥ २० ॥

हीगॆ शिंशुपावृक्षद बळिगॆ होद सीतादेवियन्नु आ राक्षस स्त्रीयरु सुत्तुवरिदरु. आग विशालाक्षियाद अवळु शोक मग्नळादळु. सीतॆयु रामवियोग व्यसनदिन्द अत्यन्त कृशकायळागिद्दळु. दीनवदनॆयागिद्दळु. मलिनवाद वस्त्रवन्नुट्टिद्दळु. सुत्तलू कुळित्तिद्द भयङ्कराकारद रक्कसियरु अवळन्नु भयपडिसुत्तले इद्दरु.॥19-20॥

पदच्छेदः

19. taaH = those; raakshasyaH = ogres; bhartsayaaMchakrire = frightened; samantataH = from all directions; taam siitaam = that Seetha; kR^ishaam = (who was) emaciated; diinavadanaam = with a pitiful face; malinaambaradhaariNiim = wearing dirty garments;

अनुवादः

Those ogres frightened from all directions that Seetha who was emaciated with a pitiful face and wearing dirty garments.

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

20. tataH = Thereafter; raakshasii = an ogre woman; vinataa naama = named Vinata; bhiimadarshnaa = with a horrible appearance; kupitaakaaraa = with an angry form; karaaLaa = crooked; nirNatodarii = having a prominent belly; taam abraviit = spoke to Her.

अनुवादः

Thereafter an ogre woman named Vinata with a horrible appearance with an angry form, crooked, having a prominent belly spoke to Her.

स्रोतः: valmikiramayan.net

सीते पर्याप्तमेतावद् भर्तुः स्नेहः प्रदर्शितः ।
सर्वत्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते ॥ २१ ॥

सीते पर्याप्तमेतावद्भर्तुः स्नेहो निदर्शितः ।

सीते पर्याप्तमेतावद्भर्तुः स्नेहो निदर्शितः ॥ ५-२४-२१ सर्वात्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते ।

‘सीते! तूने अपने पतिके प्रति जितना स्नेह दिखाया है, इतना ही बहुत है । भद्रे! अति करना तो सब जगह दुःखका ही कारण होता है ॥ २१ ॥

अत्यन्त भयङ्कररागि काणुत्तिद्दु, कोपगॊण्डिद्द, उब्बुहल्लुगळिद्द, हळ्ळदन्तॆ हॊट्टॆयिद्द, ‘विनता’ ऎम्ब रक्कसियु पुनः सीतॆगॆ हेळतॊडगिदळु.॥21॥

पदच्छेदः

21. siite = O Seetha!; snehaH = love; bhartuH = of husband; nidarshitaH = has been shown (by you); etaavat = this much; paryaaptam = is enough; bhadre = O auspicious one!; sarvatra = at all times; atikR^itam = doing (something) excessively; upakalpate = serves as; vyasanaaya = vice ;

अनुवादः

“O Seetha! You have showed love of husband. This much is enough. O auspicious one! At all times doing something excessively serves as vice.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः ।
ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि ॥ २२ ॥

‘मिथिलेशकुमारी! तुम्हारा भला हो । मैं तुमसे बहुत संतुष्ट हूँ; क्योंकि तुमने मानवोचित शिष्टाचारका अच्छी तरह पालन किया है । अब मैं भी तुम्हारे हितके लिये जो बात कहती हूँ, उसपर ध्यान दो—उसका शीघ्र पालन करो ॥ २२ ॥

‘‘ऎलै सीतॆ! निन्न गण्डन विषयदल्लि निनगिरुव प्रीतियन्नु इष्टरवरेगॆ प्रदर्शिसिद्दन्नु साकुमाडु. मङ्गळाङ्गिये! याव विषयदल्ले आगली, यावागलू अतियागि वर्तिसुवुदु व्यसनक्कॆ कारणवागिदॆ. ॥22॥

पदच्छेदः

22. maithili = O Seetha! paritushhTaa asmi = I am happy; maanushhaH vidhiH = human duty; kR^itaH = has been done; te = by you; bhadram = (let there be) fortune; te = to you; kuru = do (according to); mama = my; pathyam = wholesome; * vachaH api* = words also;bruvantyaaH = (which are) being told;

अनुवादः

“O Seetha! I am happy. Human duty has been done by you. Let there be fortune to you. Do also according to my wholesome words being told.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ।
विक्रान्तमापतन्तं च सुरेशमिव वासवम् ॥ २३ ॥

विक्रान्तं रूपवन्तं च सुरेशमिव वासवम् ।

‘समस्त राक्षसोंका भरण-पोषण करनेवाले महाराज रावणको तुम अपना पति स्वीकार कर लो । वे देवराज इन्द्रके समान बड़े पराक्रमी तथा रूपवान् हैं ॥ २३ ॥

ऎलै सीतॆ! ओर्व मानवस्त्रीय धर्मवन्नु नीनु चॆन्नागि आचरिसिद्दिये. इदरिन्द ननगॆ सन्तोषवागिदॆ. निनगॆ मङ्गळवागलि. आदरॆ निनगॆ हितवागुवुदन्नु नानु हेळुत्तेनॆ. अदरन्तॆ नडॆ.॥23॥

दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियवादिनम् ।
मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा रावणमाश्रय ॥ २४ ॥

दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियदर्शनम् ।

‘दीन-हीन मनुष्य रामका परित्याग करके सबसे प्रिय वचन बोलनेवाले, उदार और त्यागी रावणका आश्रय लो ॥ २४ ॥

दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता ।
अद्यप्रभृति लोकानां सर्वेषामीश्वरी भव ॥ २५ ॥

दिव्याङ्गरागा वैदेही दिव्याभरणभूषिता । अद्य प्रभृति सर्वेषां लोकानामीश्वरी भव ।

५-२४-२५ अद्यप्रभृति सर्वेषां लोकनामीश्वरी भव ।

‘विदेहराजकुमारी! तुम आजसे समस्त लोकोंकी स्वामिनी बन जाओ और दिव्य अंगराग तथा दिव्य आभूषण धारण करो ॥ २५ ॥

देवतॆगळ ऒडॆयनाद इन्द्रनन्तॆ पराक्रमियू, रूपवन्तनू, ऎल्ल राक्षसरिगॆ ऒडॆयनू आद रावणनन्नु पतियन्तॆ सेविसु. समर्थनू, त्यागशीलनू, प्रियदर्शियू आद रावणेश्वरनन्नु आश्रयिसु. कृपणनू, तुच्छमानवनू आद रामनन्नु त्यजिसिबिडु.॥24-25॥

पदच्छेदः

23; 24. bhaja = obtain; bhartaaram = as husband; raavaNam = Ravana; bhartaaram = (who is) the lord; sarva rakshasaam = to all ogres; vikraantam = bold; ruupavantam cha = and handsome; vaasavamiva = like Indra; sureshham = the lord of Devas; dakshiNam = able one; tyaagashiilaM cha = and liberal; priyadarshanam = with a pleasing appearance; sarvasya = to all;

अनुवादः

“Obtain as husband Ravana who is the lord of al l ogres, bold and handsome, like Indra the lord of Devas, able one and liberal with a pleasing appearance to all.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

25. tyaktvaa = leaving; raamam = Rama; maanushham = a human; kR^ipaNam = miserable; aashraya = seek refuge; raavaNam = (in) Ravana; vaidehi = O Seetha!; divyaN^garaagaa = with best unguents to the body; divyaabharaNa bhuushhitaa = decorated with best ornaments; bhava = become; iishvarii = mistress; sarveshhaam lokaanaam = of all the worlds; adyaprabhR^iti = from today.

अनुवादः

“Leaving Rama who is a human and miserable, seek refuge in Ravana. O Seetha! With best unguents to the body and decorated with best ornaments, become mistress of all the worlds from today.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अग्नेः स्वाहा यथा देवी शची वेन्द्रस्य शोभने ।
किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा ॥ २६ ॥

अग्नेः स्वाहा यथा देवी शिची वेन्द्रस्य शोभने ॥ ५-२४-२६ किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायिषा ।

‘शोभने! जैसे अग्निकी प्रिय पत्नी स्वाहा और इन्द्रकी प्राणवल्लभा शची हैं, उसी प्रकार तुम रावणकी प्रेयसी बन जाओ । विदेहकुमारी! श्रीराम तो दीन हैं । उनकी आयु भी अब समाप्त हो चली है । उनसे तुम्हें क्या मिलेगा! ॥ २६ ॥

ऎलै वैदेहिये! इन्दिनिन्द लोकेश्वरनाद रावणनन्नु वरिसि, दिव्यवाद अङ्गरागगळन्नु पूसिकॊण्डु, दिव्याभरणगळिन्द अलङ्कृतळागि ऎल्ल लोकगळिगू ऒडतियागु.॥26॥

पदच्छेदः

26. shobhane = O auspicious one!; svahaa yathaa = like Svaha; devii = wife; agneH = of the Fire God; shachiiva = like Sachi; indrasya = (wife) of Indra (become mistress of all worlds; vaidehi = O Seetha!; kim = what (is the use); raameNa = with Rama; kR^paNena = who is miserable; gataayushhaa = and with gone vigour;

अनुवादः

“O auspicious one! Like Svaha the wife of the Fire God, like Sachi the wife of Indra become mistress of all worlds. O Seetha! What is the use with Rama who is miserable and with gone vigour.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि ।
अस्मिन् मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम् ॥ २७ ॥

एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यपि ॥ ५-२४-२७ अस्मिन्मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम् ।

‘यदि तुम मेरी कही हुई इस बातको नहीं मानोगी तो हम सब मिलकर तुम्हें इसी मुहूर्तमें अपना आहार बना लेंगी’ ॥ २७ ॥

ऎलै मङ्गळ स्वरूपळे! अग्निदेवनिगॆ स्वाहादेवियन्तॆ, इन्द्रनिगॆ शचीदेवियन्तॆ नीनु रावणेश्वरनिगॆ पत्नियागु. अल्पायुवू, दीननू आद आ रामनिन्द निनगॆ एनागबेकागिदॆ?॥27॥

पदच्छेदः

27. tvam na karishhyasi = if you do not do; me etat uktam vaakyam = my this spoken word; vayam sarvaaH = all of us; asmin = in this; muhuurte = moment; bhakshayishhyaamahe = will eat; tvaam = you.

अनुवादः

If you do not do my this spoken word, all of us in this moment will eat you.

स्रोतः: valmikiramayan.net

अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा ।
अब्रवीत् कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य तर्जती ॥ २८ ॥

अब्रवीत् कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य गर्जती ।

अन्या तु विकटा नाम लबमानपयोधरा ॥ ५-२४-२८ अब्रवीत्कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य गर्जती ।

तदनन्तर दूसरी राक्षसी सामने आयी । उसके लम्बे-लम्बे स्तन लटक रहे थे । उसका नाम विकटा था । वह कुपित हो मुक्का तानकर डाँटती हुई सीतासे बोली— ॥ २८ ॥

नानु हेळुव मातिनन्तॆ नीनु नडॆदुकॊळ्ळदिद्दरॆ, ई क्षणदल्ले निन्नन्नु नावॆल्लरू तिन्दुबिडुत्तेवॆ.’’ ॥28॥

पदच्छेदः

28. anyya tu = another (ogre); vikaTaa naama = named Vikata; lambamaanapayodharaa = with hanging breasts; udyamaya = rasing; mushhTim = fist; garjatii = roaring; * kupitaa* = with anger; abraviit = spoke; siitaam = to Seetha.

अनुवादः

Another ogre named Vikata with hanging breasts raising fist and roaring with anger spoke to Seetha.

स्रोतः: valmikiramayan.net

बहून्यप्रतिरूपाणि वचनानि सुदुर्मते ।
अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि ॥ २९ ॥

बहून्यप्रियरूपाणि वचनानि सुदुर्मते ।

बहून्य्प्रियरूपाणि वचनानि सुदुर्मते ॥ ५-२४-२९ अनुक्रोशान्मऋदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि ।

‘अत्यन्त खोटी बुद्धिवाली मिथिलेशकुमारी! अबतक हमलोगोंने अपने कोमल स्वभाववश तुमपर दया आ जानेके कारण तुम्हारी बहुत-सी अनुचित बातें सह ली हैं ॥ २९ ॥

जोतुबिद्द स्तनगळ्ळुळ्ळ विकटॆयॆम्ब मत्तॊब्ब रक्कसियु कुपितळागि मुष्टियन्नु मेलॆत्ति सीतादेवियन्नु भयपडिसुत्ता इन्तु नुडिदळु.॥29॥

पदच्छेदः

29. sudurmate maithilii = O Seetha with evil mind!; tava bahuuni vachanaani = your many words; apriyaruupaaNi = very unpleasant ones; sodhaani = have been tolerated; anukroshaat = due to pity; mR^idutvaachcha = and due to softness.

अनुवादः

“O Seetha with an evil mind! Your many words which are unpleasant have been tolerated due to pity and due to softness.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम् ।
आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम् ॥ ३० ॥
रावणान्तःपुरे घोरे प्रविष्टा चासि मैथिलि ।
रावणस्य गृहे रुद्धा अस्माभिस्त्वभिरक्षिता ॥ ३१ ॥

न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरःसरम् । रावणान्तःपुरं घोरं प्रविष्टा चासि मैथिलि । रावणस्य गृहे रुद्धामस्माभिस्तु सुरक्षिताम् ।

न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरुस्कृतम् ॥ ५-२४-३० अनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम् । रावणान्तःपुरं घोरं प्रविष्टा चासि मैथिलि ॥ ५-२४-३१

‘इतनेपर भी तुम हमारी बात नहीं मानती हो । हमने तुम्हारे हितके लिये ही समयोचित सलाह दी थी । देखो, तुम्हें समुद्रके इस पार ले आया गया है, जहाँ पहुँचना दूसरोंके लिये अत्यन्त कठिन है । यहाँ भी रावणके भयानक अन्तःपुरमें तुम लाकर रखी गयी हो । मिथिलेशकुमारी! याद रखो, रावणके घरमें कैद हो और हम-जैसी राक्षसियाँ तुम्हारी चौकसी कर रही हैं ॥ ३०-३१ ॥

ऎलै सीतॆ! कालानुगुणवागि निनगॆ अत्यन्त हितकरवाद नम्म मातिनन्तॆ नीनु नडॆदुकॊळ्ळुत्तिल्ल. इतररिन्द दाटलु अशक्यवाद समुद्रद दक्षिण तीरक्कॆ रावणनु निन्नन्नु करॆदु तन्दिरुवनु.॥31॥

बुद्धिहीनळाद ऎलै मैथिली! अप्रियवाद निन्न ऎल्ल मातुगळन्नु ताळ्मॆयिन्द नावु केळिदॆवु. आदरॆ निन्न कुरितु करुणॆयुण्टागुत्तिदॆ. अदरिन्द नानु हेळुव मातन्नु केळु.॥30॥

पदच्छेदः

30; 31. maithili = O Seetha!; na kurushhe cha = you are not doing; * naH* = our; vaakyam = word; kaalapuraskR^itam = (which is) respected by time; hitam = (and) wholesome; aaniitaa asi = you have been brought; samudrasya paaram = (to this) bank of the ocean; duraasadam = not obtainable; anyaiH = by others; pravishhTaa asi = you have entered; ghoram = terrible; raavaNaanantaHpuram = gynaeceum of Ravana.

अनुवादः

“O Seetha! You are not doing according to our word which is respected by time and wholesome. You have been brought to this bank of the ocean not obtainable by others. You have entered the terrible gynaeceum of Ravana.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात् पुरन्दरः ।
कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि ॥ ३२ ॥

‘मैथिलि! साक्षात् इन्द्र भी यहाँ तुम्हारी रक्षा करनेमें समर्थ नहीं हो सकते । अतः मेरा कहना मानो, मैं तुम्हारे हितकी बात बता रही हूँ ॥ ३२ ॥

अलमश्रुनिपातेन त्यज शोकमनर्थकम् ।
भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजन्ती नित्यदैन्यताम् ॥ ३३ ॥

अलमश्रुप्रपातेन त्यज शोकमनर्थकम् । भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजैतां नित्यदैन्यताम् ।

अलमश्रुप्रपातेन त्यज शोकमन्र्थकम् । भज प्रीतिं च हर्षं च त्यजैतां नित्यदैन्यताम् ।

‘आँसू बहानेसे कुछ होने-जानेवाला नहीं है । यह व्यर्थका शोक त्याग दो । सदा छायी रहनेवाली दीनताको दूर करके अपने हृदयमें प्रसन्नता और उल्लासको स्थान दो ॥ ३३ ॥

ओ मैथिली! नीनीग अतिघोरवागि काणुव रावणन अन्तःपुरदल्लि बन्धितळागिरुवॆ. निन्नन्नु नावॆल्लरू कावलु कायुत्तिद्देवॆ. साक्षात् आ देवेन्द्रनू कूड निन्नन्नु रक्षिसलु समर्थनल्ल. आदुदरिन्द हितकरवाद नन्न मातिनन्तॆ नडॆदुकॊ.॥32-33॥

पदच्छेदः

32. ruddhaam = withheld; raavaNasya gR^ihe = in the house of Ravana; surakshitaam = well protected; asmaabhiH = by us; purandaraH api = even Devendra; saakshaat = himself; na shaktaH = is not capable; paritraatum = to protect; tvaam = you.

अनुवादः

“Withheld in the house of Ravana well protected by us, even Devendra himself is not capable to protect you.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

33. maithili = O Seetha!; kurushhva = do; mama vachanam = (according to) my word; hitavaadinyaaH = (which is) beneficial; ashruprapaatena = discharge of tears;alam = is enough; tyaja = leave; anarthakam = worthless; shokam = gloom.

अनुवादः

“O Seetha! Do according to my word, which is beneficial. Discharge of tears is enough. Leave worthless gloom.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

सीते राक्षसराजेन परिक्रीड यथासुखम् ।
जानीमहे यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम् ॥ ३४ ॥

सीते राक्षसराजेन सह क्रीड यथासुखम् । जानासि हि यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम् ।

सीते राक्षसराजेन सह क्रीड यथासुखम् ।

‘सीते! राक्षसराज रावणके साथ सुखपूर्वक क्रीडाविहार करो । भीरु! हम सभी स्त्रियाँ जानती हैं कि नारियोंका यौवन टिकनेवाला नहीं होता ॥ ३४ ॥

यावन्न ते व्यतिक्रामेत् तावत् सुखमवाप्नुहि ।
उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च ॥ ३५ ॥
सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे ।
स्त्रीसहस्राणि ते देवि वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि ॥ ३६ ॥

स्त्री सहस्राणि ते सप्त वशे स्थाश्यन्ति सुन्दरि ।

स्त्रीसहस्राणि ते सप्त वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि ।

‘जबतक तुम्हारा यौवन नहीं ढल जाता, तबतक सुख भोग लो । मदमत्त बना देनेवाले नेत्रोंसे शोभा पानेवाली सुन्दरी! तुम राक्षसराज रावणके साथ लङ्काके रमणीय उद्यानों और पर्वतीय उपवनोंमें विहार करो । देवि! ऐसा करनेसे सहस्रों स्त्रियाँ सदा तुम्हारी आज्ञाके अधीन रहेंगी ॥ ३५-३६ ॥

ऎलै सीतादेवी! अळुवन्नु निल्लिसु. व्यर्थवाद शोकवन्नु परित्यजिसु. नित्यदैन्यवन्नु दूरमाडु. सुप्रीतळागु. उल्लासदिन्दिरु. भयस्वभावदवळाद ओ सीता! स्त्रीयर यौवनवू स्थिरवागि निल्ललारदु. अदर शोभॆयु क्रमवागि क्षिणिसुवुदु. अदु कळॆदुहोगुवुदरॊळगॆ नीनु विचारमाडि राक्षसराजनाद रावणनॊडनॆ हायागि रमिसि सुखवन्नु अनुभविसु.॥34-35॥

पदच्छेदः

34. siite = O Seetha!;bhaja = have; priitim cha = love; harshham cha = and happiness; tyaja = leave; etaam = this; nityadainyataam = daily gloom; kriiDa = sport; yathaa sukham = according to comfort; raakshasaraajena saha = with the king of ogres.

अनुवादः

“O Seetha! Have love and happiness. Leave this daily gloom. Sport according to comfort with the king of ogres.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

35. bhiiru = O timid one!; jaanaasi hi = you know; yathaa = how; yauvanam = youth; striiNaam = of women; adhruvam = is not lasting; yaavat = as long as; te = your (youth);na vyatikraamet = will not pass away; taavat = so long; * avaapnuhi* = get; sukham = comfort.

अनुवादः

“O timid one! You know how youth of women is not lasting. As long as your youth will not pass away, so long get comfort.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ।
उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि ॥ ३७ ॥
यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत् करिष्यसि ।

रावणं भज भर्तारं भ्र्तारं सर्वरक्षसाम् ।

‘महाराज रावण समस्त राक्षसोंका भरण-पोषण करनेवाले स्वामी हैं । तुम उन्हें अपना पति बना लो । मैथिलि! याद रखो, मैंने जो बात कही है, यदि उसका ठीक-ठीक पालन नहीं करोगी तो मैं अभी तुम्हारा कलेजा निकालकर खा जाऊँगी’ ॥ ३७ १/२ ॥

नीनु रावणनिगॆ व्यतिरेकवागि नडॆदुकॊळ्ळदॆ, अवनिगॆ अनुकूलळागि इद्दरॆ निनगॆ सुखगळु दक्कुवुवु. आदुदरिन्द ओ सुन्दरी! रावणेश्वरनॊडनॆ रम्यवाद उद्यानवनगळल्लियू, पर्वतद उपवनगळल्लियू, आमोददिन्द विहरिसु. आग एळु साविर नम्मन्तह परिचारिकॆयरु निन्न अधीनदल्लिरुत्तारॆ.॥36-37॥

पदच्छेदः

36. madirekshaNe = O one with intoxicating eyes!; tvam = you; raakshasa raajena = along with king of ogres; chara = roam; ramyaaNi udyaanaani = beautiful groves; parvatopavanaani = mountains and nearby forests.

अनुवादः

“O one with intoxicating eyes! You along with king of ogres roam beautiful groves, mountains and nearby forests.

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

37. sundari = O beautiful one!; sapta = seven; strii sahasraaNi = thousand women; sthaasyanti = will be; te vashe = in your control; bhaja = have; bhartaaram = as husband; raavaNam = Ravana; bhartaaram = lord; sarvarakshsaam = of all ogres;

अनुवादः

“O beautiful one! seven thousand women will be in your control. Have as husband Ravana the lord of all ogres.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रूरदर्शना ॥ ३८ ॥
भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत् ।

उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि ।
यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत् करिष्यसि ॥

अब चण्डोदरी नामवाली राक्षसीकी बारी आयी । उसकी दृष्टिसे ही क्रूरता टपकती थी । उसने विशाल त्रिशूल घुमाते हुए यह बात कही— ॥ ३८ १/२ ॥

सर्वराक्षसरिगॆ स्वामियाद रावणनिगॆ नीनु भार्यॆयागि अवनन्नु सेविसु. नानु ईग हेळिदन्तॆ नीनु नडॆदुकॊळ्ळदिद्दरॆ निन्न ऎदॆयन्नु सीळि निन्नन्नु तिन्दु हाकुत्तेवॆ.॥38॥

पदच्छेदः

38. maithili = O Seetha!; na karishhyasi yadi = if you do not do; me vyaahR^itam vaakyam = (according to) my spoken word; yathhvat = as is; bhakshayishhyaami = I will eat; te hR^idayam = your heart; utpaaTya vaa = (indeed by) plucking it out.

अनुवादः

“O Seetha! If you do not do according to my spoken word as is, I will eat your heart indeed by plucking it out.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इमां हरिणशावाक्षीं त्रासोत्कम्पपयोधराम् ॥ ३९ ॥
रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौर्हृदो मे महानयम् ।
यकृत्प्लीहं महत् क्रोडं हृदयं च सबन्धनम् ॥ ४० ॥
गात्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः ।

ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।
भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत् ॥ इमां हरिणलोलाक्षीं त्रासोत्कम्पिपयोधराम् ।
रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौहृदो मे महानभूत् ॥

‘महाराज रावण जब इसे हरकर ले आये थे, उस समय भयके मारे यह थर-थर काँप रही थी, जिससे इसके दोनों स्तन हिल रहे थे । उस दिन इस मृगशावकनयनी मानव-कन्याको देखकर मेरे हृदयमें यह बड़ी भारी इच्छा जाग्रत् हुई—इसके जिगर, तिल्ली, विशाल वक्षःस्थल, हृदय, उसके आधारस्थान, अन्यान्य अंग तथा सिरको मैं खा जाऊँ । इस समय भी मेरा ऐसा ही विचार है’ ॥ ३९-४० १/२ ॥

भयदिन्द कम्पिसुत्तिरुव वक्षस्थळवुळ्ळवळू, जिङ्कॆयन्तॆ हॆदरिद चञ्चल कण्णुगळुळ्ळवळू, रावणनिन्द अपहरिसि तन्दिरुव ई सीतॆयन्नु नोडि गर्भिणियरन्तॆ ननगॆ महत्तरवादॊन्दु बयकॆ उण्टागिदॆ. ॥40॥

पदच्छेदः

39. tataH = thereafter; raakshasii = an ogre woman; chaNDodarii naama = named Chandodari; krodhamuurchhitaa = swooning with anger; bhraamayantii = turning around; mahat = a big; shuulam = spike; abraviit = spoke; idam = this; vachanam = word.

अनुवादः

Thereafter an ogre woman named Chandodari swooning with anger, turning around a big spike spoke this word.

स्रोतः: valmikiramayan.net

अनन्तर अत्यन्त क्रूरियागि काणुत्तिद्द चण्डोदरि ऎम्ब राक्षसियु महाशूलवन्नु ऎत्तिकॊण्डु गर-गरनॆ तिरुगिसुत्ता इन्तु हेळिदळु.॥39॥

पदच्छेदः

40. dR^ishhTvaa = seeing; imaam = this woman; hariNalolaakshiim = with eyes like that of a deer; traasotkampipayodharaam = with moving breasts due to fear; hR^itaam = abducted; raavaNena = by Ravana; abhuut = (there) occurred; me = to me; mahaan = a great; dauhR^idaH = desire.

अनुवादः

“Seeing this woman with eyes like that of a deer, with moving breasts due to fear, abducted by Ravana, there occured to me a great desire.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ४१ ॥
कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयामः किमास्यते ।
निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह ॥ ४२ ॥
नात्र कश्चन सन्देहः खादतेति स वक्ष्यति ।

यकृत्प्लीह मथोत्पीडं हृदयं च सबन्धनम् ।
अन्त्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः ॥ ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
कण्ठमस्या नृ शंसायाः पीडयाम किमास्यते ॥

तदनन्तर प्रघसा नामक राक्षसी बोल उठी—‘फिर तो हमलोग इस क्रूर-हृदया सीताका गला घोंट दें; अब चुपचाप बैठे रहनेकी क्या आवश्यकता है? इसे मारकर महाराजको सूचना दे दी जाय कि वह मानवकन्या मर गयी । इसमें कोई संदेह नहीं कि इस समाचारको सुनकर महाराज यह आज्ञा दे देंगे कि तुम सब लोग उसे खा जाओ’ ॥ ४१-४२ १/२ ॥

इवळ हृदयद बलभागदल्लिरुव कालखण्ड (यकृत्तु) ऎम्ब मांसखण्डवन्नु, ऎडभागदल्लिरुव गुल्म (प्लीह) ऎम्ब मांसखण्डवन्नु, ऎदॆय मेलिरुव मांसवन्नु, करुळुगळन्नु, तलॆयन्नु तिन्दुहाकिबिडबेकॆम्ब बुद्धियु ननगॆ उण्टागिदॆ.॥41॥

पदच्छेदः

41. me matiH = it is my mind ;khadeyam iti = to eat; yakR^it = the liver; pliiham = the spleen; utpiiDam = flesh above heart; hR^idayaM cha = and heart; * sabandhanam* = together with muscle; antraaNyapi cha = and entrails; tathaa = and; shiirshham = the head.

अनुवादः

“It is my mind to eat the liver, the spleen, flesh above heart and heart together with muscle and entrails and the head.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ४३ ॥
विशस्येमां ततः सर्वान् समान् कुरुत पिण्डकान् ।
विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते ॥ ४४ ॥
पेयमानीयतां क्षिप्रं माल्यं च विविधं बहु ।

निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह ।
नात्र कश्चन सन्देहः खादतेति स वक्ष्यति ॥ ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
विशस्येमां ततः सर्वाः समान् कुरुत पिण्डकान् ॥

तत्पश्चात् राक्षसी अजामुखीने कहा—‘मुझे तो व्यर्थका वाद-विवाद अच्छा नहीं लगता । आओ, पहले इसे काटकर इसके बहुत-से टुकड़े कर डालें । वे सभी टुकड़े बराबर माप-तौलके होने चाहिये । फिर उन टुकड़ोंको हमलोग आपसमें बाँट लेंगी । साथ ही नाना प्रकारकी पेय-सामग्री तथा फूल-माला आदि भी शीघ्र ही प्रचुर मात्रामें मँगा ली जाय’ ॥ ४३-४४ १/२ ॥

बळिक प्रघसा ऎम्ब राक्षसियु हीगॆ हेळिदळु ‘‘व्यर्थवागि आलोचिसुत्ता सुम्मनॆ एकॆ कुळितिरुविरि? मूर्खळाद इवळ कत्तन्नु हिसुकि कॊन्दुबिडोण. मत्तॆ ई मानव कान्तॆयु सत्तुहोदळॆन्दु रावणन बळिगॆ होगि हेळिबिडोण. आग नम्म राजनु नमगॆ ‘अवळन्नु तिन्दुबिडि’ ऎन्दु आज्ञापिसुवनु. इदरल्लि सन्देहवे इल्ल.॥42-43॥

पदच्छेदः

42. raakshasii = ogre woman; praghasaa naama = named Pragasa; abraviit = spoke; vaakyam = (these) words; pIDayaama = squeeze; kaNTham = the neck; asyaaH = of this; nR^ishaMsaayaaH = cruel woman; kim = why; aasyate = do we delay?

अनुवादः

An ogre woman named Pragasa spoke these words : “Squeeze the neck of this cruel woman. Why do we delay?”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

43. tataH = thereafter; nivedyataam = let it be known; raajJNe = to the king (that) ;saa = that; maanushhii = human woman; mR^iteti = has died; saH = he; vakshyati = will say; iti = thus;khaadata = eat; na sandehaH = there is no doubt; atra = in this matter.

अनुवादः

“Thereafter let it be known to the king that that human woman has died. He will say thus : “Eat.”. There is no doubt in this matter.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ४५ ॥
अजामुख्या यदुक्तं वै तदेव मम रोचते ।
सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी ॥ ४६ ॥
मानुषं मांसमास्वाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम् ।

विभजाम ततः सर्वाः विवादो मे न रोचते ।
पेयमानीयतां क्षिप्रं लेह्यमुच्चावचं बहु ॥ ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
अजामुख्या यदुक्तं हि तदेव मम रोचते ॥

तदनन्तर राक्षसी शूर्पणखाने कहा—‘अजामुखीने जो बात कही है, वही मुझे भी अच्छी लगती है । समस्त शोकोंको नष्ट कर देनेवाली सुराको भी शीघ्र मँगवा लो । उसके साथ मनुष्यके मांसका आस्वादन करके हम निकुम्भिला देवीके सामने नृत्य करेंगी’ ॥ ४५-४६ १/२ ॥

अनन्तर अजामुखि ऎम्ब राक्षसियु इन्तु अरुहिदळु ‘‘गॆळतियरे! नावॆल्ल सेरि इवळन्नु कत्तरिसि चूरु-चूरु माडि मांसखण्डगळॆल्लवन्नू उण्डॆगळन्नागिमाडि समानवागि हञ्चिकॊळ्ळोण. हञ्चिकॆय विषयदल्लि विवाद उण्टागुवुदु ननगॆ रुचिसुवुदिल्ल. इवळ मांसद जॊतॆगॆ कुडियलु मद्यवन्नु, विध-विधवाद लेह्य-चोष्यगळन्नु तन्दु नावॆल्लरू औतणवन्नु माडोण.॥44-45॥

पदच्छेदः

tataH = thereafter; sarvaaH = all of us; vibhajaama = will divide; vivaadaH = quarrel; na rochate = is not desirable; me = to me; peyam = liquor; uchchaavacham = many kinds; bahu = a lot of; lehyam = lickables; aniiyataam = be brought; kshipram = quickly.

अनुवादः

“Thereafter all of us will divide. Quarrel is not desirable to me. Liquor, many kinds and a lot of lickables be brought quickly.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

44. tataH = thereafter; raakshasii = an ogre woman; ajaamukhii naama = named Ajamukhi; abraviit = spoke; vaakyam = (these) words; sarvaaH = all of you; vishasya = killing; imaam = this woman; tataH = thereafter; kuruta = do; samaan = equal; piilukaan = pieces.

अनुवादः

Thereafter an ogre woman named Ajamukhi spoke these words : “All of you killing this woman thereafter do equal pieces.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

एवं निर्भर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा ।
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्धैर्यमुत्सृज्य रोदिति ॥ ४७ ॥

सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी ।
मानुषं मांसमास्वाद्य नृत्यामोथ निकुम्भिलाम् ॥

उन विकराल रूपवाली राक्षसियोंके द्वारा इस प्रकार धमकायी जानेपर देवकन्याके समान सुन्दरी सीता धैर्य छोड़कर फूट-फूटकर रोने लगीं ॥ ४७ ॥

आग शूर्पनखि ऎम्ब रक्कसियु हेळुत्ताळॆसखियरे! अजामुखियु हेळुत्तिरुवुदु ननगू सम्मतवागिदॆ. सर्वशोकवन्नु विनाशगॊळिसुव मद्यवन्नु बेगने तन्निरि. मद्यदॊडनॆ मनुष्य मांसवन्नु भक्षिसि निकुम्भिळॆयॆम्ब भद्रकालिय सन्निधियल्लि नर्तिसोण.॥46-47॥

पदच्छेदः

46. tataH = thereafter; raakshasii = an ogre woman; shuurpaNakhaa naama = named Surpanakha; abraviit = spoke; vaakyam = (these) words; yat = that; uktaam = (which was) spoken; ajaamukhyaa = by Ajamukhi; tadeva = that; rochate = is desirable; mama = to me.

अनुवादः

Thereafter an ogre woman named Surpanakha spoke these words: “That which was spoken by Ajamukhi, is desirable to me.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

47. suraa cha = liquor; sarvashokavinaashinii = (which is the) destroyer of all sorrow; aniiyataam = be brought; kshipram = quickly;aasvaadya = eating; maanushham maaMsam = human flesh; atha = afterwards; nR^ityaamaH = we will dance; nikumbhilaam = for (propitiating) Nikumbhila;

अनुवादः

“Liquor which is the destroyer of all sorrow be brought quickly. Eating human flesh afterwards, we will dance for propitiating Nikumbila.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुर्विंशः सर्गः ॥ २४ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके सुन्दरकाण्डमें चौबीसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ २४ ॥

महर्षिवाल्मीकि विरचित आदिकाव्यवाद श्रीमद्रामायणद सुन्दरकाण्डदल्लि इप्पत्तनाल्कनॆय सर्गवु मुगियितु.