०२३ राक्षसीकृतसीताभीषणम्

Book V : Sundara Kanda - Book Of Beauty

This chapter describes the ogre women speaking to Seetha about her marrying Ravana.

स्रोतः: valmikiramayan.net

23. राक्षसियोंका सीताजीको समझाना

इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः ।
सन्दिश्य च ततः सर्वा राक्षसीर्निर्जगाम ह ॥ १ ॥

शत्रुओंको रुलानेवाला राजा रावण सीताजीसे पूर्वोक्त बातें कहकर तथा सब राक्षसियोंको उन्हें वशमें लानेके लिये आदेश दे वहाँसे निकल गया ॥ १ ॥

शत्रुगळन्नु हा हा ऎन्दु कूगिकॊळ्ळुवन्तॆ माडलु समर्थनाद रावणनु सीतॆगॆ हीगॆ हेळि अवळन्नु बहळ बेग तन्न वशळागुवन्तॆ माडबेकॆन्दु ऎल्ल रक्कसियरिगॆ आज्ञापिसि अशोकवनदिन्द निर्गमिसिदनु.॥1॥

पदच्छेदः

1. raajaa = the king; raavaNaH = Ravana; shatruraavaNaH = who makes enemies to cry; iti uktvaa = thus speaking; maithiliim = to Seetha; tataH = thereafter; saMdishya = also ordering; sarvaaH = all; raakshasiiH = ogre women; nirjagaama = went away.

अनुवादः

The king Ravana who makes enemies to cry thus speaking to Seetha thereafter also ordering all ogre women went away.

स्रोतः: valmikiramayan.net

निष्क्रान्ते राक्षसेन्द्रे तु पुनरन्तःपुरं गते ।
राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥ २ ॥

निष्क्रन्ते राक्षसेन्द्र तु पुनरन्तःपुरं गते । राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥ ५-२३-२

अशोकवाटिकासे निकलकर जब राक्षसराज रावण अन्तःपुरको चला गया, तब वहाँ जो भयानक रूपवाली राक्षसियाँ थीं, वे सब चारों ओरसे दौड़ी हुई सीताके पास आयीं ॥ २ ॥

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः ।
परं परुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रुवन् ॥ ३ ॥

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।
परं परुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रुवन् ॥

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्चिताः । परं पुरुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रवन् ॥ ५-२३-३

विदेहकुमारी सीताके समीप आकर क्रोधसे व्याकुल हुई उन राक्षसियोंने अत्यन्त कठोर वाणीद्वारा उनसे इस प्रकार कहना आरम्भ किया— ॥ ३ ॥

राक्षसेन्द्रनु अन्तःपुरक्कॆ हॊरटु होद बळिक भयङ्कर आकृतिय राक्षस स्त्रीयरु सीतॆय बळिगॆ वेगवागि धाविसि बन्दरु. सीतॆय बळिगॆ बन्दु क्रोधाभिभूतॆयराद आ रक्कसियरु अत्यन्त कठोरवागि हीगॆ हेळिदरु.॥2-3॥

पदच्छेदः

2. raakshasendre = Ravana; nishhkraante = leaving; gate = obtaining; punaH = again; antaHpuram = gynaeceum; taaH raakshasyaH = those ogres; bhiimaruupaaH = with horrible appearances; samabhidudruvuH = went running; siitaam = to Seetha.

अनुवादः

After Ravana left and obtained gynaeceum, those ogres with horrible appearances went running to Seetha.

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

3. tataH = thereafter; upaagamya = reaching; siitaam = Seetha; raakshasyaH = ogre women; krodhamuurchitaaH = swooned with anger; vaachaa = (with a) speech; param = (which was) very; parushhayaa = harsh; abruvan = spoke; idam = this (word); vaidehiim = to Seetha.

अनुवादः

Thereafter reaching Seetha ogre women swooned with anger and with a very harsh speech spoke these words to Seetha.

स्रोतः: valmikiramayan.net

पौलस्त्यस्य वरिष्ठस्य रावणस्य महात्मनः ।
दशग्रीवस्य भार्यात्वं सीते न बहु मन्यसे ॥ ४ ॥

पौलस्तस्य वरिष्ठस्य रावणस्य महात्मनः ।
दशग्रीवस्य भार्यात्वं सीते न बहुमन्यसे ॥

‘सीते! तुम पुलस्त्यजीके कुलमें उत्पन्न हुए सर्वश्रेष्ठ दशग्रीव महामना रावणकी भार्या बनना भी कोई बहुत बड़ी बात नहीं समझती?’ ॥ ४ ॥

‘‘ऎलै सीतॆ! रावणनु पुलस्त्य वंशजनू, महात्मनू, श्रेष्ठनू आगिद्दानॆ. अन्तह दशकण्ठनिगॆ भार्यॆयागुवुदन्नु नीनु ऒन्दु दॊड्ड पुरस्कारवॆन्दु एकॆ भाविसुत्तिल्ल? इदु निन्न मौढ्यवे सरि’’॥4॥

पदच्छेदः

4. siite = O Seetha!; na bahumanyase = you are not respecting; bhaaryaatvam = becoming wife; raavaNAsya = of Ravana; paulastasya = born in the family of Paulastya; * varidhhThasya* = best among men; mahaatmanaH = a great soul; dashagrrivasya = with ten heads;

अनुवादः

“O Seetha! You are not respscting becoming wife of Ravana born in the family of Paulastya, best among men, a great soul with ten heads.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततस्त्वेकजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
आमन्त्र्य क्रोधताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥ ५ ॥

ततस्वएकजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् । अमन्त्य्र क्रोधताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥ ५-२३-५

तत्पश्चात् एकजटा नामवाली राक्षसीने क्रोधसे लाल आँखें करके कृशोदरी सीताको पुकारकर कहा— ॥ ५ ॥

राक्षसियरॆल्लरू ऒट्टागि हीगॆ हेळिद नन्तर आ राक्षसियरल्लि ऒब्बॊब्बरु ऒन्दॊन्दु रीतियिन्द हेळतॊडगिदरु. क्रोधदिन्द कॆङ्गण्णळागिद्द ‘एकजटा’ ऎम्ब रक्कसियु सण्णनडुवुळ्ळ सीतादेविगॆ सम्बोधिसि हीगॆ हेळिदळु.॥5॥

पदच्छेदः

5. tataH = Thereafter; raakshasii = an ogre woman; ekajaTaa naama = named Ekajata; krodhataamraakshii = with red eyes due to anger; aamantrya = calling; siitaam = Seetha; karatalodariim = with stomach that can be held by a palm of the hand; abraviit = spoke; vaakyam = (these) words.

अनुवादः

Thereafter an ogre woman named Ekajata with red eyes sue to anger calling Seetha with stomach that can be held by palm of the hand, spoke these words.

स्रोतः: valmikiramayan.net

प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थोऽयं प्रजापतिः ।
मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥ ६ ॥

प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थो यः प्रजापतिः ।
मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥

प्रजापतीनाम् षण्णं तु चतुर्थो यः प्रजापतिः । मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥ ५-२३-६

‘विदेहकुमारी! पुलस्त्यजी छः* प्रजापतियोंमें चौथे हैं और ब्रह्माजीके मानस पुत्र हैं । इस रूपमें उनकी सर्वत्र ख्याति है ॥ ६ ॥

\* मरीचि, अत्रि, अङ्गिरा, पुलस्त्य, पुलह और क्रतु—ये छः प्रजापति हैं ।

ऎलॆगॆ सीतॆ! मरिचि, अत्रि, अङ्गीरस, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु ऎम्ब आरु मन्दि प्रजापतिगळल्लि पुलस्त्यनु नाल्कनॆयवनु. अवनु ब्रह्ममानस पुत्रनू, विख्यातनू आगिरुवनु.॥6॥

पदच्छेदः

6. aNNaam prajaapatiinaam = among the six Prajapathis; yaH = whichever; putraH = son;chaturthaH prajapatiH = the fourth Prajapati; maanasaH = born by the thought; brahmaNaH = of Lord Brahma; vishrutaH = (he is) famous; pulastyaH iti = as Pulastya.

अनुवादः

“Among th six Prajapatis, whichever son, the fourth Prajapati, born by the thought of Lord Brahma ,he is famous as Paulastya.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महर्षिर्मानसः सुतः ।
नाम्ना स विश्रवा नाम प्रजापतिसमप्रभः ॥ ७ ॥

पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महार्षिर्मानसः सुतः । नाम्ना स विश्रवा नाम प्रजापतिसमप्रभः ॥ ५-२३-७

‘पुलस्त्यजीके मानस पुत्र तेजस्वी महर्षि विश्रवा हैं । वे भी प्रजापतिके समान ही प्रकाशित होते हैं ॥ ७ ॥

तेजस्वियाद विश्रवसनु महर्षि पुलस्त्यनिगॆ मानसपुत्रनु. अवनु तेजस्सिनल्लि ब्रह्मनन्तॆ इरुववनु.॥7॥

पदच्छेदः

7. naamnaa = By the name; vishravaa naama = famous as Visrava; prajaapati samaprabhaH = with a radiance equalling that of Lord Brahma; saH tejasvii maharshhiH = that glorious sage; sutaH = is the son; maanasaH = (born) from the thought; pulastasya = of Pulastya.

अनुवादः

By the name, famous as Visrava, with a radiance equalling that of Lord Brahmathat glorious sage is the son born from the thought of Pulastya.

स्रोतः: valmikiramayan.net

तस्य पुत्रो विशालाक्षि रावणः शत्रुरावणः ।
तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ॥ ८ ॥
मयोक्तं चारुसर्वाङ्गि वाक्यं किं नानुमन्यसे ।

मयोक्तं चारुसर्वाङ्गि वाक्य किं नानुमन्यसे ।

तस्य पुत्रो विशालाक्षि रावणः शत्रुरावणः । तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ॥ ५-२३-८ मयोक्तं चारुसर्वाङ्गि वाक्यम् किं नाममन्यसे ।

‘विशाललोचने! ये शत्रुओंके रुलानेवाले महाराज रावण उन्हींके पुत्र हैं और समस्त राक्षसोंके राजा हैं । तुम्हें इनकी भार्या हो जाना चाहिये । सर्वांगसुन्दरी! मेरी इस कही हुई बातका तुम अनुमोदन क्यों नहीं करतीं?’ ॥

ऎलै विशालाक्षिये! सुप्रसिद्धनाद विश्रवसुविन मगने रावणनु. अवनु अतिवीर भयङ्करनू, राक्षसरिगॆल्ल प्रभुवू आद अवनिगॆ भार्यॆयागलु नीनु योग्यळागिरुवॆ.॥8॥

पदच्छेदः

8. vishaakshii = O wide eyed one!; raavaNaH = Ravana; shatruraavaNaH = who makes enemies to cry; tasya = is his (Visrava’s); putraH = son; tvam = you; arhasi = are suited; bhavitum = to become; tasya = Ravana’s; bhaaryaa = wife; chaarusarvaaNgii = O one with all beautiful limbs!; kim = why; naanumanyase = will you not agree; vaakyam = words; uktam = spoken; mayaa = by me.

अनुवादः

“O wide eyed one! Ravana who makes enemies to cry, is Visrava’s son. You are suited to become Ravana’s wife. O one with all beautiful limbs! Why will you not agree words spoken by me.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततो हरिजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ९ ॥
विवृत्य नयने कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा ।
येन देवास्त्रयस्त्रिंशद् देवराजश्च निर्जितः ॥ १० ॥
तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ।

विवर्त्य नयने कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा । येन देवास्त्रयस्त्रिंशद्देवराजश्च निर्जिताः ।

इसके बाद बिल्लीके समान भूरे आँखोंवाली हरिजटा नामकी राक्षसीने क्रोधसे आँखें फाड़कर कहना आरम्भ किया—‘अरी! जिन्होंने तैंतीसों* देवताओं तथा देवराज इन्द्रको भी परास्त कर दिया है, उन राक्षसराज रावणकी रानी तो तुम्हें अवश्य बन जाना चाहिये ॥

\* बारह आदित्य, ग्यारह रुद्र, आठ वसु और दो अश्विनीकुमार—ये तैंतीस देवता हैं ।

पदच्छेदः

10. yena = by whom; trastriMshat = thirty three; devaaH = Devas; devaraajashcha = and the king of Devas; nirjitaaH = have been conquered; tvam = you; arhasi = are suited; bhavitum = to become; bhaaryaa = the wife; tasya raakshasendrasya = of that lord of ogres.

अनुवादः

“By whom thirty three Devas and the king of Devas have been conquered, you are suited to become the wife of that lord of ogres.

स्रोतः: valmikiramayan.net

वीर्योत्सिक्तस्य शूरस्य सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
बलिनो वीर्ययुक्तस्य भार्यात्वं किं न लिप्ससे ॥ ११ ॥

ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।

ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी क्रोधमूर्छिता ॥ ५-२३-११ भर्त्सयनी तदा घोरमिदं वचनमब्रवीत् ।

‘उन्हें अपने पराक्रमपर गर्व है । वे युद्धसे पीछे न हटनेवाले शूरवीर हैं । ऐसे बल-पराक्रमसम्पन्न पुरुषकी भार्या बनना तुम क्यों नहीं चाहती हो? ॥ ११ ॥

सुन्दराङ्गिये! नन्न ई मातन्नु नीनु एकॆ अनुमोदिसुवुदिल्ल? आग सीतॆयु उत्तरिसदिद्दाग, बॆक्किन कण्णिनवळाद ‘हरिजटा’ ऎम्ब राक्षसियु कोपदिन्द कण्णुगळन्नु अरळिसिकॊण्डु हीगॆ नुडिदळु-रावणनु देवेन्द्रन सहित मूवत्तमूरु कोटि प्रमुख देवतॆगळन्नु तन्न अतुल पराक्रमदिन्द जयिसिरुवनु. अन्तह राक्षसेन्द्रनिगॆ मडदियागलु नीनु अर्हळागिरुवॆ. रावणनु गर्वदिन्द उब्बि होद महापराक्रमियु. शूरनू, युद्धदल्लि ऎन्दू बॆन्नुतोरदिरुववनू, महाबलशालियू, महावीर्यवन्तनू आद अवनिगॆ भार्यॆयागलु नीनेकॆ अपेक्षिसुवुदिल्ल?॥9-11॥

पदच्छेदः

9. tataH = Thereafter;raakshasii = an ogre woman; harijaTaa naama = named Harijata; maarjaarasadR^ishekshaNaa = with eyes like those of a cat; vivartya = turned around; nayane = eyes; kopaat = due to anger; abraviit = (and) spoke; vaakyam = (these) words.

अनुवादः

Thereafter an ogre woman named Harijata with eyes like those of a cat turned around eyes due to anger and spoke these words.

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

11. tataH = Thereafter; raakshasii = an ogre woman; praghasaa naama = named Praghasa; krodhamuurchhitaa = swooning with anger; tadaa = then; bhartsayantii = frightening (Seetha) ; abraviit = spoke; idam = this; ghoram = horrible (word).

अनुवादः

Thereafter an ogre named Praghasa swooning with anger and then frightening Seetha, spoke this horrible word.

स्रोतः: valmikiramayan.net

प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः ।
सर्वासां च महाभागां त्वामुपैष्यति रावणः ॥ १२ ॥
समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम् ।
अन्तःपुरं तदुत्सृज्य त्वामुपैष्यति रावणः ॥ १३ ॥

बर्त्सयन्ती तदा घोरमिदं वचनमब्रवीत् ।
वीर्योत्तिस्य शूरस्य सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ॥ बलिनो वीर्ययुक्तस्य भार्यात्वं किं न लप्ससे ।
प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः ॥

‘महाबली राजा रावण अपनी अधिक प्रिय और सम्मानित भार्या मन्दोदरीको भी, जो सबकी स्वामिनी हैं, छोड़कर तुम्हारे पास पधारेंगे । तुम्हारा कितना महान् सौभाग्य है । वे सहस्रों रमणियोंसे भरे हुए और अनेक प्रकारके रत्नोंसे सुशोभित उस अन्तःपुरको छोड़कर तुम्हारे पास पधारेंगे (अतः तुम्हें उनकी प्रार्थना मान लेनी चाहिये)’ ॥ १२-१३ ॥

आगलू सीतादेवियु मौनदिन्दिरुवाग - ‘प्रघसा’ ऎम्ब राक्षसियु कोपोद्रिक्तळागि सीतॆयन्नु बॆदरिसुत्ता कठोरवाद ई मातन्नु हेळिदळु — ऎल्ल श्रेष्ठ नारियरल्लि अत्यन्त प्रियळाद, ऎल्लरिन्द गौरविसल्पडुत्तिरुव, महाभाग्यशालिनियाद मन्दोदरियन्नु कूड परित्यजिसि महाबलनाद रावणनु निन्नन्नु पडॆयलु अपेक्षिसिद्दानॆ.॥12-13॥

पदच्छेदः

12. kim = why; na lapsyase = (you) will not get; bharyaatvam = wife-hood (of Ravana); viiryotsiktasya = (who is) proud of his might; shuurasya = valiant; anivartinaH = who will not turn back; saMgraameshhu = in wars; balinaH = strong; viiryayuktasya = together with valour.

अनुवादः

“Why will you not get wifehood of Ravana who is proud of his might, valiant, who will not turn back in wars, who is strong together with valour.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

13. raavaNaH = Ravana; mahaabalaH = with great might; tyaktvaa = leaving;priyaam = dear; bahumataam = respectable; bhaaryaam = wife; sarvaasaam = who among all wives; mahaabhaagaam = is most fortunate; upaishhyati = can obtain; tvaam = you.

अनुवादः

“The mighty Ravana can leave dear respectable wife who among all wives is most fortunate and can obtain you.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अन्या तु विकटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
असकृद् भीमवीर्येण नागा गन्धर्वदानवाः ।
निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वमुपागतः ॥ १४ ॥
तस्य सर्वसमृद्धस्य रावणस्य महात्मनः ।
किमर्थं राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसेऽधमे ॥ १५ ॥

सर्वासां च महाभागां त्वामुपैष्यति रावणः ।
समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम् ॥ अन्तःपुरं समुत्सृज्य त्वामुपैष्यति रावणः ।
अन्या तु विकटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥

तदनन्तर विकटा नामवाली दूसरी राक्षसीने कहा—‘जिन भयानक पराक्रमी राक्षसराजने नागों, गन्धर्वों और दानवोंको भी समरांगणमें बारम्बार परास्त किया है, वे ही तुम्हारे पास पधारे थे । नीच नारी! उन्हीं सम्पूर्ण ऐश्वर्योंसे सम्पन्न महामना राक्षसराज रावणकी भार्या बननेके लिये तुम्हें क्यों इच्छा नहीं होती है?’ ॥ १४-१५ ॥

अमूल्यवाद रत्नगळिन्द शोभिसुत्तिरुव साविरारु कान्तॆयरु रावणन अन्तःपुरदल्लि इद्दारॆ. अन्तह तरुणीमणिगळन्नु कडॆगणिसिद रावणनु निन्नन्नु सेरलु तवकिसुत्तिद्दानॆ.॥14॥

पदच्छेदः

14. raavaNaH = Ravana; samutsR^ijya = leaving; antaHpuram = gynaeceum; samR^iddham = filled; strii sahasreNa = with thousand women; naanaa ratnopashobhitam = shone by various best things; upaishhyati = can obtain; tvaam = you.

अनुवादः

“Ravana leaving gynaeceum filled with thousand women and shone by various best things can obtain you.

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततस्तां दुर्मुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य स मारुतः ।
न वाति स्मायतापाङ्गि किं त्वं तस्य न तिष्ठसे ॥ १६ ॥

असकृद्देवता युद्धे नागगन्धर्वदानवाः ।
निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वमुपागतः ॥

फिर उनसे दुर्मुखी नामवाली राक्षसीने कहा—‘विशाललोचने! जिनसे भय मानकर सूर्य तपना छोड़ देता है और वायुकी गति रुक जाती है, उनके पास तुम क्यों नहीं रहती? ॥ १६ ॥

पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर्यस्य वै भयात् ।
शैलाः सुस्रुवुः पानीयं जलदाश्च यदेच्छति ॥ १७ ॥
तस्य नैर्ऋतराजस्य राजराजस्य भामिनि ।
किं त्वं न कुरुषे बुद्धिं भार्यार्थे रावणस्य हि ॥ १८ ॥

तस्य सर्वसमृद्धस्य रावणस्य महात्मनः ।
किमद्य राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसेधमे ॥ ततस्तु दुर्मुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य च मारुतः ॥

तस्य सर्वसमृद्धस्य रावणस्य महात्मनः । किमद्य राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छऽधमे ॥ ५-२३-१७ ततस्तु दुर्मुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् । यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य च मारुतः ॥ ५-२३-१८ न वाति स्मायतापाङ्गे किं त्वं तस्य न तिष्ठसि ।

‘भामिनि! जिनके भयसे वृक्ष फूल बरसाने लगते हैं और जो जब इच्छा करते हैं, तभी पर्वत तथा मेघ जलका स्रोत बहाने लगते हैं । उन्हीं राजाधिराज राक्षसराज रावणकी भार्या बननेके लिये तुम्हारे मनमें क्यों नहीं विचार होता है? ॥ १७-१८ ॥

अवरु हेळुत्तिद्दुदन्नु, केळुत्ता सुम्मनॆ कुळितिरुव सीतॆगॆ ‘विकटा’ ऎम्ब मत्तोर्व रक्कसियु हीगॆ हेळुत्ताळॆ रावणनु समराङ्गणदल्लि देवतॆगळन्नु नागरन्नु, गन्धर्वरन्नु, हलवारु बारि पराभवगॊळिसिरुवनु. अन्तह महाभयङ्कर पराक्रमियाद, महाशूरनाद, रावणेश्वरनु प्रणयभिक्षॆयन्नु बेडुत्ता निन्न बळिगॆ बन्दिरुवनु. सर्व समृद्धियन्नु हॊन्दिरुव महात्मनाद राक्षसेन्द्रनिगॆ भार्यॆयागलु बयसदॆ इरुव नीनु निजवागि अधमळागिरुवॆ.॥15-17॥

पदच्छेदः

15; 16. anyaa = another; raakshasii tu = ogre woman; vikaTaa naama = named Vikata; abraviit = spoke; vaakyam = (these) words; yena = by whom; asakR^it = a number of times; yuddhe = in war; devataaH = Devas; samare = in war; naagagandharvadaanavaaH = Nagas; Gandharvas and Danavas; nirjiaaH = have been conquered; saH = that Ravana; aagataH = has come; te paarsvam = to your side.

अनुवादः

Another ogre woman named Vikata spoke these words: “By whom a number of times in war Devas, in war Nagas, Gandharvas and Danavas have been conquered that Ravana has come to your side.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

17. adhame = O vile one; kim = why; adya = now; nechchhase = are you not desring; bhaaryaatvam = wifehood; tasya raavaNasya = of such Ravana; sarvasamR^iddhasya = fulfilled in all respects; mahaatmanaH = great soul; raakshasendrasya = lord of ogres.

अनुवादः

“O vile one! Why are you not desiring wifehood of such Ravana, fulfilled in all respects, who is a great soul and lord of ogres.

स्रोतः: valmikiramayan.net

साधु ते तत्त्वतो देवि कथितं साधु भामिनि ।
गृहाण सुस्मिते वाक्यमन्यथा न भविष्यसि ॥ १९ ॥

न वाति चासितापाङ्गि किं त्वं तस्य न तिष्ठसि ।
पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर्यस्य वै भयात् ॥

‘देवि! मैंने तुमसे उत्तम, यथार्थ और हितकी बात कही है । सुन्दर मुसकानवाली सीते! तुम मेरी बात मान लो, नहीं तो तुम्हें प्राणोंसे हाथ धोना पड़ेगा’ ॥ १९ ॥

बळिक ‘दुर्मुखि’ ऎम्ब राक्षसियु सीतॆगॆ हीगॆ उपदेशिसतॊडगिदळु ऎलै सुन्दरी! रावणनिगॆ भयपट्टु सूर्यनु कूड तीक्ष्णवाद किरणगळन्नु पसरिसुवुदिल्ल. वायुवु मन्दवागि बीसुत्तिरुवनु. ओ विशालाक्षि! अन्तह प्रभुविन बळियल्लिरलु नीनेकॆ बयसुत्तिल्ल? अवनिगॆ भयपट्टु वृक्षगळू कूड अवन बयकॆयन्तॆ हूवुगळन्नु सुरिसुत्तवॆ. हागॆये पर्वतगळू, मेघगळू, कूड अवनु बयसिदाग मधुर जलवन्नु सुरिसुत्तवॆ. ऎलै भामिनी! अन्तह राक्षस चक्रवर्तियाद रावणेश्वरन भार्यॆयागलु नीनेकॆ मनस्सु माडुत्तिल्ल? अवन पत्नियागलु एकॆ सिद्धळागुवुदिल्ल?॥18-20॥

पदच्छेदः

18. tataH = Thereafter; raakshasii = an ogre woman; durmukhii naama = named Durmuukhi; abraviit = spoke; vaakyam = (these) words; aayataa paaN^ge = O one with long cornered eyes! bhiitaH = fearing; yasya = whom; suuryaH = sun; na tapati = will not consume by heat; bhiitaH = fearing; yasya = whom; maarutaH = wind; na vaati sma = will not blow; tasya = to that one; kim = why; tvam = are you; * na tiShThasi* = not favourable.

अनुवादः

Thereafter an ogre woman named Durmukhi spoke these words: " O one with long eyes! Fearing whom the sun will not comsume by heat, fearing whom the win will not blow, to that one why are you not favourable.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

19; 20. subhru = O one with good eyebrows!; bhaminii = O Seetha!; bhayaat = by the fear; yasya = of whom; taravaH = trees; mumuchuH = shed; pushhpavR^ishhTim = a shower of flowers; yadaa ichchhati = whenever desired; shailaashcha = mountains; jaladaashcha = and clouds; paniiyam = (will shed) water;kim = why; tvam = you; na kurushhe = are not making; buddhim = mind; baaryaardhe = to be the wife; tasya raavaNasya = of such Ravana; nairR^ita raajasya = king of ogres; raajaraajasya = (and) king of kings;

अनुवादः

“O one with good eyebrows! O Seetha! By the fear of whom trees shed a shower of flowers, whenever Ravana desired mountains and clouds will shed water, why you are not making mind to be the wife of such Ravana, who is the king of ogres and king of kings.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः ॥ २३ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके सुन्दरकाण्डमें तेईसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ २३ ॥

महर्षिवाल्मीकि विरचित आदिकाव्यवाद श्रीमद्रामायणद सुन्दरकाण्डदल्लि इप्पत्तमूरनॆय सर्गवु मुगियितु.