०२७ रामायास्त्रप्रदानम्

Book I : Bala Kanda - The Youthful Majesties

Sage Vishvamitra satisfied with the behaviour of Rama in obliging the orders of elders and performing the act that is assigned to him, gives many weapons to Rama, called shastra, astra-s. The weaponry is categorised mainly into two types. One is shastra - a handheld weapon like sword, lance or mace. The other is astra - a projectile missile invoked by reciting hymns. This chapter lists out those missiles that are given to Rama and in next chapter an account of some counter-attack missiles, called upasamhaaraastra-s is given which can be used to nullify the enemy’s missiles. In the endnote of this chapter some verses describing the nature of astra-s are incorporated.

स्रोतः: valmikiramayan.net

27. विश्वामित्रद्वारा श्रीरामको दिव्यास्त्र-दान

सप्तविंशाष्टाविंशयोः — ततः प्रभाते ताडका-वध-संतुष्ट-गाधि-सुतोपदिष्टं सोपसंहारम् अस्त्र-ग्रामं गृहीत्वा गच्छन् दर्शनीय-मृगाकीर्णं वृक्ष-षण्डं वीक्षमाणो रामः कस्यायम् आश्रमः यज्ञ-विघ्न-कर-मारीच-सुबाहु-निरसन-पूर्वकं यज्ञ-क्रिया क्व रक्षणीयेत्य् अपृच्छत् ।

अथ तां रजनीमुष्य विश्वामित्रो महायशाः ।
प्रहस्य राघवं वाक्यमुवाच मधुरस्वरम् ॥ १ ॥

अथ तां रजनीमुष्य विश्वामित्रो महायशाः । प्रहस्य राघवं वाक्यमुवाच मधुराक्षरम् ॥ १-२७-१

ताटकावनमें वह रात बिताकर महायशस्वी विश्वामित्र हँसते हुए मीठे स्वरमें श्रीरामचन्द्रजीसे बोले— ॥ १ ॥

ताटकावनदल्लि आ रात्रियन्नु कळॆदु महा यशस्वी विश्वामित्ररु नगुत्ता श्रीरामचन्द्रनल्लि मधुरवागि इन्तॆन्दरु.॥1॥

पदच्छेदः

1. atha = then; mahaayashaaH = highly renowned; Vishvamitra; taam rajaniim uSya = that, night, on staying; prahasya = smilingly; raaghavam = to Raghava; * madhuraakSharam vaakyam uvaaca* = sweet worded, sentence, spoke.

अनुवादः

Then, on staying that night there in Tataka forest, on the next day morning the greatly renowned sage Vishvamitra, smilingly and wording sweetly spoke to Rama. [1-27-1]

स्रोतः: valmikiramayan.net

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते राजपुत्र महायशः ।
प्रीत्या परमया युक्तो ददाम्यस्त्राणि सर्वशः ॥ २ ॥

‘महायशस्वी राजकुमार! तुम्हारा कल्याण हो । ताटकावधके कारण मैं तुमपर बहुत संतुष्ट हूँ; अतःबड़ी प्रसन्नताके साथ तुम्हें सब प्रकारके अस्त्र दे रहा हूँ ॥

महायशस्वी राजकुमार! निनगॆ मङ्गळवागलि. ताटकावधॆयिन्दागि नानु निन्न मेलॆ बहळ सन्तुष्टनागिरुवॆनु. आद्दरिन्द सन्तोषवागि निनगॆ ऎल्ल प्रकारद अस्त्रगळन्नु कॊडुत्तिदेनॆ.॥2॥

पदच्छेदः

2. mahaayashaH raajaputra = great glorious, prince; parituSTaH asmi = highly pleased, I am; te bhadram = let safety be to you ; paramayaa priityaa yuktaH = along with utmost affection ; astraaNi sarvashaH dadaami = I will give all of divine missiles.

अनुवादः

“I am highly pleased with you, oh, illustrious prince Rama, let safety be with you, I will now give you all of the divine missiles in utmost fondness of mine. [1-27-2]

स्रोतः: valmikiramayan.net

देवासुरगणान् वापि सगन्धर्वोरगान् भुवि ।
यैरमित्रान् प्रसह्याजौ वशीकृत्य जयिष्यसि ॥ ३ ॥

देवासुरगणान् वापि सगन्धर्वोरगान्भुवि । यैरमित्रान् प्रसह्याजौ वशीकृत्य जयिष्यसि ॥ १-२७-३ तानि दिव्यानि भद्रं ते ददाम्यस्त्राणि सर्वशः ।

‘इनके प्रभावसे तुम अपने शत्रुओंको—चाहे वे देवता, असुर, गन्धर्व अथवा नाग ही क्यों न हों, रणभूमिमें बलपूर्वक अपने अधीन करके उनपर विजय पा जाओगे ॥ ३ ॥

इवुगळ प्रभादिन्द नीनु निन्न शत्रुगळन्नु बेकादरॆ अवरु देवतॆगळु, असुररु, गन्धर्वरु, नागरु, यारे इरलि, रणभूमियल्लि अवरन्नु वशपडिसिकॊण्डु अवर मेलॆ विजयसाधिसुवॆ.॥3॥

पदच्छेदः

3, 4a. yaiH = by which - weapons; devaasuragaNaan vaa api = scores of gods and demons, or, even; gandharvoragaan = gandharva-s and urugaa-s; bhuvi = [or that are] on earth - earthling; amitraan = unfriendly ones - enemies; aajau = in war; prasahya vashiikR^itya = by dominating, humbled down; jayiSyasi = conquers; taani divyaani = those, the divine [weaponry]; astraaNi sarvashaH = missiles, all of them; dadaami = I am going to give; bhadram te = safety, be with you.

अनुवादः

“I am going to accord all of those divine missiles by which scores of gods, demons, or even from gandharva-s, uragaa-s and the like, or even earthlings are dominated, humbled down and conquered in war. Let safety be with you. [1-27-3, 4a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

तानि दिव्यानि भद्रं ते ददाम्यस्त्राणि सर्वशः ।
दण्डचक्रं महद् दिव्यं तव दास्यामि राघव ॥ ४ ॥
धमर्चक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च ।
विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रं चक्रं तथैव च ॥ ५ ॥

तानि दिव्यानि भद्रं ते ददाम्यस्त्राणि सर्वशः ।
दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव ॥ धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च ।
विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रं चक्रं तथैव च ॥

‘रघुनन्दन! तुम्हारा कल्याण हो । आज मैं तुम्हें वे सभी दिव्यास्त्र दे रहा हूँ । वीर! मैं तुमको दिव्य एवं महान् दण्डचक्र, धर्मचक्र, कालचक्र, विष्णुचक्र तथा अत्यन्त भयंकर ऐन्द्रचक्र दूँगा ॥ ४-५ ॥

रघुनन्दन! निनगॆ मङ्गळवागलि. इन्दु नानु निनगॆ अवॆल्ल अस्त्रगळन्नु कॊडुत्ता इद्देनॆ. वीरने! नानु निनगॆ दिव्य हागू महान् दण्डचक्र, धर्मचक्र, कालचक्र, विष्णुचक्र, हागू अत्यन्त भयङ्कर ऐन्द्रचक्र कॊडुवॆनु.॥4-5॥

वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव ॥ ६ ॥
ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम् ।

‘नरश्रेष्ठ राघव! इन्द्रका वज्रास्त्र, शिवका श्रेष्ठ त्रिशूल तथा ब्रह्माजीका ब्रह्मशिर नामक अस्त्र भी दूँगा । महाबाहो! साथ ही तुम्हें ऐषीकास्त्र तथा परम उत्तम ब्रह्मास्त्र भी प्रदान करता हूँ ॥ ६ ॥

नरश्रेष्ठ रघुवरने! इन्द्रन वज्रास्त्र, शिवन श्रेष्ठ त्रिशूल, ब्रह्मदेवर ब्रह्मशिर ऎम्ब अस्त्रवन्नु कॊडुवॆनु. महाबाहो! जॊतॆगॆ ऐषीकास्त्र हागू परमोत्तम ब्रह्मास्त्रवन्नू निनगॆ कॊडुवॆनु.॥6½॥

पदच्छेदः

4b, 5, 6, 7a. raaghava = oh Raghava; mahat divyam = highly, divine one; daNDacakram = Danda disc [Punisher disc]; tava daasyaami = I will give to you; narashreSTha = best of men; mahaabaahuH = oh highly dexterous one; * viira* = oh brave one; tataH = next; dharmacakram = Dharma disc [Virtue-disc]; tathaiva ca = likewise, also; kaalacakram = Kala disc[Time disc]; tathaa = thus; viSNucakram = Vishnu disc; tathaiva ca = like that, further; aindram cakram = Indra’s, disc; vajram astram = Thunderbolt, missile; tathaa = further; shaivam = pertaining to Shiva; shuulavaram = the best trident; astram brahmashiraH = missile, called Brahma-crest; aiSiikam api = Grass-Blade-missile, even; ati ugram = highly formidable missile; anuttamam = unexcelled one; braahmam astram eva = Brahma, missile, that way; te dadaami = I am going to give to you.

अनुवादः

“Raghava, I am going to give the highly divine Danda disc [Punisher disc]; next, oh, best one among men, Dharma disc [Virtue-disc,] and like that kaala disc [Time-disc]; then oh, brave one, Vishnu disc; similarly oh, dextrous Rama, Indra disc and Thunderbolt missile; the best trident pertaining to Shiva; the missile called Brahma-shira [Brahma-crest]; the missile called the Aishiika missile [Grass-Blade missile,] and that way oh, Raghava, I am going to give the unexcelled and highly formidable missile called Brahma missile. [1-27-4b, 5, 6, 7a]

टिप्पनी

aiSiika missile is dried blade of grass, which by invoking with hymns will become a projectile weapon. Rama uses on Kakasura. In Mahaa Bharata Ashvatthaama also uses this at the final stage of war, which Krishna nullifies.

स्रोतः: valmikiramayan.net

गदे द्वे चैव काकुत्स्थ मोदकीशिखरी शुभे ॥ ७ ॥
प्रदीप्ते नरशार्दूल प्रयच्छामि नृपात्मज ।
धर्मपाशमहं राम कालपाशं तथैव च ॥ ८ ॥
वारुणं पाशमस्त्रं च ददाम्यहमनुत्तमम् ।

गदे द्वे चैव काकुत्स्थ मोदकीशिखरी उभे ॥
प्रदीप्ते नरशार्दूल प्रयच्छामि नृपात्मज । धर्मपाशमहं राम कालपाशं तथैव च ॥
वारुणं पाशमस्त्रं च ददाम्यहमनुत्तमम् ।

‘ककुत्स्थकुलभूषण! इनके सिवा दो अत्यन्त उज्ज्वल और सुन्दर गदाएँ, जिनके नाम मोदकी और शिखरी हैं, मैं तुम्हें अर्पण करता हूँ । पुरुषसिंह राजकुमार राम! धर्मपाश, कालपाश और वरुणपाश भी बड़े उत्तम अस्त्र हैं । इन्हें भी आज तुम्हें अर्पित करता हूँ ॥ ७-८ ॥

काकुत्स्थने! इवल्लदॆ ऎरडु अत्यन्त उज्वल मत्तु सुन्दर मोदकी हागू शिखरि ऎम्ब गदॆगळन्नु निनगॆ अर्पिसुवॆनु. पुरुषसिंह रामा! धर्मपाश, कालपाश मत्तु वरुणपाश, इवु बहळ उत्तम अस्त्रगळागिवॆ. अवन्नु करुणिसुवॆनु.॥7-8½॥

पदच्छेदः

7b, 8a. kaakutstha = oh Rama; narashaarduula = tigerly man; nR^ipaatmaja = king’s son - prince; pradiipte = radiant ones [the maces]; dve gade ca eva = two, maces, also, thus; modakii shikharii shubhe = Modaki - Beater, Shikhari - Tower of Protection, brilliant ones; prayacChaami = I accord.

अनुवादः

“Oh manly tiger prince Rama, I am going to accord two maces that are brilliant by their radiance called, the Modaki, [the Beater,] and Shikhari, [the Tower of Protection.] [1-27-7b, 8a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

8b, 9a. raama = Rama; aham = I; dharmapaasham = dharma noose [Virtue-noose]; tathaiva ca = like that, also; kaalapaasham = Kala noose [Time-noose]; vaaruNam paasham = Rain god’s, noose; anuttamam astram ca = unequalled, missile, also [of Rain-god]; dadaami = I will give.

अनुवादः

“Oh, Rama, like that I will be giving three nooses called Dharma paasha and kaala-paasha and Varuna paasha, [Virtue noose and Time noose, Rain god’s noose] as well as an unequalled missile called Varuna astra, Rain-god’s missile. [1-27-8b, 9a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

अशनी द्वे प्रयच्छामि शुष्कार्द्रे रघुनन्दन ॥ ९ ॥
ददामि चास्त्रं पैनाकमस्त्रं नारायणं तथा ।

‘रघुनन्दन! सूखी और गीली दो प्रकारकी अशनि तथा पिनाक एवं नारायणास्त्र भी तुम्हें दे रहा हूँ ॥ ९ ॥

रघुनन्दन! ऒणगिद मत्तु हसियाद ऎरडु रीतिय अशनि हागू पिनाक, नारायणास्त्रवन्नू कॊडुत्तिद्देनॆ.॥9½॥

पदच्छेदः

9b, 10a. raghunandana = Raghu’s scion; shuSkaardre = Shushka [Drier] and Aardra [Drencher]; dve = two of them; ashanii = bolts; painaakam astram = Pinaaka, missile; prayacChaami = I give; tathaa = likewise; naaraayaNam astram ca dadaami = I will give Narayana missile also.

अनुवादः

“Oh, Raghu’s scion, I will also give two projectile bolts, one called shushka [The Drier] and the other aardra [The Drencher] and even the missiles of Pinaaka and that of Narayana, [the missiles of god Shiva and Narayana] I will give. [1-27-9b, 10a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

आग्नेयमस्त्रं दयितं शिखरं नाम नामतः ॥ १० ॥
वायव्यं प्रथमं नाम ददामि तव चानघ ।

अग्नेयमस्त्रं दयितं शिखरं नाम नामतः ॥
वायव्यं प्रथमं नाम ददामि तव जानघ ।

‘अग्निका प्रिय आग्नेय-अस्त्र, जो शिखरास्त्रके नामसे भी प्रसिद्ध है, तुम्हें अर्पण करता हूँ । अनघ! अस्त्रोंमें प्रधान जो वायव्यास्त्र है, वह भी तुम्हें दे रहा हूँ ॥ १० १/२ ॥

अग्निय प्रिय आग्नेयास्त्रवु शिखरास्त्र ऎम्ब हॆसरिनिन्दलू प्रसिद्धवागिरुवुदन्नु निनगॆ अर्पिसुत्तिद्देनॆ.॥10½॥

पदच्छेदः

10b, 11a. anagha = oh impeccable one; naamataH = one which is well-known one; shikharam naama = known as the Tower ; dayitam = [Fire-god’s] fond; aagneyam astram = one belonging to Fire-god, missile; prathamam naama = known as Prathama [Blower]; vaayavyam [astram] = Air-god’s, [missile]; tava = to you; dadaami = I will give.

अनुवादः

“Oh, impeccable Rama, thus a well-known missile shikhari [The Tower] and another the fond of Fire-god known as prathama [The Blower] and a missile of Air-god too, I will be giving. [1-27-10b, 11a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

अस्त्रं हयशिरो नाम क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च ॥ ११ ॥
शक्तिद्वयं च काकुत्स्थ ददामि तव राघव ।

‘ककुत्स्थकुलभूषण राघव! हयशिरा नामक अस्त्र, क्रौञ्च-अस्त्र तथा दो शक्तियोंको भी तुम्हें देता हूँ ॥

ककुत्स्थकुलभूषण राघव! हयशिर ऎम्ब अस्त्र, क्रौञ्चास्त्र हागू ऎरडु शक्तिगळन्नू निनगॆ कॊडुवॆनु.॥11½॥

पदच्छेदः

11b, 12a. kaakutstha = of Kakutstha-s; raaghava = Raghava; astram hayashiraH naama = missile, Haya-shira [Horse-head,] named; tathaiva ca = like that, also; krauncam astram = Krouncha [Wrester,] missile; shaktidvayam ca = two impellers, also; tava dadaami = to you, I will be giving.

अनुवादः

“Oh, Raghava of Kakutstha-s, I will give you two missiles named Haya-shira [The Horse-head] and Krouncha [The Wrester] and two Impellers, one presided over by the power of Vishnu, and the other by the power of Rudra. [1-27-11b, 12a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

कङ्कालं मुसलं घोरं कापालमथ किङ्किणीम् ॥ १२ ॥
वधार्थं रक्षसां यानि ददाम्येतानि सर्वशः ।

कङ्कालं मुसलं घोरं कापालमथ कङ्किणीम् ॥
वधार्थं रक्षसां यानि ददाम्येतानि सर्वशः ।

‘कङ्काल, घोर मूसल, कपाल तथा किङ्किणी आदि सब अस्त्र, जो राक्षसोंके वधमें उपयोगी होते हैं, तुम्हें दे रहा हूँ ॥ १२ १/२ ॥

कङ्काल, घोर, मूसल, कपाल हागू किङ्किणि मॊदलाद ऎल्ल अस्त्रगळु राक्षसर वधॆयल्लि उपयोगि आगुवुवु, अवन्नू निनगॆ नीडुवॆ.॥12½॥

पदच्छेदः

12b, 13a. ghoram kankaalam musalam = deadly, Kankala named, Pounder; kaapaalam = Kapaala named Rod; atha = next; kankaNam = Kankana named Rod; yaani = which are; [asuraaH dhaarayanti = wielded by demons]; rakShasaam vadhaartham = for purpose of elimination of demons; etaani = such of them; sarvashaH dadaami = all of them, I will give.

अनुवादः

“I will be giving all those weapons that are wielded by demons, namely the deadly Pounder named Kankaalam, and Rods named as Kapaalam and Kankanam, for the elimination of those very demons. [1-27-12b, 13a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

वैद्याधरं महास्त्रं च नन्दनं नाम नामतः ॥ १३ ॥
असिरत्नं महाबाहो ददामि नृवरात्मज ।

‘महाबाहु राजकुमार! नन्दन नामसे प्रसिद्ध विद्याधरोंका महान् अस्त्र तथा उत्तम खड्ग भी तुम्हें अर्पित करता हूँ ॥ १३ १/२ ॥

महाबाहु राजकुमार! नन्दन ऎम्ब प्रसिद्ध विद्याधरर महास्त्र हागू उत्तम खड्गवन्नू निनगॆ अर्पिसुत्तिद्देनॆ.॥13½॥

पदच्छेदः

13b, 14a. mahaabaaho = mighty armed one; nR^ivaraatmaja = son of best king [the prince]; vaidyaadharam = Vaidyadhara named as; mahaa astram ca = great, missile, also; naamataH nandanam = namely Nandana; naama = named as; asiratnam = gemlike sword; dadaami = I am giving.

अनुवादः

“Oh, mighty armed son of the best king, I am giving a great missile named Vaidyadhara by its name, and a gem of sword named Nandana. [1-27-13b, 14a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

गान्धर्वमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः ॥ १४ ॥
प्रस्वापनं प्रशमनं दद्मि सौम्यं च राघव ।

‘रघुनन्दन! गन्धर्वोंका प्रिय सम्मोहन नामक अस्त्र, प्रस्वापन, प्रशमन तथा सौम्य-अस्त्र भी देता हूँ ॥ १४ १/२ ॥

रघुनन्दन! गन्धर्वर प्रिय सम्मोहन ऎम्ब अस्त्रवन्नू, प्रस्वापन, प्रशमन हागू सौम्य अस्त्रवन्नू नीडुत्तिद्देनॆ.॥14½॥

पदच्छेदः

14b, 15a. raaghava = Raghava; gaandharvam astram = Gandharva’s, missiles; naamataH = by name; mohanam naama = mohana, named as; dayitam = liked very much by Gandharva-s; prasvaapanam = Prasvapana [Inducer of Sleep]; saumyam prashamanam ca = gentle, Prashamana, [Pacifier,] also.

अनुवादः

“Thus, the missile which is very much liked by Gandharva-s, namely Mohana, [The Stupefier,] the missile called Prasvapana [The Inducer of Sleep,] and the gentle Prashamana [The Pacifier of enemy’s anger.] [1-27-14b, 15a]

स्रोतः: valmikiramayan.net

वर्षणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने ॥ १५ ॥
मादनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा ।
गान्धर्वमस्त्रं दयितं मानवं नाम नामतः ॥ १६ ॥
पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः ।
प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः ॥ १७ ॥

वर्षणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने ॥ मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा ।
गान्धर्वमस्त्रं दयितं मानवं नाम नामतः ॥ पैशाचमन्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः ।
प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः ॥

‘महायशस्वी पुरुषसिंह राजकुमार! वर्षण, शोषण, संतापन, विलापन तथा कामदेवका प्रिय दुर्जय अस्त्र मादन, गन्धर्वोंका प्रिय मानवास्त्र तथा पिशाचोंका प्रिय मोहनास्त्र भी मुझसे ग्रहण करो ॥ १५—१७ ॥

महायशस्वी पुरुषसिंह राजकुमार! वर्षण, शोषण, सन्तापन, विलापन, कामदेवन प्रिय दुर्जय अस्त्रवाद वादन, गन्धर्वर प्रिय मानवास्त्र, पिशाचिगळ प्रिय मोहनास्त्रवन्नू नन्निन्द स्वीकरिसु.॥15-17॥

पदच्छेदः

15b, 16, 17. mahaayashaH = highly fortunate one; narashaarduula = tigerly man; rajaputra = prince; varSaNam = Varshana [Rainer] missile; shoSaNam = shoshana [Drainer] missile; santaapanavilaapane = santaapana [Humidifier] and vilaapana [Weep-inducer]; gaandharvam astram dayitam = gandharva, missile, fond one; naamataH maanavam naama = by name Manava [Humane,] named; tathaa = likewise; durdharSham = unassailable one; kandarpadayitam maadanam = Manmadha’s dear missile, an intoxicator; naamataH mohanam naama = by name Mohana [Rager,] named missile; dayitam = a dear missile ; paishaacam astram = pertaining to pishaaca-s, say monster’s missile; pratiicCha = take them.

अनुवादः

“Oh, highly fortunate Rama, take these missiles namely, varshaNa, [the Rainer,] shoshana [the Drainer,] santaapana [the Humidifier,] vilaapana [the Weep-inducer,] and oh, prince, an unassailable intoxicator and a dear missile of Manmatha, namely Mohana [The Intoxicator,] and another the fond missile of gandharva-s namely maanava by its name, [The Humane missile,] and oh, tigerly man, a missile dear one to pishaaca-s, monsters, namely paishaca [The Monster missile.] [1-27-15, 16, 17]

स्रोतः: valmikiramayan.net

तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबलम् ।
संवर्तं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज ॥ १८ ॥
सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायामयं परम् ।
सौरं तेजःप्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम् ॥ १९ ॥

‘नरश्रेष्ठ राजपुत्र महाबाहु राम! तामस, महाबली सौमन, संवर्त, दुर्जय, मौसल, सत्य और मायामय उत्तम अस्त्र भी तुम्हें अर्पण करता हूँ । सूर्यदेवताका तेजःप्रभ नामक अस्त्र, जो शत्रुके तेजका नाश करनेवाला है, तुम्हें अर्पित करता हूँ ॥ १८-१९ ॥

नरश्रेष्ठ राजन पुत्र, महाबाहु राम! तामस, महाबलि, सौमन, संवर्त, दुर्जय, नौसल, सत्य, मत्तु मायामय उत्तम अस्त्रवन्नु निनगॆ अर्पिसुत्तिद्देनॆ. शत्रुविन तेजवन्नु नाश माडुवन्तह तेजःप्रभ ऎम्ब अस्त्रवन्नु निनगॆ अर्पिसुत्तिद्देनॆ.॥18-19॥

सोमास्त्रं शिशिरं नाम त्वाष्ट्रमस्त्रं सुदारुणम् ।
दारुणं च भगस्यापि शीतेषुमथ मानवम् ॥ २० ॥

‘सोम देवताका शिशिर नामक अस्त्र, त्वष्टा (विश्वकर्मा) का अत्यन्त दारुण अस्त्र, भगदेवताका भी भयंकर अस्त्र तथा मनुका शीतेषु नामक अस्त्र भी तुम्हें देता हूँ ॥ २० ॥

सोमदेवतॆय शिशिर ऎम्ब अस्त्र त्वष्टा (विश्वकर्मन अत्यन्त दारुण अस्त्र, भगदेवतॆय भयङ्कर अस्त्र हागू मनुविन शीतेषु ऎम्ब अस्त्रवन्नु निनगॆ कॊडुत्तेनॆ.॥20॥

पदच्छेदः

17b, 18, 19, 20. narashaarduula = tigerly man; nR^ipaatmaja = prince; mahaabalam taamasam = greatly powered, taamasa missile; saumanam ca = saumana, also; durdharSham = indomitable one; samvartam = samvarta missile; ca eva = also, like that; mausalam ca = mausala, also; satyam astram = satyam missile; param = then; maayaamayam = maayaa-maya; mahaabaaho = oh mighty-armed one; tathaa = like that; sauram = of Solar; tejaHprabham = teja-prabha [Radiator]; naama = named; paratejopakarSaNam = sequestrator of others brilliance; shishiram naama = shishira [Cooler,] named; somaastram = Moon’s missile; sudaaruNam = very deadly one; tvaaSTram astram = tvaShtra’s missile; bhagasya api = of Bhaga, even; daaruNam ca = dangerous, also; shiiteShum = shiteshu missile; atha maanavam = then, Maanava missile - of Manu the earlier ruler of mankind; I will give.

अनुवादः

“Oh, manly-tiger Rama, greatly powered taamasa and saumana missiles, the indomitable missiles like samvarta, mausala, satya, and then the maaya-maya missile; like that oh, mighty armed Rama, a solar missile the sequestrator of others’ brilliance namely teja-prabha; next, the missile of Moon-god named shishira [The Cooler]; and a very deadly missile of tvaSTa namely sudaamana; and even the dangerous missile of bhaga namely shita-iSu, these and the maanava missile of Manu, the earliest ruler of mankind, I will be giving. [1-27-17b, 18, 19, 20]

स्रोतः: valmikiramayan.net

एतान् राम महाबाहो कामरूपान् महाबलान् ।
गृहाण परमोदारान् क्षिप्रमेव नृपात्मज ॥ २१ ॥

एतान्नाम महाबाहो कामरूपान्महाबलान् ।
गृहाण परमोदारान् क्षिप्रमेव नृपात्मज ॥

‘महाबाहु राजकुमार श्रीराम! ये सभी अस्त्र इच्छानुसार रूप धारण करनेवाले, महान् बलसे सम्पन्न तथा परम उदार हैं । तुम शीघ्र ही इन्हें ग्रहण करो’ ॥ २१ ॥

महाबाहु राजकुमार श्रीराम! इवॆल्ल अस्त्रगळु इच्छानुसार रूपवन्नु धरिसबल्लवु, महान् बलदिन्द सम्पन्न हागू परम उदारवागिवॆ. नीनु बेगनॆ इवन्नु स्वीकरिसु.॥21॥

पदच्छेदः

21. mahaabaaho = dextrous one; nR^ipaatmaja = prince; kaamaruupaan = disguise-wizards; mahaabalaan = greatly powered ones paramodaaraan = highly providential ones; raama = Rama; etaan = them the missiles; kSipram eva = forthwith, thus; gR^ihaaNa = take them.

अनुवादः

“These missiles are, oh, dextrous prince, disguise-wizards, greatly powered, and highly providential ones, oh, Rama, you may take them forthwith.” So said sage Vishvamitra to Rama. [1-27-21]

स्रोतः: valmikiramayan.net

स्थितस्तु प्राङ्मुखो भूत्वा शुचिर्मुनिवरस्तदा ।
ददौ रामाय सुप्रीतो मन्त्रग्राममनुत्तमम् ॥ २२ ॥

स्थितस्तु प्राङ्मुखो भूत्वा मुनिवरस्तदा । ददौ रामाय सुप्रीतो मंत्रग्राममनुत्तमम् ॥ १-२७-२२

ऐसा कहकर मुनिवर विश्वामित्रजी उस समय स्नान आदिसे शुद्ध हो पूर्वाभिमुख होकर बैठ गये और अत्यन्त प्रसन्नताके साथ उन्होंने श्रीरामचन्द्रजीको उन सभी उत्तम अस्त्रोंका उपदेश दिया ॥ २२ ॥

हीगॆ हेळि मुनिवर विश्वामित्ररु आग स्नानादिगळिन्द शुद्धरागि पूर्वाभिमुखवागि कुळितु, अत्यन्त प्रसन्नतॆयिन्द अवरु श्रीरामचन्द्रनिगॆ आ ऎल्ल उत्तम अस्त्रगळन्नु उपदेशिसिदरु.॥22॥

पदच्छेदः

22. tadaa = then; munivaraH = pre-eminent sage; shuciH = becoming purified - on performing his personal holy depuration; praa~nmukhaH sthitaH tu = on staying facing east, but; bhuutvaa = on becoming; supriitaH = verily gladdened; raamaaya = to Rama; anuttamam mantragraamam = extraordinary, hymns village - a mixed collection; dadau = gave.

अनुवादः

That pre-eminent sage Vishvamitra on performing his personal holy depuration then gave the assortment of extraordinary hymns to Rama facing eastward. [1-27-22]

स्रोतः: valmikiramayan.net

सर्वसङ्ग्रहणं येषां दैवतैरपि दुर्लभम् ।
तान्यस्त्राणि तदा विप्रो राघवाय न्यवेदयत् ॥ २३ ॥

जिन अस्त्रोंका पूर्णरूपसे संग्रह करना देवताओंके लिये भी दुर्लभ है, उन सबको विप्रवर विश्वामित्रजीने श्रीरामचन्द्रजीको समर्पित कर दिया ॥ २३ ॥

पूर्ण रूपदिन्द सङ्ग्रहिसलु देवतॆगळिगू दुर्लभवाद ऎल्ल अस्त्रगळन्नु विप्रवर विश्वामित्ररु श्रीरामचन्द्रनिगॆ समर्पिसिदरु.॥23॥

पदच्छेदः

23. yeSaam sarvasangrahaNam = of which hymns, total comprehending; daivataiH api [saangopaa~Ngavidhinaa = sections and subsections of procedures] for gods, even; durlabham = impossible [by their sections and subsections]; taani astraaNi = such, missiles

• hymns of missiles; tadaa vipraH raaghavaaya nyavedayat = then, that Brahman dedicated to Raghava.

अनुवादः

The comprehension of which invoking hymns of the missiles is impossible even to gods with their sections and subsections of procedures, that Brahman dedicated such hymns to Raghava. [1-27-24]

स्रोतः: valmikiramayan.net

जपतस्तु मुनेस्तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ।
उपतस्थुर्महार्हाणि सर्वाण्यस्त्राणि राघवम् ॥ २४ ॥
ऊचुश्च मुदिता रामं सर्वे प्राञ्जलयस्तदा ।
इमे च परमोदार किङ्करास्तव राघव ॥ २५ ॥
यद्यदिच्छसि भद्रं ते तत्सर्वं करवाम वै ।

जपतस्तु मुनेस्तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ।
उपतस्थुर्महार्हाणि सर्वाण्यस्त्राणि राघवम् ॥ उचुश्च मुदिता रामं सर्वे प्राञ्जलयस्तदा ।
इमे च परमोदार किङ्करास्तव राघव ॥
यद्यदिच्छसि भद्रं ते तत्सर्वं करवाम वै।

बुद्धिमान् विश्वामित्रजीने ज्यों ही जप आरम्भ किया त्यों ही वे सभी परम पूज्य दिव्यास्त्र स्वतः आकर श्रीरघुनाथजीके पास उपस्थित हो गये और अत्यन्त हर्षमें भरकर उस समय श्रीरामचन्द्रजीसे हाथ जोड़कर कहने लगे—‘परम उदार रघुनन्दन! आपका कल्याण हो । हम सब आपके किङ्कर हैं । आप हमसे जो-जो सेवा लेना चाहेंगे, वह सब हम करनेको तैयार रहेंगे’ ॥ २४-२५ १/२ ॥

विश्वामित्ररु अस्त्र मन्त्रगळन्नु जपिसलु प्रारम्भिसुत्तले आ ऎल्ल परमपूज्य दिव्यास्त्रगळु स्वतः बन्दु श्रीरघुनाथन बळि उपस्थितवादुवु हागू अत्यन्त हर्षदिन्द श्रीरामचन्द्रनिगॆ कैमुगिदु ‘परम उदार रघुनन्दन! निनगॆ मङ्गळवागली. नावॆल्लरू निनगॆ किङ्कररागिद्देवॆ. नीनु नम्मिन्द बयसुव ऎल्ल सेवॆयन्नु नावु माडलु सिद्धरागिदेवॆ.’ ऎन्दु बेडिकॊण्डरु.॥24-25½॥

पदच्छेदः

24. dhiimataH tasya vishvaamitrasya muneH = intelligent one, that, Vishvamitra, the saint; japataH tu = on chanting, but; mahaarhaaNi = highly venerable ones; astraaNi sarvaani = missiles, all of them; raaghavam upatasthuH = came nigh of Raghava

• stood accessible to.

अनुवादः

While that intelligent saint Vishvamitra chanted the hymns, all of those highly venerable missiles came nigh and stood accessible to Raghava in their astral form. [1-27-24]

स्रोतः: valmikiramayan.net

पदच्छेदः

25, 26a. paramodaaraaH = highly obliging ones - missiles; [paramodaaraa = oh most noble Rama]; sarve = all of the missiles; tadaa praanjalayaH = then, with palm-fold; muditaaH ca = gladdened, also; raamam uucuH = to Rama, spoke; raaghava = oh Rama; ime tava kinkaraaH = these are - here are, your, thralls - servants; yat yat icChasi = what, what, you wish [whatever you wish us to do]; tat sarvam karavaama vai = that, all, we do, indeed; bhadram te = safe, you be.

अनुवादः

All of those highly obliging missiles in astral bodies, gladdening to come under the aegis of Rama, then spoke to him making palms-fold, “here are your thralls, Sire, we are here to accomplish whatever you bid us to do, let safety be with you.” So said the deities presiding over the missiles to Rama. [1-27-25]

स्रोतः: valmikiramayan.net

ततो रामः प्रसन्नात्मा तैरित्युक्तो महाबलैः ॥ २६ ॥
प्रतिगृह्य च काकुत्स्थः समालभ्य च पाणिना ।
मानसा मे भविष्यध्वमिति तान्यभ्यचोदयत् ॥ २७ ॥

उन महान् प्रभावशाली अस्त्रोंके इस प्रकार कहनेपर श्रीरामचन्द्रजी मन-ही-मन बहुत प्रसन्न हुए और उन्हें ग्रहण करनेके पश्चात् हाथसे उनका स्पर्श करके बोले—‘आप सब मेरे मनमें निवास करें’ ॥ २६-२७ ॥

आ महा प्रभावशालि अस्त्रगळू हीगॆ हेळिदाग श्रीरामचन्द्रनु सन्तोषगॊण्डु अवन्नु परिग्रहिसि, कैयिन्द अवन्नु स्पर्शिसि - ‘नीवॆल्ल नन्न मनस्सिनल्लि वासिसिरि’ ऎन्दु हेळिदनु.॥26-27॥

ततः प्रीतमना रामो विश्वामित्रं महामुनिम् ।
अभिवाद्य महातेजा गमनायोपचक्रमे ॥ २८ ॥

तदनन्तर महातेजस्वी श्रीरामने प्रसन्नचित्त होकर महामुनि विश्वामित्रको प्रणाम किया और आगेकी यात्रा आरम्भ की ॥

अनन्तर महातेजस्वी श्रीरामनु प्रसन्नचित्तनागि महामुनि विश्वामित्ररिगॆ वन्दिसिदनु. मत्तॆ अवर मुन्दिन प्रवास प्रारम्भवायितु.॥28॥

पदच्छेदः

28. tataH = then; mahaatejaa = highly resplendent Rama; priitamanaaH = with thankful heart; vishvaamitram mahaamunim abhivaadya = receiving great sage Vishvamitra; gamanaaya = to journey on; upacakrame = readied himself.

अनुवादः

That highly resplendent Rama revered sage Vishvamitra with a thankful heart and readied himself for further journey. [1-27-26]

स्रोतः: valmikiramayan.net

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तविंशः सर्गः ॥ २७ ॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके बालकाण्डमें सत्ताईसवाँ सर्ग पूरा हुआ ॥ २७ ॥

वाल्मीकि विरचित आर्ष रामायण आदिकाव्यद बालकाण्डदल्लि इप्पत्तेळनॆय सर्ग पूर्णवायितु. ॥27॥