०२० सीता-रावणसंवादः

Book V : Sundara Kanda - Book Of Beauty

In this chapter Ravana entices Seetha with wealth, gems, sovereignty over all wives of Ravana.

स्रोतः: valmikiramayan.net

20. रावणका सीताजीको प्रलोभन

स तां परिवृतां दीनां निरानन्दां तपस्विनीम् ।
साकारैर्मधुरैर्वाक्यैर्न्यदर्शयत रावणः ॥ १ ॥

स तां पतिव्रतां दीनां निरानन्दां तपस्विनीम् ।
साकारैर्मधुरैर्वाक्यैर्न्यदर्शयत रावणः ॥

राक्षसियोंसे घिरी हुई दीन और आनन्दशून्य तपस्विनी सीताको सम्बोधित करके रावण अभिप्राययुक्त मधुर वचनोंद्वारा अपने मनका भाव प्रकट करने लगा—

पतिव्रतॆयू, तपस्विनियू, दुःखितॆयू, दीनळू आद आ देविय बळि रावणनु हस्तमुखादि सञ्ज्ञॆगळिन्द, मधुरवाद वचनगळिन्द तन्न मनोभाववन्नु व्यक्तपडिसतॊडगिदनु.॥1॥

पदच्छेदः

1. raavaNaH = Ravana; nyadarshayata = conveyed; saakaaraiH vaakyaiH = in significant words; taam = (to) that Seetha; parivR^itaam = surrounded (by ogresses); diinaam = (who was) wretched; nirranandaam = without happiness; tapasviniim = (and) pitiable.

अनुवादः

Ravana conveyed in significant words to that Seetha who was surrounded by ogresses, wretched, without happiness and pitiable.

स्रोतः: valmikiramayan.net

मां दृष्ट्वा नागनासोरु गूहमाना स्तनोदरम् ।
अदर्शनमिवात्मानं भयान्नेतुं त्वमिच्छसि ॥ २ ॥

मां दृष्ट्वा नागनासोरु गूहमाना स्तनोदरम् । अदर्शनमिवात्मानं भयान्नेतुं त्वमिच्चसि ॥ ५-२०-२

‘हाथीकी सूँड़के समान सुन्दर जाँघोंवाली सीते! मुझे देखते ही तुम अपने स्तन और उदरको इस प्रकार छिपाने लगी हो, मानो डरके मारे अपनेको अदृश्य कर देना चाहती हो ॥ २ ॥

ऎलै सुन्दरियाद सीते! नन्नन्नु नोडि नीनु वक्षस्थळवन्नु कैगळिन्द मुच्चिकॊण्डिरुवॆ. ननगॆ भयपट्टु नीनु मुखवन्नु तोरिसबारदॆन्दु अपेक्षिसुत्तिरुवॆया?॥2॥

पदच्छेदः

2. naagavaasoru = (You are) With thighs like the trunk of an elephant; maam dR^ishhTvaa = seeing me; guhamaanaa = covering; stanodaram = (your) breasts and belly; tvam = you; ichchhasiiva = desire; netum = obtaining; adarshanam = disappearence; aatmaanam = of self; bhayaat = due to fear.

अनुवादः

“You are with thighs like the trunk of an elephant. Seeing me covering your breasts and belly, you desire obtaining disappearance of self due to fear.

स्रोतः: valmikiramayan.net

कामये त्वां विशालाक्षि बहु मन्यस्व मां प्रिये ।
सर्वाङ्गगुणसम्पन्ने सर्वलोकमनोहरे ॥ ३ ॥

‘किंतु विशाललोचने! मैं तो तुम्हें चाहता हूँ—तुमसे प्रेम करता हूँ । समस्त संसारका मन मोहनेवाली सर्वांगसुन्दरी प्रिये! तुम भी मुझे विशेष आदर दो—मेरी प्रार्थना स्वीकार करो ॥ ३ ॥

ओ सर्वाङ्गसुन्दरी! सद्गुण सम्पन्नॆ! सर्वलोकमनोहारिणिये! ओ विशालाक्षियॆ! नानु निन्नन्नु प्रेमिसुत्तिरुवॆनु. प्रियळे! नन्नन्नु यथोचितवागि गौरविसु.॥3॥

पदच्छेदः

3. vishaalakshii = O wide eyed one!; sarvaaN^ga guNa sampannaa = you are endowed with bodily excellencies; sarva loka manohare = pleasing to all people; tvaam kaamaye = I desire you; priye = O lovable one!; maam bahumayasva = respect me.

अनुवादः

“O wide eyed one! You are endowed with bodily excellencies, pleasing to all people. I desire you. O lovable one! respect me.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

नेह किञ्चिन्मनुष्या वा राक्षसाः कामरूपिणः ।
व्यपसर्पतु ते सीते भयं मत्तः समुत्थितम् ॥ ४ ॥

नेह केचिन्मनुष्या वा राक्षसाः कामरूपिणः ।
व्यपसर्पतु ते सीते भयं मत्तः समुत्थितम् ॥

‘यहाँ तुम्हारे लिये कोई भय नहीं है । इस स्थानमें न तो मनुष्य आ सकते हैं, न इच्छानुसार रूप धारण करनेवाले दूसरे राक्षस ही, केवल मैं आ सकता हूँ । परन्तु सीते! मुझसे जो तुम्हें भय हो रहा है, वह तो दूर हो ही जाना चाहिये ॥ ४ ॥

इल्लि बेरॆयाव मनुष्यनागली, कामरूपिगळाद राक्षसरागली इल्ल. नन्निन्द निनगॆ यावुदादरू भयविद्दरॆ बिट्टु बिडु.॥4॥

पदच्छेदः

4. seethe = O Seetha!; iha = here; kechit na = there are no; manushhyaaH = humans; kaamaruupiNaH raakshasaaH vaa = or ogres with ability to change form; te bhayam = (Let)your fear; samutthitam = caused; mattaH = due to me; vyapasarpatu = be removed;

अनुवादः

“O Seetha! Here there are no humans or ogres with ability to change form. Let your fear caused due to me be removed.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

स्वधर्मो रक्षसां भीरु सर्वदैव न संशयः ।
गमनं वा परस्त्रीणां हरणं सम्प्रमथ्य वा ॥ ५ ॥

स्वधर्मो रक्षसां भीरु सर्वथैव न संशयः ।
गमनं वा परस्त्रीणां हरणं सम्प्रमथ्य वा ॥

‘भीरु! (तुम यह न समझो कि मैंने कोई अधर्म किया है) परायी स्त्रियोंके पास जाना अथवा बलात् उन्हें हर लाना यह राक्षसोंका सदा ही अपना धर्म रहा है—इसमें संदेह नहीं है ॥ ५ ॥

ओ भयस्वभावदवळे! परस्त्रीगमनवागली, परस्त्रीयरन्नु बलात्कारपूर्वक अपहरिसुवुदागली, राक्षसरिगॆ ऎल्ल विधदिन्द स्वधर्मवे आगिदॆ. ई विषयदल्लि संशयवे इल्ल.॥5॥

पदच्छेदः

5. bhiiru = O one with fear; gamanam vaa = obtaining parastriiNaam = women belonging to others; haraNam vaa = or abducting; saMpramathya = by force; svadharmaH = is the righteous deed; rakshasaam = for ogres; sarvathaiva = by all means; saMshayaH na = there is no doubt (in this).

अनुवादः

“O one with fear! Obtaining women belonging to others or abducting by force is the righteous deed for ogres by all means. There is no doubt in this.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

एवं चैवमकामां त्वां न च स्प्रक्ष्यामि मैथिलि ।
कामं कामः शरीरे मे यथाकामं प्रवर्तताम् ॥ ६ ॥

एवं चैतदकामां तु न त्वां स्प्रक्ष्यामि मैथिलि ।
कामं कामः शरीरे मे यथाकामं प्रवर्तताम् ॥

एवं चैतदकामां तु न त्वां स्प्रक्ष्यामि मैथिलि । कामम् कामः शरीरे मे यथाकामं प्रार्तताम् ॥ ५-२०-६

‘मिथिलेशनन्दिनि! ऐसी अवस्थामें भी जबतक तुम मुझे न चाहोगी, तबतक मैं तुम्हारा स्पर्श नहीं करूँगा । भले ही कामदेव मेरे शरीरपर इच्छानुसार अत्याचार करे ॥

ऎलै मैथिली! अदु हागे इरलि. सहजवागि नानु कामातुरनु. नन्न शरीरदल्लि कामदेवनु तनगॆ इच्छॆ बन्दन्तॆ नडॆदुकॊळ्ळलि. आदरॆ नन्न मेलॆ प्रेमविल्लदिरुव निन्नन्नु नानु मुट्टुवुदे इल्ल. (नीनु विष्णुप्रियॆ.* अदरिन्द नानु मुट्टलारॆनु.)॥6॥

पदच्छेदः

6. maithili = O Seetha!; etat evam = It is like this; kaamaH = desire; kaamam = very much; yathaa kaamam pravartataam = may behave in whatever way it likes; me = in my; shariire = body; tu = but; na spR^ikshyaami = I will not touch; tvaam = you; akaamaam = without lust.

अनुवादः

“O Seetha! It is like this. desire very much may behave in whatever way it likes in my body. But I will not touch you without lust.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

देवि नेह भयं कार्यं मयि विश्वसिहि प्रिये ।
प्रणयस्व च तत्त्वेन मैवं भूः शोकलालसा ॥ ७ ॥

देवि नेह भयम् कार्यम् मयि विश्वसिहि प्रिये । प्रणयस्व च तत्वएन मैवम् भूः शिकलालसा ॥ ५-२०-७

‘देवि! इस विषयमें तुम्हें भय नहीं करना चाहिये । प्रिये! मुझपर विश्वास करो और यथार्थरूपसे प्रेमदान दो । इस तरह शोकसे व्याकुल न हो जाओ ॥ ७ ॥

अदरिन्द ऎलै देविये! नन्नल्लि विश्वासविडु. भयपडबेड. निश्चित बुद्धियिन्द नन्नन्नु प्रीतिसु. हीगॆ वृथा दुःखिसुत्तिरबेड.॥7॥

पदच्छेदः

7. devi = O queen (of my heart)!;iha = in this matter; bhayam na kkaryam = fear is not to be made; priye = O love! vishvasihi = believe; mayi = in me; tattvena = truly; praNayasva = become with love; maa bhuuH = do not become; shokalaalasaa = absorbed in sorrow;evam = like this.

अनुवादः

“O queen of my heart! In this matter fear is not to be made. O love! Believe in me. Truly become with love. Do not become absorbed in sorrow like this.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

एकवेणी अधःशय्या ध्यानं मलिनमम्बरम् ।
अस्थानेऽप्युपवासश्च नैतान्यौपयिकानि ते ॥ ८ ॥

एकवेणी धरा शय्या ध्यानं मलिनमम्बरम् ।
अस्थानेऽप्युपवासश्च नैतान्यौपयिकानि ते ॥

‘एक वेणी धारण करना, नीचे पृथ्वीपर सोना, चिन्तामग्न रहना, मैले वस्त्र पहनना और बिना अवसरके उपवास करना—ये सब बातें तुम्हारे योग्य नहीं हैं ॥ ८ ॥

जडॆयन्नु हॆणॆदुकॊळ्ळदॆ ऒन्दे वेणियन्नु हॊन्दिरुवुदागली, भूमिय मेलॆ मलगुवुदागली, यावागलू चिन्तिसुवुदागली, मलिनवाद वस्त्रगळन्नु धरिसुवुदागली, निष्कारणवागि उपवास माडुवुदागली, निनगॆ खण्डितवागि उचितवल्ल.॥8॥

पदच्छेदः

8. ekaveNii = single plait; dharaashayya = the bed of ground; dhyaanam = meditation; malinam ambaram = dirty cloth; asthaane upavaasashcha = fasting at an inappropriate time; etaani = all these; na aupayikaani = are not useful; te = to you.

अनुवादः

“Single plait, the bed of ground,mediation,dirty cloth,fasting at an inappropriate time - all these are not useful to you.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

विचित्राणि च माल्यानि चन्दनान्यगुरूणि च ।
विविधानि च वासांसि दिव्यान्याभरणानि च ॥ ९ ॥
महार्हाणि च पानानि शयनान्यासनानि च ।
गीतं नृत्यं च वाद्यं च लभ मां प्राप्य मैथिलि ॥ १० ॥

विचित्राणि च माल्यानि चन्दनान्यगरूणि च ।
विविधानि च वासांसि दिव्यान्याभरणानि च ॥ महार्हाणि च पानानि शयनान्यासनानि च ।
गीतं नृत्तं च वाद्यं च लभ मां प्राप्य मैथिलि ॥

विचित्राणि च माल्यानि चन्दनान्यगरूणि च । विविधानि च वासांसि द्व्यान्याभरणानि च ॥ ५-२०-९ महार्हणि च पानानि शयनान्यासनानि च । गीतम् नृत्तं च वाद्यं च लभ मं प्राप्य मैथिलि ॥ ५-२०-१०

‘मिथिलेशकुमारी! मुझे पाकर तुम विचित्र पुष्पमाला, चन्दन, अगुरु, नाना प्रकारके वस्त्र, दिव्य आभूषण, बहुमूल्य पेय, शय्या, आसन, नाच, गान और वाद्यका सुख भोगो ॥ ९-१० ॥

ऎलै मैथिलिये! नीनु चित्रविचित्रवाद मालॆगळन्नु, अगरु, चन्दनगळन्नु, विध-विधवाद वस्त्रगळन्नु, दिव्यवाद आभरणगळन्नु, श्रेष्ठवाद पानीयगळन्नु, हासिगॆगळन्नु, आसनगळन्नु, उपभोगिसु. बेकु-बेकाद गीतगळन्नु, वाद्यगळन्नु केळु. नृत्यगळन्नु अवलोकिसु. नीनु नन्नन्नु वरिसिदरॆ इवॆल्लवन्नु पडॆयुवॆ.॥9-10॥

पदच्छेदः

9; 10. maithilii = O Seetha!; praapya = getting; maam = me; labha = gain; vichitraaNi maalyaani = wonderful garlands; chandanaani = sandals; agaruuNi = Agallochums; vividhaani vaasaaMsi cha = a variety of cloths; divyaani aabharaNaani cha = and best ornaments; mahaarhaaNi paanaani = the best drinks; shayanaani = beds; aasanaani cha = and seats; giitam = song; nR^ittam cha = and dance; vaadyam cha = and musical instrument.

अनुवादः

“O Seetha! After getting me gain wonderful garlands, sandals, Agallochums, a variety of cloths and best ornaments, the best drinks, beds and seats, song and dance and musical instrument.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

स्त्रीरत्नमसि मैवं भूः कुरु गात्रेषु भूषणम् ।
मां प्राप्य हि कथं वा स्यास्त्वमनर्हा सुविग्रहे ॥ ११ ॥

स्त्रीरत्नमसि मैवं भूः कुरु गात्रेषु भूषणम् ।
मां प्राप्य हि कथं नु स्यास्त्वमनर्हा सुविग्रहे ॥

‘तुम स्त्रियोंमें रत्न हो । इस तरह मलिन वेषमें न रहो । अपने अंगोंमें आभूषण धारण करो । सुन्दरि! मुझे पाकर भी तुम भूषण आदिसे असम्मानित कैसे रहोगी! ॥

ऎलै सुन्दराङ्गिये! नीनु स्त्रीयरल्ले रत्नप्रायळु. नीनु हीगॆ इरुवुदु ननगॆ शोभिसदु. अङ्गाङ्गगळल्लि आभूषणगळन्नु धरिसिकॊ. नन्नन्नु हॊन्दियू नीनु सकल भोगभाग्यगळिन्द हेगॆ वञ्चितळागिरुवॆ?॥11॥

पदच्छेदः

11. strii ratnma asi = You are a gem among women; maa bhuuH = do not be; evam = like this; kuru = make; bhuushhaNam = decoration; aatrshhu = on your limbs; suvigrahe = O one with a good body!; praapya getting; maam = me; katham nu = how (will you); syyaH = become; anarhaaH = unsuited (for luxuries).

अनुवादः

“You are a gem among women. Do not be like this. Make decoration on your limbs. O one with a good body! Getting me how will you become unsuited for luxuries?”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इदं ते चारु सञ्जातं यौवनं ह्यतिवर्तते ।
यदतीतं पुनर्नैति स्रोतः स्रोतस्विनामिव ॥ १२ ॥

इदं ते चारु सञ्जातं यौवनं ह्यतिवर्तते ।
यदतीतं पुनर्नैति स्रोतः शीघ्रमपामिव ॥

इदम् ते चारु सम्जातम् यौवनम् व्यतिवर्तते । यदतीतं पुनर्नैति स्रोतः शीघ्रमपामिव ॥ ५-२०-१२

‘यह तुम्हारा नवोदित सुन्दर यौवन बीता जा रहा है । जो बीत जाता है, वह नदियोंके प्रवाहकी भाँति फिर लौटकर नहीं आता ॥ १२ ॥

ऒदगि बन्दिरुव ई निन्न सुमनोहरवाद यौवनवू व्यर्थवागुत्तदल्ल! वेगवागि हरियुव नदिय नीरु हिन्दिरुगि बरलारदु. हागॆये कळॆदुहोद निन्न यौवनवु मरळि बरुवुदिल्ल.॥12॥

पदच्छेदः

12. idam = this; te yauvanum = your youth; chaaru saMjaatam = born beautifully; vyativartate = is passing away; yat = Whichever (youth); siighram = (is) quickly; atiitam = passing away; naiti = will not come back; punaH = again; apaam srotaH iva = like the flow of water.

अनुवादः

“This your youth born beautifully is passing away, whichever youth is quickly passing away will not come back again like the flow of water.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

त्वां कृत्वोपरतो मन्ये रूपकर्ता स विश्वकृत् ।
नहि रूपोपमा ह्यन्या तवास्ति शुभदर्शने ॥ १३ ॥

त्वां कृत्वोपरतो मन्ये रूपकर्ता स विश्वसृट् ।
न हि रूपोपमा त्वन्या तवास्ति शुभदर्शने ॥

त्वां कृत्वोपरतो मन्ये रूपकर्ता स विश्वसृक् । न हि रूपोपमा त्वन्या तवास्ति शुभदर्शने ॥ ५-२०-१३

‘शुभदर्शने! मैं तो ऐसा समझता हूँ कि रूपकी रचना करनेवाला लोकस्रष्टा विधाता तुम्हें बनाकर फिर उस कार्यसे विरत हो गया; क्योंकि तुम्हारे रूपकी समता करनेवाली दूसरी कोई स्त्री नहीं है ॥ १३ ॥

ओ शुभदर्शनळे! रूपशिल्पियाद ब्रह्मदेवरु निन्नन्नु सृष्टिसिद बळिक विश्रान्तनागिरुवनॆन्दे नानु तिळियुत्तेनॆ. एकॆन्दरॆ, ई लोकदल्लि निनगॆ साटियाद सौन्दर्यवतियु बेरॆ यारू इरलाररु.॥13॥

पदच्छेदः

13. shubha darshane = O one with auspicious appearance!; ruupa kartaa = the creator of form; saH = that; visvasR^ik = creator of the world; Lord Brahma; kR^itvaa = made; tvaam = you; uparataH = and stopped; manye = I think so; anyaa = Another; naasti hi = is indeed not; tava ruupopamaa = equal to your appearance.

अनुवादः

“O one with auspicious appearance! The creator of form, that creator of the world, Lord Brahma has made you and stopped - I think thus. There is not another who is equal to your appearance.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

त्वां समासाद्य वैदेहि रूपयौवनशालिनीम् ।
कः पुनर्नातिवर्तेत साक्षादपि पितामहः ॥ १४ ॥

त्वां समासाद्य वैदेहि रूपयौवनशालिनीम् ।
कः पुमानतिवर्तेत साक्षादपि पितामहः ॥

त्वाम् समाअसाद्य वैदेहि रूपयौवनशालिनीम् । कः पुमानतिवर्तेत साक्षादपि पितामहः ॥ ५-२०-१४

‘विदेहनन्दिनि! रूप और यौवनसे सुशोभित होनेवाली तुमको पाकर कौन ऐसा पुरुष है, जो धैर्यसे विचलित न होगा । भले ही वह साक्षात् ब्रह्मा क्यों न हो ॥ १४ ॥

ऎलै वैदेहि! रूपयौवनशालियाद निन्नन्नु पडॆदवरु साक्षात् सृष्टिकर्तनाद पितामहनादरू कूड बिडलारनु.॥14॥

पदच्छेदः

14. vaidehii = O Seetha!; samaasaadya = obtaining; tvaam = you; ruupayauvanashaaliniim = endowed with beauty and youth; kaH pumaan = which man; sakshaat pitaamahaH = (even if he is) Lord Brahma himself; ativarteta = will disregard (you).

अनुवादः

“O Seetha! Obtaining you endowed with beauty and youth, which man even if he is Lord Brahma himself will disregard (leave) you.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

यद् यत् पश्यामि ते गात्रं शीतांशुसदृशानने ।
तस्मिंस्तस्मिन् पृथुश्रोणि चक्षुर्मम निबध्यते ॥ १५ ॥

यद्यत्पश्यामि ते गात्रम् शीतांशुसदृशानने । तस्मिंस्तस्मिन् पृधुश्रोणि चक्षुर्मम निबध्यते ॥ ५-२०-१५

‘चन्द्रमाके समान मुखवाली सुमध्यमे! मैं तुम्हारे जिस-जिस अंगको देखता हूँ, उसी-उसीमें मेरे नेत्र उलझ जाते हैं ॥ १५ ॥

ऎलै चन्द्रमुखिये! निन्न अवयव सौन्दर्य सौभाग्यगळन्नु नोडुत्ता इरुवाग, प्रति अवयव लालित्यवन्नु दर्शिसुवाग नन्न दृष्टियु बेरॆडॆगॆ होगुवुदे इल्ल.॥15॥

पदच्छेदः

15. shiitaaMshusadR^ishhanane = O one with face like that of moon!; pR^ithushroNi = O one with broad hips!; te = your; yadyat = whichever; gaatram = limb; pashyaami = I see; mama = my; chakshuH = eye; nibadhyate = is getting tied; tasmin tasmin = in that that (limb).

अनुवादः

“O one with face like that of moon! O one with broad hips! Your whichever limb I see, my eye is getting tied in that that limb.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

भव मैथिलि भार्या मे मोहमेतं विसर्जय ।
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणां ममाग्रमहिषी भव ॥ १६ ॥

भव मैथिलि भार्या मे मोहमेनं विसर्जय ।
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणां ममाग्रमहिषी भव ॥

भव मैथिलि भाया मे मोहमेनम् विसर्जय । बह्वीनामुत्तमस्त्रीणामाहृतानामितस्ततः ॥ ५-२०-१६ सर्वापामेव भद्रं ते ममाग्रमहिषी भव ।

‘मिथिलेशकुमारी! तुम मेरी भार्या बन जाओ । पातिव्रत्यके इस मोहको छोड़ो । मेरे यहाँ बहुत-सी सुन्दरी रानियाँ हैं । तुम उन सबमें श्रेष्ठ पटरानी बनो ॥ १६ ॥

ऎलै मैथिलि! नन्न भार्यॆयागु. नानु निन्न शत्रुवॆम्ब मोहवन्नु बिट्टुबिडु. नानु नानादेशगळिन्द अनेक मन्दि युवति मणियरन्नु करॆ तन्दिरुवॆनु. अवरॆल्लरल्लि नीने नन्न पट्टमहिषियागुवुदु मेलु. ॥16॥

पदच्छेदः

16. maithilii = O Seetha!; bhava = become; me = my; bhaaryaa = wife; visarjaya = leave; evam = this; moham = ignorance; sarvasaameva = In all; mama = my;bahviinaam = many; uttama strrinaam = best women; aahR^itaanaam = brought; itastataH = from here and there; bhava = become; agramahishhii = foremost consort; te bhadram = (let there be) auspicious to you.

अनुवादः

“O Seetha! Become my wife. Leave this ignorance. In all my many best women brought from here and there, become foremost consort. Let there be auspicious to you.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

लोकेभ्यो यानि रत्नानि सम्प्रमथ्याहृतानि मे ।
तानि ते भीरु सर्वाणि राज्यं चैव ददामि ते ॥ १७ ॥

लोकेभ्यो यानि रत्नानि सम्प्रमथ्याहृतानि वै ।
तानि मे भीरु सर्वाणि राज्यं चैतदहं च ते ॥

लोकेभो यानि रत्नानि सम्प्रमथ्याहृतानि वै ॥ ५-२०-१७ तानि मे भीरु सर्वाणि राज्यम् चैतदहं च ते ।

‘भीरु! मैं अनेक लोकोंसे उन्हें मथकर जो-जो रत्न लाया हूँ, वे सब तुम्हारे ही होंगे और यह राज्य भी मैं तुम्हींको समर्पित कर दूँगा ॥ १७ ॥

ओ भय स्वभावदवळे! नानु शत्रुगळन्नु जयिसि अनेक लोकगळिन्द हेरळवाद अनर्घ्य रत्नाभरणगळन्नु तन्दिरुवॆनु. अवॆल्लवू निन्नदे. ई लङ्काराज्यवन्नु निनगॆ समर्पिसिबिडुवॆनु.॥17॥

पदच्छेदः

17. bhiiru = O timid one!; raani ratnaani = Whatever gems; aahR^itaani vai = (that have been)brought; saMpramadhya = by force; taani sarvaaNi = all those; * me* = my; etat = this; raajyam = kingdom; aham cha = and also myself; te = (belong to) you.

अनुवादः

“O timid one! Whatever gems that have been brought by force, all those, my this kingdom and also myself belong to you.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

विजित्य पृथिवीं सर्वां नानानगरमालिनीम् ।
जनकाय प्रदास्यामि तव हेतोर्विलासिनि ॥ १८ ॥

‘विलासिनि! तुम्हारी प्रसन्नताके लिये मैं विभिन्न नगरोंकी मालाओंसे अलंकृत इस सारी पृथ्वीको जीतकर राजा जनकके हाथमें सौंप दूँगा ॥ १८ ॥

ऎलै विलासिनिये! प्रसिद्धवाद महानगरगळिन्द कूडिद ई समस्त भूमण्डलवन्नु नानु जयिसिरुवॆनु. नीनु बयसिदरॆ अदन्नु निन्न तन्दॆयाद जनकराजनिगॆ कॊट्टुबिडुवॆनु.॥18॥

पदच्छेदः

18. vilaasini = O charmful lady!; vijitya = conquering; sarvaam pR^ithiviim = the entire earth; naanaa nagara maaliniim = together with chain of various cities; tava hetoH = for your sake; pradaasyaami = I can give; janakaaya = to king Janaka.

अनुवादः

“O charmful lady! Conquering the entire earth together with chain of various cities for your sake, I can give to king Janaka.

स्रोतः: valmikiramayan.net

नेह पश्यामि लोकेऽन्यं यो मे प्रतिबलो भवेत् ।
पश्य मे सुमहद्वीर्यमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ॥ १९ ॥

‘इस संसारमें मैं किसी दूसरे ऐसे पुरुषको नहीं देखता, जो मेरा सामना कर सके । तुम युद्धमें मेरा वह महान् पराक्रम देखना, जिसके सामने कोई प्रतिद्वन्द्वी टिक नहीं पाता ॥ १९ ॥

ननगॆ ऎदुरागि निल्ललु सामर्थ्यविरुव वीरनन्नु नानु ई लोकदल्लि काणुत्तिल्ल. रणरङ्गदल्लि साटियिल्लद नन्न पराक्रमवन्नु नोडि नीनु तिळिदुको.॥19॥

पदच्छेदः

19. iha loke = in this world; na pashyaami = I do not see; anyam = another one; yaH = who; pratibalaH = is equally matched (to me); pashya = see; me = my; sumahat = very great; viiryam = power.

अनुवादः

“In this world I do not see another one who is equally matched to me. See my very great power.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

असकृत् संयुगे भग्ना मया विमृदितध्वजाः ।
अशक्ताः प्रत्यनीकेषु स्थातुं मम सुरासुराः ॥ २० ॥

‘मैंने युद्धस्थलमें जिनकी ध्वजाएँ तोड़ डाली थीं, वे देवता और असुर मेरे सामने ठहरनेमें असमर्थ होनेके कारण कई बार पीठ दिखा चुके हैं ॥ २० ॥

नन्न शत्रुगळु हलवारु बारि युद्धगळल्लि ध्वजगळन्नु कळॆदुकॊण्डु भग्नरागिद्दारॆ. देवतॆगळागली, असुररागली, शत्रुगळागि युद्धदल्लि नन्न ऎदुरिगॆ निल्ललु खण्डितवागि समर्थरल्ल.॥20॥

पदच्छेदः

20. suraasuraaH = Suras and Asuras; bhagnaaH = defeated; vimR^idita dhvajaaH = with broken flags; mayaa = by me; saMyuge = in war; asakR^it = many times; ashaktaaH = are powerless; sthaatum = to stand; pratyaniikeshhu = (in an army)against met;mama = of me.

अनुवादः

“Suras and Asuras defeated with broken flags by me in war many times are powerless to stand in an army against me.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इच्छ मां क्रियतामद्य प्रतिकर्म तवोत्तमम् ।
सुप्रभाण्यवसज्जन्तां तवाङ्गे भूषणानि हि ॥ २१ ॥

इच्छया क्रियतामद्य प्रतिकर्म तवोत्तमम् ।
सुप्रभाण्यवसज्यन्तां तवाङ्गे भूषणानि च ॥

‘तुम मुझे स्वीकार करो । आज तुम्हारा उत्तम शृंगार किया जाय और तुम्हारे अंगोंमें चमकीले आभूषण पहनाये जायँ ॥ २१ ॥

साधु पश्यामि ते रूपं सुयुक्तं प्रतिकर्मणा ।
प्रतिकर्माभिसंयुक्ता दाक्षिण्येन वरानने ॥ २२ ॥

साधु पश्यामि ते रूपं संयुक्तं प्रतिकर्मणा ।
प्रतिकर्माभिसंयुक्ता दाक्षिण्येन वरानने ॥

‘सुमुखि! आज मैं शृंगारसे सुसज्जित हुए तुम्हारे सुन्दर रूपको देख रहा हूँ* । तुम उदारतावश मुझपर कृपा करके शृंगारसे सम्पन्न हो जाओ ॥ २२ ॥

\* यहाँ भविष्यका वर्तमानकी भाँति वर्णन होनेसे ‘भाविक’ अलंकार समझना चाहिये ।

भुङ्क्ष्व भोगान् यथाकामं पिब भीरु रमस्व च ।
यथेष्टं च प्रयच्छ त्वं पृथिवीं वा धनानि च ॥ २३ ॥

यथेच्छम् च प्रयच्छ त्वं पृथिवीम् वा धनानि च ।

‘भीरु! फिर इच्छानुसार भाँति-भाँतिके भोग भोगो, दिव्य रसका पान करो, विहरो तथा पृथ्वी या धनका यथेष्टरूपसे दान करो ॥ २३ ॥

ईग नीनु बयसिद रीतियिन्द अलङ्करिसिकॊ. ऒळ्ळॆय प्रभॆयिन्द कूडिरुव आभरणगळु निन्न सर्वाङ्गगळन्नु अलङ्करिसलि. ऎलै वराननॆ! अलङ्कार वस्तुगळिन्द सिङ्गरिसल्पट्टिरुव निन्न रूपवन्नु काणबेकॆन्दिद्देनॆ. ननगॆ अनुरूपळागु. नीनु उदारतॆयिन्द नन्न मेलॆ कृपॆदोरि निन्न शरीरवन्नु यथायोग्यवागि सिङ्गरिसिकॊ. निनगॆ इष्टवाद सुखोपभोगगळन्नु यथेच्छवागि उपभोगिसु. रुचिकरवाद पानीयगळन्नु बेकादष्टु पानमाडु. नन्नॊडनॆ यथेच्छवागि विहरिसु. निनगॆ बेकादवरिगॆ भूमियन्नागली, धनवन्नागली, औदार्यदिन्द बेकादष्टु हञ्चिबिडु.॥21-23॥

पदच्छेदः

21; 22. iccha = desire; maam = me; adya = now; tava = (let) your; uttamam = best; pratikarma = decoration; kriyataam = be made; tava = on your; aN^ge = body; bhushhaNaani = (let) ornaments also; saprabhaaNi = with great brilliance; avasajya = be fit; saadhu pashyaami = I will see well; tava = your ruupam = form; pratikarmaNaa yuktam = together with decoration.

अनुवादः

“Desire me! Now let your best decoration be made. On your body let ornaments also with great brilliance be fit. I will see well your form together with decoration.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

23. varaane = O one with best face!; bhiiru = O timid one! daakshiNyena = with consideration; pratikarmaabhi saMyuktaa = together with decoration; bhuMksva = enjoy; bhogaan = luxuries; yathaa kaamam = according to your desire; piba = drink; ramasva cha = Rejoice

अनुवादः

“O one with best face! O timid one! With consideration enjoy luxuries according to your desire together with decoration. Drink. Rejoice.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ललस्व मयि विस्रब्धा धृष्टमाज्ञापयस्व च ।
मत्प्रासादाल्ललन्त्याश्च ललतां बान्धवस्तव ॥ २४ ॥

रमस्व मयि विस्रब्धा धृष्टमाज्ञापयस्व च ।
मत्प्रसादाल्ललन्त्याश्च ललन्तां बान्धवास्तव ॥

मत्र्पसादाल्ललन्त्याश्च ललन्तां बान्धवास्तव ।

‘तुम मुझपर विश्वास करके भोग भोगनेकी इच्छा करो और निर्भय होकर मुझे अपनी सेवाके लिये आज्ञा दो । मुझपर कृपा करके इच्छानुसार भोग भोगती हुई तुम-जैसी पटरानीके भाई-बन्धु भी मनमाने भोग भोग सकते हैं ॥ २४ ॥

याव विधवाद भयवू इल्लदॆ नन्नॊडनॆ उल्लासदिन्दिरु. धैर्यदिन्द ननगॆ आळिनन्तॆ आज्ञापिसु. नन्न कृपॆयिन्दागि नीनु इल्लिय सुखोपभोगगळन्नु अनुभविसुवन्तॆ निन्न बन्धुगळॆल्लरू अनुभविसलि.॥24॥

पदच्छेदः

24. tvam = you; prayaccha = donate; priR^thiviim = land; dhanaani cha = and wealth; yathecchham = according to wish; visrabhdaa = with confidence; lalasva = behave freely; mayi = in my matter; dhR^ishhtam = fearlessly; aajJNaapayasva cha = order also.

अनुवादः

“You donate land and wealth according to your wish. With confidence behave freely in my matter. Fearlessly order also.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

ऋद्धिं ममानुपश्य त्वं श्रियं भद्रे यशस्विनि ।
किं करिष्यसि रामेण सुभगे चीरवासिना ॥ २५ ॥

ऋद्धिं ममानुपश्य त्वं श्रियं भद्रे यशश्च मे ।
किं करिष्यसि रामेण सुभगे चीरवाससा ॥

बुद्धिं ममानुपश्य त्वम् श्रियम् भद्रे यशश्च मे ।

‘भद्रे! यशस्विनि! तुम मेरी समृद्धि और धन-सम्पत्तिकी ओर तो देखो । सुभगे! चीर-वस्त्र धारण करनेवाले रामको लेकर क्या करोगी? ॥ २५ ॥

ऎलै मङ्गळप्रदळे! ऒन्दु बारि नन्नल्लिरुव हेरळवाद ऐश्वर्यवन्नु, तेजस्सन्नु, कीर्तियन्नु, चॆन्नागि नोडु. ऎलै सुन्दरिये! नारुमडियन्नु उट्टिरुव रामनन्नु कट्टिकॊण्डु एनु माडुवॆ?॥25॥

पदच्छेदः

25. matprasaadaat = By my grace; lalantyaaH = (with your) sporting; * tava* = your bandhavaaH = relatives; lalantaam = (will also) sport; bhadre = O auspicious one!; tvam = you; anupashya = see; mama = my; buddhim = wealth; me yashashcha = and my fame.

अनुवादः

" By my grace with your sporting, tour relatives will also sport. O auspicious one! You see my wealth and my fame.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

निक्षिप्तविजयो रामो गतश्रीर्वनगोचरः ।
व्रती स्थण्डिलशायी च शङ्के जीवति वा न वा ॥ २६ ॥

५-२०-२६ व्रती स्थण्डिलशायी च शङ्के जीवति वा न वा ।

‘रामने विजयकी आशा त्याग दी है । वे श्रीहीन होकर वन-वनमें विचर रहे हैं, व्रतका पालन करते हैं और मिट्टीकी वेदीपर सोते हैं । अब तो मुझे यह भी संदेह होने लगा है कि वे जीवित भी हैं या नहीं ॥ २६ ॥

ईग रामनु जयवन्नू, सम्पत्तन्नू, कळॆदुकॊण्डिरुवनु. अडविपालागि होगिरुवनु. मुनिव्रतवन्नु कैगॊण्डु नॆलद मेलॆ मलगुत्तिरुवनु. इन्नु अवनु जीविसिरुवनो इल्लवो?॥26॥

पदच्छेदः

26. subhage = O beautiful one!;kim = what; karishhyasi = can you do; raameNa = with Rama; chiira vasasaa = clad in tatters; nikshipta vijayaH = with lost hope of victory; gatashrii = with gone fortune; vana gocharaH = roaming in forests; vratii = observing austerities; sthaNDilashayii cha = and also sleeping on floor; shaN^ke = I doubt; raamaH = (if) Rama; jiivati = (is) alive or; na vaa = not.

अनुवादः

“O beautiful one! What can you do with Rama clad in tatters, with lost hope of victory, with gone fortune. Roaming in forests, observing austerities and also sleeping on floor, I doubt if Rama is alive or not.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

नहि वैदेहि रामस्त्वां द्रष्टुं वाप्युपलभ्यते ।
पुरोबलाकैरसितैर्मेघैर्ज्योत्स्नामिवावृताम् ॥ २७ ॥

न हि वैदेहि रामस्त्वां द्रष्टुं वाप्युपलप्स्यते ।
पुरोबलाकैरसितैर्मेघैर्ज्योत्स्ना मिवावृताम् ॥

न हि वैदेहि रांस्त्वां द्रष्टुं वा प्युपलस्स्यते ॥ ५-२०-२७ पुरोबलाकैरसितैर्मे घोर्ज्योत्स्नामिवावृताम् ।

‘विदेहनन्दिनि! जिनके आगे बगुलोंकी पंक्तियाँ चलती हैं, उन काले बादलोंसे छिपी हुई चन्द्रिकाके समान तुमको अब राम पाना तो दूर रहा, देख भी नहीं सकते हैं ॥ २७ ॥

ऎलै वैदेहि! अग्रभागदल्लि बॆळ्ळक्किगळिरुव कार्मुगिलुगळिन्द आवृतवाद चन्द्रनन्नु नोडलागदन्तॆ निन्नन्नु पडॆयुवुदिरली, रामनिन्द नोडलू कूड साध्यवागदु.॥27॥

पदच्छेदः

27. vaidehii = O Seetha!; raamaH = Rama; na hi upalapsyate = indeed does not get opportunity; drashhTum vaapi tvaam = even to see you; jyotsnaamiva = like moonlight; aavR^itaam = covered; asitaiH meghaiH = by dark clouds; purobalaakaiH = with cranes at the front.

अनुवादः

“O Seetha, Rama indeed does not get opportunity even to see you like moonlight covered by dark clous with cranes at the front.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

न चापि मम हस्तात् त्वां प्राप्तुमर्हति राघवः ।
हिरण्यकशिपुः कीर्तिमिन्द्रहस्तगतामिव ॥ २८ ॥

‘जैसे हिरण्यकशिपु इन्द्रके हाथमें गयी हुई कीर्तिको न पा सका, उसी प्रकार राम भी मेरे हाथसे तुम्हें नहीं पा सकते ॥ २८ ॥

इन्द्रन हस्तगतळाद हिरण्यकशिपुविन हॆण्डति (कीर्ति) हिन्दक्कॆ पडॆयलु साध्यवायितु. आदरॆ नन्न हस्तगतळागिरुव निन्नन्नु रामनु मरळि पडॆदुकॊळ्ळलारनु.॥28॥

पदच्छेदः

28. kiirtimiva = like keerthi; hiraNyakashipuH = (got by) Hiranyakasipu; indrahastagataam = from Indra’s hand; raaghavaH = Rama; na chaapi arhati = is not suited; praaptum = to get; tvaam = you; mama hastaat = from my hand.

अनुवादः

“Like Keerthi got by Hiranyakasipu from Indra’s hand, Rama is not suited to get you from my hands.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि ।
मनो हरसि मे भीरु सुपर्णः पन्नगं यथा ॥ २९ ॥

चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि ॥ ५-२०-२९ मनो हरसि मे भीरु सुपर्णः पन्न्गं यथा ।

‘मनोहर मुसकान, सुन्दर दन्तावलि तथा रमणीय नेत्रोंवाली विलासिनि! भीरु! जैसे गरुड़ सर्पको उठा ले जाते हैं, उसी प्रकार तुम मेरे मनको हर लेती हो ॥ २९ ॥

बलुसुन्दरवाद मन्दहासवुळ्ळवळे! सुन्दरवाद दन्तपङ्क्तियुळ्ळवळे! चॆलुवाद कण्णुगळुळ्ळवळे! विलासिनिये! भीरुवे! गरुड पक्षियु हावन्नु अपहरिसुवन्तॆ नन्न मनस्सन्नु नीनु अपहरिसिरुवॆ.॥29॥

पदच्छेदः

29. chaarusmite = O One with a beautiful smile!; chaarudati = O one with beautiful teeth!; chaarunetre = O one with beautiful eyes!; vilaasinii = O charmful one!; bhiiru = O timid one!; harasi = you are stealing; me manaH = my heart; pannagaM yathaa = like a serpent; suparNaH = (stolen) by Garuda.

अनुवादः

“O one with a beautiful smile! O one with beautiful teeth!O one with beautiful eyes! O charmful one! O timid one! You are stealing my heart like a serpent stolen by Garuda.

स्रोतः: valmikiramayan.net

क्लिष्टकौशेयवसनां तन्वीमप्यनलङ्कृताम् ।
त्वां दृष्ट्वा स्वेषु दारेषु रतिं नोपलभाम्यहम् ॥ ३० ॥

‘तुम्हारा रेशमी पीताम्बर मैला हो गया है । तुम बहुत दुबली-पतली हो गयी हो और तुम्हारे अंगोंमें आभूषण भी नहीं हैं तो भी तुम्हें देखकर अपनी दूसरी स्त्रियोंमें मेरा मन नहीं लगता ॥ ३० ॥

मलिनवाद पट्टवसवन्नु धरिसिद्दरू, उपवासादिगळिन्द कृशवागिद्दरू, अलङ्कार माडिकॊळ्ळदिद्दरू निन्नन्नु नोडिद मेलॆ नन्न सतियर कडॆगॆ मनस्से होगुवुदिल्ल.॥30॥

पदच्छेदः

30. kliSTa kausheya vasanaam = (You are) wearing a silk cloth in a bad condition; tanviim = (you are) emaciated; analaMkR^itaamapi = Even though you have not decorated; dR^ishhTvaa = seeing; tvaam = you; aham = I; nopalabhaami = am not getting; ratim = happiness; sveshhu daareshhu = in my wives.

अनुवादः

“You are Wearing a silk cloth in a bad condition. You are emaciated. Even though you have not decorated, seeing you I am not getting happiness in my wives.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

अन्तःपुरनिवासिन्यः स्त्रियः सर्वगुणान्विताः ।
यावत्यो मम सर्वासामैश्वर्यं कुरु जानकि ॥ ३१ ॥

अन्तः पुरविनासिन्यः स्त्रियः सर्वगुणान्विताः ॥ ५-२०-३१ यावन्त्यो मम सर्वासामैश्वरम् कुरु जानकि ।

‘जनकनन्दिनि! मेरे अन्तःपुरमें निवास करनेवाली जितनी भी सर्वगुणसम्पन्न रानियाँ हैं, उन सबकी तुम स्वामिनी बन जाओ ॥ ३१ ॥

नन्न अन्तःपुरदल्लि सकल सद्गुण सम्पन्नॆयराद ऎष्टो स्त्रीयरिद्दारॆ. अवरॆल्लरमेलॆ नीनु परमाधिकारवन्नु वहिसु.॥31॥

पदच्छेदः

31. jaanaki = O Seetha!; yaavantyaH = whovever; striyaH = women; mama antaHpura nivaasinyaH = living in my gynaeceum; sarvaguNaanvitaaH = endowed with all virtues; kuru = have; aishvaryam = sovereignty; sarvaasaam = on all of them.

अनुवादः

“O Seetha! whoever women living in gynaeceum endowed with all virtues, have sovereignty on all of them.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

मम ह्यसितकेशान्ते त्रैलोक्यप्रवरस्त्रियः ।
तास्त्वां परिचरिष्यन्ति श्रियमप्सरसो यथा ॥ ३२ ॥

मम ह्यसितकेशान्ते त्रैलोक्यप्रवराः स्त्रियः ।
तास्त्वां परिचरिष्यन्ति श्रियमप्सरसो यथा ॥

‘काले केशोंवाली सुन्दरी! जैसे अप्सराएँ लक्ष्मीकी सेवा करती हैं, उसी प्रकार त्रिभुवनकी श्रेष्ठ सुन्दरियाँ यहाँ तुम्हारी परिचर्या करेंगी ॥ ३२ ॥

ऎलै कप्पाद कूदलुळ्ळवळे! मूरु लोकगळल्लियू श्रेष्ठरॆनिसिद नन्न ऎल्ल भार्यॆयरु - लक्ष्मीदेवियन्नु अप्सरॆयरु उपचरिसुवन्तॆ निन्न शुश्रूषॆयल्लि निरतरागिरुत्तारॆ.॥32॥

पदच्छेदः

32. asitakeshhante = O one with black hair! mama = my; taaH = those; striyaH = women; apsarasaH = apsarasas; trailokyapravaraaH = best among the three worlds; paricharishhyanti = will serve; tvaam = you; shriyam yathaa = like the goddess of wealth.

अनुवादः

“O one with black hair! My those women and apsarasas who are the best among the three worlds will serve you like the goddess of wealth.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

यानि वैश्रवणे सुभ्रु रत्नानि च धनानि च ।
तानि लोकांश्च सुश्रोणि मया भुङ्क्ष्व यथासुखम् ॥ ३३ ॥

यानि वैश्रवणे सुभ्रू रत्नानि च धनानि च ।
तानि लोकांश्च सुश्रोणि मां च भुङ्क्ष्वयथासुखम् ॥

यानि वैश्रवणे सुभ्रु रत्नानि च धनानि च ॥ ५-२०-३३ तानि लोकांश्च सुश्रोणि मां च भुम्क्ष्व यथासुखम् ।

‘सुभ्रु! सुश्रोणि! कुबेरके यहाँ जितने भी अच्छे रत्न और धन हैं, उन सबका तथा सम्पूर्ण लोकोंका तुम मेरे साथ सुखपूर्वक उपभोग करो ॥ ३३ ॥

ऎलै शुभाङ्गिये! कुबेरनन्नु जयिसि नानु तन्दिरुव रत्नगळन्नू, धनराशिगळन्नू, मूरु लोकद सम्पत्तन्नू अनुभविसुत्ता नन्नॊडनॆ हायागिरु.॥33॥

पदच्छेदः

33. sushroNi = O one with beautiful hips!; subhru = O one with beautiful eyebrows; bhunkshva = enjoy; yathaasukham = according to your comfort; yaani ratnaani = Whatever gems; dhanaani cha = and wealth; vaishravaNe = belonging to Kubera; taani = all those; lokaaMshcha = three worlds; maaM cha = and me;

अनुवादः

“O one with beautiful hips! O one with beuatiful eyebrows! Enjoy according to your comfort whatever gems and wealth belonging to Kubera, all those three worlds and me.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

न रामस्तपसा देवि न बलेन च विक्रमैः ।
न धनेन मया तुल्यस्तेजसा यशसापि वा ॥ ३४ ॥

न रामस्तपसा देवि न बलेन न विक्रमैः ।
न धनेन मया तुल्यस्तेजसा यशसापि वा ॥

न रामस्तपसा देवि न बलेन विक्रमैः ॥ ५-२०-३४ न धनेन मया तुल्यस्तेजसा यशसापि वा ।

‘देवि! राम तो न तपसे, न बलसे, न पराक्रमसे, न धनसे और न तेज अथवा यशके द्वारा ही मेरी समानता कर सकते हैं ॥ ३४ ॥

ओ देविये! रामनु तपस्सिनल्लागली, बलदल्लागली, पराक्रमदल्लागली, धनदिन्दागली, तेजस्सिनिन्दागली, यशस्सिनिन्दागली, ननगॆ सरिसमाननागलारनु.॥34॥

पदच्छेदः

34. devii = O Seetha!; raamaH = Rama na tulyaH = is not equal; mayaa = to me; tapasaa = by austerity; na = not (equal); balaena cha = by might; na = not (equal); vikramaiH = by strength;na = not (equal) dhanena = by wealth; tejasaa = by brilliance; yashsaapi cha = and by fame.

अनुवादः

“O Seetha! Rama is not equal to me by austerity, not equal by might; not equal by strength, not equal by wealth, by brilliance and by fame.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

पिब विहर रमस्व भुङ्क्ष्व भोगान्
धननिचयं प्रदिशामि मेदिनीं च ।
मयि लल ललने यथासुखं त्वं
त्वयि च समेत्य ललन्तु बान्धवास्ते ॥ ३५ ॥

पिब विहर रमस्व भुंक्ष्व भोगान् । धननिचौअम् प्रदिशामि मेदिनीम् च । मयि लल ललने यथासुखम् त्वम् । त्वयि च समेत्य ललन्तु बान्धव्वस्ते ॥ ५-२०-३५

‘तुम दिव्य रसका पान, विहार एवं रमण करो तथा अभीष्ट भोग भोगो । मैं तुम्हें धनकी राशि और सारी पृथ्वी भी समर्पित किये देता हूँ । ललने! तुम मेरे पास रहकर मौजसे मनचाही वस्तुएँ ग्रहण करो और तुम्हारे निकट आकर तुम्हारे भाई-बन्धु भी सुखपूर्वक इच्छानुसार भोग आदि प्राप्त करें ॥ ३५ ॥

ऎलै ललनामणिये! सुरुचिरवाद पानीयगळन्नु पानमाडु. यथेच्छवागि विहरिसु. भोगगळन्नु अनभविसु. धनद राशिगळन्नु, भूमण्डलद भागगळन्नु निनगॆ बेकादवरिगॆ कॊडु. नन्नॊडनॆ सुखदिन्दलू, विलासदिन्दलू इरु. निन्न बान्धवरॆल्लरू निन्नॊडनॆ सेरिकॊण्डु सुखवागिरलि.॥35॥

पदच्छेदः

35. lalane = O playful one!; pradishaami = I will give; dhananichayam = hordes of wealth; mediniim cha = and land; tvam = you; piba = drink; vihara = roam freely; ramasva = and play; bhunkshva = enjoy; bhogaan = luxuries; lala = sport; yathaasukham = = according to comfort; mayi = in me; te baandhavaaH = your relatives; lalantu = may sport; sametya = together; tvayi = in you.

अनुवादः

“O playful one! I will give hordes of wealth and land. You drink. Roam freely and play. Enjoy luxuries. Sport according to comfort in me. Your relatives may sport together in you.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

कुसुमिततरुजालसन्ततानि
भ्रमरयुतानि समुद्रतीरजानि ।
कनकविमलहारभूषिताङ्गी
विहर मया सह भीरु काननानि ॥ ३६ ॥

कुसुमिततरुजालसन्ततानि
भ्रमरयुतानि समुद्रतीरजानि ।
कनकविमलहारभूषिताङ्गि
विहर मया सह भीरु काननानि ॥

‘भीरु! तुम सोनेके निर्मल हारोंसे अपने अंगको विभूषित करके मेरे साथ समुद्र-तटवर्ती उन काननोंमें विहार करो, जिनमें खिले हुए वृक्षोंके समुदाय सब ओर फैले हुए हैं और उनपर भ्रमर मँड़रा रहे हैं’ ॥ ३६ ॥

ऎलै भयस्वभावदवळे! उत्तमवाद बङ्गारद आभरणगळन्नु धरिसिकॊण्डु, समुद्रतीरदल्लि चॆन्नागि पुष्पितवाद, दुम्बिगळिन्द कूडिरुव, वृक्षपङ्क्तिगळिन्द निबिडवाद वनगळल्लि नन्नॊडनॆ सेरि विहरिसु.॥36॥

पदच्छेदः

36. bhiiru = O timid one!; kanakavimalahaarabhuushhinaaN^gii = with body decorated by gold colored; pure garlands; vihaara = roam; mayaa saha = with me; kaananaani = in forests; samudratiirajaani = born at sea shore;kusumita taru jaala saMtataani = filled with groups of flowered trees; bhramara yutaani = with humble bees

अनुवादः

“O timid one! With body decorated with gold colored, pure garlands, roam with me in forests born at sea shore filled with groups of flowered trees and with humble bees.”

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे विंशः सर्गः ॥ २० ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके सुन्दरकाण्डमें बीसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ २० ॥

महर्षिवाल्मीकि विरचित आदिकाव्यवाद श्रीमद्रामायणद सुन्दरकाण्डदल्लि इप्पत्तनॆय सर्गवु मुगियितु.