००८ दण्डकवननिष्क्रमणम्

**Book III

Aranya Kanda - The Forest Trek**

Rama and others, having spent that night in the hermitage of Sage Suteekshna, start to go from there on the next day morning, duly taking permission from the sage. While bidding farewell to Rama and others, Sage Suteekshna explains concern about the forests, which are rich natural gifts to human kind and tranquil abodes of hermits, and implicitly suggests to Rama, to somehow safeguard them from the demonic activities in this Dandaka Aranya, by whom these forests are rendered into graveyards, not even honourable graveyards, but stockyards for heaps of dead bodies, bones and skulls, for no faulty reason of the saints and sages.

स्रोतः: valmikiramayan.net

8. प्रातःकाल सुतीक्ष्णसे विदा ले श्रीराम, लक्ष्मण, सीताका वहाँसे प्रस्थान

रामस्तु सहसौमित्रिः सुतीक्ष्णेनाभिपूजितः ।
परिणाम्य निशां तत्र प्रभाते प्रत्यबुध्यत ॥ १ ॥

रामः तु सह सौमित्रिः सुतीक्ष्णेन अभिपूजितः । परिणांय निशाम् तत्र प्रभाते प्रत्यबुध्यत ॥ ३-८-१

सुतीक्ष्णके द्वारा भलीभाँति पूजित हो लक्ष्मणसहित श्रीराम उनके आश्रममें ही रात बिताकर प्रातःकाल जाग उठे ॥

सुतीक्ष्णरिन्द चॆन्नागि पूजितरागि लक्ष्मणसहित श्रीरामनु अवर आश्रमदल्ले रात्रॆयन्नु कळॆदु प्रातःकालवागुत्तले ऎच्चरगॊण्डरु.॥1॥

पदच्छेदः

1. raaamaH saha saumitri = Rama, with, Soumitri; sutiikshNena abhi puujitaH = by sage Suteekshna, well, revered; pariNaamya nishaam tatra = spent, night, there; prabhaate prati abudhyata = in morning, again, got up [awoken.]

अनुवादः

Rama along with Soumitri is well revered by Sage Suteekhsna, spent that night there and awoken in the morning. [3-8-1]

स्रोतः: valmikiramayan.net

उत्थाय च यथाकालं राघवः सह सीतया ।
उपस्पृश्य सुशीतेन तोयेनोत्पलगन्धिना ॥ २ ॥
अथ तेऽग्निं सुरांश्चैव वैदेही रामलक्ष्मणौ ।
काल्यं विधिवदभ्यर्च्य तपस्विशरणे वने ॥ ३ ॥
उदयन्तं दिनकरं दृष्ट्वा विगतकल्मषाः ।
सुतीक्ष्णमभिगम्येदं श्लक्ष्णं वचनमब्रुवन् ॥ ४ ॥

उत्थाय च यथा कालम् राघवः सह सीतया । उपस्पृश्य सु शीतेन तोयेन उत्पल गंधिना ॥ ३-८-२ अथ ते अग्निम् सुराम् च एव वैदेही राम लक्ष्मणौ । काल्यम् विधिवत् अभ्यर्च्य तपस्वि शरणे वने ॥ ३-८-३ उदयन्तम् दिनकरम् दृष्ट्वा विगत कल्मषाः । सुतीक्ष्णम् अभिगंय इदम् श्लक्ष्णम् वचनम् अब्रुवन् ॥ ३-८-४

सीतासहित श्रीराम और लक्ष्मणने ठीक समयसे उठकर कमलकी सुगन्धसे सुवासित परम शीतल जलके द्वारा स्नान किया । तदनन्तर उन तीनोंने ही मिलकर विधिपूर्वक अग्नि और देवताओंकी प्रातःकालिक पूजा की । इसके बाद तपस्वीजनोंके आश्रयभूत वनमें उदित हुए सूर्यदेवका दर्शन करके वे तीनों निष्पाप पथिक सुतीक्ष्ण मुनिके पास गये और यह मधुर वचन बोले— ॥ २—४ ॥

सीतासहित श्रीराम मत्तु लक्ष्मणरु समयक्कॆ सरियागि ऎद्दु कमल सुगन्धदिन्द परिमळयुक्त परम शीतल सिहिनीरिनिन्द स्नानमाडिदरु. अनन्तर मूवरू सेरि विधिवत्तागि अग्नि मत्तु देवतॆगळ प्रातःकालद पूजॆ माडिदरु. अनन्तर तपस्विगळ आश्रयभूत वनदल्लि उदयिसिद सूर्यनन्नु दर्शिसि, निष्पापिगळाद मूवरू सुतीक्ष्ण मुनिय बळिगॆ बन्दु मधुरवागि इन्तॆन्दरु.॥2-4॥

पदच्छेदः

2. Raaghava; saha siitayaa = with Seetha; yathaa kaalam utthaaya = according to time, got up; su shiitena utpala gandhinaa toyena upa spR^ishya = finely cool, with lotus, fragrance, water, having touched [took morning bath, and readied to go.]

अनुवादः

Rama got up according to time along with Seetha and touched finely cool water with lotus-fragrance for morning bath. [3-8-2]

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

3, 4. atha = then; Vaidehi, Rama, Lakshmana; te = they all; kaalyam = at appropriate time; agnim suraam ca eva = to sacred fire, to deities, also, thus; tapasvi sharaNe vane = sage’s, shelter, in forest; vidhivat abhyarcya = dutifully, on worshipping; udayantam dinakaram dR^iSTvaa = dawning, Sun, on seeing; vigata kalmashaaH = cleared, of blemishes; sutiikshNam abhigamya = Suteekshna, on approaching; shlakshNam idam vacanam abruvan = gently, this, sentence, spoke.

अनुवादः

Then they all, Vaidehi, Rama and Lakshmana, on worshipping sacred fire and deities dutifully in the shelter of the sages in that forest and on seeing the dawning sun, they are reft of their blemishes, and then they approached Sage Suteekshna speaking this sentence gently. [3-8-3, 4]

स्रोतः: valmikiramayan.net

सुखोषिताः स्म भगवंस्त्वया पूज्येन पूजिताः ।
आपृच्छामः प्रयास्यामो मुनयस्त्वरयन्ति नः ॥ ५ ॥

सुखोषिताः स्म भगवन् त्वया पूज्येन पूजिताः । आपृच्छामः प्रयास्यामो मुनयः त्वरयन्ति नः ॥ ३-८-५

‘भगवन्! आपने पूजनीय होकर भी हमलोगोंकी पूजा की है । हम आपके आश्रममें बड़े सुखसे रहे हैं । अब हम यहाँसे जायँगे, इसके लिये आपकी आज्ञा चाहते हैं । ये मुनि हमें चलनेके लिये जल्दी मचा रहे हैं ॥ ५ ॥

पूज्यरे! तावु पूजनीयरागिद्दरू नम्मन्नु पूजिसिदिरि. नावु निम्म आश्रमदल्लि बहळ सुखवागि इद्दॆवु. ईग नावु इल्लिन्द मुन्दक्कॆ होगलु तम्म अप्पणॆयन्नु बयसुत्तिद्देवॆ. ई मुनिगळु नम्मन्नु हॊरडलु अवसर पडिसुत्तिद्दारॆ.॥5॥

पदच्छेदः

5. sukha uSitaaH sma = happily, stayed, we are; bhagavan = oh, god; tvayaa puujyena puujitaaH = by you, venerable one, venerated; aa pR^icChaamaH = we come, to ask [permission]; prayaasyaamaH = we journey on; munayaH tvarayanti naH = sages, are hastening, us.

अनुवादः

“We stayed here happily, oh, god, venerated by a venerable one like you, and here we come to ask your permission as we wish to journey on, as the sages are hastening us… [3-8-5]

स्रोतः: valmikiramayan.net

त्वरामहे वयं द्रष्टुं कृत्स्नमाश्रममण्डलम् ।
ऋषीणां पुण्यशीलानां दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ ६ ॥

त्वरामहे वयम् द्रष्टुम् कृत्स्नम् आश्रम मण्डलम् । ऋषीणाम् पुण्य शीलानाम् दण्डकारण्य वासिनाम् ॥ ३-८-६

‘हमलोग दण्डकारण्यमें निवास करनेवाले पुण्यात्मा ऋषियोंके सम्पूर्ण आश्रममण्डलका दर्शन करनेके लिये उतावले हो रहे हैं ॥ ६ ॥

नावु दण्डकारण्यदल्लि वासिसुव पुण्यात्मराद ऋषिगळ ऎल्ल आश्रमगळन्नु दर्शिसलु उत्सुकरागिद्देवॆ.॥6॥

पदच्छेदः

6. vayam = we are; puNya shiilaanaam = with meritorious, selves; daNdaka araNya vaasinaam = Dandaka forest, living in; R^ishiiNaam kR^itsnam aashrama mandalam = of the sages, entire, hermitage, habitats; draSTum = to see; tvaraamahe = we make haste.

अनुवादः

“We make haste to see the habitats of hermitages in their entirety, and even wish to see the sages with meritorious selves living in Dandaka forest… [3-8-6]

स्रोतः: valmikiramayan.net

अभ्यनुज्ञातुमिच्छामः सहैभिर्मुनिपुङ्गवैः ।
धर्मनित्यैस्तपोदान्तैर्विशिखैरिव पावकैः ॥ ७ ॥

अभ्यनुज्ञातुम् इच्छामः सह एभिः मुनिपुङ्गवैः । धर्म नित्यैः तपो दान्तैः विशिखैः इव पावकैः ॥ ३-८-७

‘अतः हमारी इच्छा है कि आप धूमरहित अग्निके समान तेजस्वी, तपस्याद्वारा इन्द्रियोंको वशमें रखनेवाले तथा नित्य-धर्मपरायण इन श्रेष्ठ महर्षियोंके साथ यहाँसे जानेके लिये हमें आज्ञा दें ॥ ७ ॥

धूमरहित अग्नियन्तॆ तेजस्विगळू, तपस्सिनिन्द इन्द्रियगळन्नु वशपडिसिकॊण्डिरुववरू हागू नित्य धर्मपरायणरू आद श्रेष्ठमहर्षिगळ जॊतॆगॆ इल्लिन्द हॊरडलु अप्पणॆयन्नु बयसुत्तिद्देनॆ.॥7॥

पदच्छेदः

7. dharma nityaiH = virtuousness, ever abiding ones; tapaH daantaiH = by ascesis, self-controlled ones; vi shikhaiH paavakaiH iva = veritable tongues, of sacred fire, as though looking; ebhiH munipungavaiH saha = by these, eminent sages, along with; abhyanuj~naatum icChaamaH = permission, we aspire.

अनुवादः

“We wish to have your permission, and that of these eminent sages, who are ever virtuous, self-controlled by their ascesis, and who look like the veritable tongues of sacred fire… [3-8-7]

स्रोतः: valmikiramayan.net

अविषह्यातपो यावत् सूर्यो नातिविराजते ।
अमार्गेणागतां लक्ष्मीं प्राप्येवान्वयवर्जितः ॥ ८ ॥
तावदिच्छामहे गन्तुमित्युक्त्वा चरणौ मुनेः ।
ववन्दे सहसौमित्रिः सीतया सह राघवः ॥ ९ ॥

अविषह्य आतपो यावत् सूर्यो न अति विराजते । अमार्गेण आगताम् लक्ष्मीम् प्राप्य इव अन्वय वर्जितः ॥ ३-८-८ तावत् इच्छामहे गन्तुम् इति उक्त्वा चरणौ मुनेः । ववन्दे सह सौमित्रिः सीतया सह राघवः ॥ ३-८-९

‘जैसे अन्यायसे आयी हुई सम्पत्तिको पाकर किसी नीच कुलके मनुष्यमें असह्य उग्रता आ जाती है, उसी प्रकार यह सूर्यदेव जबतक असह्य ताप देनेवाले होकर प्रचण्ड तेजसे प्रकाशित न होने लगें, उसके पहले ही हम यहाँसे चल देना चाहते हैं ।’ ऐसा कहकर लक्ष्मण और सीतासहित श्रीरामने मुनिके चरणोंकी वन्दना की ॥

सूर्यनु सहिसलु असाध्यवाद बिसिलिनिन्द नम्मन्नु सुडुवष्टु प्रकाशवन्नु बिरुवुदरॊळगॆ नावु इल्लिन्द प्रयाण माडलु इच्चिसिद्देनॆ. कुत्सितमार्गदिन्द ऐश्वर्यवन्नु पडॆद कुलगॆट्टवनॊब्बनु ऎल्लरिगॆ असह्यवागुवन्तॆ सूर्यनु असह्यनागुवुदॊरळगॆ नावु प्रयाणिसलु बयसिद्देवॆ. हीगॆ हेळि लक्ष्मण मत्तु सीतासहित श्रीरामनु मुनिय चरणगळल्लि समस्करिसिदनु.॥8-9॥

पदच्छेदः

8, 9. anvaya varjitaH = lineage, one with an improper; a maargeNa = by wrong route; lakshmiim aagataam = wealth, which came by; praapya iva = having attained, as if; suuryaH yaavat na aviSahya [a vi sahya] aatapaH = sun, in which time, not, intolerable he becomes, in his glare; na ati viraajite = not, too much, flares up; taavat = before that time; icChaamahe gantum = we wish to, go; iti uktvaa = thus, said; Raghava; saha saumitriH siitayaa saha = with Soumitri, with Seetha; muneH caraNau vavande = at sage’s, feet, venerated.

अनुवादः

“We wish to proceed before sun attains an intolerable glare, like an unworthy person of unworthy lineage attains wealth in an improper way with much glare…” saying so Rama with Seetha and Lakshmana venerated at the feet of that sage Suteekshna. [3-8-8, 9]

स्रोतः: valmikiramayan.net

तौ संस्पृशन्तौ चरणावुत्थाप्य मुनिपुङ्गवः ।
गाढमाश्लिष्य सस्नेहमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १० ॥

तौ सम् स्पृशंतौ चरणौ उत्थाप्य मुनिपुंगवः । गाढम् आश्लिष्य सस्नेहम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ ३-८-१०

अपने चरणोंका स्पर्श करते हुए श्रीराम और लक्ष्मणको उठाकर मुनिवर सुतीक्ष्णने कसकर हृदयसे लगा लिया और बड़े स्नेहसे इस प्रकार कहा— ॥ १० ॥

चरणगळन्नु स्पर्शिसुत्तिरुव श्रीराम-लक्ष्मणरन्नु ऎब्बिसि मुनिवर सुतीक्ष्णरु अवरन्नु सॆळॆदु बिगिदप्पिकॊण्डु तुम्बु स्नेहदिन्द हीगॆ हेळिदरु.॥10॥

पदच्छेदः

10. muni pungavaH = sage, the eminent; caraNau sam spR^ishantau = feet, who are touching; tau = them; utthaapya = lifted up; gaaDham aaSliSya = tightly, embracing; sa sneham = in friendship; idam vacanam abraviit = this, sentence, said.

अनुवादः

That eminent sage lifted them that are touching his feet, embraced them tightly, and said this sentence in all his friendliness. [3-8-10]

स्रोतः: valmikiramayan.net

अरिष्टं गच्छ पन्थानं राम सौमित्रिणा सह ।
सीतया चानया सार्धं छाययेवानुवृत्तया ॥ ११ ॥

अरिष्टम् गच्छ पन्थानम् राम सौमित्रिणा सह । सीतया च अनया सार्धम् छाय एव अनुवृत्तया ॥ ३-८-११

‘श्रीराम! आप छायाकी भाँति अनुसरण करनेवाली इस धर्मपत्नी सीता तथा सुमित्राकुमार लक्ष्मणके साथ यात्रा कीजिये । आपका मार्ग विघ्न-बाधाओंसे रहित परम मङ्गलमय हो ॥ ११ ॥

श्रीरामा! निन्न छायॆयन्तॆ अनुसरिसुत्तिरुव ई धर्मपत्नी सीतॆ हागु सुमित्राकुवार लक्ष्मणनॊन्दिगॆ प्रयाण माडु. निन्न दारियु विघ्नरहितवागि परम मङ्गळदायकवागलि.॥11॥

पदच्छेदः

11. raama saumitriNaa saha = Rama, Soumitri, along with; Chaayayaa iva anu vR^ittayaa anayaa siitayaa saa ardham ca = shadow like, closely, following you, with this Seetha; ariSTam panthaanam gacCha = invulnerable, on way, you may go.

अनुवादः

“Proceed in an invulnerable way, Rama, along with Lakshmana, and with this Seetha while she follows you closely like a shadow… [3-8-11]

स्रोतः: valmikiramayan.net

पश्याश्रमपदं रम्यं दण्डकारण्यवासिनाम् ।
एषां तपस्विनां वीर तपसा भावितात्मनाम् ॥ १२ ॥

पश्य आश्रम पदम् रंयम् दण्डकारण्य वासिनाम् । एषाम् तपस्विनाम् वीर तपसा भावित आत्मनाम् ॥ ३-८-१२

‘वीर! तपस्यासे शुद्ध अन्तःकरणवाले दण्डकारण्य-वासी इन तपस्वी मुनियोंके रमणीय आश्रमोंका दर्शन कीजिये ॥

वीरनॆ! तपस्सिनिन्द शुद्ध अन्तःकरणवुळ्ळ दण्डकारण्यवासी ई तपस्वी मुनिगळ रमणीय आश्रमगळन्नु दर्शन माडु.॥12॥

पदच्छेदः

12. viira = oh, valiant one; dandakaaraNya vaasinaam = Dandaka, forest, dwellers; tapasaa bhaavita aatmanaam = by ascesis, consecreated, souls; eSaam tapasvinaam = these, of the sages; ramyam aashrama padam pashya = pleasant, hermitage’s, thresholds, you see.

अनुवादः

“See the pleasant thresholds of the hermitages of the dwellers in the forests of Dandaka, oh! Valiant one, whose souls are consecrated just by their ascesis… [3-8-2]

स्रोतः: valmikiramayan.net

सुप्राज्यफलमूलानि पुष्पितानि वनानि च ।
प्रशस्तमृगयूथानि शान्तपक्षिगणानि च ॥ १३ ॥

‘इस यात्रामें आप प्रचुर फल-मूलोंसे युक्त तथा फूलोंसे सुशोभित अनेक वन देखेंगे; वहाँ उत्तम मृगोंके झुंड विचरते होंगे और पक्षी शान्तभावसे रहते होंगे ॥ १३ ॥

ई प्रवासदल्लि नीवु साकष्टु फल-मूलगळिन्द युक्त हागू हूवुगळिन्द सुशोभित अनेक वनगळन्नु नोडुविरि. अल्लि उत्तम जिङ्कॆगळ गुम्पु सञ्चरिसुत्तिरबहुदु, पक्षिगळु शान्त भावदिन्द इरुवुदन्नु काणुविरि.॥13॥

फुल्लपङ्कजखण्डानि प्रसन्नसलिलानि च ।
कारण्डवविकीर्णानि तटाकानि सरांसि च ॥ १४ ॥

फुल्लपङ्कजषण्डानि प्रसन्न सलिलानि च ।
कारण्डवविकीर्णानि तटाकानि सरांसि च ॥

‘आपको बहुत-से ऐसे तालाब और सरोवर दिखायी देंगे, जिनमें प्रफुल्ल कमलोंके समूह शोभा दे रहे होंगे । उनमें स्वच्छ जल भरे होंगे तथा कारण्डव आदि जलपक्षी सब ओर फैल रहे होंगे ॥ १४ ॥

अरळिद कमलगळिन्द शोभिसुत्तिरुव, स्वच्छवाद जलभरित हागू हंस कारण्डव मुन्ताद नीरु हक्किगळु व्यापिसिद अनेक सरोवरगळु, कल्याणिगळु कण्डु बरुववु.॥14॥

द्रक्ष्यसे दृष्टिरम्याणि गिरिप्रस्रवणानि च ।
रमणीयान्यरण्यानि मयूराभिरुतानि च ॥ १५ ॥

‘नेत्रोंको रमणीय प्रतीत होनेवाले पहाड़ी झरनों और मोरोंकी मीठी बोलीसे गूँजती हुई सुरम्य वनस्थलियोंको भी आप देखेंगे ॥ १५ ॥

कङ्गळिगॆ रमणीयवाद बॆट्टद झरिगळन्नु हागू नविलुगळ मधुर केकॆगळिन्द तुम्बिद सुरम्य वनस्थळगळन्नु नोडुविरि.॥15॥

पदच्छेदः

13, 14, 15. su praajya phala muulaani = well grown, fruits, tubers; puSpitaani = flowered ones; prashasta mR^iga yuuthaani = with best, animal, herds; shaanta pakshi gaNaani ca = with peaceful, bird, flocks, also; vanaani ca = woodlands, also; phulla pankaja shaNDaani = bloomed, lotuses, clusters; prasanna salilaani ca = tranquil, waters, too; kaaraNDava vikiirNaani taTaakaani = by water-birds, spread-over, pools; saraamsi ca = lakes, also; dR^iSTi ramyaaNi = eye, pleasing ones; giri prasravaNaani ca = mountain, rapids, also; mayuura abhi rutaani ca = by peacocks, with hearty screams loaded with [forests]; ramaNiiyaani araNyaani = pleasant, forests; drakSyase= you can see.

अनुवादः

“See the well-flowered woodlands with well-grown fruits and tubers, with herds of best animals and peaceful bird flocks… tranquil waters with spreading clusters of bloomed lotuses and water-birds in the pools and lakes… eye-pleasing rapids from mountains and you can see pleasant forests loaded with the hearty screams of precooks… [3-8-13, 14, 15]

स्रोतः: valmikiramayan.net

गम्यतां वत्स सौमित्रे भवानपि च गच्छतु ।
आगन्तव्यं च ते दृष्ट्वा पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ १६ ॥

गंयताम् वत्स सौमित्रे भवान् अपि च गच्छतु । आगन्तव्यम् च ते दृष्ट्वा पुनः एव आश्रमम् प्रति ॥ ३-८-१६

‘श्रीराम! जाइये, वत्स सुमित्राकुमार! तुम भी जाओ । दण्डकारण्यके आश्रमोंका दर्शन करके आपलोगोंको फिर इसी आश्रममें आ जाना चाहिये’ ॥ १६ ॥

श्रीरामा! होगु, वत्स सुमित्राकुमार! नीनू होगु, दण्डकारण्यद आश्रमगळन्नु दर्शिसि नीवु पुनः इदे आश्रमक्कॆ बरबेकु.॥16॥

पदच्छेदः

16. gamyataam vatsa = you may go, my dear; saumitre = Soumitri; bhavaan api ca gachatu = you, too, also, may go; dR^iSTvaa = having seen; punaH eva aashramam prati = again, thus, hermitage, towards [this]; te = to you [you shall]; aa gantavyam ca = come, and go you may.

अनुवादः

“My dear Rama, you may go and Soumitri you too also may go… but come again towards this hermitage after seeing all of them… [3-8-16]

स्रोतः: valmikiramayan.net

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः ।
प्रदक्षिणं मुनिं कृत्वा प्रस्थातुमुपचक्रमे ॥ १७ ॥

एवम् उक्तः तथा इति उक्त्वा काकुत्स्थः सह लक्ष्मणः । प्रदक्षिणम् मुनिम् कृत्वा प्रस्थातुम् उपचक्रमे ॥ ३-८-१७

उनके ऐसा कहनेपर लक्ष्मणसहित श्रीरामने ‘बहुत अच्छा’ कहकर मुनिकी परिक्रमा की और वहाँसे प्रस्थान करनेकी तैयारी की ॥ १७ ॥

अवरु हीगॆ हेळिदाग लक्ष्मण सहित श्रीरामनु ‘हागॆये आगलि’ ऎन्दु हेळि मुनिगॆ प्रदक्षिणॆ बन्दु, अल्लिन्द हॊरडलु अनुवादनु.॥17॥

पदच्छेदः

17. evam uktaH = thus, said; kaakutsthaH = Rama; saha lakshmanaH = with, Lakshmana; tathaa iti = like that only; uktvaa = having said; munim pradakshiNam kR^itvaa = to sage, circumambulations, having performed; prasthaatum upacakrame = to journey, started on.

अनुवादः

Thus said by the sage, Rama in his turn said to him, “so be it…” and having performed circumambulations around the sage he started to journey on. [3-8-17]

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततः शुभतरे तूणी धनुषी चायतेक्षणा ।
ददौ सीता तयोर्भ्रात्रोः खड्गौ च विमलौ ततः ॥ १८ ॥

ततः शुभतरे तूणी धनुषी च आयतेक्षणा । ददौ सीता तयोः भ्रात्रोः खड्गौ च विमलौ ततः ॥ ३-८-१८

तदनन्तर विशाल नेत्रोंवाली सीताने उन दोनों भाइयोंके हाथमें दो परम सुन्दर तूणीर, धनुष और चमचमाते हुए खड्ग प्रदान किये ॥ १८ ॥

अनन्तर विशाल लोचनॆ सीतॆयु अवरिब्बर कैगळिगू परम सुन्दर बत्तळिकॆ, धनुस्सु मत्तु हॊळॆयुव खड्गगळन्नु नीडिदळु.॥18॥

पदच्छेदः

18. tataH = then; aayatekshaNaa sitaa = broad eyed, Seetha; tayoH bhraatroH = to those two, brothers; shubhatare tuNii dhanuSii ca = auspicious, quivers, bows, also; tataH = then; vi malau khaDgau ca = unstained, swords, too; dadau = gave;

अनुवादः

Then the broad eyed Seetha gave auspicious quivers and bows to those brothers and then spotless swords too. [3-8-18]

स्रोतः: valmikiramayan.net

आबध्य च शुभे तूणी चापे चादाय सस्वने ।
निष्क्रान्तावाश्रमाद् गन्तुमुभौ तौ रामलक्ष्मणौ ॥ १९ ॥

आबध्य च शुभे तूणी चापौ चादाय सस्वने ।
निष्क्रान्तावाश्रमाद् गन्तुमुभौ तौ रामलक्ष्मणौ ॥

आबध्य च शुभे तूणी चापे च आदाय सस्वने । निष्क्रान्तौ आश्रमात् गन्तुम् उभौ तौ राम लक्ष्मणौ ॥ ३-८-१९

उन सुन्दर तूणीरोंको पीठपर बाँधकर टंकारते हुए धनुषोंको हाथमें ले वे दोनों भाई श्रीराम और लक्ष्मण आश्रमसे बाहर निकले ॥ १९ ॥

आ सुन्दर बत्तळिकॆगळन्नु बॆन्निगॆ कट्टिकॊण्डु, हॆदॆ एरिसिद धनुस्सन्नु कैयल्लि हिडिदु आ इब्बरू सहोदर श्रीराम-लक्ष्मणरु आश्रमदिन्द हॊरगॆ हॊरटरु.॥19॥

पदच्छेदः

19. tau ubhau raama lakSmaNau = those, both, Rama and Lakshmana; shubhe tuuNii aa badhya ca = beautiful, quivers, on tying; sa svane = with, sound [twangy]; caape ca = bows, also; aadaaya = on taking; aashramaat gantum niSkraantaa = from hermitage, to go, exited.

अनुवादः

Both of those two Rama and Lakshmana tied their beautiful quivers well on their backs, and took the twangy bows and exited from that hermitage to go on their way. [3-8-19]

स्रोतः: valmikiramayan.net

शीघ्रं तौ रूपसम्पन्नावनुज्ञातौ महर्षिणा ।
प्रस्थितौ धृतचापासी सीतया सह राघवौ ॥ २० ॥

शीघ्रं तौ रूपसम्पन्नावनुज्ञाताऔ महर्षिणा ।
प्रस्थितौ धृतचापासी सीतया सह राघवौ ॥

शीघ्रम् तौ रूपसंपन्नौ अनुज्ञातौ महर्षिणा । प्रस्थितौ धृत चापा असी सीतया सह राघवौ ॥ ३-८-२०

वे दोनों रघुवंशी वीर बड़े ही रूपवान् थे, उन्होंने खड्ग और धनुष धारण करके महर्षिकी आज्ञा ले सीताके साथ शीघ्र ही वहाँसे प्रस्थान किया ॥ २० ॥

आ इब्बरू रघुवंशी वीररु बहळ रूपवन्तरागिद्दरु. अवरु खड्ग मत्तु धनुस्सु धरिसिकॊण्डु महर्षिगळिन्द अप्पणॆ पडॆदु सीतॆयॊन्दिगॆ शीघ्रवागि अल्लिन्द हॊरटरु.॥20॥

पदच्छेदः

20. ruupa sampannau = appearance, exquisite - handsome princes; tau raaghavau = those, Raghava-s; anuj~naatau maharSiNaa = permitted by, august sage; dhR^ita chaapaa asii = wielding, bows, swords; siitayaa saha = Seetha, along with; shiighram = swiftly; prasthitau = set out.

अनुवादः

Those two Raghava-s, the handsome princes, have swiftly set out when permitted by that august sage, wielding bows and swords, and along with Seetha. [3-8-20]

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डेऽष्टमः सर्गः ॥ ८ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके अरण्यकाण्डमें आठवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ ८ ॥

श्री वाल्मीकि विरचित आर्षरामायण आदिकाव्यद अरण्यकाण्डदल्लि ऎण्टनॆय सर्ग सम्पूर्णवायितु.॥8॥