१६ पुरुषार्थ-काष्ठाधिकारः

प्रवेशः

English

(16) THE CHAPTER ON THE FARTHEST EXTENT OF OUR ULTIMATE OBJECT IN LIFE. page219

Español

(16) El capítulo sobre la extensión más lejana de nuestro objeto final en la vida. Página219

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

अवतारिकॆ - हिन्दिन अधिकारान्त्यदल्लि

“करण-त्रयत्तालुम् कत्रव्यङ्गळिल् प्रधानं भगवत्कैङ्कर्यत्तिल् ऎल्लैनिलमाय् शास्त्रानुज्ञातमानवाचार्यादि भागवतकैङ्कर्यम्”

ऎन्दु हेळल्पट्टितु. मूल-मन्त्रदल्लि मुख्यवागि तोरुवदु ई चेतननु अकार-वाच्यनाद श्रियः-पतिगॆ शेषनु ऎम्ब भाववु “शेषः परार्थत्वात्” ऎम्ब सूत्रानुसारवागि

परगतातिशया धानेच्छयोपादेयत्वम् एव यस्य स्व-रूपं स शेषः परश् शेषि

इतरनल्लिरुव उत्कृष्टतॆयन्नु तोरिसुव इष्टवन्नङ्गीकरिसुवदे यावनिगॆ स्व-रूपवो आतने शेषनॆनिसुवनु, इतरने शेषि ऎनिसुवनॆन्दु, श्री-भाष्यकाररु शेष-शेषि-भावगळन्नु विवरिसिरुत्तारॆ. इन्तह शेष-शेषि-भाववु चेतननिगू सर्वेश्वरनिगू सरिहोगुत्तदॆ. हीगॆ तन्न अनन्यार्ह-शेषत्ववु परमात्मनिगेनॆ सल्लुवदादरॆ आळ्वाराचार्यरुगळिगू भागवतरुगळिगू शेषनागिरुव भाववु हेगॆ कूडुत्तदॆ ? अन्तह आळ्वाराचार्य-भागवतरुगळिगॆ ई प्रपन्ननु शेष-भूतनागि कैङ्कर्यगळन्नॆसगुवुदु हेगॆ उपपन्नवु ? शास्त्रगळल्लि उपपन्नवॆन्दु निरूपितवागिद्दरॆ अवुगळभिप्रायवु हेगॆ ? इवे मॊदलाद शङ्कागळिगॆ ई अधिकारदल्लि समाधानवु हेळल्पट्टु, भगवत्-कैङ्कर्यक्कॆ भागवत-कैङ्कर्यदवरॆगू अन्वयवॆम्बुव भाववु उपपादिसल्पडुत्तदॆ.

[[P1344]]

विश्वास-प्रस्तुतिः (सं॰प॰)

स्व-तन्त्र-स्वामित्वात् स्व-बहु-मति-पात्रेषु नियतं
श्रियः कान्तो देवस् स खलु विनियुङ्क्ते चिद्-अचितौ ।
यथा लोक+आम्नायं+++(=वेदं)+++, यति-पति-मुखैर् आहित-धियां
ततो नः कैङ्कर्यं तद्-अभिमत-पर्यन्तम् अभवत् ॥ ३६ ॥ +++(4)+++

विषयः

भागवत-सेवा, भागवत-भाग्यम्, भागवतः

नीलमेघः (सं)

स्व-तन्त्र-स्वामित्वात् स्व-बहु-मति-पात्रेषु नियतं
श्रियः कान्तो देवस् स खलु विनियुङ्क्ते चिद्-अचितौ ।
यथा लोक+आम्नायं+++(=वेदं)+++, यति-पति-मुखैर् आहित-धियां
ततो नः कैङ्कर्यं तद्-अभिमत-पर्यन्तम् अभवत् ॥ ३६ ॥ +++(4)+++

English

In the world of everyday life (a king sometimes uses his dependents and ornaments to serve the purposes of those who are dear to him like his sons, wives etc.)
and in the Vedas, it is declared that all the gods make their offerings to the devotee.
Even so, the Lord of Lakṣmī uses sentient beings and non-sentient things to serve for ever
the purposes of those who have won His regard,
because He is independent and is their Master.
So, for us whose minds have been disciplined by the teaching of such as the prince of sannayasins (viz. Śrī Rāmānuja),
the service of the Lord extends
as far as the service of those who are dear to Him (Bhāgavatas).

Español

En el mundo de la vida cotidiana (un rey a veces usa a sus dependientes y adornos para servir a los propósitos de aquellos que son queridos para él como sus hijos, esposas, etc.)
Y en los Vedas, se declara que todos los dioses hacen sus ofrendas al devoto.
Aun así, el Señor de Lakṣmī usa seres sensibles y cosas no sintientes para servir para siempre
los propósitos de aquellos que han ganado su respeto,
Porque él es independiente y es su maestro.

Entonces, para nosotros cuyas mentes han sido disciplinadas por la enseñanza de tales como el Príncipe de Sannayasins (a saber, Śrī Rāmānuja),
El servicio del Señor se extiende
En cuanto al servicio de aquellos que son queridos para él (Bhāgavatas).

मूलम् (सं॰प॰)

स्वतन्त्रस्वामित्वात् स्वबहुमतिपात्रेषु नियतं
श्रियः कान्तो देवस्स खलु विनियुङ्क्ते चिदचितौ ।
यथा लोकाम्नायं यतिपतिमुखैराहितधियां
ततो नः कैङ्कर्यं तदभिमतपर्यन्तमभवत् ॥ ३६ ॥

४२तमाहोबिल-यतिः

॥ श्रीः ॥
श्रीसारबोधिनीव्याख्यायां
पुरुषार्थकाष्ठाधिकारः ॥

कीऴधिकारत्तिल् करणत्रयत्तालुम् कर्तव्यङ्गळिल् प्रधानम्
भगवत्कैङ्कर्यत्तिल् ऎल्लै निलमाय् शास्त्रानुज्ञातमाऩ आचार्यादिभागवतकैङ्कर्यम् ऎऩ्ऱ् अरुळिच्चॆय्दार्।
इव्वधिकारत्तिल् अदिऩ् प्राधान्यत्तैयुम्,
पुरुषार्थमाऩ भगवत्-कैङ्कर्य-काष्ठात्वत्तैयुम्,
अदऱ्कु शास्त्रानुज्ञातत्वत्तैयुम्
निरूपिक्कप् पोगिऱवर् आय्
अधिकारार्थत्तै श्लोकत्ताले सङ्ग्रहिक्किऱार् स्वतन्त्रस्वामित्वादिति ।

श्रियः कान्तः - लक्ष्मिक्कु अत्यन्तप्रियतमऩाय्, ‘‘तद्-इङ्गित-पराधीनो विधत्तेऽखिलं’’ ऎऩ्ऱु सॊल्लुम् बडि
अवळोडु ऐक-रस्यवाऩ् आय् ऎऩ्ऱ बडि।
देवः – जगत्सृष्ट्यादिक्रीडाप्रवृत्तऩाऩ।
स खलु – ‘‘आनीतवातं स्वधया तदेकं’’ ऎऩ्ऱु कारणवाक्यप्रसिद्धऩाऩ भगवाऩ्।
स्वतन्त्रस्वामित्वात् – स्वतन्त्रत्वात्, स्वामित्वाच्चेत्यर्थः । स्वतन्त्रऩागैयाले विनियोगिप्पदऱ्कु शक्तऩॆऩ्ऱुम्, स्वामियागैयाले प्राप्तऩॆऩ्ऱुम् तिरुवुळ्ळम्।
स्वबहुमति-पात्रेषु – ‘‘स च मम प्रियः’’ ‘‘ज्ञानीत्वात्मेव मे मतं’’ ‘‘स महात्मा सुदुर्लभः’’ इत्यादिगळिऱ् सॊल्लुगिऱबडिये भगवाऩुक्के बहुमत्यर्हर्गळाऩ भागवतविषयङ्गळिले।
चिदचितौ – चेतनाचेतनङ्गळै।
नियतं विनियुङ्क्ते – यावदात्मनियतम् विनियोगिक्किऱाऩ्।

‘‘वरद सकलम् एतत् संश्रितार्थं चकर्थ’’

ऎऩ्गिऱ पडि
चेतनाचेतनङ्गळ् ऎल्लाव् अऱ्ऱैयुम्
भागवतर्गळुक्कु शेषङ्गळ् आगवुम्,
शेषत्वानुगुण-कैङ्कर्य-कारिगळ् आगवुम्,
नियमिक्किऱाऩ् ऎऩ्ऱबडि।
मच्-छेष-भूतं सर्वं मदीय-शेषभूतं स्यात्,

मत्-कैङ्कर्य-कारि सर्वं मदीय-कैङ्कर्य-कारि च स्यात्

ऎऩ्ऱु सङ्गल्बित्तु विनियोगिक्किऱाऩ् ऎऩ्ऱु तात्पर्यम्।

इदऩाल् इप्पडि भगवाऩे तऩक्कु शेषम् आऩ सर्वत्तैयुम्
भागवत-शेषमाग विनियोगिक्कैयाल्
अवऩुक्कु अत्यन्तम् इष्टम् आऩ भागवत-शेषत्वम् भगवद्-अनन्यार्ह-शेषत्वत्तिऱ्कु विरुद्धम् आगादु
ऎऩ्ऩुमिडम् सूचितम्।

यथा लोकाम्नायं – यथा लोकं यथाम्नायञ्च।
यथा लोगत्तिल् राजाक्कळ्
तऩक्कु शेषमाऩ परिजऩङ्गळैयुम् आभरणादिगळैयुम्
तऩक्कु बहुमति-विषयर्गळ् आऩ पुत्र-भार्यादिगळुक्कु शेषमाग विनियोगिक्किऱार्गळो;
यथा च वेदे

‘‘स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देव बलिमावहन्ति’’

‘‘तस्मान् मद्-भक्त-भक्ताश् च
पूजनीया विशेषतः’’

इत्य्-आदिगळिले भगवच्-छेष-भूतर्गळ् आऩ
सर्व-देवतैकळुम् भागवत-शेषङ्गळ् आग सॊल्लप् पडुगिऱार्गळो;
इत्थमेव - इप्पडिये।
यतिपतिमुखैः – यतिपतिप्रभृतिकळाऩ नम् पूर्वाचार्यर्गळाले,
आहितधियां – “परगतातिशयाधानेच्छयोपादेयत्वमेव यस्य स्वरूपं स शेषः, परः शेषी”, इति शेषत्वलक्षणकथनादिना शिक्षितबुद्धिगळ् आऩ,
नः - नमक्कु,
ततः – भगवच्छेषत्वम् भागवतशेषत्वपर्यन्तमाग मुडिगैयाले,
कैङ्कर्यं – भगवत्कैङ्कर्यम्,
तद्-अभिमत-पर्यन्तं – भगवदभिमतभागवतावधियाग, अभवत् - आयिऱ्ऱु।

भगवाऩ् स्वातिशयाधायकम् आग, अद्-आवदु शेषम् आग, विनियोगित्त बडियाल् अन्द अतिशयाधायकत्वम् ‘नाकिञ्चित् कुर्वतश् शेषत्वम्’+++(5)+++ ऎऩ्गिऱ बडि
भागवत-कैङ्कर्यं विना सिद्धिक्काद्-आगैयाल्
नमक्कु भगवत्-कैङ्कर्यम् भागवतकैङ्कर्यपर्यन्तमागवे सिद्धित्तदॆऩ्ऱबडि।
श्लोकत्तिल् भगवाऩ् स्वशेषभूतमाऩ
सर्वत्तैयुम् भागवतशेषमाग विनियोगिक्कैयाल्
भगवत्-कैङ्कर्यम् भागवत-कैङ्कर्य-पर्यन्तम् आगव् आयिऱ्ऱ् ऎऩ्गिऱार्।

विजय-राघवः (क)

अर्थ - श्रीयः-कान्तः - ऎल्लरिन्दलू आश्रयिसल्पडुवन्था लक्ष्मिगॆ पतियाद. सः - आ ऎन्दरॆ प्रसिद्धनाद ऎम्बर्थवु; हेगॆ प्रसिद्धनॆन्दरॆ शरणागत-वत्सलनॆन्दु प्रसिद्धनाद, देवः - लीला-परनाद नारायणन्नु स्व-तन्त्र–स्वामित्वात् - स्व-तन्त्रनागियू सर्वक्कू स्वामियागियू इरुवदरिन्द चिद्-अचितौ - चेतनाचेतनगळन्नु, स्व-बहु-मति-पात्रेषु - तनगॆ तुम्बा अभिमानविरुव पात्रगळाद भागवतरुगळल्लि, नियतं - यावागलू नियमेन इरतक्कद्दागि, विनियुङ्क्ते खलु - नियमिसुत्तानष्टॆ, ऎन्दरॆ ऎल्लिवरिविगॆ ई चिदचित्तुगळु अवनिगॆ शेष-भूतवो, अदुवरॆगू आतनिगॆ अभिमानविरुव भागवतरुगळिगू शेष-भूतवे ऎम्बुवदु प्रमाण-सिद्धवॆम्ब भाववु, भागवतरुगळिगॆ शेष-भूतरेनो आगबहुदु. आदरॆ अवरिगॆ कैङ्कर्य माडले बेकॆन्दु हेळलु हेगागुत्तदॆ ? ऎन्दरॆ उत्तरार्धदिन्द समाधानवन्नु हेळुवरागि लोकवन्नू श्रुति-प्रमाणवन्नू यति-राजरन्नू अनुसरिसिरुव नमगॆ, शेषिगॆ पारतन्त्र्यदिन्द अभिमत-कैङ्कर्यगळन्नॆसगुवदे शेष-भावक्कॆ स्व-रूपवादुदरिन्द, भागवत-शेषत्ववु भागवत-कैङ्कर्यदल्ले पर्यवसानवॆन्दु हेळुत्तारॆ.

यथा लोकाम्नायं - लोकवन्नू वेदवन्नू अनुसरिसि यति-पति-मुख्यैः - श्री-भाष्यकार-प्रकृतिगळन्नुळ्ळ पूर्वाचार्यरुगळाद, अहित-धियां - शिक्षिसल्पट्ट बुद्धियुळ्ळ, नः - भर-न्यास माडि, कृत-कृत्यरॆनिसि, पुण्य-शालिगळाद नमगॆ ततः - भगवन्तनिन्द भागवतरिगॆ किङ्करनॆन्दु आज्ञप्तरागिरुवुदरिन्दले, कैङ्कर्यं - भगवत्-कैङ्कर्यवु, तद्-अभिमत-पर्यन्तम् आ भगवन्तनिगॆ तुम्बा प्रियराद भागवतर पर्यन्तवागि, अभवत् - आयितु. भागवत्-कैङ्कर्यवु भागवत कैङ्कर्य-पर्यन्तवादुदॆन्दु स्थापिसल्पट्टितु.

[[P1345]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

तात्पर्य - सर्वेश्वरनु लक्ष्मी-पतियागि लक्ष्मियॊन्दिगॆ सदा इरुवदरिन्द आतनु क्रीडॆयल्लि प्रवर्तिसि जगत्-सृष्टि-स्थिति-लयादिगळन्नॆल्ला नडिसुवनॆन्दू हिन्दॆ हेळल्पट्टितु. समस्त चिदचित्तुगळू आतनिगॆ शेष-भूतवु आतनु सर्व–स्व-तन्त्रनु. नावॆल्ला आतन स्वत्तागि परतन्त्ररादुदरिन्द आतन इष्टानुसार नम्मन्नु नियमिसुव शक्तियुण्टु. आतनिगॆ तुम्बा इष्टरादवरु परम-भागवतोत्तमरु. अन्तवरिगॆ शेष-भूतरागि कैङ्कर्यादिगळन्नॆसगुवदू सर्वेश्वरनिगॆ तुम्बा अभिमतवादुदॆन्दू, भगवत्-कैङ्कर्यक्कॆ भागवत-कैङ्कर्यवरॆगू अन्वयवॆन्दु ई हदिनारनॆय अधिकारदल्लि स्थापिसल्पडुत्तदॆ. पुरुषार्थवु भगवत्कैङ्कर्यवु. ई भगवत्-कैङ्कर्यद काष्ठा ऎन्दरॆ ऎल्लै श्रेष्ठाम्शवु. आ भगवन्तनिगॆ तुम्बा अभिमतराद भागवतरुगळिगॆ माडुव कैङ्कर्यवू सर्वेश्वरनिगॆ अभिमतवागुवदरिन्द, भागवत-कैङ्कर्यवागुत्तदॆ. ई भागवत-कैङ्कर्यवन्नु कुरितु ई अधिकारदल्लि हेळुवदरिन्द इदक्कॆ पुरुषार्थ-काष्ठाधिकारवॆन्दु हॆसरु.

श्रीयः कान्तो देवः, नित्यैवैषा जगन्-माता विष्णोश् श्रीर् अनपायिनी

ऎन्दू महर्षिगळु हेळिरुव हागॆ, लक्ष्मियॊन्दिगेने यावागलू सर्वेश्वरनु इरुवदरिन्द, ई लोक दम्पतिगळिगॆ जगत्-सृष्टि-स्थिति-नियमन-लयादि जगत्तिन लीलॆगळल्लि अभिरुचियुण्टॆम्ब भाववन्नु प्रदर्शिसुवदक्कागिये, श्रियः-कान्तो देवः ऎम्ब प्रयोगवु, देवः ऎन्दरॆ क्रीडा-परनु, श्रियः-कान्तनादुदरिन्दले क्रीडा-परनॆम्ब भाववु. इदे प्रयोगवन्नॆ श्री-यति-राजरवरु तावु अनुग्रहिसिद वेदान्त-दीपद प्रथम-श्लोकदल्लि माडिरुत्तारॆ. “श्रद्धया देवो देवत्वम् अश्नुते”

लक्ष्मियॊन्दिगेने लीला-सक्तनाद सर्वेश्वरनु जगत्तिन सृष्टि-नियमनादि लीलॆगळन्नॆल्ला अनुभविसुवनु

ऎम्ब श्रुत्यर्थवु उपपादिसल्पट्टितु. आदुदरिन्दले चिद्-अचितौ - चेतनाचेतनगळन्नु तन्न इष्टानुसारवागि नियमिसुवनु, इवॆरडू अतनिगॆ शेष-भूतवादुवागि आतनॊन्दिगॆ इरुत्तवे.

[[P1346]]

“भोक्ता भोग्यं प्रेरितारं च मत्वा” ऎम्ब श्रुत्यनुसारवागि भोक्तावाद चेतननिगू भोग्यवॆन्दु हेळिसिकॊळ्ळुव अचेतनक्कू आतनु प्रेरिता - नियामकनु. हीगॆ चिदचित्तुगळन्नु तन्न इष्टानुसार नियमिसलु ईतनिगॆ स्वातन्त्र्यवू स्वामित्ववू आवश्यकवॆन्दु “स्व-तन्त्र–स्वामित्वात्” ऎम्बुवदरिन्द तोर्पडिसिरुत्तारॆ. स्वातन्त्र्यविद्दरॆ ताने तनगॆ पराधीनरन्नु नियमिसबल्लनु ऒब्बनु स्व-तन्त्रनागियेनो इरबहुदु आदरॆ तन्न वस्तुवल्लद्दन्नु नियमिसुव शक्तियु आतनिगिल्ल ऎल्लवू सर्वेश्वरन “स्वं” स्वत्तागि, सर्वेश्वरनु ऎल्ला जगत्तिगू स्वामियु. आदुदरिन्द सर्व-चेतनरू आतन स्वत्तु, आतनु नम्मॆल्लरिगू स्वामियु;

“स्वत्वम् आत्मनि सञ्जातं स्वामित्वं ब्रह्मणि स्थितं”

ऎन्दु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ.

हागॆये ऒन्दु पदार्थवु ऒब्बनिगॆ सेरिदुदागि स्वामित्वविरबहुदु. स्वातन्त्रविल्लदिद्दरू नियमिसलु साध्यविल्लवु नम्म मनॆये आगिरबहुदु, अदन्नु वासक्कॆ इन्नॊब्बरिगॆ कॊट्टिदुदरिन्द, स्वातन्त्रविल्लदॆ होदुदरिन्द इष्टानुसार आ मनॆयन्नु विनियोगिसलु साध्यविल्लवष्टॆ. आदुदरिन्द इष्टानुसार नियमिसलु स्वातन्त्र्यवू, स्वामित्ववू ऎरडू आवश्यकवु.

हीगॆ ऎरडू इरुवदरिन्द, तनगॆ तुम्बा विश्वासविरुव ज्ञानिगळाद भागवतोत्तमरुगळिगॆ ई चेतनाचेतनवु शेष-भूतरागिरतक्कॆन्दु नियमिसलु शक्तनष्टॆ. अन्तह ज्ञानिगळाद परमैकान्तिगळ विषयदल्लि श्रीयः-पतिगॆ परम-विश्वासवॆम्बुवदु सुप्रसिद्धवॆन्दु हेळुवदक्कागि इल्लि सः ऎम्ब प्रयोगवु. आतनिगॆ ई परमैकान्तिगळु बहु-मति-पात्रगळु. (१) “ज्ञानी त्व् आत्मैव मे मतं” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ आतनिगॆ अवरु अत्यन्त प्रियरु, (२) “अहं भक्त-पराधीनः” ऎन्दु ताने भक्तरिगॆ अधीननॆन्दु हेळिक्कॊण्डिरुवाग, तनगॆ दास-भूतरागिरुव नम्मन्नु अन्तह भक्तरिगॆ अधीनरन्नागिरुव हागॆ नियमिसलारनो ? राम-लक्ष्मणरु विश्वामित्ररिगॆ सर्व-सहायवन्नू माडि कृतार्थरागि आ मुनि-वर्यरिगॆ वन्दिसि हेळुत्तारॆ :-

[[P1347]]

इमौ स्म मुनि-शार्दूल किङ्करौ समुपस्थितौ ।
आज्ञापय यथेष्ठं वै शासनं करवाव किम् ॥ रा. बा.

मुनि-शार्दूल - पर-ब्रह्मोपासकरल्लि श्रेष्ठनागि भक्त-शिखामणिये, आदुदरिन्दले, इमौ स्म किङ्करौ - अन्तवरु ननगॆ दास-भूतरागिरुवदु हागिरलि तावे अन्तह भक्ताग्रेसररिगॆ किङ्कररु, “भक्ति-क्रीतो जनार्दनः - जनार्दननु भक्तिगॆ विक्रयिसल्पट्टवनु” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ, भक्तरिगॆ किङ्करनु, समुपस्थितौ - भक्तनन्नगलि ऒन्दु क्षण कूडा इरलारनु, आदुदरिन्द भक्तनु तन्नन्नु हुडुकि कॊण्डु बरुव आवश्यकविल्लवु, ताने अवरुगळिरुव स्थळक्कॆ होगि अवरुगळ इष्टवन्नु नडॆसिकॊडुवनु; गजेन्द्र, ध्रुव, प्रह्लादरु ईतनिरुव स्थळवन्नु कुरितु बरलिल्लवु. अवरुगळिद्द स्थळक्कॆ ताने ओडिहोगि ऎदुरिगॆ निन्तु अवरुगळन्नु कापाडिरुत्तानॆ. आज्ञापय - तानु अवरन्नु आज्ञापिसुवदु हागिरलि, आ भक्तरुगळ प्रार्थनॆयन्ने तनगॆ आज्ञॆयागि भाविसुवनु; यथेष्टं वै - तन्न इष्टानुसार आ भक्तरु नडॆयुवदु हागिरलि, अवर इष्टानुसार तानु नडॆयुवनु, शासनं करवाव किं - भक्तन हेळिकॆयन्नु शिरसावहिसि नडॆसिकॊडुवनु. हीगॆ भक्तर विषयदल्लि सम्पूर्णाभिमानदिन्द अवरुगळिगॆ ताने शेष-भूतनागि अवरुगळ कॆलसवन्नु नडॆसिकॊट्टिरुवाग, अन्थावरुगळिगॆ तन्न दास-भूतराद नम्मन्नू शेष-भूतरागि कैङ्कर्यगळन्नॆसगतक्कद्दॆन्दु नियमिसुवदू युक्तवादुदष्टे. इदु न्यायवाद विषयवे ऎन्दु तोरिसुवदक्कागि खलु ऎम्ब प्रयोगवु. हागॆ भागवतोत्तमरिगॆ अधीनरन्नागि माडि अवरिगॆ कैङ्कर्यगळन्नॆसगुव हागॆ नियमिसिरुवदु शास्त्र-विहितवादुदागि प्रसिद्धवाद विषयवॆम्ब तात्पर्यवु.

लोक-रीतियागियू, शास्त्र-रीतियागियू, पूर्वाचार्यरुगळ अनुष्ठान-रीतियागियू कूड भगवत्-कैङ्कर्यक्कॆ भागवत-कैङ्कर्यदवरॆगू सम्बन्धवॆन्दु मुन्दॆ उपदेशिसुत्तारॆ :- यथा लोकाम्नायं - लोकदल्लि राजरुगळु तम्म भृत्यरुगळन्नू, तमगुचितवाद आभरण-बिरुदु मॊदलादवुगळन्नू, सह तमगॆ तुम्बा प्रियराद हॆण्डति मक्कळिगू सह विनियोगिसुव हागॆ नियमिसुवदन्नु कण्डिरुवॆवु. हागॆये “देवम् इवाचार्यम् उपासीत”, “यस्य देवे परा-भक्तिर् यथा देवे तथा गुरौ” “आचार्य-देवो भव”,

[[P1348]]

मम मद्-भक्त भक्तेषु प्रीतिर् अभ्यधिका भवेत् ।
तस्माद् भक्त-भक्ताश् च पूजनीया विशेषतः ॥

इत्यादि-श्रुति-स्मृति-वाक्यगळू कूड हागॆये बोधिसुत्तवॆन्दु हेळुवुदक्कागि “यथाम्नायं” ऎम्ब प्रयोगवु.

इन्नू पूर्वाचार्यरुगळनुष्ठान-क्रमवू कूड हागॆये ऎन्दु तिळिसुवदक्कागि तावू, यति-राजरू, अवराचार्यराद यामुनादिगळू मत्तु यति-राज-शिष्यराद प्रणतार्ति-हरादिगळू, इवरुगळिन्द शिक्षिसल्पट्ट बुद्धियुळ्ळवरु. शेषत्व-लक्षणवु

पर-गतातिशयाधानेच्छया उपादेयत्वम् एव यस्य स्व-रूपं स शेषः परश् शेषि

ऎन्दु श्री-भाष्यकाररु निरूपिसिरुत्तारॆ. हीगॆ अप्पणॆ कॊडिसिरुवदरिन्द, किङ्करन वृत्तियाद कैङ्कर्यवु इल्लदॆ होदरॆ शेषिगॆ अतिशयवु सिद्धिसलारद प्रयुक्त शेषत्व–स्व-रूपक्केनॆ हानियुण्टागुत्तदॆम्ब भाववु. ततः - आ कारणदिन्द ऎन्दरॆ पूर्वार्धदल्लि हेळिरुव हागॆ भगवन्तनु चिदचित्तुगळन्नु भागवतरुगळिगॆ शेष-भूतवादुवागि नियमिसिरुवदरिन्द नमगॆ भगवत्-कैङ्कर्यवु भागवत-कैङ्कर्य–पर्यन्तवागि आयितॆन्दु हेळिरुत्तारॆ. आ महा-भागवतोत्तमराद विप्ररिगॆ माडिद कैङ्कर्यवन्नु सर्वेश्वरने, तनगॆ माडिद कैङ्कर्यक्किन्त प्रियतमवादुदागि भाविसि अवुगळन्नु परिग्रहिसुवनु ऎम्ब भाववु. आदुदरिन्दले

श्रीमद्-भागवतार्चनं भगवतः पूजा-विधेर् उत्तमं

भागवत-पूजॆयु भगवत्-पूजॆगिन्त श्रेष्ठवॆन्दु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ.

[[P1349]]

भागवत-कैङ्कर्य-कारणम्

English

REASONS FOR RENDERING SERVICE TO BHĀGAVATĀS :

Español

Razones para prestar servicio a Bhāgavatās:

विश्वास-प्रस्तुतिः

इङ्गु भगवत्-कैङ्कर्यत्तै भागवत-कैङ्कर्य-पर्यन्तम् आगच् चॊल्लुगैक्क् अडिय् ऎऩ्

ऎऩ्ऩिल्,

नीलमेघः (सं)

भगवत्-कैङ्कर्यस्य भागवत-कैङ्कर्यान्तत्वोक्तेर् मूलं किम्

इति चेत् -

English

If it is asked here

how it can be stated that the service of Bhagavān extends up to the service of His devotees (the Bhāgavatas),

the answer is as follows:-

Español

Si se pregunta aquí

Cómo se puede afirmar que el servicio de Bhagavān se extiende hasta el servicio de sus devotos (los Bhāgavatas),

La respuesta es la siguiente:-

मूलम्

इङ्गु भगवत्कैङ्कर्यत्तै भागवतकैङ्कर्यपर्यन्तमागच्चॊल्लुगैक्कडियॆऩ् ऎऩ्ऩिल्,

४२तमाहोबिल-यतिः

अङ्गु शेषत्वम् पारतन्त्र्यरूपमागिल् भगवत्कैङ्कर्यमे सिद्धिक्क वऴियिल्लामलिरुक्क भागवतकैङ्कर्यमॆप्पडि सिद्धिक्कुम् ऎऩ्गिऱ शङ्गैयै शेषत्वलक्षणम् विलक्षणमागैयाल् अदऩाल् भगवत्कैङ्कर्यमुम् भागवतकैङ्कर्यमुम् सिद्धिक्कलामॆऩ्ऱु सॊल्लि परिहरिक्कप्पोगिऱवराय् अन्द लक्षणत्तै प्रश्नपूर्वक माग उपपादिक्कत् तुडङ्गुगिऱार् इङ्गु इत्यादिना । इङ्गु - उत्तरकृत्यत्तिऩुडैय मध्यत्तिल्। अडियॆऩ्ऩॆऩ्ऩिल् - कारणमॆऩ्ऩॆऩ्ऩिल्।

विजय-राघवः (क)

भगवत्-कैङ्कर्यवु भागवत-कैङ्कर्य-पर्यन्तवॆम्बुवदु हेगॆ ?

इङ्गु - ई हिन्दॆ हेळिद उत्तर-कृत्यगळल्लि, भगवत्-कैङ्कर्यत्तै - भगवत्-कैङ्कर्यवन्नु, भागवत-कैङ्कर्य-पर्यन्तमाग - भागवत-कैङ्कर्य-पर्यन्तवादुदॆन्दु, शॊल्लुगैक्कु - हेळुवदक्कॆ, अडिऎन्रॆन्निल् - कारणवेनु ऎन्दरॆ ?

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इल्लि शङ्काभिप्रायवेनॆन्दरॆ ;- चेतननेनो भगवन्तनिगॆ शेष-भूतनु हौदु; आ शेषत्ववु पारतन्त्र्य-रूपवाददु; इष्टे विना कैङ्कर्य-रूपवागिरबेकॆम्ब नियमवु तोरिबरुवदिल्लवु; हीगिरुवाग भागवत-कैङ्कर्यद आवश्यकतॆयु हेगॆ ? ऎम्बुवदु शङ्काभिप्रायवु. ई शङ्काविगॆ समाधान हेळुववरागि, शेषत्वक्कॆ कैङ्कर्यवे परम-प्रयोजनवॆन्दुपदेशिसुववरागि, श्री-भाष्यकाररु वेदार्थ-सङ्ग्रहदल्लि अप्पणॆ कॊडिसिद शेषत्व-लक्षणवन्नु मॊदलु उपपादिसुत्तारॆ.

शेषत्वम्

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘‘+++(चेतोऽन्तरस्यापि)+++ परगतातिशय+आधानेच्छया
+++(अवस्था-विशेषेऽप्य्)+++ +उपादेयत्वम् एव
यस्य स्व-रूपं+++(=अ-साधारण-धर्मः)+++
स शेषः,
परश् शेषी’’+++(5)+++
(वेदार्थ-सङ्ग्रहः।)

ऎऩ्ऱु वेदार्थ-संग्रहत्तिलेय् अरुळिच्-चॆय्द बडिये

नीलमेघः (सं)

‘‘परगतातिशयाधानेच्छयोपादेयत्वम् एव यस्य स्व-रूपं
स शेषः,
परश्शेषी’’
(वेदार्थ-सङ्ग्रहः।)

इति वेदार्थ-संग्रहे ऽनुगृहीत-विधया

English

It has been said in the Vedartha Sangraha:

“He is the śeṣa whose svarūpa or essential nature is such as is chosen
on account of the desire to promote the glory of another
and that another is the śeṣī.”

Español

Se ha dicho en el Vedartha Sangraha:

“Él es el śeṣa cuya svarūpa o naturaleza esencial es la que se elige
debido al deseo de promover la gloria de otro
y ese otro es el Śeṣī “.

मूलम्

‘‘परगतातिशयाधानेच्छयोपादेयत्वमेव यस्य स्वरूपं सशेषः परश्शेषी’’(वेदार्थ-सङ्ग्रहः।) ऎऩ्ऱु वेदार्थसंग्रहत्तिलेय् अरुळिच्चॆय्दबडिये

४२तमाहोबिल-यतिः

परगतेत्यादि ।
परः – शेषी, तद्-गतो यो अतिशयः – उत्कर्षः,
तद्-आधानेच्छया – तदुत्पादनेच्छया,
उपादेयत्वम् एव – स्वीकार्यत्वमेव यस्य वस्तुनः स्वरूपं
सः शेषः – शेषशब्दवाच्यः, परः – तत् प्रतिसम्बन्धी, शेषी – शेषिशब्दवाच्यः, इङ्गु स्वगतातिशयाधायकऩाऩ शेषियिऩिडत्तिल् अतिव्याप्तिवारणार्थम् परशब्दम्।

पर-शब्दत्तिऱ्कुम् अतिशय-शब्दत्तिऱ्कुम् परश् चासाव् अतिशयश्चेति कर्मधार-यभ्रमम् वारामैक्काग गत-शब्दम्।
अतिशय-शब्दम् निकृष्टेतर-परम् आगैयाल्
पर-गत-विनाशादि-जनकम् आऩ शस्त्राग्नि-कण्टकादिगळिल् अतिव्याप्तियिल्लै।

इङ्गु इच्छा-शब्दत्तै तत्-तद्-वस्तु-गत-शेषत्वानुगुणम् आग शेषि-गतेच्छा-परम् आयुम्, शेष-गतेच्छा-परम् आयुम्, उभयगतेच्छा-परम् आयुम्, +++(अचित्त्वात्)+++ उदासीन-गतेच्छा-परम् आयुम् कॊळ्ळवेण्डुम्।+++(4)+++
शेषिगतेच्छया उपादेयङ्गळुक्कु उदाहरणम् -
“इदं मदीयं भूयात्” ऎऩ्गिऱ शॆषियिऩुडैय इच्छैयिऩाले उपादेयङ्गळाऩ गृह-क्षेत्रादिगळ्।
शेषगतेच्छैयिऩाले उपादेयङ्गळुक्कु उदाहरणम् -
अनुष्ठान-दशैयिल् +++(शेषि-भूत-)+++यागत्तिऱ्कु शेष-भूतऩ् आऩ यजमाऩऩाले
“अहं यक्ष्ये” ऎऩ्गिऱ सङ्कल्पात्मकेच्छैयिऩाले उपादेयम् आऩ यजमाऩऩ् मुदलाऩवै।
उभय-गतेच्छैयिऩाले उपादेयत्तिऱ्कु उदाहरणम् -
राजेच्छैयिऩालुम् भृत्येच्छैयिऩालुम् उपादेयर्गळ् आऩ
राजाविऩुडैय भृत्यादिगळ्।
उदासीनगतेच्छया उपादेयत्तिऱ्कु उदाहरणम् -
दर्श-पूर्णमासादिगळुक्कु अतिशयाधायकम् आग
प्रयाजादिगळैप् पण्णक् कडवेऩ्
ऎऩ्गिऱ यजमाऩऩ्-उडैय इच्छैयिऩाले
उपादेयङ्गळ् आऩ प्रयाजादिगळ्।

उपादेयत्वं – स्वीकार्यत्वं । व्यवहर्तव्यत्वम् इति यावत् ।
इङ्गु उपादेयत्वम् उपादातुम् अर्हत्व-रूपम् आगैयाल्
सुषुप्त्य्-आद्य्-अ-किञ्चित्-कार–दशैगळिल् अव्याप्तिय् इल्लै।+++(4)+++

इङ्गु एवकारत्ताल् कदाचित् स्वार्थ-निरपेक्षम् आग
भृत्यादि-प्रयोजन-साधकर्गळ् आऩ प्रकृष्ट-कृपा-स्नेहशालिगळाऩ शेषिगळ् इडत्तिल्
अतिव्याप्ति-वारितम् आगिऱदु;
अवर्गळ्-उडैय स्वरूपम् सर्वदा-भृत्यादि-गतातिशयाधानेच्छैयालेये उपादेयत्व-रूपम् अऩ्ऱिऱे।

यस्य - ऎन्द वस्तुविऩुडैय, स्वरूपं – स्वंरूपं, अ-साधारण-धर्मः ।
स्वरूप-निरूपक-धर्म इत्यर्थः ।

स शेषः – अवऩ् शेषशब्दवाच्यऩ्।
परः - अवऩुक्कु प्रतिसम्बन्धी, अदावदु शेषऩाले आहितमाऩ अतिशयभाक्काऩवऩ्।
शेषी – शेषिशब्दवाच्यऩ्।

विजय-राघवः (क)

“परगत - इतरनन्नु हॊन्दिद, इल्लि इतरनुशेषियु, आतनन्नु हॊन्दिद, अतिशय - अतिशयवन्नु माहात्म्यॆयन्नु, आधानेच्छया - उण्टुमाडुव अपेक्षॆयिन्द, उपादेयत्वम् एव - स्वीकरिसोणवे, यस्य स्व-रूपं - यावनिगॆ स्व-रूपवो, स शेषः - अवनीग शेष-भूतनॆनिसुवनु, परश् शेषी - आ इतरनादरो शेषि ऎन्दॆनिसुवनु” ऎन्रु - ऎम्बदागि, वेदार्थ-सङ्ग्रहवॆम्ब ग्रन्थदल्लि, अरुळिच्चॆय्दपडिये - अनुग्रहिसि हेळिरुव मेरॆगॆ,

विश्वास-प्रस्तुतिः

सर्वेश्वरऩैप् पऱ्ऱ शेष-भूतऩ् आऩव् इवऩ्
अतिशयाधानम् पण्ण प्राप्तऩ्

नीलमेघः (सं)

सर्वेश्वरं प्रति शेष-भूतो ऽयम् अतिशयाधान-करणार्थ-प्रात-रूपः ।

English

So in regard to the Supreme Ruler of all,
the Jīva who is the śeṣa
is bound to promote His glory.

Español

Entonces, con respecto al gobernante supremo de todos, El Jīva que es el Śeṣa está obligado a promover su gloria.

मूलम्

सर्वेश्वरऩैप्पऱ्ऱ शेषभूतऩाऩ विवऩ् अतिशयाधानम् पण्णप्राप्तऩ्।

४२तमाहोबिल-यतिः

लक्षण-घटकम् आऩ अतिशय-शब्दत्तिऩ्-उडैय अर्थत्तै
तत्-तद्-वस्त्व्-अनुगुणम् आग निरूपिक्किऱार् अव्वतिशयन्दाऩित्यादिना ।

विजय-राघवः (क)

सर्वेश्वरनैप्पत्त - सर्वेश्वरनन्नुद्देशिसि, शेष-भूतनानविवन् - शेष-भूतनाद ई चेतननु अतिशयाधानं - अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदु, प्राप्तन् - योग्यनु,

[[P1350]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

तनगॆ स्व-रूपवु ऎम्ब भाववु. इतरॆनिगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडि, हीगॆ आतनिगॆ प्रयोजनवन्नुण्टु माडुवदे तनगॆ परम-प्रयोजनवॆन्दु भाविसुवदे यावनिगॆ स्व-रूपवो, अवनु शेषनॆन्दू, अतिशयवन्नु हॊन्दिदवनु शेषियॆन्दू हेळल्पट्टितु. हीगॆ वेदार्थ-सङ्ग्रहदल्लि अप्पणॆ कॊडिसिरुत्तारॆम्ब तात्पर्यवु. आदरॆ यारॆम्बुवदु हेळल्पडलिल्लवु. वेदार्थ-सङ्ग्रह–ग्रन्थ-कर्तराद श्री-भाष्यकाररु लोक-विख्यातरागि अवरु यारॆम्बुवदु सर्वरिगू विदितवाद विषयदिन्दागलि, तुम्बा मर्यादॆगॆ अर्हरागिरुव गुरु-जनरॆम्बभिप्रायदिन्दागलि अवर नामधेयवु इल्लि हेळिल्पडलिल्लवु. अवरु ई वाक्यदिन्द शेष-शेषि-शब्दगळिगॆ लक्षणवन्नु बरॆदरु. इन्नॊब्बनिगॆ ऎन्दरॆ शेषिगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडबेकॆम्ब इच्छॆयु इरबेकु; आ इच्छॆयु शेषियन्नु हॊन्दिद्दागियागलि, शेषनन्नु हॊन्दिद्दागियागलि, इब्बरन्नु हॊन्दिद्दागियागलि अथवा मध्यस्थनन्नु हॊन्दिद्दागलि इरबहुदु हेगॆन्दरॆ भार्तॆगॆ भर्ताविगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुत्तिरुववळु ऎम्ब व्यवहारदल्लि इच्छॆयु भर्तावन्नू, भार्यॆयन्नू, इब्बरन्नू, अथवा इतररन्नू हॊन्दिदुदागिरबहुदु. ई अतिशयवन्नुण्टुमाडिदुदन्नु व्यवहरिसुवदरिन्दल्लवे शेष-शेषि ऎम्बदागि हेळबहुदु. आदुदरिन्द व्यवहारक्कॆ ऒब्ब चेतननु आवश्यकवॆन्दु इदरिन्द हेळिदन्तायितु. ई अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदु, अतिशयवन्नु हॊन्दिदुदू सह चेतनवागियादरू अचेतनवागियादरू इरबहुदु. ई आभरणवु आ स्त्रीगॆ तुम्बा ऒप्पुत्तदॆ ऎम्बुवदरल्लि आभरणवु अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदरिन्द आभरणवु शेषवु, स्त्रीयु शेषियु.

हागॆये सर्व-चिदचित्तुगळू सर्वेश्वरनिगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुवुवुगळागि शेष-भूतवादवु, सर्वेश्वरनु शेषियु, ऎम्ब भाववु. ई अतिशयवन्नुण्टुमाडुव इच्छॆयु सर्वेश्वरनल्ले “उदारा सर्व एवैते”. “अहं भक्तापराधीनः” “सुग्रीवं नाथम् इच्छति” इत्यादि-वाक्यगळल्लि तोरिबरुवन्तॆ इरबहुदु. अथवा “पिता त्वं माता त्वं”, “दयनीयस् तव नाथ-दुर्लभः” “तवाहम् अस्मीति च याचमानः” “अहम् अस्म्य् अपराध-चक्रवर्ती” इत्यादि-वाक्यगळल्लि तोरिबरुवन्तॆ, अतिशयवन्नुण्टुमाडुव इच्छॆयु शेष-गतवागिरबहुदु. अथवा

“भजतां प्रीति-पूर्वकम् । ददामि बुद्धि-योगं”

ऎम्बल्लि प्रीति-पूर्वक-पदवु काकाक्षि-न्याय-प्रकार अन्वयिसिदरॆ, प्रीति-पूर्वक-भजिसुववरिगॆ प्रीति-पूर्वकवागि बुद्धि-योगवन्नु कॊडुवॆनु” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ अतिशयवुण्टुमाडुव इच्छॆयु इब्बरल्लू इरबहुदु. अथवा

यस्य प्रसादे सततं प्रसीदेयुर् इमाः प्रजाः ।
स रामो वानरेन्द्रस्य प्रसादम् अभिकाङ्क्षते ॥

“यावन अनुग्रहदिन्द ई लोक-जनरॆल्ला सर्व-श्रेयस्सन्नु हॊन्दबहुदो अन्तह रामनु वानर-श्रेष्ठनाद सुग्रीवन अनुग्रहवन्नु अपेक्षिसुत्तानॆ”

ऎम्बल्लि तोरिबरुव हागॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुव इच्छॆयु इतरराद लक्ष्मणनन्नागलि, महर्षियन्नागलि हॊन्दिद्दागियू इरबहुदु.

[[P1351]]

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

श्री-भाष्यकाररु शेष-शेषि-लक्षणवन्नु हेळिरुवदरल्लि चित्तु सर्वेश्वरनिगॆ शेष-भूतवादुदु ऎन्दु हेळिदरु. अचिल्लवॆम्ब भाव बन्दीतॆन्दु भाविसि, हागल्लवु, अचित्तू कूड सर्वेश्वरनिगॆ शेष-भूतवॆन्दु तिळिसुवदक्कागि “अव्वतिशयन्तान्” ऎन्दु प्रारम्भिसि ऐदु वाक्यगळ मूलक हेळुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

अव्व्-अतिशयन् दाऩ् +++(शेष-भूत-)+++वस्तु-+++(चेतनत्वादि-)+++शक्तियै अनुरोधित्तु वर वेणुम्

नीलमेघः (सं)

सोऽतिशयो +++(शेष-भूत-)+++वस्तु-+++(चेतनत्वादि-)+++शक्तिम् अनुरुध्य भवितुम् अर्हति ।

English

That glory will depend on the nature of the śeṣa,
whether it be sentient or non-sentient.

Español

Esa gloria dependerá de la naturaleza del Śeṣa, ya sea sensible o no sintiente.

मूलम्

अव्वतिशयन्दाऩ् वस्तुशक्तियै अनुरोधित्तु वरवेणुम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

वस्तुशक्तियै - शेषवस्तुशक्तियै। शक्ति – बलम्

विजय-राघवः (क)

अव्वतिशयन्तान् - आ अतिशयवादरो, वस्तु-शक्तियै - शेषवॆन्दु व्यवहरिसल्पडुव वस्तुविन सामर्थ्यवन्नु, अनुरोदित्तुवरवेणुम् - अनुसरिसि बरतक्कद्दु;

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ऎन्दरॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुव शक्तियिद्दरॆ साकॆम्ब भाववु, शेष-वस्तुवु अचित्तागि जड-द्रव्यवादरॆ प्रीणन-सामर्थ्यविल्लवल्ला ऎम्बुवदरिन्द शेषत्वक्केनू हानि इल्लवु, अतिशयवन्नुण्टुमाडुव शक्ति मात्र शेषवॆन्दॆनिसुव द्रव्यक्कॆ अनुसरिसि बन्दरॆ साकॆम्ब भाववु. ऒब्ब आळु नमगॆ शेष-भूतनागिरबहुदु. सम्बळवन्नु पडॆयुवतनकवे आतनु शेषने विना यावागलू शेषनल्लवु; इल्लि अतिशयवु वस्तु-शक्तियन्नु अनुसरिसि बरलिल्लवु. उपाधि-मूलक उण्टादुदरिन्द आळु नमगॆ सहज शेषनल्लवु. नावादरो सर्वेश्वरनिगॆ हागल्लवु;

दास-भूतास् स्वतस् सर्वे ह्य् आत्मानः परमात्मनः

ऎन्दु हेळिरुव हागॆ, अतिशयवु वस्तु-शक्तियन्ननुसरिसि बन्दिरुवदरिन्द सर्वेश्वरनु शेषियु, नावु शेषरु. हागॆये समस्त-जगत्तिन अचित्तू सह सर्वेश्वरनिगॆ अतिशयाधायकवु, अदुदरिन्द समस्तवू आतनिगॆ शेष-भूतवादुदॆम्बभिप्रायवु. मुन्दिन वाक्यदिन्द अचित्तू चित्तू सह सर्वेश्वरनिगॆ हेगॆ अतिशयाधायकनॆन्दु हेळुत्तारॆ.

[[P1352]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

आऩाल् जीवऩुक्कु परऩैप्पऱ्ऱ शक्यम् आऩ अतिशयम् एद्

ऎऩ्ऱु पार्त्तव्-इडत्तिल्
शरीरत्वादि-मुखत्ताले अतिशयाधानम् पण्णुगैय् इवऩुक्कुम् अचित्तुक्कुम् पॊदुवाय्+++(=समम्)+++ इरुन्ददु
इवऩ् शेषिक्कु विशेषित्तुप् पण्णुम् अतिशयम्
चैतन्य-मुखत्तालेय् आय् इरुक्कुम्।

नीलमेघः (सं)

तर्हि जीवस्य पर-विषये शक्यो ऽतिशयः क

इति परामृष्टे सति,
शरीरत्वादि-मुखेन क्रियमाणम् अतिशयाधानम्
अस्य च अचितश् च साधारणं भवतीति,
अनेन शेषिणे विशिष्य क्रियमाणो ऽतिशयश् चैतन्य-मुखेन स्यात्

English

It may be asked,

What is the glory that the jīva is capable of conferring on the Supreme Being?

With his body and the like, he can confer only such glory as non-sentient things do.
So this service is common to him and acit.
The special glory that he can be the cause of promoting must be by means of his intelligence or chaitanya.1

Español

Se puede preguntar,

¿Cuál es la gloria que el Jīva es capaz de conferir al ser supremo?

Con su cuerpo y similares, puede conferir solo una gloria como lo hacen las cosas no sintientes.
Entonces, este servicio es común para él y ACIT.
La gloria especial de que él puede ser la causa de la promoción
debe ser mediante su inteligencia o Chaitanya. 2

मूलम्

आऩाल् जीवऩुक्कु परऩैप्पऱ्ऱ शक्यमाऩ अतिशयमेदॆऩ्ऱु पार्त्तविडत्तिल् शरीरत्वादिमुखत्ताले अतिशयाधानम् पण्णुगै यिवऩुक्कुमचित्तुक्कुम् पॊदुवायिरुन्ददु, इवऩ् शेषिक्कु विशेषित्तुप्पण्णुमतिशयम् चैतन्यमुखत्तालेयायिरुक्कुम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

शरीरत्वादिमुखत्ताले – शरीरत्वं – नियताधेयत्वनियतशेषत्वादि । आदिपदत्ताल् लीलोपकरणत्वादिगळुक्कु सङ्ग्रहम्।
इवऩुक्कुम् अचित्तुक्कुम् पॊदुवायिरुन्ददु इति ।
इन्द अतिशयाधानम् चिच्छक्तियै युडैय चेतनऩुक्कु अचेतनव्यावृत्तमाग इल्लैयॆऩ्ऱबडि।
अचेतनत्तिऱ्कुम् शरीरत्वलीलोपकरणत्वादिना अतिशयाधायकत्वमुण्डिऱे, आऩाल् चेतनऩुक्कु अचेतनव्यावृत्तातिशयाधायकत्वम् उण्डो वॆऩ्ऩ अदै निरूपिक्किऱार् इवऩित्यादियाल्।
विशेषित्तुप् पण्णुम् - अचेतनव्यावृत्तमागप् पण्णुम्।

चैतन्यमुखत्तालेय् आय् इरुक्कुम् इति । चैतन्यमुखत्ताल् पण्णुम् अतिशयम् चैतन्यमिल्लादवचिद्वयावृत्त मागवेयिरुक्कुमॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

आनाल् - हीगॆ ऒप्पिकॊण्ड नन्तर, जीवनक्कु - (जात्येक-वचनवु) जीवात्मरुगळिगॆ, परनैप्पत्त - सर्वेश्वरनन्नुद्देशिसि, शक्यमानवतिशयुम् - हेळबहुदाद अतिशयवु एदॆन्रु पार्त्तविडत्तिल् - यावुदॆन्दु विमर्शिसि नोडिद सन्दर्भदल्लि, शरीरत्वादिमुखत्तालॆ - शरीरवागिरुवदे मॊदलाद कारणदिन्द, अतिशयाधानं पण्णुगै - सर्वेश्वरनिगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुविकॆयु, इवनुक्कु - ई जीव-कोटिगू, अचित्तुक्कुम् – अचिद्वर्गक्कू सह, पॊदुवाय् इरन्दुदु - समवागिरुत्तदॆ. “तत् सर्वं वै हरेस् तनुः”, “ऎल्ला चिदचित्तुगळू श्री-हरिगॆ शरीरवु” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ, हीगॆ अपृथक्सिद्ध–विशेषण-रूपदल्लि ई चिदचित्तुगळू शरीरगळागि आतनिगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुव शक्तियु ई ऎरडक्कू समानवु ऎम्ब भाववु. आदरॆ जीवात्मनु जडॆनल्लदॆ चैतन्यविरुवनादुदरिन्द ईतनु अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदरल्लि एनादर विशेष उण्टो ? इल्लवे जडवाद अचिद्-द्रव्यवु हेगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुत्तदो अष्टु मात्रवेनो ? ऎन्दरॆ ईतनुण्टुमाडुव अतिशयदल्लि विशेष उण्टॆन्दु हेळुत्तारॆ. ईतनु तन्न प्रवृत्तिगळ मूलक ईश्वरन लीला-रस–भोग-रसोत्पादनक्कॆ कारण भूतनागि अतिशयाधायकनागबहुदॆन्दु हेळुत्तारॆ.

चेतनवन्नुण्टुमाडुव अतिशयवु अचेनक्किन्त विलक्षणवादुदु.

इवन् - मनुष्यनाद ई जीवात्मनु, शेषिगॆ, विशेषित्तु - हॆच्चागि ऎन्दरॆ अचेतनवु उण्टुमाडुवदक्किन्त विलक्षणवागि, पण्णुम् अतिशयम् - उण्टुमाडुव अतिशयवु, चैतन्य-मुखत्तालेयायिरुक्कुम् - चैतन्य-मूलकवागिरुत्तदॆ,

[[P1353]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ऎन्दरॆ इवन प्रवृत्ति-कैङ्कर्यगळ मूलकवॆम्ब भाववु. इदु चेतननिगॆ मात्रवे असाधारणवाद विषयवॆम्बभिप्रायवु. हीगॆ चैतन्य-मूलक अतिशयाधायकत्ववु भगवत्-प्रीति–सम्पादक-रूपवॆन्दु हेळिदरॆ, आग इष्टानुसार वर्तिसुव नास्तिकनिगॆ अचिगिन्तलू विलक्षणवाद शेषत्व उण्टॆन्दु हेळलागुवदिल्ल. आदरॆ लीला-रस-जनकवागि अतिशयाधान-प्राप्तवागबहुदल्ला ऎन्दरॆ कैङ्कर्य-रूप अतिशयाधानविल्लदिद्दरू शेषत्व उण्टागबहुदॆन्दु एर्पडुवुदरिन्द भगवत्-कैङ्कर्यक्कॆ मार्गवे इल्लदॆ होदीतु. शास्त्रानुगुणवागि वर्तिसुव अतिशयाधानवु उण्टागबहुदॆन्दरॆ, शास्त्र-बद्धरल्लद नित्य-मुक्तरुगळिगॆ शेषत्वविल्लदॆ होगुत्तदॆ. आदुदरिन्द अधिकारि-भेददिन्द ई अतिशयाधानवु बेरॆ बेरॆ विधवागि उण्टागबहुदॆन्दु मूरु वाक्यगळिन्द तिळिसत्तारॆ.

आनुकूल्येन फल-भेदः

विश्वास-प्रस्तुतिः

अदिल् इवऩ् शास्त्र-विरुद्धम् आग वर्तिक्कुम् पोदु
शासिताव् आय् दण्ड-धरऩ् आऩ ईश्वरऩुक्कु लीला-रस-मात्रत्तैय् उण्डाक्कि
अम्-मुखत्तालेय् अतिशयाधायकऩ् आम्

नीलमेघः (सं)

तत्रायं शास्त्र-विरुद्ध-रूपेण वर्तते चेत् —
शासितुर् दण्ड-धरस्येश्वरस्य लीला-रस-मात्रम् उत्पाद्य
तन्-मुखेनातिशयाधायको भवति ।

English

When the jīva acts against the spirit of the śāstras,
Iśvara, who is the Ruler and the Dispenser of punishment,
enjoys only the delight or delectation of līlā
and thus attains atisaya glory.

Español

Cuando el Jīva actúa contra el espíritu de los Śāstras,
Iśvara, que es el gobernante y el dispensador del castigo,
disfruta solo de deleite o deleción de līlā
y así alcanza la gloria de Atisaya.

मूलम्

अदिलिवऩ् शास्त्रविरुद्धमाग वर्तिक्कुम्बोदु शासितावाय् दण्डधरऩाऩ ईश्वरऩुक्कु लीलारसमात्रत्तैयुण्डाक्कि अम्मुगत्ताले यतिशयाधायकऩाम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

चैतन्यमुखत्ताले पण्णुमदिशयङ्गळिलुम् हेयोपादेयङ्गळै विभजित्तुक्काट्टुगिऱार् अदिलित्यादियाल्। अदिल् – चैतन्यमुखत्ताले पण्णुमदिशयङ्गळिल्, लीलारसमात्रत्तै युण्डाक्कि इति । इङ्गु मात्रशब्दत्ताल् कैङ्कर्यत्ताले भोगरसत्तैयुम्, कर्मवश्यतैयाले लीलारसत्तैयुमुण्डाक्कि अतिशयाधानम् पण्णुम् प्रपन्नव्यावृत्तिः । लीलारसमात्रजनकमागैयाले इव्वतिशयाधानम् हेयमॆऩ्ऱु सूचितम्।

विजय-राघवः (क)

अदिल् - हागॆ चैतन्य-मूलक अतिशयवन्नुण्टुमाडुव विषयदल्लि, इवन् - ई चेतननु, शास्त्र-विरुद्धवागि, ऎन्दरॆ अधर्मदिन्द वर्तिक्कुम्पोदु - नडॆयुवाग, शासितुवाय् अन्तह अधर्म-प्रवत्रनॆगागि शिक्षिसुववनागि, दण्डधरनान ईश्वरनुक्कु - दण्डवन्नु धरिसिरुव ईश्वरनिगॆ, लीला-रसमात्रत्तैयुण्डाक्कि - लीला-रसवन्नु मात्र उण्टुमाडि, अम्मुखत्तालॆ आतिशयाधायकनाम् - आ मूलकवागि अतिशयवन्नुण्टुमाडबहुदु.

विजय-राघवः (क)

“पापकृत् पापम् अश्नुते” (रा. युद्ध) पाप माडिदवनु पाप-फलवन्नु अनुभविसुवनागि शासितावाद ईश्वरिनिन्द शिक्षिसल्पडुवनु. हीगॆ ई पाप-फलानुभवक्कनुसारवागि चेतनरन्नु प्रेरिसुवदु सर्वेश्वरनिगॆ लीलॆयु. जगत्तिन सर्व-व्यापारगळू स्वामिगॆ लीलॆये, हीगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडबहुदु ऎम्ब तात्पर्यरवु आदरॆ शास्त्र-मर्यादॆयन्ननुसरिसि धर्म-प्रवर्तने इद्दरॆ, आ रीति अतिशय्यवन्नुण्टुमाडुवदरल्लि स्वल्प वैलक्षण्य उण्टॆन्दु बोधिसुत्तारॆ.

[[P1354]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

शास्त्रानुगुणम् आग वर्तिक्कुम् बोदु

‘‘शुभे त्व् असौ तुष्यति दुष्कृते तु न तुष्यते ऽसौ परमश् शरीरी’’(भारतम् शान्ति-पर्व १९९-२५।)

ऎऩ्गिऱ बडियेय् ईश्वरऩुक्कु सन्तोषत्तैय् उण्डाक्किय्
अवऩ्-उडैय औदार्यादि-गुणङ्गळ् कुमर्+++(→व्यर्थम् [प्रजानुत्पत्त्या])+++ इराद बडिय् अम्-मुखत्ताले
‘‘उदारास् सर्व एवैते’’(गीता ७-१८) ऎऩ्ऱ् अवऩ्-दाऩे कॊण्डाडुम् बडिय् अतिशयाधायकऩ् आम्।

नीलमेघः (सं)

शास्त्रानुगुण-रूपेण वर्तने तु,

‘‘शुभे त्व् असौ तुष्यति दुष्कृते तु न तुष्यते ऽसौ परमश् शरीरी’’(भारतम् शान्ति-पर्व १९९-२५।)

इत्य्-उक्त-रीत्येश्वरस्य सन्तोषम् उत्पाद्य
तदीयौदार्यादि-गुणानाम् अवन्ध्यत्वापादन-मुखेन
“उदाराः सर्व एवैते” इति तेनैवाभिनन्दनीय-रूपेणातिशयाधायको भवति ।

English

It has been said:

“Bhagavān, who has all beings as His body,
rejoices when a jīva does what is good
and does not rejoice when the action is evil.”

When a man acts in accordance with the śāstras,
he gives thereby delight to the Lord
and thus does not let his generosity and other qualities run to waste,
but promotes the glory of the Lord
so that He extols him as in the words :-

“All these are, indeed, generous”.

Español

Se ha dicho:

“Bhagavān, que tiene todos los seres como su cuerpo,
se regocija cuando un Jīva hace lo que es bueno
y no se regocija cuando la acción es malvada “.

Cuando un hombre actúa de acuerdo con los Śāstras,
Él da el deleite al Señor
y por lo tanto no deja que su generosidad y otras cualidades se desperdicien,
pero promueve la gloria del Señor
para que lo ensalte como en las palabras:-

“Todos estos son, de hecho, generosos”.

मूलम्

शास्त्रानुगुणमाग वर्तिक्कुम्बोदु ‘‘शुभेत्वसौ तुष्यति दुष्कृते तु न तुष्यतेऽसौ परमश्शरीरी’’(भारतम् शान्ति-पर्व १९९-२५।) ऎऩ्गिऱबडिये यीश्वरऩुक्कु सन्तोषत्तै युण्डाक्कि यवऩुडैय औदार्यादिगुणङ्गळ् कुमरिरादबडि यम्मुखत्ताले ‘‘उदारास्सर्व एवैते’’(गीता ७-१८) ऎऩ्ऱवऩ्दाऩे कॊण्डाडुम्बडि यतिशयाधायकऩाम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

शास्त्रानुगुणमाग वर्तिक्कुम् पोदु इत्यादि । असौ शरीरी – सर्वशरीरियाऩ, परमः – परमपुरुषऩाऩवऩ्, चेतन ऩाले शुभे – शुभमाऩ कर्मावाऩदु, क्रियमाणे सति, तुष्यति - सन्तुष्टो भवति । दुष्कृते तु क्रियमाणे न तुष्यते । कुमरिरादबडि - व्यर्थमागादबडि पण्णि इति शेषः । अतिशयाधायकऩाम् - भक्ति यैप्पण्णि भगवाऩिडत्तिल् निऩ्ऱुम् ऐश्वर्यादिगळै प्रतिग्रहित्तु अदऩाल् भगवाऩुक्कु औदार्यरूपातिशयत्तै युण्डुबण्णुवाऩॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

शास्त्रानुगुणमाग वर्तिक्कुम्पोदु - शास्त्र-रीत्या नडॆयुवाग,

“शुभे तु - आ प्रवृत्तियु सुकृतवागि मङ्गळवादुदागिद्दरॆ, परमश् शरीरी - सर्व-श्रेष्ठनाद सर्व-शरीरकनाद सर्वेश्वरनाद असौ - ई कृष्णनु, तुष्यति - सन्तोषिसुवनु, दुष्कृते तु, असौ - ईतनु, न तुष्यते - सन्तोषिसुवदिल्लवु,” 3

ऎङ्गिरपडिये - ऎन्दु हेळिरुव हागॆ, ईश्वरनुक्कु सन्तोषत्तैयुण्डाक्कि - सर्वेश्वरनिगॆ सन्तोषवन्नुण्टुमाडि, आतन औदार्यवे मॊदलाद गुणगळु, मॊदलाद ऎम्बुवदरिन्द सौलभ्य-सौशील्य-वात्सल्य-कारुण-गुणगळु बोधिसल्पट्टवु, कुमर् ऎन्दरॆ भर्तृविल्लद कन्निकॆयु, आदुदरिन्द कुमरिरादपडि ऎन्दरॆ आ गुणगळिगॆ योग्यनाद स्वामियु इल्लदिरोणवु हेगो हागॆ ऎन्दरॆ आ गुणगळु व्यर्थवागद हागॆ अम्मुखत्तालॆ - आ मूलकवागि, “उदारास् सर्व एवैते” - “ई नाल्कु जन भक्तरॆल्लरू उदारिगळे” ऎन्रु - ऎम्बदागि, ताने कॊण्डाडुम्पडि - ताने हॊगळुव हागॆ, अतिशयाधायकनाम् - अतिशयवन्नुण्टु माडुवनागबहुदु.

[[P1355]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

“शुभे त्व् असौ” ऎम्बुवदॆ उत्तरार्धवु, पूर्वार्धवु

मत्स्यो यथा स्रोत इवाभिपाती तथा कृतं पूर्वम् उपैति कर्म

ऎम्बुवदु.

मत्स्यवु प्रवाहद नीरिगॆ अभिमुखवागि हेगॆ होगुत्तदो हागॆये चेतननु तन्न पूर्वदल्लि माडिद सुकृत-दुष्कृत-रूप-कर्मवन्ने हॊन्दुवनु,

ऎम्बुवदु इदरर्थवु. शास्त्र-सम्मतवाद प्रवृत्तियिद्दरॆ सर्वेश्वरनु सन्तोषिसुवनु. अदरिन्द सर्वेश्वरन अनुग्रह उण्टागि ईतनिगॆ सुखावाप्तियुण्टु. शास्त्र-विरुद्धाचरणॆयादरॆ सर्वेश्वरनु सन्तोषिसनु, “आज्ञा-च्छेदी मम द्रोही” ऎन्दु हेळिरुवहागॆ भगवन्-निग्रहक्कॆ पात्रनागुवदरिन्द दुःखभाक्कागुवनु. “शुभे त्व् असौ तुष्यति” ऎम्बल्लि असौ ऎन्दरॆ ऎल्लि जीवात्मनॆन्दु अर्थ हेळियारो ऎन्दु महर्षियु परमश्‌ शरीरि ऎन्दु प्रयोगिसिरुत्तारॆ. इदरिन्द जीवात्मनन्नु कुरितु हेळलिल्लवॆन्दू, सन्तोषपडुववनु मत्तु पडदवनू सर्वेश्वरने, सर्वोत्कृष्ट-शरीरिये ऎन्दू हेळल्पट्टितु. हीगॆ वैदिक-मर्यादॆगॆ अनुगुणवाद धर्मगळन्नॆसगुवरु सर्वेश्वरानुग्रक्कॆ पात्ररागुवदू अल्लदॆ, आतन उदारादि-गुणगळिगॆ पात्ररागि सर्वेश्वरनिन्द उदाररॆन्दु हॊगळल्पट्टु ई रीतियल्लि सर्वेश्वरनिगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुवरॆन्दु हेळल्पट्टितु. ई गीता-श्लोकवु यावुदॆन्दरॆ :-

उदारास् सर्व एवैते ज्ञानीत्व् आत्मैव मे मतम् ।
आस्थितस् स हि युक्तात्मा माम् एवानुत्तमां गतिम् ॥

श्री-कृष्णनु हेळुत्तानेनॆन्दरॆ :- नाल्कु विध भक्तरु तन्नन्नु भजिसुवरॆन्दू अवरु हिन्दॆ इद्द ऐश्वर्यवन्नु कळकॊण्डवनु, हॊसदागि ऐश्वर्यवन्नु बयिसुवनु, जीवात्मोपासकनु, मोक्षार्थियाद ज्ञानियाद सर्वेश्वरोपासकनु ऎन्दु हेळि, इवरुगळल्लि ज्ञानिये सर्व-श्रेष्ठनॆन्दू, आतने तनगॆ तुम्बा प्रियनॆन्दुपदेशिसि आनन्तर इवरु नाल्कु जनरू तुम्बा उदारिगळॆन्दु हेळुत्तारॆ. एकॆन्दरॆ इवरॆल्लरू तम्म इष्टार्थ-सिद्धिगागि तन्नन्ने उपासिसुवरु, आदुदरिन्द ऎम्ब भावव. यारु तन्निन्द अल्प-स्वल्पवन्नागलि पडॆयुवरो अवरु तनगॆ हीगॆ अतिशयवन्नु तोरिसिदवरादुदरिन्द तनगॆ समस्तवन्नू दय-पालिसिदवरागि तानु भाविसुवनु. ज्ञानियादरो तनिगधीनवाद आत्म-धारणॆयुळ्ळवनागि भाविसुवनु, अदेनु हागॆ, ऎन्दरॆ, ई ज्ञानियु तन्नन्नु विना आत्म-धारणॆयिल्लदवनागि तन्नन्ने श्रेष्ठवाद प्राप्यवॆन्दु तिळिदिरुवनु, आदुदरिन्द आतनन्नु बिट्टु तनगू आत्म-धारणवु साध्यवल्लवु ऎम्बुवदु ई अकाभिप्रायवु

हीगॆ कॊण्डाडि अन्तवरु तनगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडिरुत्तारॆन्दु भाविसुवनु ऎम्ब तात्पर्यवु.

[[P1356]]

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

अनन्तर नित्यरु, मुक्तरुगळु, प्रपन्नरु, इवरुगळ विषयदल्लि हेगॆ ऎम्बुवदन्नु तिळिसुत्तारॆ. शास्त्रानगुणवागि प्रवृत्तियुळ्ळवरु हेगॆ अतिशयाधायकरॆम्बुवदु उपपादिसल्पट्टितु. नित्य-मुक्तरुगळ व्यापारगळल्लि अतिशयाधायकत्वक्कॆ विशेष उण्टॆन्दु हेळुत्तारॆ, अदु यावुदॆन्दरॆ ईश्वरन अभिप्रायवन्नु तिळिदु कैङ्कर्यवन्नॆसगुवदु; आदुदरिन्द सर्वेश्वरनिगॆ ई कैङ्कर्यवु परम-भोग्यवागि अतिशयाधायकवु; हागॆये, कृत-कृत्यनाद प्रपन्ननु माडुव भगवत्-कैङ्कर्यगळू कूड शास्त्र-मूलकवागि उण्टाद भगवदभिप्रायवन्ननुसरिसिरुवदरिन्द, नित्य-मुक्तरुगळ कैङ्कर्यगळिगॆ समानवागि भोग्य-भूतवादवुगळे ऎन्दु तिळिसुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

अप्-पडिये नित्यरुम् मुक्तरुम्
ईश्वराभिप्रायत्तै साक्षात्-करित्तुप् पण्णुगिऱ कैङ्कर्यङ्गळाले

‘‘प्रहर्षयिष्यामि स-नाथ-जीवितः’’
(आळवन्दार्-स्तोत्रम् ४६)

ऎऩ्गिऱ बडिये भोग-विशेषत्तै उत्पादित्त् अम्-मुखत्तालेय् अतिशयाधायकर् आवर्गळ्।

नीलमेघः (सं)

तथैव नित्या मुक्ताश् च ईश्वाराभिप्रायं साक्षात्-कृत्य
क्रियमाणैः कैङ्कर्यैः

“प्रहर्षयिष्यामि स-नाथ-जीवितः”
(आळवन्दार्-स्तोत्रम् ४६)

इत्य्-उक्त-रीत्या भोग-विशेषम् उत्पाद्य तन्-मुखेनातिशयाधायका भवन्ति ।

English

In the same way as the muktas (released souls) and the nityas (the sūris ) promote the glory of the Lord
by direct perception of the Lord’s will
and by acting in such a way as to give Him bhoga or enjoyment,

The prapannas, too, can give rise to a special kind of bhoga or enjoyment to the Lord
and thus promote His glory
as stated in the following śloka :-

“When shall I always be Thy servant,
look upon Thee as my Master
and in this way give Thee delight?”.

Español

De la misma manera que los Muktas (almas liberadas) y los nityas (los sūris) promueven la gloria del Señor
por percepción directa de la voluntad del Señor
y actuando de tal manera que le diera bhoga o disfrute,

Las Prapannas también pueden dar lugar a un tipo especial de bhoga o disfrute del Señor
y así promueve su gloria
como se indica en el siguiente Śloka:-

“¿Cuándo seré siempre Tu siervo,
Te miraré como mi Maestro
y de esta manera Te daré deleite?”

मूलम्

अप्पडिये नित्यरुम् मुक्तरुमीश्वराभिप्रायत्तै साक्षात्करित्तुप्पण्णुगिऱ कैङ्कर्यङ्गळाले ‘‘प्रहर्षयिष्यामि सनाथजीवितः’’(आळवन्दार् स्तोत्रम् ४६) ऎऩ्गिऱबडिये भोगविशेषत्तै उत्पादित्तम्मुगत्ताले यतिशयाधायकरावर्गळ्।

४२तमाहोबिल-यतिः

अप्पडिये इत्यादि । भोगविशेषत्तै उत्पादित्तु - भोगमावदु - स्रक्चन्दनादिगळाले राजाक्कळुक्कुण्डाऩ सन्तोषम्बोले कैङ्कर्यादिगळाले युण्डागुम् सन्तोष विशेषम्। अम्मुखत्ताले - भोगरूपकार्योत्पादनमुखत्ताले,

विजय-राघवः (क)

अप्पडिये - अदर हागॆये, नित्यरू, मुक्तरू ईश्वरन अभिप्रायवन्नु साक्षात्करिसि, पण्णुगिर कैङ्कर्यङ्गळाले - माडुव कैङ्कर्यगळ मूलकवागि,

4“स-नाथ-जीवितः - नाथनॊन्दिगिरुवदरिन्द नन्न दीन-दॆसॆयु कळॆदु जीविसिकॊण्डिरुवनागि, प्रहर्षयिष्यामि निनगॆ स्वार्थ-कर्तृत्व, स्व-तन्त्र–कृतत्व, अन्तह भोक्तृत्व मुन्ताद यावदॊन्दू श्रम इल्लद हागॆ कैङ्कर्यगळन्नॆसगि निन्नन्नु सन्तोषगॊळिसुवॆनु; ऎन्दरॆ सन्तोषगॊळिसुवदे ननगॆ मुख्य-प्रयोजनवु ऎम्ब भाववु.”

ऎङ्गिरपडिये - ऎन्दु हेळिरुव हागॆ, भोग-विशेषत्तै - मुख्यवागि भोग-रसवन्नु, उत्पादित्तु - उण्टुमाडि, अमुखत्तालॆ - आ मूलकवागि, अतिशयाधायकरावरगळ् - अतिशयवन्नुण्टुमाडुवरागुवरु.

[[P1357]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

बद्धनु तन्न अशास्त्रीय प्रवर्तनॆयिन्द शास्तावागिरुव सर्वेश्वरनिगॆ लीला-रसवन्नुण्टुमाडि अतिशयाधायकनागुवनॆन्दू, आतनु तन्न शास्त्रीय प्रवर्तनॆयिन्द करुणॆ औदर्यादि गुणोत्तम्भकनागि अतिशयाधायकनॆन्दू हेळिदरु; नित्य-मुक्तरादरो, तम्म अहङ्कार-ममकार-रहितवाद, सर्वेश्वरनिगॆ इष्टवाद, कैङ्कर्यगळन्नॆसगि भोग-रसवन्नुण्टुमाडि अतिशयाधायकरागुवरु. ई भाववु श्री-यामुनेयरवर स्तोत्र-रत्न-श्लोकदल्लि उपपादितवागिरुत्तदॆ. अदु यावुदॆन्दरॆ :-

भवन्तम् एवानुचरन् निरन्तरं
प्रशान्त-निश्शेष–मनो-रथान्तरः ।
कदा ऽहम् ऐकान्तिक-नित्य-किङ्करः
प्रहर्षयिष्यामि स-नाथ-जीवितः ॥

ऐहिक–मनो-रथगळन्नू स्वर्गादि–मनो-रथगळन्नू सर्वात्मना त्यजिसि, दास-भूतनागि निन्नन्ने सदा अनुसरिसिकॊण्डिरुव तमगॆ निरुपाधिक-कैङ्कर्य-प्राप्तियु ऎन्दिगो ? ऎन्दु प्रार्थिसुत्तारॆ. भवन्तम् एव - इन्यारन्नु अपेक्षिसदॆ प्राप्यनागियू प्रापकनागियू इरलु योग्यवाद सर्वाकार-परिपूर्णनाद निन्नन्ने, निरन्तरं - इन्नु यावदक्कू मनस्सन्नु कॊडद हागॆ यावागलू, अनुचरन् - आया अवस्थॆगळिगॆ उचितवाद सेवॆगळ मूलक अनुसरिसिरुववनागि, प्रशान्त-निश्शेष–मनो-रथान्तरः - इन्तह कैङ्कर्य-प्राप्तियुण्टागुवदक्कागि, निन्न कृपॆयिन्दलॆ शमन हॊन्दिद समस्तवाद इतर मनो-रथगळुळ्ळवनागि, ऐकान्तिक-नित्य-किङ्करः - निन्नॊब्बनल्ले सूक्तवाद मनस्सुळ्ळवनादुदरिन्द, इन्नॊब्बरिगल्लदॆ सदा निनगेने दास-भूतनागि, अहं - नानु, कदा - यावाग, स-नाथ-जीविथः - इदुवरिविगू निन्नन्नाश्रयिसदिदुदरिन्द उण्टाद दैन्यवन्नु, ईग नाथनुळ्ळवनॆन्दु तिळिदुदरिन्द कळॆदुकॊण्डु सत्तॆयुळ्ळवनागि, प्रहर्षयिष्यामि - निरुपाधिक-कैङ्कर्य-मूलक सन्तोषगॊळिसुवॆनो”?

ऎम्बुवदु ई श्लोकाभिप्रायवु.

[[P1358]]

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

मुन्दिन वाक्यदिन्द कृत-कृत्यनाद प्रपन्ननु माडुव कैङ्कर्यवू सह नित्य-मुक्तर कैङ्कर्यगळिगॆ समानवागि अतिशयाधायकवेन्दु हेळुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

इप्-प्रकारम् शास्त्र-मुखत्ताले ईश्वराभिप्रायत्तैय् अऱिन्दु
कैङ्कर्यम् पण्णुगिऱ कृत-कृत्यऩुक्कुम् समानम्। +++(5)+++

नीलमेघः (सं)

अयं प्रकारः शास्त्र-मुखेनेश्वराभिप्रायं विज्ञाय
कैङ्कर्यं कुर्वतः
कृत-कृत्यस्यापि समानः ॥

English

The prapanna learns the Lord’s will from the śāstras (though not directly )
and renders service to the Lord.

Español

La Prapanna aprende la voluntad del Señor de los Śāstras (aunque no directamente)
y presta servicio al Señor.

मूलम्

इप्प्रकारम् शास्त्रमुखत्ताले ईश्वराभिप्रायत्तै यऱिन्दु कैङ्कर्यम् पण्णुगिऱ कृतकृत्यऩुक्कुम् समानम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

इप्प्रकारम् - कैङ्कर्यत्ताले भोगरसत्तै युण्डाक्कि अदावदु विलक्षणसन्तोषत्तै युण्डाक्कि अतिशयाधानम् पण्णुम् प्रकारम्, कृतकृत्य ऩुक्कुम् समानम् - प्रयोजनान्तरगन्धमिल्लाद प्रपन्नऩुक्कुम् तुल्यमॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

इप्प्रकारं - हीगॆ भोग-विशेषवन्नुण्टुमाडि तन्मूलकवागि आतनिगॆ अतिशयाधायकनागिरुवदु, शास्त्र-मुखत्तालॆ - शास्त्र-मूलकवागि, ईश्वराभिप्रायत्तैयरिन्दु - ईश्वरन अभिप्रायवन्नु तिळिदु ऎन्दरॆ आतन आज्ञा-रूपगळाद विधि-निषेध-वाक्यगळन्ननुसरिसि, कैङ्कर्यम् पण्णुगिर - कैङ्कर्यगळन्नु माडुव, कृत-कृत्यनुक्कु - भर-न्यासवन्ननुष्टिसिरुव कृत-कृत्यनिगॆ, समानम् समानवु. शास्त्र-सम्मतवाद कैङ्कर्यगळन्नु ऎसगुवदरिन्द सर्व-कराराध्यनु सुप्रीतनागुवदरिन्द, आ कैङ्कर्यगळु भोग्य-भूतवादुवागुवुदरिन्द ई कृत-कृत्यनू कूड नित्य-मुक्तरुगळ हागॆ विशेष अतिशयाधायकनागुवनॆम्ब भाववु.

बद्धनु शास्त्र-विहितवल्लद प्रवर्तनॆयुळ्ळवनादरॆ सर्वेश्वरन शिक्षॆगॆ ऒळपट्टु लीला-रसोत्पादकनागि अतिशयाधायकनागुवनॆन्दू शास्त्र-सम्मतवाद प्रवृत्तियुळ्ळवनादरॆ सन्तोषवन्नुण्टुमाडि श्लाघिसल्पडुवनागि अतिशयाधायकनॆन्दू, नित्यरू मुक्तरू माडुव कैङ्कर्यगळु परम-भोग्यवागि, हीगॆ अवरुगळू अतिशयाधायकरागुवरॆन्दू, भर-न्यासमाडिद कृत-कृत्यरु माडुव कैङ्कर्यगळू कूड हागॆये भोग्यगळागुवदरिन्द अवरू अतिशयाधायकरॆन्दू हेळल्पट्टितु.

[[P1359]]

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

भागवत-कैङ्कर्यवु भगवन्तनिगॆ अत्यन्त-प्रियवादुदु

हीगॆ नानाविध अतिशयाधान-भेदगळल्लि, सर्वेश्वरनु याव सन्दर्भगळल्लि मात्र कैङ्कर्येवागि भाविसुवनु ऎन्दरॆ हेळुत्तारॆ :-

विश्वास-प्रस्तुतिः

इवऱ्ऱिल् शास्त्र-विरुद्धङ्गळाले
ईश्वरऩुक्कु लीला-रस-मात्रत्तै उण्डाक्कुम् बोदु
तऩक्क् अनर्थ-पर्यवसितम् आय् इरुक्कुम्।

नीलमेघः (सं)

[[114]]

अत्र शास्त्रविरुद्धैर् ईश्वरस्य लीला-रस-मात्रोत्पादने
तत् स्वस्यानर्थ-पर्यवसितं भवति ।

English

When a man gives rise to Iśvara’s līlā rasa by actions opposed to the śāstras,
it will end in his ruin.

Español

Cuando un hombre da lugar a Līlā rasa de Iśvara por acciones opuestas a los śāstras,
Terminará en su ruina.

मूलम्

इवऱ्ऱिल् शास्त्रविरुद्धङ्गळाले ईश्वरऩुक्कु लीलारसमात्रत्तै उण्डाक्कुम्बोदु तऩक्कनर्थ-पर्यवसितमायिरुक्कुम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

कीऴ्च्चॊऩ्ऩ अतिशयाधायकत्वप्रकारभेदङ्गळाल् वरुम् फलङ्गळैक् काट्टुगिऱार् इवऱ्ऱिलित्यादिना । इवऱ्ऱिल् -पूर्वोक्तातिशयाधायकत्वभेदङ्गळिल्, अनर्थपर्यवसितमायिरुक्कुमिति । अकृत्यकरणङ्गळिल् तात्कालिकसुखाभासङ्गळिरुन्दालुम् अदु उदर्कमाऩ उत्कट नरकप्राप्त्यादिरूपानर्थत्तिल् पर्यवसिक्कु मॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

इवऱ्ऱिल् - ई मेलॆ हेळिद अतिशयाधायकत्व-भेदगळल्लि, शास्त्र-विरुद्धङ्गळालॆ - शास्त्र-विरुद्धवाद कर्मगळिन्द, ईश्वरनुक्कु - सर्वेश्वरनिगॆ, लीला-रस-मात्रत्तै - लीला-रस-मात्रवन्नॆ, आ प्रवृत्तिगळु सर्वेश्वरनिगॆ अभिमतवादवल्लवादुदरिन्द भोग्य-भूतवादवुगळल्लवॆम्ब भाववु, उण्डाक्कुम्पोदु - उण्टुमाडुवाग, तनक्कु अनर्थ-पर्यवसितमायिरुक्कुम् - तनगॆ नरक-प्राप्ति, हीन-जन्म-प्राप्ति मॊदलाद अनेक अनर्थगळल्लि पर्यवसानवन्नुण्टुमाडुवन्थाद्दागुवदु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

शास्त्र-विरुद्धाचरणॆयु तनगॆ तत्कालदल्लि हितवागिद्दरू सर्वेश्वराभिमतक्कॆ विरुद्धवादुदरिन्द “आज्ञा-च्छेदी मम द्रोही” ऎन्दु हेळिरुवहागॆ भगवन्-निग्रहक्कॆ पात्रनागि अनर्थगळिगॆ गुरियागुवनॆम्ब भाववु. याव सन्दर्भदल्लि भगवदनुग्रहक्कॆ पात्रनागि, ईतनु माडुवदु भोग्य-भूतवागि कैङ्कर्य-रूपवादुदागि, तनगू कूड स्वाभिमत-पुरुषार्थवन्नु कॊडुवन्थादागुत्तदॆम्बुवदन्नु मुन्दिन वाक्यदिन्द तिळिसुत्तारॆ :-

English

THE LORD IS PLEASED AT THE SERVICE RENDERED TO HIS DEVOTEES :

Español

El Señor está contento con el servicio prestado a sus devotos:

विश्वास-प्रस्तुतिः

बद्ध-दशैयिल् शास्त्रत्तालुम्,
मुक्त-दशैयिल् प्रत्यक्षत्तालुम्
ईश्वराभिप्रायत्तैक् कण्डु
तद्-अनुरूपम् आग वर्तिक्कुम् बोदु
ईश्वरऩ् उडैय लीलादि-पुरुषार्थत्त्-उडऩेय्
+++(अप्रार्थ्यापि←)+++ आनुषङ्गिकम् आगत् तऩक्कुम् स्वाभिमत-पुरुषार्थम् उण्ड् आम्

नीलमेघः (सं)

बद्ध-दशायां शास्त्रेण,
मुक्त-दशायां प्रत्यक्षेण चेश्वराभिप्रायं विदित्वा
तद्-अनुरूपं वर्तने
ईश्वरस्य लीलादि-पुरुषार्थेन सह
+++(अप्रार्थ्यापि←)+++ आनुषङ्गिकतया स्वस्यापि स्वाभिमत-पुरुषार्थः सिध्यति ।

English

If, in the state of bondage,
he acts according to the Lord’s will as revealed in the śāstras
and, in the state of mokṣa , by direct perception of the Lord’s will,
he will not only promote the Lord’s līlā rasa and bhoga
but incidentally attain his own desired objects.

Español

Si, en el estado de la esclavitud, Él actúa de acuerdo con la voluntad del Señor como se revela en los Śāstras
y, en el estado de Mokṣa, por percepción directa de la voluntad del Señor,
No solo promoverá el Līlā Rasa y Bhoga del Señor
pero incidentalmente alcanza sus propios objetos deseados.

मूलम्

बद्धदशैयिल् शास्त्रत्तालुम्, मुक्तदशैयिल् प्रत्यक्षत्तालुम् ईश्वराभिप्रायत्तैक् कण्डु तदनुरूपमाग वर्तिक्कुम्बोदु ईश्वरऩुडैय लीलादिपुरुषार्थत्तुडऩे यानुषङ्गिकमागत् तऩक्कुम् स्वाभिमतपुरुषार्थमुण्डाम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

प्रपन्नऩुक्कु बद्धावस्थैयिलुम् मुक्तावस्थैयिलुम् अतिशयाधानप्रकारत्ताले वरुम् फलत्तैक्काट्टुगिऱार् बद्धदशैयिलित्यादिना । लीलादिपुरुषार्थत्तुडऩे इति । इङ्गु आदिपदत्ताल् भोगसङ्ग्रहः तऩक्कुम् स्वाभिमतपुरुषार्थमुण्डामिति । इप्पडि तऩक्कुम् फल मुण्डामॆऩ्ऩिल्, शेषिप्रयोजनैकप्रयोजनत्वरूपशेषत्वम् घटिक्कुमो वॆऩ्ऱु शङ्गियामैक्क् आग आनुषङ्गिकमाग ऎऩ्गिऱार्।
प्रधानम् आग स्वपुरुषार्थलाभेच्छैयिरुन्दाल् शेषत्वम् घटियाद् आगिलुम्
आनुषङ्गिकमाग स्वप्रयोजनसिद्धि शेषत्वविरुद्धमागादॆऩ्ऱु करुत्तु।
मुक्तदशैयिलुम् कैङ्कर्यम् पण्णुम्बोदु
आनुषङ्गिकम् आग स्वामि-भोग-निमित्त–स्वानन्दम् उण्डागुम् इऱे।

विजय-राघवः (क)

बद्धदशैयिल् - बद्ध-दॆशॆयल्लि, शास्त्रत्तालुम् - शास्त्र-मूलकवागियू, मुक्तदशैयिल् - मुक्तावस्थॆयल्लि, प्रत्यक्षत्तालुम् - प्रत्यक्षदल्लू, ईश्वराभिप्रायत्तैकण्डु - सर्वेश्वरनभिप्रायवन्नु तिळिदु, तदनुरूपमागवर्तिक्कुम्पोदु - अदक्कनुगुणवागि प्रवर्तिसुवाग, ईश्वरनुडैयलीलादि-पुरुषार्थत्तुडनॆ - सर्वेश्वरन लीलॆये मॊदलाद प्रयोजनदॊन्दिगॆ, इल्लि आदि-शब्ददिन्द भोगवू हेळल्पट्टितु. आनुषङ्गिकमाग - अदक्कॆ सम्बन्धिसिदुदागिये, तनक्कुम् -तनगू, स्वाभिमत-पुरुषार्थमुण्डाम् - तनगभिमतवाद पुरुषार्थवाद परम-पुरुषन कैङ्कर्य-प्राप्तियुण्टागबहुदु.

[[P1360]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

सर्वेश्वरनभिप्रायवन्नु तिळियबेकादरॆ, बद्धावस्थॆयल्लि ईतनिगॆ ज्ञान सङ्कोचविरुवदरिन्द ईतनिगॆ शास्त्रवे ज्ञानचक्षुस्सन्नु कॊडुवन्थाद्दु; मुक्तावस्थॆयल्लादरो अन्तह ज्ञान-सङ्कोचविल्लदुदरिन्द शास्त्रवे आग ईतनिगॆ बेकागुवदिल्लवु. प्रत्यक्षदल्ले परमात्माभिप्रायवन्नु तिळियबहुदु, आदुदरिन्दले बद्धदशैयिल् शास्त्रत्तालुम् मुक्त-दशैयिल् प्रत्यक्षत्तालुम् ऎम्ब प्रयोगवु. हीगॆ ईश्वराभिप्रायानुसार नडॆसुव कार्यगळे आतनिगॆ कैङ्कर्यगळागि परिणमिसि, आतनिगॆ लीला-रस–भोग-रसगळन्नुण्टुमाडुवुवगळागि अवुगळिन्दातनु सुप्रीतनागुवनु. इन्तह प्रवर्तनॆयिन्द सर्वेश्वरनिगू तनगू सह प्रयोजनवु. आतनिगॆ लीला-रस–भोग-रसगळुण्टुमाडुवदरिन्द आतनिगॆ प्रयोजनवु. तनगादरो तन्निष्टानुसार पुरुषार्थ-प्राप्तियु.

भगवद्-अभिमतता

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

ई मुन्दिन वाक्यदिन्द भगवत्-कैङ्कर्यद ऎल्लॆयु भागवत-कैङ्कर्यदवरॆगू हेगॆ ? भागवत-कैङ्कर्यक्कॆ प्रधान्यवु हेगॆ ? ऎम्बुवदन्नु विशदीकरिसुत्तारॆ. लोकदल्लि राज-सेवकनु राजनिगॆ कैङ्कर्य माडुवदक्कॆ बदलागि इतररिगॆ कैङ्कर्य माडिदरॆ राजन कोपक्कॆ पात्रनागुवनु. हीगिरुवल्लि भागवत-कैङ्कर्यवु भगवत्-कैङ्कर्यद ऎल्लियु हेगॆ ऎन्दरॆ, राज-सेवकनु राज-कुमारनिगॆ कैङ्कर्यवॆसगिदरॆ राजनिगॆ अदु हेगॆ परम-भोग्यवागुत्तदो, हागॆये भागवत-कैङ्कर्यवू कूड सर्वेश्वरनिगॆ तमगॆ प्रियतमन कैङ्कर्यवादुदरिन्द परम-भोग्यवागुत्तदॆन्दु तिळिसुत्तारॆ.

[[P1361]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

आऩ पिऩ्बु, चेतनऩ् आऩ इवऩ्
बुद्धि-पूर्वकम् आगव् ऒरु प्रवृत्ति-पण्णुम् बोदु
तऩ्-पुरुषार्थमुम् आनुषङ्गिकम् आगव् आगिलुम् पुगिर+++(=गमनीय)+++-वेण्डियदाल्
अदु वरुम् पोदु ईश्वराभिप्राय-विशेषम् अडिय् आग वर-वेण्डुगैयाल्
अदुक्क् आग ईश्वराभिप्रायत्तैय् आराय्न्दव्+++(=परामृष्टे)+++ इडत्तिल्
भागवत-कैङ्कर्यम् अवऩुक्कु सर्वत्तिलुम् अभिमतम् आय् इरुन्ददु।

नीलमेघः (सं)

[[१२९]]

अतः चेतनेनानेन
बुद्धि-पूर्वं कस्यांचित् प्रवृत्तौ क्रियमाणायां स्व-पुरुषार्थस्यानुषङ्गिकतया ऽपि सिद्धेर् आवश्यकत्वात्
तत्-सिद्धेश् चेश्वराभिप्राय-विशेष-मूलकत्वात्,
तद्-अर्थम् ईश्वराभिप्राये परामृष्टे सति
भागवत-कैङ्कर्यं तस्य सर्वतोऽपि [ अतिशयितं ] अभिमतं स्थितम्

English

When the Jīva acts on any occasion consciously,
since his desired fruit, incidental though it be, has to come from the will of the lord,
the latter has to be ascertained from the śastras
which disclose that the service rendered to His devotees is most delightful to him.

Español

Cuando el Jīva actúa en cualquier ocasión conscientemente,
Dado que su fruta deseada, por lo que es incidental, tiene que venir de la voluntad del Señor,
este último tiene que ser determinado de los śastras
Lo que revela que el servicio prestó a sus devotos es más encantador para él.

मूलम्

आऩ पिऩ्बु चेतनऩाऩ इवऩ् बुद्धिपूर्वकमागवॊरु प्रवृत्तिपण्णुम्बोदु तऩ् पुरुषार्थमुमानुषङ्गिकमागवागिलुम् पुगिरवेण्डियदालदु वरुम् पोदु ईश्वराभिप्रायविशेषमडियाग वरवेण्डुगैयाल् अदुक्काग ईश्वराभिप्रायत्तै याराय्न्दविडत्तिल् भागवतकैङ्कर्यमवऩुक्कु सर्वत्तिलुमभिमतमायिरुन्ददु।

४२तमाहोबिल-यतिः

शास्त्रविरुद्धम् आग वर्तिक्कुम्बोदु अनर्थावहत्वत्तालुम्,
ईश्वराभिप्रायानुगुणमाग वर्तिक्कुम्बोदु आनुषङ्गिकफलजननत्तालुम्
वैषम्य-प्रदर्शनत्तिऱ्कु प्रयोजनत्तैक् काट्टुगिऱार् आऩबिऩ्बु इत्यादिना । आऩबिऩ्बु - अशास्त्रीयप्रवृत्तियिल् अनर्थम् वरुमॆऩ्ऱुम्, शास्त्रीयप्रवृत्तियिल् तऩक्कु आनुषङ्गिकमाग पुरुषार्थलाभमुण्डॆऩ्ऱुम्, निश्चितमाऩ पिऩ्बु, अदु वरुम् पोदु - आनुषङ्गिकफलम् वरुम्बोदु, ईश्वराभिप्रायविशेषमडियाग वरवेण्डुगैयाल् - ‘‘फलमत उपपत्तेः’’ ऎऩ्गिऱबडि फलप्रदातावाऩ ईश्वराभिप्रायविशेषमडियाग वरवेण्डुगैयाल्, अदुक्काग - आनुषङ्गिकफलसिद्धिक्काग, ईश्वराभिप्रायत्तै - ईश्वरऩुडैय तिरुवुळ्ळत्तै, आराय्न्दविडत्तिल् - ईश्वरऩुक्कु ऎन्द कैङ्कर्यम् अत्यन्ताभिप्रेतम्, ऎदैप् पण्णिऩाल् आनुषङ्गिकफलप्रदानपर्यन्तमाग तिरुवुळ्ळमुगक्कुमॆऩ्ऱु परामर्शित्त विडत्तिल्, सर्वत्तिलुम् - सर्वाभिमतत्तिलुम्।

विजय-राघवः (क)

आनपिन्बु - हीगाद नन्तर, हेगादनन्तरवॆन्दरॆ, शास्त्रानुगुण्यवाद प्रवृत्तियु यावाग इब्बरिगू प्रयोजनवुळ्ळद्दायितो आग ऎम्ब भाववु, चेतननानविवन् - चेतननाद ईतनु बुद्धि-पूर्वकवागि, ऒरु प्रवृत्ति पण्णुम्पोदु - ऒन्दु कार्यवन्नु माडुवाग, तन् पुरुषार्थमुम् - तनगॆ श्रेयो-रूपवादुदू, आनुषङ्गिकमागिलुम् - साक्षात्तागि अपेक्षिसदॆ अदर जोतेयल्लादरू, पुगिरवेण्डियत्ताल् - अदरल्लि प्रवेशिसुव हागॆ माडिदरॆ, अदुवरुम्पोदु - अदु बरुवाग, ईश्वराभिप्राय विशेषमडियाग वरवेण्डुगैयालॆ - सर्वेश्वरनभिप्राय-विशेषक्कनुसारवागि अदु बरबेकादुदरिन्द ऎन्दरॆ आ प्रवृत्तियुण्टागबेकादुदरिन्द, ईश्वराभिप्रायत्तै - ई सर्वेश्वराभिप्रायवन्नु, आराय्न्दविडत्तिल् - विमर्शिसि नोडिद सन्दर्भदल्लि, भागवत-कैङ्कर्यवु आतनुक्कु सर्वत्तिलुम् अभिमतमायिरुन्ददु - आ सर्वेश्वरनिगॆ ऎल्ला विधदल्लू तुम्बा इष्टवादुदागिरुत्तदॆ.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

अथवा समस्त अभिमतवादवुगळल्लि इदॊन्दु मुख्यवादुदु ऎम्बभिप्रायवादरू आगबहुदु. इतर प्राणिगळिगिन्तलू ई मनुष्यनिगॆ हॆच्चु कृपॆयन्नु तोरिदवनागि स‌र्वेश्वरनु बुद्धियन्नु कॊट्टिरुत्तानॆ. आदुदरिन्द इवनु माडुव सर्व-प्रवृत्तिगळू शास्त्र-धर्मगळन्ननुसरिसि ईश्वराभिप्रायवन्नु ऒळगॊण्डिरबेकु. हीगॆ सर्वेश्वरन अभिप्राय-विशेषवन्नु चन्नागि विमर्शिसि तिळिदुदादरॆ, तनगॆ तुम्बा प्रियराद भागवतर कैङ्कर्यवु भगवन्तनिगॆ विशेषाभिमतवादुदु आगुत्तदॆ ऎम्बभिप्रायवु. हागॆ आतनिगॆ तुम्बा अभिमतवॆम्बुवदक्कॆ प्रमाणगळुण्टॆ ऎन्दरॆ उण्टु ऎन्दु अनेक प्रमाणगळन्नु मुन्दॆ उदाहरिसुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

इव्व्-अर्थत्तिल्

आराधनानां सर्वेषां
विष्णोर् आराधनं परं ।
तस्मात् परतरं प्रोक्तं
तदीयाराधनं परं ॥ +++(5)+++
(पाद्मोत्तरम् २९-८१।)

विषयः

भागवत-कैङ्कर्यम्

नीलमेघः (सं)

अस्मिन्न् अर्थे,

आराधनानां सर्वेषां
विष्णोराराधनं परं ।
तस्मात् परतरं प्रोक्तं
तदीयाराधनं परं ॥ +++(5)+++
(पाद्मोत्तरम् २९-८१।)

English

The following authoritative texts may be studied in this connection:

“Of all forms of homage, the homage paid to Viṣṇu is the best,
but superior even to this, is the excellent homage or adoration offered to Viṣṇu’s devotees”,

Español

Los siguientes textos autorizados se pueden estudiar a este respecto:

“De todas las formas de homenaje, el homenaje pagado a Viṣṇu es el mejor,
Pero superior incluso a esto,
es el excelente homenaje o adoración ofrecida a los devotos de Viṣṇu “,

मूलम्

इव्वर्थत्तिल् ‘‘आराधनानां सर्वेषां विष्णोराराधनं परं । तस्मात्परतरं प्रोक्तं तदीयाराधनं परं ॥’’(पाद्मोत्तरम् २९-८१।)

४२तमाहोबिल-यतिः

इव्वर्थत्तिल् - भागवतकैङ्कर्यम् सर्वाभिमताभिमतमायिरुन्ददॆऩ्गिऱ इन्द विषयत्तिल्, आराधनानामित्यादि । सर्वेषां आराधनानां मद्ध्ये – निर्धारणे षष्ठी । इदिल् विष्ण्वाराधनम् अन्तर्गतम्। परतरमागच्चॊल्लप्पोगिऱ भागवता-भागवताराधनमनन्तर्गतम्। अर्थबाधात् । तथा च भागवताराधनातिरिक्तसर्वाराधनमद्ध्यत्तिलॆऩ्ऱु फलितम्। विष्णोः – विष्णुसम्बन्धियाऩ, आराधनं – आराधनमाऩदु, परं – उत्कृष्टम्। तस्मात् तदीयाराधनं परं – उत्कृष्टम्। अत एव सर्वेषामाराधनानां परतरं प्रोक्तम् । इङ्गु पञ्चम्यर्थेषष्ठी । स्वविष्ण्वाराधनोभयव्यतिरिक्तसर्वाराधनङ् गळैक्काट्टिलुम् परतरमॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

इव्वर्थत्तिल् - ई अभिप्रायदल्लि ई पदक्कॆ मुन्दॆ आराय्न्दाल् ऎम्बुवदरॊन्दिगॆ अन्वयवु 5 “सर्वेषां आराधनानां - समस्तवाद आराधनॆगळ मध्यदल्लि, विष्णोः - श्री-महा-विष्णुविन, आराधनं परं - आराधनवु श्रेष्ठवादुदु. तस्मात् - आ विष्णुविन आराधनॆगिन्तलू, परं - श्रेष्ठवाद, तदीयाराधनं - आ विष्णु-भक्तराद महा-भागवतर आराधनवु, परतरं प्रोक्तं - श्रेष्ठतरवॆन्दु हेळल्पट्टितु. समस्त आराधनॆगळ मध्यदल्लि विष्ण्वाराधनवु परवादुदादरॆ, भागवताराधनवु परतरवादुदु अदक्कू श्रेष्ठवॆम्ब भाववु.

[[P1362]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘‘मम मद्-भक्त-भक्तेषु
प्रीतिर् अभ्यधिका भवेत् ।
तस्मान् मद्-भक्त-भक्ताश् च
पूजनीया विशेषतः ॥’’+++(4)+++
(भारतम् आश्वमेधिक-पर्व ११६-२३)

विषयः

भागवत-कैङ्कर्यम्

नीलमेघः (सं)

‘‘मम मद्-भक्त-भक्तेषु
प्रीतिर् अभ्यधिका भवेत् ।
तस्मान् मद्-भक्त-भक्ताश् च
पूजनीया विशेषतः ॥’’+++(4)+++
(भारतम् आश्वमेधिक-पर्व ११६-२३)

English

“I have great affection to those who are devoted to my devotees.
Therefore should one render devout service to them.”

Español

Tengo un gran afecto por aquellos que están dedicados a mis devotos.
Por lo tanto, se debe hacer un servicio devoto para ellos “.

मूलम्

‘‘मम मद्भक्तभक्तेषु प्रीतिरभ्यधिका भवेत् । तस्मान्मद्भक्तभक्ताश्च पूजनीया विशेषतः ॥’’(भारतम् आश्वमेधिक-पर्व ११६-२३)

४२तमाहोबिल-यतिः

इप्पडि भागवतकैङ्कर्योत्कर्षत्तिल् प्रमाणङ्गाट्टि भागवतकैङ्कर्यमुम् विशेषमागप् पण्णवेण्डुमॆऩ्बदिल् प्रमाणम् काट्टुगिऱार् मम मद्भक्तभक्तेषु इत्यादिना । मम – ऎऩक्कु, यतः मद्भक्तभक्तेषु – मदीयभक्तभक्तविषयत्तिल्, प्रीतिः – विश्वासमाऩदु, अभ्यधिका भवेत् – मम - ऎऩक्कु, सामान्यतः मदाराधकेषु प्रीतिर्भवेत्; मद्भक्तेषु अधिकाप्रीतिर्भवेत्; मद्भक्तभक्तेषु अभ्यधिकाप्रीतिर्भवेत् ऎऩ्ऱबडि। तस्मात् - ममात्यन्तप्रीतिविषयत्वात्, मद्भक्तभक्ताश्च – ऎऩ्ऩुडैय भक्तभक्तर्गळुम्, विशेषतः पूजनीयाः – विशेषमाग आराधनीयर्गळॆऩ्गै।

विजय-राघवः (क)

[vr_1_1363]मद्-भक्त-भक्तेषु - नन्न भक्तर भक्तरल्लि, मम प्रीतिः - नन्न प्रीतियु, अभ्यधिका भवेत् - तुम्बा हॆच्चादुदागुवदु, तस्मात् - आ कारणदिन्द ,मद्-भक्त-भक्ताश् च - नन्न भक्तर भक्तरुगळू कूड, विशेषतः - विशेषवागि, हॆच्चागि, पूजनीयाः - पूजिसलु योग्यरु.

[vr_1_1363]: भार, आ, शा १०६-२३,

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

सर्वेश्वरनिगॆ महा-भागवतोत्तमर भक्तरल्लू विशेष प्रीतियिरुवुदरिन्द अन्तवरु विशेषवागि पूजिसल्पडतक्कद्दु ऎन्दु हेळिरुवुदरिन्द, अन्तवर विशेषाराधनॆयिन्द सर्वेश्वरनु तुम्बा सुप्रीतनागुवनु ऎम्ब भाववु. हिन्दिन प्रमाणदल्लि भागवत-कैङ्कर्यद माहात्म्येयु उपपादिसल्पट्टितु. ई प्रमाणदल्लि भागवत-कैङ्कर्यक्किन्तलू भागवतर भक्तर कैङ्कर्यवु विशेषवादुदॆन्दु हेळल्पट्टितु. सामान्यवागि नन्नन्नु आराधिसिदरॆ ननगॆ अवरल्लि प्रीतियुण्टागुत्तदॆन्दू, नन्नन्नु भक्तियिन्द आराधिसिदरॆ, अवरल्लि अधिक-प्रीतियुण्टागुत्तदॆन्दू, नन्न भक्तर विषयदल्लि, अदक्कू अधिक-प्रीतियुण्टागुत्तदॆन्दू, सर्वेश्वरनु हेळिकॊण्डिरुत्तानॆ. आदुदरिन्द इन्तह अत्यधिक प्रीतियुळ्ळवरन्नु विशेषवागि आराधिसुवदु तनगॆ तुम्बा सन्तोषवन्नु कॊडुवन्थाद्दॆम्ब भाववु. मुन्दिन मूरने प्रमाणदिन्द भगवद्-भक्तन लक्षणवन्नु हेळुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

मद्-भक्त-जन-वात्सल्यं
पूजायाञ् चानुमोदनम्
मत्-कथा-श्रवणे भक्तिः
स्वर-नेत्राङ्ग-विक्रिया

स्वयम् आराधने यत्नो
ममार्थे डंभ-वर्जनं
ममानुस्मरणं नित्यं
यच् च मां +++(धनार्जनादिना)+++ नोपजीवति ॥

भक्तिर् अष्ट-विधा ह्य् एषा
यस्मिन् म्लेच्छेऽपि वर्तते
स विप्रेन्द्रो मुनिश् श्रीमान्
स यतिस् स च पण्डितः ॥

तस्मै देयं +++(शिक्षणम्)+++ ततो ग्राह्यं
स च पूज्यो यथा ह्य् अहं’’
(गारुड-पुराणम् २१९-६-९)

नीलमेघः (सं)

मद्-भक्त-जन-वात्सल्यं
पूजायाञ् चानुमोदनम्
मत्-कथा-श्रवणे भक्तिः
स्वर-नेत्राङ्ग-विक्रिया

स्वयम् आराधने यत्नो
ममार्थे डंभ-वर्जनं
ममानुस्मरणं नित्यं
यच् च मां +++(धनार्जनादिना)+++ नोपजीवति ॥

भक्तिर् अष्ट-विधा ह्य् एषा
यस्मिन् म्लेच्छेऽपि वर्तते
स विप्रेन्द्रो मुनिश् श्रीमान्
स यतिस् स च पण्डितः ॥

तस्मै देयं +++(शिक्षणम्)+++, ततो ग्राह्यं +++(उचित-संशय-निवारणादि)+++
स च पूज्यो यथा ह्य् अहं’’
(गारुड-पुराणम् २१९-६-९)

English

“Devotion to me is of eight forms:
(1) love to my devotees without any thought of their faults;
(2) rejoicing at the adoration offered to me by another;
(3) delight in listening to stories concerning me;
(4) a change in the voice, in the eyes and in the body, while listening to such stories;
(5) trying to offer adoration to me;
(6) freedom from hypocrisy in one’s relations with me;
(7) meditation of me at all times;
(8) and not considering me as one from whom worldly benefits can be had -

if bhakti (which is of these eight forms) is found in a mleccha,
he should be respected as the best of Brahmins endowed with jñāna and bhakti;
he is a real sannyāsi, he is a wise man and he may be taught (the scriptures)
and from him one may learn the truth.
He is fit to be adored even like myself.”,

Español

“La devoción para mí es de ocho formas:

(1) Amor a mis devotos sin pensar en sus fallas;
(2) regocijarse en la adoración que me ofrece otra;
(3) Deleitarse en escuchar historias sobre mí;
(4) un cambio en la voz, en los ojos y en el cuerpo, mientras escucha esas historias;
(5) tratando de ofrecerme adoración;
(6) libertad de hipocresía en las relaciones de uno conmigo;
(7) Meditación de mí en todo momento;
(8) y no considerarme como uno de quien se pueden tener beneficios mundanos -

Si bhakti (que es de estas ocho formas) se encuentra en una mleccha,
Debería ser respetado como el mejor de los brahmanes dotados de jñāna y bhakti;
Es un verdadero sannyāsi,
es un hombre sabio y se le puede enseñar (las Escrituras)
Y de él uno puede aprender la verdad. Es apto para ser adorado incluso como yo “.

मूलम्

‘‘मद्भक्त जनवात्सल्यं पूजायाञ्चानुमोदनं । मत्कथाश्रवणे भक्तिः स्वरनेत्राङ्गविक्रिया ॥ स्वयमाराधने यत्नो ममार्थेडंभवर्जनं । ममानुस्मरणं नित्यं यच्च मां नोपजीवति ॥ भक्तिरष्टविधा ह्येषा यस्मिन् म्लेच्छेऽपि वर्तते । स विप्रेन्द्रो मुनिश्श्रीमान् स यतिस्स च पण्डितः ॥ तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स च पूज्यो यथा ह्यहं’’(गारुड-पुराणम् २१९-६-९)

४२तमाहोबिल-यतिः

अथ भक्तिभेदत्तैक्काट्टुगिऱार् मद्भक्तेति । मद्भक्तजनवात्सल्यं – मद्भक्तविषयत्तिल् दोषम् पारामै, पूजायाञ्चानुमोदनं – परकृतमाऩ ऎऩ्ऩुडैय पूजैयिल् सन्तोषम्, स्वरनेत्राङ्गविक्रिया – स्वरविक्रिया – सगद्गदत्वं, नेत्रविक्रिया – आनन्दबाष्पप्रवाहम्, अङ्गविक्रिया – पुळकाङ्कितत्वम्, स्वयमाराधनेयत्नः – अन्यपूजानुमोदनमात्रमऩ्ऱिक्के स्वयमे आराधनम् सॆय्य प्रयत्नम्। ममार्थे – मद्विषये, मम कैङ्कर्यविषय इति यावत् । डम्भवर्जनं – ख्यातिलाभपूजापेक्षारहितत्वम्, ममानुस्मरणं नित्यं - अडिक्कडि ऎऩ्ऩुडैय शुभाश्रयानुसन्धानम्, मां नोपजीवतीति यत् तच्च - ऎऩ्ऩिडत्तिल् निऩ्ऱुम् प्रयोजनान्तरत्तै याचिक्कामलॆऩ्ऱबडि। एषा ह्यष्टविधा भक्तिः - मुऩ्सॊऩ्ऩ ऎट्टु प्रकारभेदत्तैयुडैय भक्तियाऩदु, भक्तियिलुम् भक्तिकार्यङ्गळिलुमुळ्ळ प्रभेदङ्गळै निऩैत्तु भक्तिये ऎट्टुविदमॆऩ्गिऱदु। यस्मिन् म्लेच्छेऽपि वर्तते – इङ्गु अपिर्विरोधे । क्रूरजातियाऩ म्लेच्छादिगळिडत्तिल् भक्तियिऩ् वर्तनम् विरुद्धमिऱे। अप्पडि विरुद्धमाऩ अधिकारियिऩिडत्तिल् भक्तियिरुन्दालॆऩ्ऱबडि। सः – अवऩ् श्रीमान् – शेषत्वज्ञानादिरूपविद्यावाऩायुम्, मुनिः – मननशीलऩायुम्, विप्रेन्द्रः – ब्राह्मणोत्तमऩायुम्, यतिः – सन्न्यासि यायुम्, पण्डितः – पण्डितऩायुम्, मन्तव्य इति शेषः ।

तस्मै देयं - अवऩिऩ् पॊरुट्टु तत्त्व-ज्ञानम् देयम्;
अवऩुक्कु तत्त्वज्ञानोपदेशम् पण्णलामॆऩ्ऱबडि।
ततो ग्राह्यं - अवऩ् इडत्ति-ऩिऩ्ऱुम् संशयनिरसनार्थम् आऩ

ज्ञानम् उपादेयम्।
ब्राह्मणादिगळुक्कुम् संशयम् वन्दाल्
तन्-निरासार्थम् आग
अवऩ्-इडत्तिल् केट्टुत् तॆळियल् आम् ऎऩ्ऱ बडि।
स च पूज्यो यथा ह्यहं - ऎप्पडि नाऩ् पूज्यऩो - बहुमतिक्कत्तक्कवऩो अप्पडिये अवऩुम् बहुमतिक्कत्तक्किऩव ऩॆऩ्ऱबडि। अनन्यदेवताभक्ता इति ।

विजय-राघवः (क)

[vr_1_1364] (१).मद्-भक्त-जन-वात्सल्यं - नन्न भक्त-जनरल्लि विश्वासवू, (२) पूजायां चानुमोदनं - इतररु माडुत्तिरुव नन्न पूजॆयल्लि सन्तोषवू, अथवा नन्न भक्त-जनर पूजॆयल्लि सन्तोषवू इल्लि पूजायाञ् च ऎन्दु कारविरुवदरिन्द, मद्-भक्त-जन-पूजॆ ऎन्दु अर्थवन्नु हेळुवदु समञ्जसवागि तोरुत्तदॆ. (३) मत्-कथा-श्रवणे भक्तिः - नन्न दिव्य-चेष्टितगळ कथॆयन्नु केळुवदरल्लि भक्तियू, (४) स्वर-नेत्राङ्ग-विक्रिया - स्वर, कण्णु, शरीरगळल्लि विकारवू, स्वर-विकारवु गद्गद-ध्वनियु, नेत्र-विकारवु आनन्द-भाष्पगळिन्द तुम्बिरोणवु, अङ्ग-विकारवु रोमाञ्चवन्नु हॊन्दिरोणवु,

गात्रैस् स-रोमोद्गमैः कण्ठे न स्वर-गद्गदेन नयने नोद्गीर्ण-भाष्पाम्बुना

ऎन्दु हेळिरुव हागॆ नित्यवू आ सर्वेश्वरन चरणारविन्दयुगळवन्नु भक्तियिन्द ध्यान माडुववरिगॆ प्राप्तवागुत्तदॆन्दु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. (५) स्वयं - ताने आराधने यत्नः -नन्नन्नाराधिसुवदरल्लि प्रयत्नवू, (६) ममा‌र्थे - नन्न उद्दिश्यवागि, दम्भ-वर्जनं - डम्भवन्नु बिट्टिरुवदू, (७) नित्यं ममानुस्मरणं - प्रतिदिनदल्लू अथवा यावागलू नन्नन्नु स्मरिसोणवू, ध्यान माडोणवू, (८) मां - नन्नन्नु, नोपजीवति - मोक्षेतर-फलक्कागि याचिसदिरोणवू यत् - यावुदो, तत् - अदु ऎन्दु इट्टु कॊळ्ळतक्कद्दु, हीगॆ अष्ट-विधा - ऎण्टु विध लक्षणगळुळ्ळ, भक्तिः - भक्तियु, यस्मिन् म्लेच्छे ऽपि - याव मेच्छनल्लियादरू, वर्तते - इद्दुदेयादरॆ, सः - अवनू कूड, विप्रेन्द्रः - ब्राह्मण-श्रेष्ठनिगॆ समाननु, मुनिः - मनन-शीलनु, श्रीमान् - विद्या-सम्पत्तन्नु हॊन्दिदवनु, सः यतिः - अवने इन्द्रियगळन्नु जयिसिद सन्यासिय, स च पण्डितः - अवनेने समस्तवन्नू तिळिद पण्डितनु, तस्मै देयं - अवनिगागिये कॊडतक्कद्दु, यावदन्नु कॊडतक्कद्दॆन्दरॆ द्रव्य-दानक्कॆ आतनिगॆ अर्हतॆयिल्लदुदरिन्द, ज्ञानवन्नु अवनिगॆ कॊडबहुदॆम्ब भाववु, ततो ग्राह्यं - अवनिन्द परिग्रहिसतक्कद्दु, अवनिन्द द्रव्य-परिग्रह-निषेधिसल्पट्टिरुवदरिन्द, ज्ञानवन्नु पडियतक्कद्दु ऎम्ब भाववु आदरॆ ब्रह्म-विद्यादि उपदेशवन्नु आतनिन्द हॊन्दलू कूड आतनु अनर्हनादुदरिन्द ज्ञान-संशयवेनादरू इद्द पक्षदल्लि, निर्णय-ज्ञानवन्नु आतनिन्द हॊन्दलु साध्यविद्दरॆ आगबहुदॆम्ब भाववु; महा-ज्ञानियाद विदुरनु धृतराष्ट्रनिगॆ नीति मॊदलादवुगळन्नु हेळिदने विना, ब्रह्म-ज्ञानवु तनगिद्दरू ब्रह्म-विद्यॆयन्नु तानुपदेशिसदॆ सनत्सुजातरिन्द उपदेशवन्नु हॊन्दुव हागॆ माडिदनु. यथा ह्य् अहं - नानु हेगॆ, पूज्यः - पूजिसलु योग्यनो, तथा - हागॆ, स च - अवनू कूड, पूज्यः - पूजिसलु योग्यनु.

[vr_1_1364]: गरुड-पुराण २१९.६-९

[[P1364]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इल्लि

“मद्-भक्त-जन-वात्सल्यं पूजायां चानुमोदनं”

ऎम्बुवदरिन्द भागवतरल्लि प्रीतियू अवर पूजॆयू हेळल्पट्टु आ भागवतनु नीच-वर्णनादरू तुम्बा माननीयनॆन्दू हेळल्पट्टितु. इल्लि नम्म आळ्वारुगळल्ले कॆलवरु ब्राह्मण-वर्णदवरल्लदे इद्दरू नित्य-सूरिगळ अंशावतारिगळागि परम-ज्ञान-निधिगळाद प्रयुक्त अवरुगळन्नु गुरु-परम्परॆयल्लि महनीयरु सेरिसिरुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘‘अनन्य-देवता-भक्ता
ये मद्-भक्त-जन-प्रियाः
माम् एव शरणं प्राप्तास्
ते मद्-भक्ताः प्रकीर्तिताः’’ +++(4)+++
(भारतम् आश्वमेधिक-पर्व १०४-९१।)

विषयः

भागवत-कैङ्कर्यम्

English

“They are my bhaktas or devotees who do not show devotion to any other deity,
who love those that are devoted to me
and that have sought me as their upāya”,

Español

Son mis bhaktas o devotos
que no muestran devoción a ninguna otra deidad,
Quién aman a los que me dedican
y eso me han buscado como su upāya “,

मूलम्

‘‘अनन्यदेवताभक्ता ये मद्भक्तजनप्रियाः । मामेव शरणं प्राप्तास्ते मद्भक्ताः प्रकीर्तिताः’’(भारतम् आश्वमेधिक-पर्व १०४-९१।)

४२तमाहोबिल-यतिः

अन्यदेवताभक्ता न भवन्तीत्यनन्यदेवताभक्ताः । ये मद्भक्तजनप्रियास्ते मद्भक्ताः प्रकीर्तिताः । देवतान्तरभक्तियुळ्ळवर्गळुम्, मद्भक्तजनङ्गळिडत्तिल् भक्तियिल्लादवर्गळुम् मद्भक्तर्गळागमाट्टार्गळॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

(४) तन्न भक्तरु यारॆन्दरॆ हेळुत्तारॆ :- ये अनन्य-देवता-भक्ताः - यारु इतर देवतॆगळ भक्तरल्लवो, ये - यारु, मद्-भक्त-जन-प्रियाः - नम्म भक्तराद जनरिगॆ प्रियरो, ये - यारु, माम् एव - नन्नन्ने, शरणं प्राप्ताः - शरणु हॊन्दिद्दारॆयो, ते - अवरु, मद्-भक्ताः - नन्न भक्तरॆन्दु, प्रकीर्तिताः - हॊगळल्पट्टिरुवरु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इल्लि मद्-भक्त-जन-प्रियरू कूड मद्-भक्तरॆन्दु हेळिरुवदरिन्द भागवत-कैङ्कर्यवु स्वामिगॆ अभिमतवादुदॆन्दु तोरिबरुत्तदॆ; मत्तु इतर देवताराधनविल्लदॆयू, नन्न भक्तरन्नु बहुमानिसुवरागियू, इरुववरे, नन्न भक्तरे विना इतररल्लवॆम्ब भाववू तोरिबरुत्तदॆ.

[[P1365]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘‘तस्य यज्ञ-वराहस्य
विष्णोर् अ-मित-तेजसः ।
प्रणामं येऽपि कुर्वन्ति
तेषाम् अपि नमो नमः’’+++(4)+++
(भारतम् शान्ति-पर्व ४६-१३०।)

विषयः

भागवत-कैङ्कर्यम्

नीलमेघः (सं)

‘‘तस्य यज्ञ-वराहस्य
विष्णोर् अ-मित-तेजसः ।
प्रणामं येऽपि कुर्वन्ति
तेषाम् अपि नमो नमः’’+++(4)+++
(भारतम् शान्ति-पर्व ४६-१३०।)

English

“I offer adoration also to those who offer adoration to that yajna varāha, who is of boundless splendour”,

Español

Ofrezco adoración también a aquellos
que ofrecen adoración a que Yajna Varāha,
que es de esplendor ilimitado”,

मूलम्

‘‘तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः । प्रणामं येऽपि कुर्वन्ति तेषामपि नमो नमः’’(भारतम् शान्ति-पर्व ४६-१३०।)

विजय-राघवः (क)

(५) तस्य - आ महा-प्रसिद्धनाद, यज्ञ-वराहस्य - यज्ञ–स्व-रूपनाद श्री-वराहावतारियाद, अमित-तेजसः - अपरिमितवाद तेजस्सुळ्ळ, विष्णोः - श्री-महा-विष्णुविगॆ, ये ऽपि - यारादरॆ प्रणामं कुर्वन्ति - नमस्करिसुवरो, तेषाम् अपि - अन्तह भागवतोत्तमरिगू कूड, नमो नमः - पुनः पुनः नमस्कारवु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इल्लियू सर्वेश्वरन हागॆ भागवतोत्तमरू कूड पूजार्हरॆन्दु हेळल्पट्टितु. श्री-वराहावतारिय दिव्य-मङ्गळ-विग्रहवॆल्ला यज्ञमय-द्रव्यगळिन्दुण्टादुदु ऎम्ब भाववु. विष्णु-पुराणद ई मुन्दिन श्लोकवु ई अर्थवन्नुपपादिसुत्तदॆ :- (वि. पु. १. ४. ३२)

पादेषु वेदास् तव यूप-दंष्ट्र
दन्तेषु यज्ञाश् चितयश् च वक्त्रे ।
हुताश जिह्वो ऽसि तनूरुहाणि
दर्भाः प्रभो यज्ञ-पुमांस् त्वम् एव ॥

निन्न पादगळल्लि वेदगळु, कोरॆ दाडिगळल्लि यूप-स्तम्भवु, दन्तगळल्लि यज्ञगळु, बायियल्लि चयन-यज्ञ-भेदगळु नालिगॆयल्लि अग्नियु, कूदलुगळु दर्भॆगळु, अदुदरिन्द ओ स्वामिये नीने यज्ञ-पुरुषनु

ऎम्बुवदु ई श्लोकार्थवु. ई अभिप्रायवु श्रीमद्-भागवतदल्लि इन्नू विस्तारवागि उपपादिसल्पट्टिरुत्तदॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

तद्-आश्रयस्याश्रयणात्
तस्य तस्य च तस्य च +++(चरमावधि-दासस्य)+++।
संसेवनान् नरा लोके
पूयन्ते सर्व-पातकैः’’ +++(4)+++ (गारुड-पुराणम्।)

विषयः

भागवत-कैङ्कर्यम्

English

“By seeking the protection of those who seek the Lord as their refuge
and by rendering service to him who is devoted to the devotee
who that is (in turn) devoted to the devotee of the Lord -
by doing so, men are released from all their sins.”

Español

“Al buscar la protección de aquellos
que buscan al Señor como su refugio
y prestando servicio a aquel que está dedicado al devoto,
quién es (a su vez) dedicado al devoto del Señor -
Al hacerlo, los hombres son liberados de todos sus pecados “.

मूलम्

‘‘तदाश्रयस्याश्रयणात्तस्य तस्य च तस्य च । संसेवनान्नरा लोके पूयन्ते सर्वपातकैः’’(गारुड-पुराणम्।)

४२तमाहोबिल-यतिः

भागवताश्रयणत्तिऱ्कुम् भागवतकैङ्कर्यत्तिऱ्कुम् सर्वपापनिवर्तकत्वे प्रमाणङ्गाट्टुगिऱार् तदाश्रयस्येति । तस्य तस्य च तस्य च – तच्-चरमावधि-दासस्य चेत्यर्थः । संसेवनात् – कैङ्कर्यकरणात्, पूयन्ते सर्वपातकैः – सर्वपातकैः प्रमुच्यन्त इत्यर्थः ।

विजय-राघवः (क)

(६) “तद् आश्रयस्य - भगवन्तनन्नाश्रयिसुववरन्नु, आश्रयणात् - आश्रयिसुवदरिन्दलू, मत्तु तस्य च - हागॆ आश्रयिसिदवनन्नु, संसेवनात् - सेविसुवदरिन्दलू, मत्तु तस्य च - सेविसिदवनन्नु, संसेवनात् - सेविसुवदरिन्दलू, तस्य च - हागॆये, अन्तह भागवतनन्नु सेविसिद भागवत सेविय संसेवनात् - सेविसुवदरिन्दलू, लोके - ई जगत्तिनल्लि, नराः - मनुष्यरु सर्व-पातकैः - समस्त पापगळिन्दलू, पूयन्ते - परिशुद्धरागुत्तारॆ.

[[P1366]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इदरिन्द भागवतनू, अवनन्नु आश्रयिसिद भागवतनू, ईतनन्नु आश्रयिसिद भागवतनू, हीगॆ परम्परा-रूपदल्लि भागवतरुगळु “ते पुनन्त्य् उरु-कालेन दर्शनाद् एव साधवः” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ, समस्त पापगळन्नू होगलाडिसुवरु ऎम्ब भाववु”,

विश्वास-प्रस्तुतिः

इत्य्-आदि-प्रमाणङ्गळैय् आराय्न्दाल्+++(=परामष्टेषु)+++
राजावुक्कु राज-कुमारोपलालनम् पोले
भागवत-कैङ्कर्यम् भगवाऩुक्क् अभिमतम् आय् इरुक्कैयाल्
शेष-भूतऩ् आऩ इवऩ् सॆय्युम् किञ्चित्-कारङ्गळिल्
भागवत-कैङ्कर्यम् प्रधानम् आयिऱ्ऱु।

नीलमेघः (सं)

इत्य्-आदि-प्रमाणेषु परामष्टेषु
राज्ञो राजकुमारोपलालनस्येव
भागवत-कैङ्कर्यस्य भगवतोऽ[त्यन्ता]भिमतत्व-सिद्धेः
शेष-भूतेनानेन क्रियमाणेषु किञ्चित्-कारेषु
भागवत-कैङ्कर्यं प्रधानं सिद्धम् । +++(4)+++

English

When we study these passages, (it becomes clear) that,
of all forms of service which a śeṣa of the Lord may render,
that rendered to the Bhāgavatas is the most important
and is the most pleasing to the Lord,
in the same way as the fondling of the prince is most pleasing to the king.

Español

Cuando estudiamos estos pasajes, (queda claro) que,
de todas las formas de servicio que un Śeṣa del Señor puede hacer,
que renderizado a las bhāgavatas es la más importante
y es el más agradable para el Señor,
de la misma manera que el acariciado del príncipe
es más agradable para el rey.

मूलम्

इत्यादिप्रमाणङ्गळै याराय्न्दाल् राजावुक्कु राजकुमारोपलालनम् पोले भागवतकैङ्कर्यम् भगवाऩुक्कभिमतमायिरुक्कैयाल् शेषभूतऩाऩ इवऩ् सॆय्युम् किञ्चित्कारङ्गळिल् भागवतकैङ्कर्यम् प्रधानमायिऱ्ऱु।

४२तमाहोबिल-यतिः

प्रमाणङ्गळैय् आराय्न्दालिति । इदऱ्कु इव्वर्थत्तिल् ऎऩ्बदोडन्वयमॆऩ्ऱु मुऩ्बे सॊऩ्ऩोम्। आराय्न्दाल् - परामर्शित्ताल्, राजकुमारोपलालनम्बोले - राजकुमारोपलालनम् राजावुक् कभिमतमायिरुक्कुमाप्पोले ऎऩ्ऱबडि।
अभिमतमायिरुक्कैयाले इति । इदऩाल् अनन्यार्हशेषऩाऩ परमैकान्ति अन्यराऩ भागवतर्गळुडैय कैङ्गर्यत्तैप् पण्णिऩाल् भगवाऩ् वॆऱुक्कुमागिल् अदु भगवदनन्यार्हशेषत्वत्तिऱ्कु विरुद्धमागादो वॆऩ्गिऱ शङ्कै दूरतो निरस्तमायिऱ्ऱु।
भगवदनभिमतऩाऩ अन्यऩुडैय कैङ्कर्यमऩ्ऱो विरुद्धम् आवदु।
भागवतकैङ्कर्यम् प्रधानमायिऱ्ऱु इति । भगवदभिमताराधनमागैयाल् प्रधानमायिऱ्ऱॆऩ्ऱ पडि।

विजय-राघवः (क)

इत्यादि प्रमाणङ्गळै - इवॆ मॊदलाद प्रमाणगळन्नु, आराय्न्दाल् - विमर्शिसि नोडिदुदादरॆ, राजकुमारोपलाळनम्पोलॆ - राजकुमारन लालनॆयु हेगॆ राजनिगॆ तुम्बा प्रियवादुदो हागॆये, भागवत-कैङ्कर्यं - भागवत-कैङ्कर्यवु, भगवन्तनिगॆ अभिमतमायिरुक्कैयाले - तुम्बा इष्टवागिरुवदरिन्द, शेष-भूतनानविवन् - सर्वेश्वरनिगॆ दास-भूतनाद इवनु, शॆय्युम् - माडुव, किञ्चित्कारङ्गळिल् - कैङ्कर्यगळल्लि, भागवत-कैङ्कर्यवु, प्रधानमायिऱ्ऱु - मुख्यवादुदु ऎन्दरॆ श्रेष्ठवादुदु ऎम्ब भाववु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ई दास-भूतनाद चेतननु माडुव कैङ्कर्यगळल्लि भागवत-कैङ्कर्यवु सर्व-शेषियाद श्रीयः-पतिगॆ तुम्बा अभिमतवादुदागि, तुम्बा श्रेष्ठवादुदु आयितु ऎम्ब भाववु. इदरिन्द, नावु माडुव नित्य-नैमित्तिक-कर्मगळू भागवताग्रेसरराद आदित्याग्निगळ आराधनवागि, तन्मूलक तदात्मक भगवदाराधनवागि परिणमिसि श्रियः-पतिगॆ हेगॆ अभिमतवादवो हागॆये ई भागवत-कैङ्कर्यवू तदात्मक भगवत्-कैङ्कर्य-रूपवागिये सर्वेश्वरनिगॆ प्रियतमवादुदु ऎम्ब भाववू तोरिबरुत्तदॆ.

हीगॆ भगवदनन्यार्ह-शेष-भूतनाद ई प्रपन्ननु भगवन्तनल्लदॆ इतररन्नाराधिसि कैङ्कर्यगळन्नॆसगिदरॆ, आ अनन्यार्ह-शेषत्वक्कॆ विरोध उण्टागुवदिल्लवे ऎन्दरॆ सर्वात्मना इल्लवॆन्दू, अन्तह भागवत-कैङ्कर्यदिन्द तदन्तर्यामियाद भगवन्तने सुप्रीतनागुवनॆन्दु स-प्रमाणवागि उपदेशिसुत्तारॆ:-

[[P1367]]

भगवत्-प्रीति-प्रकारः

भगवतः शरीरम्

विश्वास-प्रस्तुतिः

इव्व्-इडत्तिल् तत्त्व-वित्तुक्कु प्रमाण-सरणियैप् पार्त्ताल्

नीलमेघः (सं)

[[१३०]]

अत्र तत्त्व-विदः, प्रमाण-सरणेर् निरूपणे,

English

In this matter, if we examine the path of the pramāṇas,

Español

En este asunto, si examinamos el camino de los pramāṇas,

मूलम्

इव्विडत्तिल् तत्त्ववित्तुक्कु प्रमाणसरणियैप् पार्त्ताल्

४२तमाहोबिल-यतिः

इप्पडि भागवतकैङ्कर्यम् भगवद्-अभिमतम् आगैयाल्
भगवद्-अनन्यार्ह-शेषत्व-विरुद्धम् आगादमात्रम् अऩ्ऱिक्के
भागवत-कैङ्कर्यत्तैयुम् तद्-अन्तर्यामि-भगवत्कैङ्कर्यम् आगप् प्रमाणम् सॊल्लुगैयाल्
इदु अनन्यार्ह-शेषत्वत्तिऱ्कु विरुद्धम् आगाद्

ऎऩ्गिऱर् इव्विडत्तिल् तत्त्ववित्तुक्कु प्रमाणसरणियैप् पार्त्तालिति ।

इव्विडत्तिल् - भागवतकैङ्कर्यविषयत्तिल्, भागवत-शरीरऩ् आय्क्-कॊण्डुम् आराध्यऩ् आम् इति ।

विजय-राघवः (क)

भागवत-कैङ्कर्यवू भगवताराधनवे.

इव्विडत्तिल् - ई सन्दर्भदल्लि ऎन्दरॆ निरुपाधिक-शेषत्व-सम्बन्धविल्लदॆ, शास्त्र-विधियन्ननुसरिसि भागवत-कैङ्कर्यवन्नु माडुव सन्दर्भदल्लि, तत्त्ववित्तुक्कु - शास्त्र-याथात्मवन्नु चन्नागि परिशीलनॆ माडिदवनिगॆ, इदक्कॆ “आराध्यनाम्”। ऎम्बुवदरॊन्दिगॆ अन्वयवु, प्रमाणसरिणियैपार्त्ताल् - शास्त्र-प्रमाणगळल्लि हेळिरुव मार्गवन्नु विवेचन माडि नोडिदुदादरॆ,

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘‘ये यजन्ति पितॄन् देवान्’’ (भारतम् शान्ति-पर्व ३५५-४। (दक्ष-स्मृति))

नीलमेघः (सं)

‘‘ये यजन्ति पितॄन् देवान्’’ (भारतम् शान्ति-पर्व ३५५-४। (दक्ष-स्मृति))

English

“Those who worship the pitṛs, the gods, the Brahmins and Agni –
they worship only the Lord
who is the inner self of all creatures”.

Español

“Aquellos que adoran los Pitṛs, los Dioses, los Brahmins y Agni -
adora solo al Señor
Quién es el yo interior de todas las criaturas “.

मूलम्

‘‘ये यजन्ति पितॄन् देवा’’(भारतम् शान्ति-पर्व ३५५-४। (दक्ष-स्मृति))

विजय-राघवः (क)

6“ये- यारु, पितॄन् - पितृगळन्नू, देवान् - इन्द्रादि-देवतॆगळन्नू, सहुताशनान् - अग्नियॊन्दिगॆ सेरिद, ब्राह्मणान् - ब्राह्मणरुगळन्नु ऎन्दरॆ अग्नि-मुखदल्लि यज्ञ-होमादिगळन्नाचरिसुव बाह्मणरन्नु ऎम्बर्थवु, यजन्ति - यज्ञ-याग, जप, होमादिगळ मूलक आराधिसुत्तारो, ते - अवरॆल्लरू, सर्व-भूतान्तरात्मानं - सर्व-चेतनरिगू अन्तर्यामियाद, विष्णुम् एव - विष्णुवन्नॆ, यजन्ति - हागॆ आराधिसुवरु”,

[[P1368]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

इत्य्-आदिगळिऱ् पडियेय्
ईश्वरऩ् भागवत-शरीरऩ् आय्क् कॊण्डुम् आराध्यऩ् आम्।

नीलमेघः (सं)

इत्य्-आद्य्-उक्त-रीत्या ईश्वरो भागवत-शरीरकः सन् आराध्यो भवति ।

English

Iśvara, who has the Bhāgavata as His body, is the object of worship as is declared in the (above) śloka

Español

Iśvara, que tiene el Bhāgavata como su cuerpo,
es el objeto de adoración
como se declara en el (arriba) śloka

मूलम्

इत्यादिगळिऱ्पडिये यीश्वरऩ् भागवतशरीरऩाय्क्कॊण्डुमाराध्यऩाम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

तथा च नित्य-कर्मङ्गळिल् अग्नीन्द्राद्य्-आराधनत्तिऱ्कु तद्-अन्तर्यामि-भगवद्-आराधनम् बोले
इदऱ्कुम् भागवत-शरीरक-भगवद्-आराधनत्वमे वरुगैयाल्
अनन्यत्व-विरोधमिल्लैय् ऎऩ्ऱु करुत्तु।

विजय-राघवः (क)

इत्यादिगळिर् पडिये - इवे मॊदलाद प्रमाणगळल्लि हेळिरुव हागॆ, ईश्वरन् - सर्वेश्वरनु, भागवतशरीरनाय्क्कोण्डु - भागवतनन्ने शरीरवागि हॊन्दिरुववनागि आराध्यनाम् - आराधिसल्पट्टवनागुवनु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

प्रमाण-रीतियन्ननुसरिसि विमर्शिसि नोडिदरॆ, ई भागवतरु आराधिसल्पट्टरॆ, तच्छरीरकनागि तदन्तर्यामियागिरुव परमात्मने आराधिसल्पडुवनु ऎम्बुवदक्कॆ “ये यजन्ति” ऎम्ब प्रमाणवन्नु उदाहरिसिदरु. (ई प्रमाणवु कुम्भ-कोणियल्लि अच्चागिरुव प्रतियल्लि

ये यजन्ति पितॄन् देवान् गुरूंश् चैवातिथींस् तथा ।
गांश् चैव द्विज-मुख्यांश् च पितरं मातरं तथा ।
कर्मणा मनसा वाचा विष्णुम् एव यजन्ति ते ॥

ऎन्दु इरुत्तदॆ. हीगॆ महर्षि-वाक्यगळु हिन्दिनवर पाठक्कू ईगिन पाठक्कू तुम्बा व्यत्यासविरुत्तदॆ. अभिप्रायदल्लेनू ई ऎरडु पाठक्कू व्यत्यासविल्लदिद्दरू, हीगॆ पाठान्तरगळन्नु इतररु तम्म कविता-शक्तियिन्द कल्पिसुवदु शोचनीयवादुदु.) गीतॆयल्लू,

यो यो यां यां तनुं भक्तश् श्रद्धयार्चितुम् इच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां ताम् एव विदधाम्य् अयम् ॥ (७,२१)

ऎम्ब श्लोकदल्लू ई मेलिनभिप्रायवे तोरिबरुत्तदॆ. सर्वेश्वरनु अग्नि-मुखवागि माडिद होमार्चनॆगळ मूलकवागियू ब्राह्मण-सन्तर्पणॆगळ मूलकवागियू तृप्तनागुवनॆम्बुवदरल्लि सन्देहविल्लवु. हागॆये भागवतदल्लू,

न ह्य् अग्नि -मुखतो ऽयं वै भगवान् सर्वयज्ञ-भुक्
इज्येत हविषा राजन् यथा विप्र-मुखे हुतैः (७.१४.१८)

विप्र-मुखाराधनदिन्द सर्व-यज्ञ-भोक्तावाद सर्वेश्वरनु प्रीतनागुवष्टु अग्नि-मुखाराधनदिन्द प्रीतनागुवदिल्लवॆन्दु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ.

आदरॆ गीतॆयल्लि,

ये ऽप्य् अन्य-देवता भक्ताः यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।
ते ऽपि माम् एव कौन्तेय यजन्त्य् अ-विधि-पूर्वकम् ॥
अहं हि सर्व-यज्ञानां भोक्ता च प्रभुर् एव च ।
न तु माम् अभिजानन्ति तत्त्वेनातश् च्यवन्ति ते ॥

[[P1369]]

ऎन्दरॆ, यारु अन्य-देवता-भक्तरागि, श्रद्धॆयुळ्ळवरागि आराधिसुवरो, अवरू कूड नन्नन्ने आराधिसुवरु; आदरॆ विधिगॆ व्यतिरिक्तवागि आराधिसुवरु, एकॆन्दरॆ नाने सर्व-यज्ञगळिगू स्वामियू, अवुगळल्लेल्ला नाने भोक्ता, ई विषयवन्नु तिळियद जनरु नन्न यथावत्ताद स्व-रूपवन्नु तिळियदवरागि अल्पास्थिर-फलभागिगळागुत्तारॆन्दु हेळिदॆयल्ला, भागवताराधनॆयू कूड, ई मेलॆ हेळल्पट्ट आराधनॆगळ हागो? ऎन्दरॆ हागल्लवु. अदु, अन्य-देवतॆये परदेवतॆ ऎन्दु तिळिदु सर्वेश्वरनन्नुल्लङ्घिसि माडिद आराधनॆयागिरुत्तदॆ; भागवताराधनॆयादरो आतनिगॆ तुम्बा प्रियरादवर आराधनॆयादुदरिन्द आतनिगॆ तुम्बा प्रियवादुदागि अदरिन्दातनु तुम्बा सुप्रीतनागुवनॆन्दु मुन्दॆ तिळिसुत्तारॆ.

भगवत आत्मा

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘‘स च मम प्रियः’’(गीता ७-१७।)

ऎऩ्गिऱ बडिये

नीलमेघः (सं)

‘‘स च मम प्रियः’’(गीता ७-१७।)

इत्य्-उक्त-रीत्या

English

(As is said) “He is dear to me also”

Español

(Como se dice) “Él también es querido para mí”

मूलम्

‘‘स च मम प्रियः’’(गीता ७-१७।) ऎऩ्गिऱबडिये

४२तमाहोबिल-यतिः

इप्पडि भागवताराधनमुम् अग्नीन्द्राद्याराधनवत् तदन्तर्याम्याराधनमागिल् सद्वारकमाऩ इदऱ्कु प्राधान्यम् सॊल्लक्कूडुमोवॆऩ्ऩ वरुळिच्चॆय्गिऱार् स च मम प्रिय इत्यादिना ।

विजय-राघवः (क)

तेषां ज्ञानी नित्य-युक्त एक-भक्तिर् विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनो ऽत्यर्थम् अहं स च मम प्रियः ॥ - (गी. ७-१७)

ऎम्बुवदु पूराश्लोकवु. तेषां - आ नाल्कु जन भक्तरल्लि, ज्ञानियादवनु, नित्य-युक्तः - साधन-दॆशॆयल्लू प्राप्य-दॆशॆयल्लू, सदा नन्नॊन्दिगॆ सेरिदवनागि, एक-भक्तिः - हीगॆ नन्नॊब्बनल्ले प्रह्लादन हागॆ भक्तियुळ्ळवनागिरुवदरिन्द, विशिष्यते - विशेष-माहात्म्येयुळ्ळवनागि तनगॆ तुम्बा प्रियनु ऎम्ब भाववु. अहं - सर्वेश्वरनाद सर्वज्ञनाद सर्व-शक्तनाद नानू, अत्यर्थं - इष्टॆन्दु हेळलु साध्यवल्लदष्टु, आ ज्ञानिगॆ, प्रियनु; हागॆये सः - आ परम-भक्तनू, मम - ननगॆ, अत्यर्थं - इष्टॆन्दु हेळलु साध्यवल्लदष्टु, प्रियः - प्रियनु”, ऎङ्गिरपडिये - ऎन्दु हेळिरुव हागॆ,

विश्वास-प्रस्तुतिः

परमैकान्ति-विषयत्तिल् प्रीति-पर-तन्त्रऩ् आऩ
प्रकारियिऩ्-उडैय निऩैवैप् पार्त्ताल्

नीलमेघः (सं)

परमैकान्ति-विषये प्रीति-पर-तन्त्रस्य प्रकारिण आशये परामृष्टे सति,

English

if, on the other hand, we consider the thought of the Prakari who is ever at the disposal of the man
that is exclusively devoted to Him on account of His love for him,

Español

Si, por otro lado, consideramos la idea del prakari
que alguna vez está a disposición del hombre
que se dedica exclusivamente a él debido a su amor por él,

मूलम्

परमैकान्तिविषयत्तिल् प्रीतिपरतन्त्रऩाऩ प्रकारियिऩुडैय निऩैवैप्पार्त्ताल्

४२तमाहोबिल-यतिः

प्रकारियिऩुडैय - शेषीभूतऩाऩ अन्तर्यामि यिऩुडैय, निऩैवैप्पार्त्ताल् - अद्ध्यवसायत्तै नोक्किऩाल्, तऩ् अन्तर्यामि पक्कलिले पण्णिऩदाग वुगक्कुमिति ।

विजय-राघवः (क)

परमैकान्ति-विषयत्तिल् - सदा सर्वेश्वरनल्ले सक्तवाद मनस्सुळ्ळ प्रपन्नन विषयदल्लि, प्रीति-परतन्त्रनान - प्रीतिगॆ अधीननाद, प्रकारियिनुडैय - विशेषणदिन्द सदा सेरिरुव विशेष्यनाद सर्वेश्वरन, निनवैपार्ताल् - सङ्कल्पवन्नु कुरितु पर्यालोचिसिदरॆ,

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘‘ज्ञानी त्वात्मैव मे मतं’’
(गीता ७-१८।)

ऎऩ्गिऱ बडिये

नीलमेघः (सं)

‘‘ज्ञानी त्वात्मैव मे मतं’’
(गीता ७-१८।)

इत्य्-उक्त-रीत्या

English

as has been said in the śloka :

“Among them the jnānī is my very self”

Español

Como se ha dicho en el Śloka:

“Entre ellos el Jnānī es mi propio”

मूलम्

‘‘ज्ञानी त्वात्मैव मेमतं’’(गीता ७-१८।) ऎऩ्गिऱबडिये

विजय-राघवः (क)

“ज्ञानी त्व् आत्मैव मे मतम्” -(गीता ७-१८.) - ज्ञानियादरो ननगॆ आत्मा ऎम्बदागिये नन्न अभिप्रायवु,

[[P1370]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ऎन्दरॆ ज्ञानियादवनु हेगॆ नन्नन्नु बिट्टु तनगॆ आत्म-धारणवु साध्यविल्लवादुदरिन्द तनगॆ नाने आता ऎन्दु भाविसिरुत्तानो हागॆये नानू सह आतनन्नु बिट्टु सर्वथैव इरलारनादुदरिन्द आतनू ननगॆ आत्मवे ऎन्दु भाविसिरुवॆनु ऎम्बभिप्रायवु” ऎङ्गिरपडिये - ऎन्दु हेळिरुव हागॆ,

विश्वास-प्रस्तुतिः

भागवत-कैङ्कर्यत्तै
भगवान् तऩ्ऩ्-अन्तर्यामि+++(→भागवत-जीवात्म)+++-पक्कलिले पण्णिऩद् आगव् उगक्कुम्।+++(5)+++

नीलमेघः (सं)

भागवत-कैङ्कर्यं भगवान्
[भागवते स्वान्तर्यामित्वारोपेण] स्वान्तर्यमि-विषये कृतम् इत्य् अभिनन्देत् । +++(5)+++

English

the Lord would be pleased at the service rendered to the Bhāgavata,
as if it were service rendered (directly) to His own inner self
and not as that done to His body.+++(5)+++

Español

El Señor estaría complacido por el servicio prestado al Bhāgavata,
Como si fuera el servicio prestado (directamente) a su propio ser interno
y no como se le hizo a su cuerpo.+++(5)+++

मूलम्

भागवतकैङ्कर्यत्तै भगवान् तऩ्ऩन्तर्यामिपक्कलिले पण्णिऩदागवुगक्कुम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

सर्वान्तर्यामियाऩ भगवाऩुक्कु वस्तुतः ऒरु अन्तर्यामियिल्लाविडालुम् अन्तर्यामिपोले प्रीतिविषयभागवतद्वारकाराधनं साक्षात्स्वाराधनापेक्षया भगवाऩुक्कु अत्यन्तप्रीतिकरमॆऩ्ऱबडि। इप्पडि साक्षात्स्वाराधनत्तैक्काट्टिलुम् भागवतद्वारकाराधनम् सर्वोत्कृष्टमाग मुडिन्दबडियाल् इदु सद्वारकमाऩालुम् इदऱ्कु प्राधान्यम् पोगादॆऩ्ऱु करुत्तु।

इप्पडि भागवतकैङ्कर्यम् भगवाऩुक्कु अत्यन्तप्रीतिहेतुवॆऩ्गिऱमात्रत्ताल् कर्तव्यमॆऩ्बदु मात्तिरमऩ्ऱु।

विजय-राघवः (क)

भागवत-कैङ्कर्यत्तै - भागवत-कैङ्कर्यवन्नु, भगवान् - हेय-प्रत्यनीकनागि कल्याण-गुणाकरनाद सर्वेश्वरनु, तन्नन्तर्यामिपक्कलिले - तनगॆ आत्मावादवन विषयदल्लि, पण्णिनदाग - माडल्पट्टितॆम्बुदागि भाविसि, उगक्कुम् - सन्तोषिसुवनु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

महा-भागवतनाद परमैकान्तियु तुम्बा ज्ञानियाद प्रयुक्त “ज्ञानी त्व् आत्मैव मे मतं” ऎन्दु सर्वेश्वरने हेळिकॊण्डिरुवदरिन्द, अन्तह ज्ञानिगॆ तानु “अहं भक्त-पराधीनः” ऎन्दु ताने हेळिकॊण्डिरुव हागॆ, परतन्त्रनॆन्दू, अन्तवनिगॆ माडिद कैङ्कर्यदिन्द सर्वेश्वरनु तुम्बा सन्तुष्टनागुवनॆन्दू, हेळल्पट्टितु. मेलॆ हेळिद चतुर्-विध-भक्तरू

उदारास् सर्व एवैते ज्ञानी त्व् आत्मैव मे मतं

ऎन्दु हेळिरुव हागॆ, उदाररे सरि, आदरॆ आ नाल्वरल्लि ज्ञानियादरो ननगॆ आत्मवॆन्दे भाविसुवॆनु, अदेनु आ ज्ञानियल्लि अष्टु महिमॆ ऎन्दरॆ हेळुत्तारॆ :-

आस्थितस् स हि युक्तात्मा माम् एवानुत्तमां गतिं

याव कारणदिन्द ई ज्ञानियु नन्नन्नु बिट्टु आत्म-धारणॆयु साध्यवल्लवॆन्दु तिळिदवनागि नन्नन्नॆ परम-प्राप्यवॆन्दु नम्बिद्दानॆयो आ कारणदिन्द आतनन्नु नानु बिट्टिरलारॆनु; आदुदरिन्द आतनू नन्न स्व-रूपवन्नु कापाडुव आत्मने सरि ऎन्दु श्री-कृष्णनु हेळिकॊण्डिरुत्तानॆ.

[[P1371]]

ई मेलिन वाक्यदल्लि प्रपन्ननु परमैकान्ति ऎन्दु हेळल्पट्टिरुत्तानॆ. यतीन्द्र-मत-दीपिकॆयल्लि प्रपन्नन्नु, एकान्ति-परमैकान्ति ऎन्दु ऎरडु विधवॆन्दू, मोक्ष-फलदॊन्दिगॆ इतर फलगळन्नू सह अपेक्षिसुवनु एकान्ति ऎन्दू, भक्ति-ज्ञानगळल्लदॆ इन्यावदन्नू सर्वेश्वरनिन्द अपेक्षिसदवनु परमैकान्ति ऎन्दू, लक्षणवु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. ई मेलिन वाक्यदल्लि सर्वेश्वरनु प्रकारि ऎन्दु हेळिरुवदरिन्द, नावॆल्ला आतनिगॆ अपृथक्सिद्ध-विशेषणवागि प्रकार-भूतरु. ई अभिप्रायगळु श्रीमद्-रामायणदल्लि बहु स्वारस्यवागि उपपादिसल्पट्टिवॆ.

न च सीता त्वया हीना न चाहम् अपि राघव ।
मुहूर्तम् अपि जीवावो जलान् मत्स्माव् इवोद्धृतौ - (रा. अयो. ५३-३१)

“सीतॆयु हेगॆ निनगॆ अपृथक्सिद्ध-विशेषणवागि अगलिरलारळो हागॆये नानू सह निन्नन्नु बिट्टु अगलिरलारॆनु, ऎम्ब ज्ञानियाद लक्ष्मणन अमोघोक्तियिन्द सर्वेश्वरनिन्दिल्लदॆ सत्तॆयिल्लवॆम्बभाववु तोरिबरुत्तदॆ. हागॆये

लोक-नाथस्य रामस्य सखा दासस्य राक्षस - (रा. युद्ध. ३९-१०)

ऎन्दु तन्न अनन्यार्ह-शेषत्ववन्नू

न मया मोक्ष्यसे ऽद्य त्वं पार्थिवेन्द्रस्य तेजसा

ऎम्बुवदरिन्द आतनिन्दले तन्न सत्तास्थित्यादिगळन्नू रावणनिगॆ उपदेशिसिद ज्ञानियाद सुग्रीवन विषयदल्लि

त्वयि किञ्चत् समापन्नॆ किङ्कार्यं सीतया मम - (रा. यद्ध ४०-५)

“निनगॆ ईषदपि विपत्तु सम्भविसिदुदादरॆ तनगॆ सीतॆयिन्द प्रयोजनवेनु”

ऎन्दु श्री-रामनु हेळिकॊण्डिरुवदरिन्द ज्ञानिय संरक्षणॆये सर्वेश्वरनिगॆ स्व-रूपदायकवॆन्दू, “ज्ञानी त्व् आत्मैव मे मतं” ऎम्ब भाववु हेळल्पट्टितु. हीगॆ ज्ञानियिन्दले तनगॆ स्व-रूपवॆन्दु सर्वेश्वरनु भाविसिरुवदरिन्द तन्नन्तर्यामि पक्कलिलॆ पण्णिनदाग उगक्कुम्, तनगॆ अन्तर्यामियाद ज्ञानियन्नुद्देशिसि माडल्पट्टितॆन्दु सन्तोषिसुवनु ऎन्दु हेळल्पट्टितु. हिन्दिन वाक्यदल्लि भागवत-शेषत्ववू भागवत-कैङ्कर्यवू कूड अद्वारकवागिये सर्वेश्वरनिगॆ अभिमतवॆन्दु हेळल्पट्टवु. मुन्दॆ सद्वारकवागियू अवु प्रपन्ननिगॆ उण्टागुत्तवॆ ऎन्दु उपपादिसुत्तारॆ.

[[P1372]]

कैङ्कर्यस्य सद्वारकता

विश्वास-प्रस्तुतिः

इप्-पडि शेषिक्क् अभिमतम् ऎऩ्गिऱव् अळवेय् अऩ्ऱु,
शेषत्वम् आगिऱ सम्बन्धन्-दाऩ् स-द्वारकम् आगवुम् उण्डागैयाल्
कैङ्कर्यमुम् स-द्वारकम् आगवुम् प्राप्तम्।

नीलमेघः (सं)

इत्थं शेष्य्-अभिमतत्व-मात्रम् एव न,
किं तु शेषत्व-रूपः सम्बन्धः सद्वारकोऽपि भवतीति
कैङ्कर्यम् अपि स-द्वारकं प्राप्नोति ।

English

In addition to its causing pleasure to the śeṣī,
the relationship of the jīva to Iśvara as His śeṣa
is also mediately through the Bhāgavata.
Therefore his service to the Lord
may also be mediated through the Bhāgavata.

Español

Además de causar placer al Śeṣī,
La relación del Jīva con Iśvara como su Śeṣa
También es mediatamente a través del Bhāgavata.
Por lo tanto, su servicio al Señor
También puede estar mediado a través del Bhāgavata.

मूलम्

इप्पडि शेषिक्कभिमतमॆऩ्गिऱवळवेयऩ्ऱु, शेषत्वमागिऱ सम्बन्धन्दाऩ् सद्वारकमागवुमुण्डागैयाल् कैङ्कर्यमुम् सद्वारकमागवुम् प्राप्तम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

सद्वारकमाग भगवच्छेषभूतऩाऩ इवऩुक्कु द्वारशेषिगतातिशयाधानद्वारा परशेषिगतातिशयाधानम् प्रमाणसिद्धमागैयाल् द्वारशेषिकळाऩ भागवतर्गळुडैय कैङ्कर्यमवश्यं कर्तव्यमॆऩ्गिऱार् इप्पडि शेषिक्कभिमतमॆऩ्गिऱव् अळवेय् अऩ्ऱु इति ।
सद्वारकमाग वुम् प्राप्तमिति । शेषत्वम् सद्वारकमॆऩ्ऱु प्रमाणम् सॊऩ्ऩाल् कैङ्कर्यमुम् सद्वारकमाग प्राप्तम् आम् इऱे।

विजय-राघवः (क)

भागवत-शेषत्व हेगॆ अद्वारक-सद्वारकवॆन्दु ऎरडु विधवो हागॆये भागवत-कैङ्कर्यवू कूड ऎरडु विधवु.

इप्पडि - हीगॆ ऎन्दरॆ मेलॆ हेळिद हागॆ, भागवत-शेषत्व-कैङ्क‌र्यगळु, शेषिक्कु - सर्व-शेषियाद सर्वेश्वरनिगॆ, अभिमतमॆङ्गिरवळवेयन्रु - तुम्बा इष्टवॆम्बुवदु मात्रवे अल्लवु, शेषत्वमागिर सम्बन्धमुम् - प्रपन्ननु भागवतोत्तमरिगू शेषनु ऎम्ब सम्बन्धवू, सद्वारकमागवु मुण्डागैयाल् - भगवन्तन मूलकवागियू उण्टागुवदरिन्द, कैङ्कर्यमुम् - भागवत-कैङ्कर्यवू कूड, सद्वारकमाग - भगवन्तन मूलकवागियू, प्राप्तं - सम्भविसुत्तदॆ, उण्टागुत्तदॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

अद् ऎङ्ङऩेय् ऎऩ्ऩिल्;

नीलमेघः (सं)

तत् कथम् इति चेत्-

English

This may be explained as follows:

Español

Esto puede explicarse de la siguiente manera:

मूलम्

अदॆङ्ङऩे यॆऩ्ऩिल्;

४२तमाहोबिल-यतिः

इदै उपपादिक्किऱार् अदॆङ्ङऩेयॆऩ्ऩिलित्यादिना कैङ्कर्यमुम् निऱ्कु मित्यन्तेन ।

विजय-राघवः (क)

अदॆङ्गने ऎन्निल् - अदु हेगॆ ऎन्दरॆ,

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

अदु ऎङ्गने ऎन्निल् ऎन्दु प्रारम्भिसि, “कैङ्कर्यमुम् निर्कुम्” ऎम्बुववरिविगू उपपादिसि तोरिसुत्तारॆ. अन्तह निष्कर्षाभिप्रायवु मनस्सिगॆ चॆन्नागि हिडियुवदक्कागि “नित्यं श्रिया” ऎम्ब स्वन्त कारिकॆयन्नु दयपालिसुत्तारॆ. ई कारिकॆयिन्द परमात्मनल्लिरुव शेषित्ववु नमगॆ “दास-भूतास् स्वतस् सर्वे” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ स्वाभाविकवागि अद्वारकवागियू इदॆ, महा-भागवतर मूलकवागि सद्वारकवागियू प्राप्तवागुत्तदॆन्दु हेळुत्तारॆ.

[[P1373]]

विश्वास-प्रस्तुतिः (सं॰प॰)

नित्यं श्रिया समेतस्य,
भक्तैर् आत्मवतस् सदा ।
+++(स्व-तन्त्र-शेषित्वेन)+++ सह स-द्वारकञ् च स्याच्
छेषित्वं परमात्मनः ॥ ३६-अ ॥ +++(4)+++

नीलमेघः (सं)

नित्यं श्रिया समेतस्य,
भक्तैर् आत्मवतस् सदा ।
+++(स्व-तन्त्र-शेषित्वेन)+++ सह स-द्वारकञ् च स्याच्
छेषित्वं परमात्मनः ॥ ३६-अ ॥ +++(4)+++

विषयः

भागवत-कैङ्कर्यम्

English

To the Supreme Being who is always with Lakṣmī
and who looks upon His devotees as His very self,
the attribute of being a seshī
may be both by being a seshi along with Lakṣmī
and by being a śeṣī mediately through the devotees.

(That is, those who look upon themselves as śeṣas to His devotees
are, mediately through these devotees,
śeṣas to the Lord Himself).

Español

Para el ser supremo que siempre está con Lakṣmī
y quién mira a sus devotos como su propio yo,
El atributo de ser un seshī
ambos pueden ser por ser un seshi junto con Lakṣmī
y por ser un Śeṣī mediémente a través de los devotos.

(Es decir, aquellos que se consideran a sí mismos como Śeṣas a sus devotos
son, mediatamente a través de estos devotos,
śeṣas al mismo Señor).

मूलम् (सं॰प॰)

नित्यं श्रिया समेतस्य भक्तैरात्मवतस्सदा ।
सह सद्वारकञ्च स्याच्छेषित्वं परमात्मनः ॥ ३६-अ ॥

४२तमाहोबिल-यतिः

नित्यमित्यादि । नित्यं श्रिया समेतस्य – नित्यमाग श्रीविशिष्टऩुक्कु, सह शेषित्वं – श्रिया सह शेषित्वम्, उभयाधिष्ठानमाऩ सर्वशेषित्वम्, सदा – सर्वकालम्, भक्तैरात्मवतः – भक्तर्गळै आत्मा वाग ऎण्णुगिऱ, परमात्मनः – परमात्मावुक्कु, सद्वारकञ्च स्यात् – भक्तद्वारकमागवुमागक् कडवदु।
भक्तर्गळ् आत्मावैप्पोल् अत्यन्तमभिमतर्गळागैयालवर्गळुक्कु शेषमाग जगत्तै विनियोगिक्किऱाऩॆऩ्बदु भक्तैरात्मवतः ऎऩ्बदाल् विवक्षितम्। भक्तैरात्मवतः ऎऩ्गिऱविशेषणत्ताल् सद्वारकत्वोपपादनम्। यद्वा भक्तैस्समेतस्येत्यनुषङ्गः ।
आत्मवतः ऎऩ्बदऱ्कु ज्ञानिगळैक् कुऱित्तु ऎऩ्ऱर्थम्।

विजय-राघवः (क)

श्रिया - लक्ष्मियॊन्दिगॆ, नित्यं - यावागलू, समेतस्य - युक्तनागिये इरुव, मत्तु भक्तैः - परम-भागवतरुगळाद भक्तरिन्द, सदा - यावागलू, आत्मवतः - आत्मवन्नु हॊन्दिदवनाद ऎन्दरॆ स्व-रूप हॊन्दिदवनाद, परमात्मनः - निस्समाभ्यधिकनाद परमात्मन, शेषित्वं - शेषियागिरुव भाववु, सह - आद्वारकवागिरुवदरॊन्दिगॆ, सद्वारकं च स्यात् – सद्वारकवू कूड आगुत्तदॆ ऎन्दरॆ महा-भागवतरुगळ मूलकवागियू कूडुत्तदॆ.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

“अस्या मम च शेषं हि विभूतिर् उभयात्मिका”

ई लीला-विभूति–नित्य-विभूति ऎनिसुव ऎरडु नियाम्य वर्गवू ई नन्न पत्नियाद लक्ष्मिगू ननगू सह शेष-भूतवादवु

“उभयाधिष्टानं चैकं शेषित्वं” “ई शेषित्ववु लक्ष्मी-नारायणरिब्बरल्लू इरुवन्थाद्दु”. इत्यादि-प्रमाणगळ मूलक, चेतननिगॆ शेषित्ववु परमात्मनल्लि अद्वारकवागियू लक्ष्मी-मूलकवागि सद्वारकवागियू हेगॆ उण्टागुत्तदॆयो, हागॆये परमात्मनिगॆ शेषियागिरुव भाववु, अद्वारकवागियू, भागवतन मूलकवागि सद्वारकवागियू उण्टागुत्तदॆ.

गृहवु अद्वारकवागि देव-दत्तनिगॆ सेरिदुदु, आदरू आ देव-दत्तन पत्नी-पुत्ररिगू सह सद्वारकवागियू हेगॆ सेरिदुदागुत्तदो हागॆ ऎम्ब भाववु. इदरिन्द देव-दत्तन गृहवु आतन पत्नी-पुत्ररिगू सह शेष-भाव उळ्ळदु ऎम्बुवदु तप्पिद्दल्लवॆम्ब भाववु. गृहवु पत्नी-पुत्ररिगू सह शेष-भाववन्नु हॊन्दिरुवुदु देव-दत्तनिगॆ हेगॆ अभिमतवो, सर्वेश्वरनिगू कूड, तनगॆ बेकाद प्रपन्नरु तनगॆ तुम्बा प्रियराद भागवतर मूलक शेषि-भाववन्नु हॊन्दिरुवदु तनगॆ तुम्बा इष्टवादुदॆम्ब भाववु. इल्लि आत्मवतः ऎम्बुवदरिन्द भक्तरन्नु आत्मावॆन्दु हेळिरुवदरिन्द, अन्तवरिगॆ ई प्रपन्ननन्नु स्वच्छन्दनाद श्रीयः-पतियु शेष-भूतनागि नियमिसुवदु न्यायवे ऎम्ब भाववु तोरिबरुत्तदॆ. इदन्ने श्रीमदाचार्यरवरु मुन्दॆ उपपादिसुत्तारॆ.

[[P1374]]

अथवा इन्नॊन्दु विधवागियू अर्थ हेळबहुदु. नित्यं श्रिया समेतस्य - उभयधिष्ठानं चैकं शेषित्वम् ऎन्दु हेळिरुव हागॆ नित्यानपायिनियाद श्री-महा-लक्ष्मी-युक्तनाद नारायणनिगॆ, सह - अद्वारक शेषित्वदॊन्दिगॆ, सद्वारकं च स्यात् - सद्वारक-शेषित्ववू उण्टागुत्तदो, हागॆये सदा भक्तैर् आत्मवतः - यावागलू अविना-भूतरागि आत्मावागिरुव भक्तरॊन्दिगेने, अद्वारक-शेषित्वदॊन्दिगॆ, सद्वारक-शेषित्ववू प्राप्तवागुत्तदॆ ऎन्दू अर्थ हेळबहुदु. अथवा, नित्यं श्रिया समेतस्य - यावागलू लक्ष्मियॊन्दिगेनॆ इरुव, मत्तु सदा भक्तैः समेतस्य - हागॆये यावागलू भक्तरुगळिन्दले सेरि इरुव, परमात्मन, श्रेषित्ववु आत्मवतः - तनगॆ आत्मरुगळाद ज्ञानिगळन्नु कुरितु, सह - अद्वारकदॊन्दिगॆ, सद्वारकं च स्यात् ऎन्दू अर्थ हेळबहुदु. लक्ष्मी-विषयदल्लि सुम्मनॆ समेतस्य ऎन्दु हेळि, भक्तरुगळ विषयदल्लि आत्मवतः ऎन्दु विशेषिसि हेळिरुवदरिन्द लक्ष्मी-मूलकवागि शेषित्वक्किन्त महा-भागवतन मूलक शोषित्ववु श्रीयः-पतिगॆ तुम्बा अभिमतवॆम्ब भाववू तोरिबरुत्तदॆ. इदु श्रीमद्-रामायणदल्लि महर्षियिन्द उपपादितवागिरुत्तदॆ :-

अप्य् अहं जीवितं जह्यान् त्वां वा सीते स-लक्ष्मणाम् ।
न हि प्रतिज्ञां संश्रुत्य ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः ॥

ई श्लोकवु तुम्बा अर्थ-गर्भितवादुदु. तानु माडिद प्रतिज्ञॆयन्नु बिडुवदक्किन्तलू, तनगॆ तुम्बा प्रियवाद प्राणवन्नादरू बिट्टेनु ऎन्दु हेळल्पट्टितु. इदरिन्द ब्राह्मणरॆ तनगॆ प्राणवादुदरिन्द प्रतिज्ञॆयन्नु बिडुवदु तन्न स्व-रूपवन्नु तॊरॆद हागॆ आगुवदरिन्द, प्राणवन्ने तॊरॆय बहुदु ऎम्ब भाववु. ई तन्न प्राणक्कू मेलादुदु प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ऎन्दु हेळिद्दरू, अन्तह सीतॆयन्नादरू बिडुवॆनु;

देशे देशे कलत्राणि देशे देशे च बान्धवाः ।
तं तु देशं न पश्यामि यत्र भ्राता सहोदरः

ऎन्दु सीतॆगिन्तलू प्रियनाद लक्ष्मणनन्नागलि बिडुवॆनु. इवॆल्लक्किन्तलू प्रियवादुदु यावुदॆन्दरॆ तन्न सत्यसङ्कल्पवु, अदरल्लू प्रियतमवादुदु ब्राह्मणरल्लि माडिद प्रतिज्ञॆयु, अदन्नु ऎन्दिगादरू बिडुवॆने ? ऎम्ब भाववु.

[[P1375]]

आदरॆ ई प्रपन्ननु सर्वोत्कृष्टनाद श्रियः-पतिगेने निरुपाधिक-शेष-भूतनु, महा-भागवतनिगॆ औपाधिकवागि शेष-भूतनु. हीगिरुवाग सर्वेश्वरनिगॆ मात्रवे अनन्य-शेष-भूतनागिरुवाग भागवत-शेषत्व-निर्भन्ध हेगॆ कूडुत्तदॆ, ऎम्बाक्षेप तोरबहुदु. इदक्कॆ समाधानवागि, स्व-तन्त्रनागि लीला-परनाद राजाधिराजनु हागॆ नियमिसुवदु युक्तवॆन्दु हेळि, लोकदल्लू कूड हागुण्टु ऎन्दु सदृष्टान्तवागि प्रमाणगळन्नु उदाहरिसुत्तारॆ :-

तद्-इष्ट-विनियोगः

विश्वास-प्रस्तुतिः

स्वतन्त्रऩ् आय् स्वच्-छन्द-लीलऩ् आऩ राजा
ताऩ् पूण्डव् आभरणत्तैयुम्, इट्ट मालैयैयुम्,

अडियार्गळ् उडैयवुम्, आऩै कुदिरैगळ्-उडैयवुङ् कऴुत्तिलेय्
इडुमाप् पोले

नीलमेघः (सं)

स्वतन्त्रेण स्व-च्छन्द-लीलेन राज्ञा
स्व-धृताभरणस्य, स्वस्मै समर्पित-मालायाश् च
दासानां गज-तुरगादीनां च कण्ठे निधानवत्

English

A king who is independent
and who takes a pleasure in acting as he pleases
places the ornaments and garlands worn by himself
round the necks of his servants and of his elephants and horses.

Español

Un rey que es independiente
y quien se complace en actuar como quiera
coloca los adornos y guirnaldas usados por sí mismo
alrededor del cuello de sus sirvientes y de sus elefantes y caballos.

मूलम्

स्वतन्त्रऩाय् स्वच्छन्दलीलऩाऩ राजा ताऩ् पूण्डवाभरणत्तैयु मिट्ट मालैयैयु मडियार्गळुडैयवुम् आऩैगुदिरैगळुडैयवुङ्गऴुत्तिलेयिडुमाप्पोले

४२तमाहोबिल-यतिः

इन्द द्वार-शेषत्वत्तै विवरिक्किऱार्
स्वतन्त्रऩाय् स्वच्छन्दलीलऩ् आऩ इत्य्-आदिना ।
स्वतन्त्रऩ् आगैयाले
तऩक्कु शेषम् आऩ वस्तुवै अन्यत्तुक्कु शेषम् आक्क समर्थऩ्।

स्व-च्छन्द-लीलऩ् आगैयाले
लीला-रसानुभवार्थम् इप्पडि अन्यशेषम् आग विनियोगिक्क प्राप्तऩ्

ऎऩ्ऱ पडि।
कऴुत्तिले यिडुमाप्पोले ऎऩ्बदऱ्कु इष्टविनियोग ऎऩ्गिऱ अंशत्तोडन्वयम्।

विजय-राघवः (क)

भगवच्-छेषत्ववु भागवत-पर्यन्तवॆम्बुवदक्कॆ लोक-दृष्टान्त-प्रमाणगळु.

स्व-तन्त्रनागियू, सच्छन्दलीलनान - तन्निष्टानुसार लीला-रसवन्ननुभविसुवनाद, राजा - ऒब्ब राजनु, तान् पूण्ड - तानु अलङ्करिसिकॊण्ड, आभरणत्तैयुम् - आभरणवन्नू, इट्ट मालॆयैयुम् - धरिसिद पुष्प-मालिकॆयन्नू, अडियार्गळुडैयवुम् - तनगॆ दास-भूतरादवर, मत्तु आनॆ कुदुरैगळुडैयवुम् - आनॆ कुदुरॆगळ, कळत्तिलॆयिडुमाम्पोलॆ - कुत्तिगॆयल्लि हाकुव हागॆ,

[[P1376]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

मुन्दॆ भगवदिष्ट विनियोगार्हतॆयालॆ ऎम्बुवदरॊन्दिगॆ अन्वयिसि भगवच्-छेषित्ववू भगवन्तन अभिमतानुसार भागवत-पर्यन्तवॆन्दु हेळुत्तारॆ. इल्लि दृष्टान्त-दार्ष्ट्रान्तिकगळु हेगॆ ऎन्दरॆ :- ऒब्ब राजनु स्व-तन्त्रनागियू लीला-सक्तनागियू इद्दरॆ, तानु धरिसिद आभरण-हारगळन्नु तनगॆ शेष-भूतराद, सेवकर कण्ठदल्लागलि आनॆ कुदुरॆगळ कण्ठदल्लागलि हेगॆ हाकि सन्तोषिसुवनो, हागॆये स्व-तन्त्रनागि लीला-सक्तनाद श्रियः-पतियु तनगॆ शेष-भूतराद प्रपन्नरन्नु महा-भागवतोत्तमरिगॆ शेष-भूतरन्नागि माडि सन्तोषिसुवदु युक्तवादुदे ऎम्ब भाववु. इल्लि आभरण-हारगळ स्थळदल्लि प्रपन्नरु, अडियार्गळ स्थळदल्लि महा-भागवतोत्तमरु राजन स्थळदल्लि श्रियः-पतियु, हीगॆ दार्ष्ट्रान्तिकदल्लि इट्टुकॊळ्ळतक्कद्दु. आदरॆ प्रपन्नरु चेतनरु, इवरिगॆ दृष्टान्तदल्लि अचेतनवाद आभरण-हारगळिगॆ होलिसबहुदॊ ऎन्दरॆ, ई प्रपन्नरू सर्वेश्वरनिगॆ अचेतनगळोपादियल्लि अत्यन्त-परतन्त्ररादुदरिन्द सर्वेश्वरनु तन्न इष्टानुसार विनियोगिसतक्कद्दु न्यायवॆम्ब भाववु इदरिन्द तोरिबरुत्तदॆ. ई पारतन्त्र्यवु इडु माप्पोलॆ ऎम्ब प्रयोगदिन्दलू सुव्यक्तवु. अदन्नॆ मुन्दॆ “अत्यन्त-पारतन्त्र्यादिगळडियाग” ऎम्बुवदरिन्दुपपादिसुत्तारॆ. हीगॆ लोक-दृष्टान्तवू उण्टॆन्दु तिळिसि, आळ्वा‌र्-सूक्तिगळिन्दलू पुराणोक्तियिन्दलू समर्थिसुत्तारॆ :-

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘अडियार्क्क् ऎऩ्ऩैय् आट्-पडुत्त विमलऩ्’
(अमलऩ्-आदि-बिराऩ् १।)

ऎऩ्ऱुम्,

नीलमेघः (सं)

दासानां मां दासी-कृतवान् विमल

इति,

English

(Tiruppan alvar says):–

“The Lord who is spotless
and who has made me the servant of His servants”.

Español

(Tiruppan Alvar dice****):-

“El Señor que está impecable
y quién me ha convertido en el sirviente de sus sirvientes “.

मूलम्

‘अडियार्क्कॆऩ्ऩैयाट्पडुत्त विमलऩ्’(अमलऩादिबिराऩ् १।) ऎऩ्ऱुम्,

४२तमाहोबिल-यतिः

इडुमाप्पोले इष्टमाऩबडि विनियोगिक्कैक्कु अर्हतैयाले ऎऩ्ऱर्थम्। अडियार्क्कित्यादि । अडियार्क्कु - तऩक्कु दासभूतराऩ भागवदऱ्कु, ऎऩ्ऩै - अत्यन्तपरतन्त्रऩाऩ ऎऩ्ऩै, आळ्बडुत्त - दासभूतऩागप् पण्णुगैक्कनुगुणमाऩ, विमलऩ् - परिशुद्धमाऩ मनस्सैयुडैयवऩ्; नमक्कु अनन्यार्हदासभूतऩ् मदतिरिक्तरुक्कुम् दासऩागक्कूडुमा ऎऩ्गिऱ पॊऱामैयऩ्ऱिक्के तऩ् दासरॆल्लोरैयुम् तऩक्कत्यन्तप्रियर्गळाऩ भागवतर्गळुक्कॆल्लाम् दास्यम् पण्णुम्बडि विनियोगिक्कैक्कु ईडाऩ मनोनैर्मल्यतैयुडैयवऩॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

ऎन्नै - अनेक जन्मगळन्नॆत्ति दीननागिरुव नन्नन्नु, अडियार्कु - निनगॆ दास-भूतराद भागवतोत्तमरुगळिगॆ, आळ्पडुत्त - दास-भूतनन्नागि माडिद, विमलन् - दिव्य–स्व-रूपवुळ्ळ सर्वेश्वरनु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

अमलनादि पिरानडियार्केन्नै अट्पडुत्त ।
विमलन् विण्णवर्कोन् विरैयार् पॊळिल्वेङ्गडवन्
निमलन् निन्मलन्नीतिवानव नीण्मदिळ रङ्गत्तम्मान्रिरु
क्कमल पादगळ वण्डेन्कण्णिनुळ्ळन वॊक्किन्रदे ॥१॥ - (अमलऩ्-आदि-बिराऩ् १।)

ऎम्बुवदु पूरापाशुरवु.

[[P1377]]

अमलन् - हॆय-गुण-रहितनागिरुवदरिंद तुम्बा परिशुद्धनाद, आदिप्पिरान् - जगत्-कारणनागि सकल-चेतनरिगू महोपकारनागिरुव, अडियार्क्कु…….. विमलन् - इदक्कॆ अर्थवु मेलॆ बरॆयल्पट्टिरुत्तदॆ. विण्णवर्कोन् - नित्य-सूरिगळिगॆ स्वामियागि नियामकनु, हीगॆ नित्य-विभूतियन्नु हॊन्दिद्दरू लीला-विभूतियल्लि आदर उळ्ळवनॆन्दु हेळुत्तारॆ :- विरैयार् पॊळिल् - परिमळदिन्द तुम्बिरुव उद्यान-वनगळुळ्ळ, वेङ्गडवन् - तिरुपति-बॆट्टदल्लि नॆलसिरुववनु. निमिलन् - भक्तरन्ननुग्रहिसि रक्षिसुव माहात्म्येयिन्द प्रकाशिसुत्तिरुववनु, निन्मलन् - हीगॆ अडियार् आदवरिगॆ आळ्पडुत्ति उपकरिसिद महिमॆयिन्द प्रकाशिसुववनु; नीतिवानवन् - नित्य-विभूतियुळ्ळवनु; नीळ् मदिळ् अरङ्गत्तु - ऎत्तरवाद सप्त-प्राकारगळुळ्ळ श्री-रङ्गवॆम्ब दिव्य-क्षेत्रद, अम्मान् - स्वामियादवनु; इन्थावनु ननगॆ माडिरुव महोपकारवेनॆन्दरॆ :- मूल-स्वामियन्नु सेविसुव सुकृतवु निकृष्ट-जन्मवादुदरिन्द ननगॆ इल्लवॆन्दु तिळिदिद्दरू कूड निन्न निर्हेतुक-कृपॆयु एनु माडितॆन्दरॆ :- तिरुक्कमलपादं - श्रेष्ठवाद, कमल-पुष्पक्कॆ समानवाद निन्न पाद-युग्मवु, ऎन्कण्णिल् उळ्ळन - नन्न दृष्टि-पथक्कॆ गोचरवायितल्लवे ? ऒक्किन्रदे - इन्तह सुकृत-परिपाकवु ऎनगॆ दॊरकिदुदु, दया-वात्सल्यादिगळिन्द युक्तनाद स्वामियाद निनगू अनन्य-गतिकनागि निन्नन्नॆ नम्बिरुव दासनाद ननगू इरुव स्वामि-भृत्य-सम्बन्धक्कॆ योग्यवादुदे सरि.” ऎन्रुम् - ऎम्बुदागियू,

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘‘नारदो ऽहम् अनुप्राप्तस्
त्वद्-दर्शन-कुतूहलात् ।
प्रभवो भगवद्-भक्ता +++(स्वरूपतः)+++
+++(गुणतोऽपि→)+++ मादृशां सततं द्विज ॥’’+++(4)+++
(इतिहास-समुच्चयः ३१-५४।)

ऎऩ्ऱुम्,

नीलमेघः (सं)

‘‘नारदो ऽहम् अनुप्राप्तस्
त्वद्-दर्शन-कुतूहलात् ।
प्रभवो भगवद्-भक्ता +++(स्वरूपतः)+++
+++(गुणतोऽपि→)+++ मादृशां सततं द्विज ॥’’+++(4)+++
(इतिहास-समुच्चयः ३१-५४।)

इति

विषयः

भागवत-कैङ्कर्यम्

English

(So does Nārada say):

“I, Nārada , have come here with an eager longing to see you.
To men like me, O Brahmin,
those who are bhaktas of the Lord are masters”

Español

(También dice Nārada):

“Yo, Nārada, he venido aquí con un ansioso anhelo de verte.
Para hombres como yo, oh brahmin,
Los que son Bhaktas del Señor son maestros "

मूलम्

‘‘नारदोऽहमनुप्राप्तस्त्वद्दर्शनकुतूहलात् । प्रभवो भगवद्भक्ता मादृशां सततं द्विज ॥’’(इतिहास-समुच्चयः ३१-५४।) ऎऩ्ऱुम्,

४२तमाहोबिल-यतिः

नारदोऽहमित्यादि । मादृशां – भगवद्दास्यकाष्ठाभूत-भागवतदास्यत्तिल् निलै निऩ्ऱवर्गळुक्कु, भगवद्भक्ताः – भागवतर्गळॆल्लाम्, यस्मात् प्रभवः – प्रभुक्कळो?

विजय-राघवः (क)

7अहं नारदः - नारदनाद नानु, हे द्विज - ओ ब्राह्मणनॆ, त्वद्-दर्शन-कुतूहलात् - निन्नन्नु नोडबेकॆम्ब कुतूहलदिन्द, अनुप्राप्तः - निन्नल्लिगॆ बन्दिरुत्तेनॆ. अदेनॆन्दरॆ हेळुत्तारॆ :- मादृशां - नम्मन्तह भागवत-निष्ठॆयल्लि तुम्बा विश्वासवुळ्ळ प्रपन्नरिगॆ, भगवद्-भक्ताः - सर्वेश्वरनिगॆ अन्तरङ्ग-भक्तरादवरु, भागवतोत्तमरु, सततं - यावागलू, प्रभवः - नाथरु;

[[P1378]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इदरिन्द भागवतोत्तमरिगॆ तावु दासरु ऎन्दु हेळिकॊण्डागायितु. आदरॆ ई भागवत-दास्यवु प्रपन्ननिगॆ इल्लिरुव कॆलवु काल औपाधिकवागि प्राप्तवागिरुवाग, सततं प्रभवः - यावागलू नाथरु ऎम्ब प्रयोगवु हेगॆ ? स्वामियवर कारिकॆयल्लू, सदा - ऎन्दू प्रयोगिसिरुत्तारॆ. इन्तह भागवतोत्तमरुगळन्नु नावु सामान्य मनुष्यरॆन्दॆ भाविसकूडदु. भगवदंश, नित्य-मुक्तरुगळंश-भूतरागिरबहुदादुदरिन्दलू अथवा देहावसानानन्तर मुक्त-दॆशॆयु सिद्धवादुदरिन्द अन्तह भागवत-शेषत्ववु सदा उण्टॆम्ब भाववु. अदू अल्लदॆ, भगवच्-छेषत्ववु, प्रपन्ननिगागलि सर्व चेतनरिगागलि स्व-रूपतः प्राप्तवादुदु, उपाधि-मूलकवादुदल्लवु. आदुदरिन्दले दास-भूतास् स्वतस् सर्वे ऎन्दु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. यावाग भगवच्-छेषत्ववु स्व-रूपतः प्राप्तवायितो, आग तदीय-शेषत्ववू स्व-रूपतः प्राप्तवायितॆम्ब भाववु. ई अभिप्रायवन्ने श्रीमदाचार्यरवरु मुन्दॆ यावदात्मभावियान कट्टळॆयिलॆ ऎम्ब प्रयोगदिन्द तिळिसुत्तारॆ. ऎन्रुम् - ऎम्बदागियू,

विश्वास-प्रस्तुतिः

“मऱ्ऱुम् ओर् दॆय्वम् उळद्” ऎऩ्ऱ् इरुप्पारोड् उऱ्ऱ्+++(=अङ्गीकारः)+++-इलेऩ्
उऱ्ऱदुम् उऩ्ऩ्-अडियार्क्क् अडिमैय्
+++(इत्य् अष्टाक्षरोपदेशः!)+++
(पॆरियदिरुमॊऴि ८-१०-३।)

नीलमेघः (सं)

[[१३१]]

“अन्यत् किम् अपि दैवम् अस्ती"त्य् आतिष्ठमानैः सह न संसृज्येय; अङ्गीकृतञ् च भवद्-दास-दास्यम्’
+++(इत्य् अष्टाक्षरोपदेशः!)+++

English

and again (Tirumaṅgai Alvar says ); -

I will not remain in the company of those who think “there is any other deity deserving of adoration than Thee”;
also what I have accepted with delight is the duty of serving Thy devotees.

Español

y nuevamente (dice Tirumaṅgai Alvar);-

No permaneceré en compañía de aquellos que piensan que
hay otra deidad mereciendo adoración que thee”;
También lo que he aceptado con deleite
es el deber de servir a tus devotos “.

मूलम्

‘मऱ्ऱुमोर् तॆय्वमुळदॆऩ्ऱिरुप्पारोडुऱ्ऱिलेऩुऱ्ऱदु मुऩ्ऩडियार्क्कडिमैय्’(पॆरियदिरुमॊऴि ८-१०-३।)

४२तमाहोबिल-यतिः

मऱ्ऱुमोर् तॆय्वमित्यादि । मऱ्ऱुम् - भगवदन्यमायुम्। ओर् - अद्वितीयमायुम्, तॆय्वम् - देवतै, उळदॆऩ्ऱु - उण्डॆऩ्ऱु, इरुप्पारोडु - भगवाऩैक्काट्टिलुम् वेऱुबट्ट मुख्यदेवतै उण्डॆऩ्ऱु ऎण्णियिरुक्कुम् देवतान्तरभक्तर्गळोडॆऩ्ऱबडि। उऱ्ऱिलेऩ् - संसर्गिक्कमाट्टेऩ्, उऱ्ऱदुम् - नाऩ् अङ्गीगरित्तदुम्, उऩ्ऩडियार्क्कु - उऩ् दासभूतर्गळुक्कु, अडिमै - दास्यम् - कैङ्कर्यमॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

(3) मऱ्ऱु ……. मुळदु - श्रीयः-पतियल्लदॆ बेरॊब्ब परतत्वउण्टु, ऎन्रिरुप्पारोडु - ऎम्बभिप्रायदिन्दिरुववरॊन्दिगॆ, ऒत्तिलेन् - सम्बन्धवन्नु हॊन्दलिल्लवु, उऱ्ऱ् दुम् - अभिनिवेशवन्नु हॊन्दिदुदु, उन्नडियार्‌क्कडिमै - निन्न दान-भूतराद भागवतोत्तमरुगळिगॆ दास्यवु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ई अमोघ-पाशुरवु परदेवता पारमार्थ्याधिकारदल्लि उपपादितवागिरुत्तदॆ. ७२७ नॆय पुटवन्नु नोडि. भगवच्-छेषत्ववु तदीय-पर्यन्तवॆम्बुवदु इल्लि उपपादिसल्पट्टिरुत्तदॆ.”

[[P1379]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

ऎऩ्ऱुञ् सॊल्लुगिऱ बडिये
अत्यन्त-पारतन्त्र्यादिगळ् अडिय् आग भगवद्-इष्ट-विनियोगार्हतैयाले

भगवच्-छेषत्वम्
ताऩ् यावद्-आत्म-भाविय् आऩ कट्टळैयिले
भागवत-शेषत्व-पर्यन्तम् आयिऱ्ऱु।

नीलमेघः (सं)

इति चोक्त-रीत्या
ऽत्यन्त-पारतन्त्र्यादि-मूलकं भगवद्-इष्ट-विनियोगार्हतया
भगवच्-छेषत्वम् एव स्वकीय-यावद्-आत्मभावित्व-प्रकारेण
भागवत-शेषत्व-पर्यन्तं सिद्धम् ।

English

According to these passages,
since the jīva is absolutely subject to the will of the Lord
and since the service of the śeṣa is due
also to those who are favourites of the Lord,
our being a śeṣa to the Lord extends even to the Bhāgavatas and should last as long as the self lasts.

Español

Según estos pasajes,
Dado que el Jīva está absolutamente sujeto a la voluntad del Señor
y dado que se debe el servicio del śeṣa
también para aquellos que son favoritos del Señor,
Ser un Śeṣa al Señor se extiende incluso a los Bhāgavatas y deberían durar mientras dure el yo.

मूलम्

ऎऩ्ऱुञ्जॊल्लुगिऱबडिये अत्यन्तपारतन्त्र्यादि कळडियाग भगवदिष्टविनियोगार्हतैयाले भगवच्छेषत्वम् ताऩ् यावदात्मभावियाऩ कट्टळैयिले भागवतशेषत्वपर्यन्तमायिऱ्ऱु।

४२तमाहोबिल-यतिः

भगवच्छेषत्वम् - भगवच्छेषत्वमाऩदु, ताऩ् यावदात्मभावियाऩ कट्टळैयिले - यावत्कालम् वळर्न्द कट्टळैयिले, सम्बन्धिपर्यन्तमुम् वळर्न्ददॆऩ्ऱबडि। यावदात्मभावियाऩ भगवच्छेषत्वमे भागवतशेषत्वपर्यन्तमाग वळरुगैयाले इदुवुम् यावदात्मभावि ऎऩ्ऱदायिऱ्ऱु।

विजय-राघवः (क)

ऎन्रुम् - ऎम्बदागियू, शॊल्लुगिरपडिये - हेळिरुव हागॆ, अत्यन्त-पारतन्त्र्यादिगळडियाग - ई प्रपन्नन जड-पदार्थदोपादियल्लि सर्वेश्वरनिगॆ अत्यन्त परतन्त्रनागिरुवदॆ मॊदलादवुगळ मूलकवागि, इल्लि आदि-शब्ददिन्द भागवत-निष्ठा-ज्ञानवु, भक्ति-वैराग्यादि-ज्ञानवू हेळल्पट्टवु. भगवदिष्ट-विनियोगार्हतयाले - यावाग अत्यन्त-परतन्त्रनो आग भगवन्तनु तन्न इष्टानुसार उपयोगिसलु अर्हतॆयुळ्ळवनादुदरिन्द, भगवच्-छेषत्वं तान् - तानु भगवन्तनिगॆ शेष-भूतनागिरुवदु, यावदात्मभावियान - दास-भूतास् स्वतस् सर्वे ऎन्दु हेळिरुव हागॆ तन्न आत्म-स्व-रूपविरुववरिविगू तप्पदे इरुवन्तह, कट्टळॆयिलॆ - रीतियन्ननुसरिसि, भागवत-शेषत्व-पर्यन्तमायित्तु - भागवतरिगू शेष-भाववन्नु हॊन्दिरुवदरवरॆगू प्राप्तवायितु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ई मेलिन मूरु प्रमाणगळल्लियू, हेळिरुव हागॆ यावाग ईतनु श्रीयः-पतिगॆ निरुपाधिक-शेष-भूतनॆन्दू अत्यन्त-परतन्त्रनॆन्दू स्व-रूपतः एर्पट्टितो, अन्तवनन्नु सर्वेश्वरनु तन्निष्टानुसार नियमिसलु शक्तनादुदरिन्द तदीयराद भागवतोत्तमरिगू सह स्व-रूपतः शेष-भूतनागिरतक्कद्दॆन्दु नियमिसुवदु युक्तवादुदरिन्द, भगवच्-छेषत्ववु तदीय-पर्यन्तवॆन्दु इल्लि सिद्धान्तिसल्पट्टितु. ई मेलिन वाक्यदल्लि यावदात्मभावियान कट्टळैयिलॆ ऎन्दु हेळिरुवदरिन्द भगवच्-छेषत्व–भागवत-शेषत्वगळु स्व-रूपतः प्राप्तवादुदॆन्दु हेळल्पट्टितु. मुन्दिन वाक्यदिन्द स्व-रूप मात्रदिन्दले अल्लदॆ, सर्वेश्वरन मत्तु तन्न गुणगळ ज्ञान-मूलकवागियू इवुगळुण्टागुत्तवॆन्दु हेळुत्तारॆ. पाद्मोत्तर-पुराण-वाक्यदल्लि हेळिरुव भगवद्-भक्ताः प्रभवः - भगवद्-भक्तरु हेगॆ स्व-रूपतः शेषिगळॆम्बुवदु हिन्दिन वाक्यदल्लि उपपादिसल्पट्टितु. आदरॆ अल्लि मादृशाम् ऎन्दु नारद-महर्षि उपयोगिसिद अर्थ-स्वारस्यवन्नु ईग तोरिसुवरागि, गुण-ज्ञान-मूलकवागियू भागवत-शेषत्ववु प्राप्तवागुत्तदॆन्दु तोर्पडिसुत्तारॆ.

[[P1380]]

गुणैर् अपि दास्यम्

विश्वास-प्रस्तुतिः

इङ्गु +++(“प्रभवो भगवद्भक्ता मादृशाम्” इत्यत्र)+++
भागवतत्वम् अडिय् आग स्वरूप-प्रयुक्तम् आगवुम्,

‘‘गुणैर् दास्यम् उपागतः’’
(रामायणम् किष्किन्दा-काण्डम् ४-१२)

ऎऩ्गिऱ न्यायत्ताले
गुण-ज्ञानम् अडिय् आग स्वेच्छैयालुम्

+++(द्वेधा)+++ वन्द भागवत-शेषत्वम्

‘‘भगवद्-भक्ताः, मादृशां’’ ऎऩ्गिऱव् इरण्डु पदत्तालुम् सूचितम्।

English

Our being śeṣas to Bhāgavatas arises from their being devotees to the Lord
and pertains to our essential nature.
It arises also from their qualities and knowledge,
which cause a desire in us to serve them,

(As Lakṣmaṇa says) “I am his younger brother (by birth);
I have become his servant by his qualities”.

(That this relationship of being a śeṣa is due both to our essential nature and to (our admiration for) their wisdom and character)
is also indicated (respectively) in the two phrases

  1. “bhaktas of the lord” and
  2. to “men like me”

(in the speech of Nārada quoted above).

Español

Nuestro ser Śeṣas a Bhāgavatas surge de sus devotos al Señor
y pertenece a nuestra naturaleza esencial.
Surge también de sus cualidades y conocimientos,
que causan un deseo en nosotros de servirles,

(Como dice Lakṣmaṇa) “Soy su hermano menor (por nacimiento);
Me he convertido en su sirviente por sus cualidades “.

(Que esta relación de ser un śeṣa es
debe tanto a nuestra naturaleza esencial
y (nuestra admiración) por su sabiduría y carácter)

también está indicado (respectivamente) en las dos frases

  1. “Bhaktas del Señor” y
  2. a “hombres como yo”

(en el discurso de Nārada citado anteriormente).

मूलम्

इङ्गु भागवतत्वमडियाग स्वरूप-प्रयुक्तमागवुम् ‘‘गुणैर्दास्यमुपागतः’’(रामायणम् किष्किन्दाकाण्डम् ४-१२) ऎऩ्गिऱ न्यायत्ताले गुणज्ञानमडियाग स्वेच्छैयालुम् वन्द भागवतशेषत्वम् ‘‘भगवद्भक्ताः, मादृशां’’ ऎऩ्गिऱविरण्डु पदत्तालुम् सूचितम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

द्वार-भूतम् आऩ भागवतर्गळ्-उडैय शेषत्वम्
इरण्डु वगैय् आय् इरुक्कुम् ऎऩ्गिऱार् इङ्गित्यादिना । भागवतत्वमडियाग - भागवतत्त्वमे निबन्धनमाग, स्वरूपप्रयुक्तमागवुमिति । ऒरुवऩुक्कु भागवतत्वमिरुन्दाल् अवऩुडैय गुणागुणविचारमऩ्ऱिक्के तावन्मात्रत्ताले वरुम् तच्छेषत्वत्तै स्वरूपप्रयुक्तशेषत्वमॆऩ्गिऱदु। इदु भगवाऩुक्कु सद्वारकशेषित्वत्तै विधिक्किऱ प्रमाणत्ताले सिद्धम्। गुणैर्दास्यमुपागतः - इदु इळैयबॆरुमाळुडैय वाक्यम् ‘‘अहमस्यावरो भ्राता’’ ऎऩ्बदु इदिऩ् मुऩ् पादम्। पॆरुमाळुडैय समक्षत्तिल् हनूमाऩ् ‘नीर् यार्’ ऎऩ्ऱु केट्क, ऎऩ्ऩै पॆरुमाळ् ऒरुबडि निऩैत्तिरुप्पर् नाऩ् ऒरुबडि निऩैत्तिरुप्पेऩ् ऎऩ्गिऱार्। अवरुडैय बुद्धियाल् निऩैत्तिरुप्पदु अवरो भ्राताऎऩ्ऱु - इवरुक्कु नाऩ् पिऩ् पिऱन्द भ्राता ऎऩ्ऱु; ऎऩ्ऩुडैय बुद्धियाल् अवर् मिगवुम् गुणाढ्यरॆऩ्ऱुम्, अवरुडैय गुणत्ताले नाऩ् अवरुक्कु दासभूतऩॆऩ्ऱुम् निऩैत्तिरुप्पेऩॆऩ्ऱु सॊऩ्ऩार्। इन्द श्लोकन्यायत्तैप् पार्त्ताल् भागवतर्गळुडैय गुणङ्गळिलीडुबट्टु स्वेच्छैयिऩाले वरुम् भागवतशेषत्वमुम् ऒऩ्ऱुण्डॆऩ्ऱेऱ्पडुगिऱदु। इन्द इरण्डु शेषत्वमुम् ‘‘भगवद्भक्ताः’’ ‘‘मादृशां’’ ऎऩ्गिऱ इरण्डु पदत्तालुम् सूचितमिति ।
भगवद्भक्ताः ऎऩ्बदाल् स्वरूपप्रयुक्तदास्यमुम्,
गुण-सारस्य वेदिगळैच् चॊल्लुम् मादृशां ऎऩ्गिऱ पदत्ताले गुणकृतदास्यमुम् सूचितमॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

इङ्गु - ई सन्दर्भदल्लि, याव सन्दर्भवॆन्दरॆ भगवच्-छेषत्ववु भागवत-शेषत्व-पर्यन्तवॆम्बुवदरल्लि, भागवतत्वमडियाग - भागवतत्व-मूलकवागि, हिन्दॆ उपपादिसिद रीतियल्लि, स्व-रूप-प्रयुक्तमागवुम् - स्व-रूप-क्रमदिन्दलू, ऎन्दरॆ भगवन्तनिगॆ स्व-रूपतः यावाग शेषनादनो, आग आतनिगॆ इष्टवादवरिगू शेषनागिरतक्कदॆम्बुवदु स्व-रूप–प्रयुक्तवे उण्टागुत्तदॆम्ब भाववु, “गुणैर् दास्यम् उपागतः”, - (रामा. किष्किन्धा ४-१२) उत्कृष्ट-गुणगळु श्री-रामनल्लिरुवदरिन्द, दास्यं - दास-भाववन्नु, उपागतः - हॊन्दिदवनु, ऎङ्गिर - ऎन्दु हेळिद लक्ष्मणोक्तिय, न्यायत्ताले - रीतियल्लि, गुण-ज्ञानमडियाग - भागवतोत्तमरल्लि तनगिन्तलू उत्कृष्ट-गुणगळुण्टॆम्ब ज्ञान-मूलकवागि, आ उत्कृष्ट-गुणगळु यावुवॆन्दरॆ मुख्यवागि ज्ञान-भक्ति-वैराग्यगळु; स्वेच्छैयालुम् - तन्न इष्टानुसारवागियू, वन्द - हीगॆ ऎरडु विधवागियू उण्टाद भागवत-शेषत्ववु, पाद्मोत्तर-पुराण-श्लोकदल्लिरुव “भगवद्-भक्ताः”, “मादृशां”, ऎङ्गिर इरण्डु पदत्तालुम् - ऎन्नुव ऎरडु पदगळिन्दलू, सूचितम् - प्रदर्शिसल्पट्टितु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इदरिन्द प्रपन्ननिगॆ भागवत-शेषत्ववु ऎरडु विधवागियू प्राप्तवागुत्तदॆ ऎन्दु हेळुत्तारॆ. सर्वेश्वरन इष्टानुसारवू उण्टागबहुदु; तन्न इष्टानुसारवू उण्टागबहुदु सर्वेश्वरन इष्टानुसार उण्टागुवदु स्व-रूपतः; तन्निष्टानुसार उण्टागुवदु गणोत्कर्षदिन्दॆन्दु हेळुत्तारॆ. सर्वेश्वरनिगॆ स्व-रूपतः शेषनादुदरिन्द अन्तवनन्नु सर्वेश्वरनु तन्निष्टानुसार विनियोगिसबहुदाद प्रयुक्त भागवतोत्तमनिगू शेष-भूतने भागवतोत्तमनु उत्कृष्ट गुणगळुळ्ळवनादुदरिन्द आ गुणगळ मूलकवू आतनिगॆ शेष-भूतनु ऎम्ब भाववु. हीगॆ ऎरडु विधवागियू दास्यवु प्राप्तवागबहुदॆम्बुवदु श्रीमद्-रामायणदल्लि उपपादितवागिरुत्तदॆ. उत्कृष्ट-गुणगळिरुवदरिन्द दास्यवु प्राप्तवागबहुदु ऎम्बुवदक्कॆ,

[[P1381]]

अहम् अस्यावरो भ्राता गुणैर् दास्यम् उपागतः ।
कृत-ज्ञस्य बहु-ज्ञस्य लक्ष्मणो नाम नामतः ॥
सुखार्हस्य महार्हस्य सर्व-भूत-हितात्मनः ।
ऐश्वर्येण च हीनस्य वन-वासाश्रितस्य च ॥

ऎम्ब श्लोकवन्नु उदाहरिसुत्तारॆ. इदु लक्ष्मणन वाक्यवु. अहम् अस्यावरो भ्राता - नानु ई श्री-रामनिगॆ तम्मनु, ऎन्दरॆ आतन भावनॆयिन्द तम्मनु. आतन सर्वोत्कृष्ट-गुणगळ मूलक आतनिगॆ दास-भाववन्नु हॊन्दिरुववनागिद्देनॆ. आतनल्लि एनु अन्तह उत्कृष्ट-गुणगळु ऎन्दु केळुवॆयो, आश्रित-रक्षणोपयुक्त-गुणगळुण्टु. कृत-ज्ञस्य - माडिदुदन्नु, “कथञ्चिद् उपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ एनादरू अल्प स्वल्प माडिदरू अदन्नु तिळिदु सन्तोष पडतक्कवनु. बहु-ज्ञस्य - अल्प स्वल्प माडिदुदन्नू बहुवागि माडल्पट्टितॆन्दु तिळिदु आनन्दिसुव उदार-गुण-युक्तनु. इन्नू ऎन्तवनॆन्दरॆ, “सर्व-भूत-हितात्मनः” ऎल्ला चेतनरिगू हित माडबेकॆम्ब मनस्सुळ्ळवनु. आदुदरिन्दले अन्तह महनीयनिगॆ दास्यवन्नू अदन्नु प्रदर्शिसुव कैङ्कर्यवन्नू नन्न स्वन्त इष्टदिन्दले अङ्गीकरिसिरुत्तेनॆ. अदु हेगॆ हेळुत्ती ऎन्नुत्तीयो ? लक्षणो नाम नामतः - नन्न हॆसरे लक्ष्मणनु, कैङ्कर्य-लक्ष्मी-सम्पन्ननादुदरिन्दले आ हॆसरु. ई दास्यवु उपाधियिन्दुण्टादुदल्लवु. सर्व-देश–सर्व-काल–सर्वावस्थॆयल्लियू उण्टॆन्दु हेळिकॊळ्ळुत्तानॆ. सुखार्हस्य महार्हस्य ऐश्वर्येण च हीनस्य वन-वासाश्रितस्य च, राज-भोगगळन्ननुभविसुत्तिरलि अथवा राज्य-भ्रष्टनागि वन-वासवन्नाश्रयिसिरलि, हीगॆ ऎल्ला देश-कालावस्थॆगळल्लू दास्यवन्नु नन्निष्टानुसारवागिये अवलम्बिसिरुवॆनु ऎन्दु हेळिकॊण्डिरुत्तानॆ, आदरॆ पराधीनवाद ई दास्यवु क्लेश-करवादुदल्लवो ऎन्दरॆ ई दास्यवू अदरिन्दुण्टाद पराधीनतॆयू हीगॆ तन्निष्ट-मूलकवागिये इद्दरॆ ऎन्दिगू क्लेशवादुदल्लवु. आदरॆ सीतॆगॆ अशोक-वनदल्लि प्राप्तवाद हागॆ इष्टविल्लदॆ बलात्कारदिन्द उण्टादरॆ आग “धिग् अस्तु पर-वश्यतां” ऎन्दु हेळबेकागुत्तदॆ. आदरॆ लक्ष्मणनिगॆ श्री-रामन विषयदल्लि उण्टाद पारवश्यवु हागल्लवु; लक्ष्मणनिगॆ परम हितवादुदु.

[[P1382]]

इन्नॊन्दु कडॆयल्लि स्व-रूपतः तनगॆ दास्य उण्टॆन्दु लक्ष्मणने हेळिकॊण्डिरुत्तानॆ :-

सीता-समक्षं काकुत्स्थम् इदं वचनम् अब्रवीत् ।
परवान् अस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्ष-शतं स्थिते ॥ - आर १५-६.

श्री-रामनु लक्ष्मणनन्नु कुरितु आतन सौकर्यक्कनुकूलवाद नीरु नॆळलिरुव ऒन्दु रमणीय प्रदेशदल्लि पर्ण-शालॆयन्नु रचिसु ऎन्दु आतनिगॆ स्वातन्त्र्यवन्नु कॊट्टु हेळलु, वनक्कॆ हॊरट कालदल्लि श्री-रामनु तन्नन्नु अयोध्यॆयल्ले इरॆन्दु आज्ञापिसिदरू, आतन मातन्नु उल्लङ्घिसि तन्न पारतन्त्र्य–स्व-रूपवन्नु मरॆतिद्दुदु, ईग ज्ञापकक्कॆ बन्दुदरिन्द तानु तुम्बा परतन्त्रनु, ऎन्दु पुरुष-कार-भूतॆयाद सीतॆय समक्षदल्लि श्री-रामनिगॆ अरिकॆ माडिकॊळ्ळुत्तानॆ.

“स्वयन् तु रुचिरे देशे क्रियताम् इति मां वद”

नीने निम्मगळिगॆ मनो-हरवाद स्थळदल्लि आश्रमवन्नु रचिसु ऎन्दु आज्ञापिसतक्कद्दॆन्दु बेडुत्ता, नानु निमगॆ अनन्त-कालवू कैङ्कर्यवन्नॆसगुत्तिरुववनादुदरिन्द, परवान् अस्मि - निनगॆ पारतन्त्र्य–स्व-रूपवुळ्ळवनागिरुवॆनु ऎन्दु लक्ष्मणनु हेळिकॊण्डनु. ई पारतन्त्र्यवु सार्वकालिकवादुदु ऎन्दु त्वयि वर्ष-शतं स्थिते ऎम्बुवदरिन्द हेळल्पट्टितु. ई श्लोकदल्लि द्वय-मन्त्रार्थवु सूचितवागिरुत्तदॆ. लक्ष्मणनु संयताञ्जलिः अञ्जलि बद्धनागि हेळिदनु ऎन्दु हिन्दॆ इरुवदरिन्द भर-न्यासवन्नु माडिदनॆम्बुवदु सूचिसल्पट्टितु. सीता-समक्षम् ऎम्बुवदरिन्द श्रीमच्-छब्दार्थवु बोधिसल्पट्टितु. क्रियताम् इति मां वद ऎम्बल्लि नारायणाय नमः ऎम्बुवदर अर्थवु तोरिबरुत्तदॆ.

हीगॆ स्व-रूपतः मत्तु गुणतः तनगॆ दास्यवु उण्टु ऎन्दु लक्ष्मणनु हेळिकॊण्डिरुत्तानॆ. हागॆये प्रपन्ननू कूड भागवतोत्तमनिगॆ स्व-रूपतः गुणतः सह शेष-भूतनु ऎम्ब भाववु.

[[P1383]]

विश्वास-टिप्पनी

यथासम्भवं सर्वम् अनुष्ठेयं काल-भेदेन।
समकाले सन्निपाते तु प्रामुख्य-क्रमः -
आचार्य-कैङ्कर्यम्, भागवत-कैङ्कर्यम्, भगवत्-कैङ्कर्यम्।

किञ्च, भगवच्छेषत्वं भागवत-शेषत्वयोः कार्य-कारण-भावो विद्यते -
पूर्वस्य परीवाह-रूपम् उत्तरम्।
तेन, नैतत् सम्भवति यद् भागवत-कैङ्कर्य-परो भगवत्-कैङ्कर्यम् उपेक्षेत
प्राग्-उक्तं क्रम-विपर्ययम् अन्तरा।

विक्रयार्हता

विश्वास-प्रस्तुतिः

इब्-भागवत-शेषत्वम् क्रयञ् चॆल्लुम्+++(=प्राप्ति)+++ बडियै

नीलमेघः (सं)

अस्य भागवत-शेषत्वस्य क्रय-प्रयोजकताम्,

मूलम्

इब्भागवतशेषत्वम् क्रयञ्जॆल्लुम्बडियै

४२तमाहोबिल-यतिः

इन्द भागवतशेषत्वम् इब् भागवतर्गळ् तम् गृहक्षेत्रादिगळैप्पोले नम्मै विक्रियम् सॆय्दालुम् सॆल्लुम्बडि यायिरुक्कुमॆऩ्बदिल् प्रमाणम् काट्टुगिऱार् इप्भागवतशेषत्वम् क्रयञ्जॆल्लुम् पडियै इति ।

विजय-राघवः (क)

ई भागवत-शेषत्ववु भगवच्-छेषत्वक्किन्त विलक्षणवादुदॆन्दु तोरिसुत्तारॆ :- इब्भागवत-शेषत्वम् - ई भागवत-शेषत्ववु, क्रयं शॆल्लुम्पडिये - क्रय माडिदरू अदु सल्लुव प्रकारवन्नु कळवु पदार्थवादरॆ क्रयमाडिदरू क्रय सल्लुवदिल्लवु, एकॆन्दरॆ आ पदार्थवु मारिद कळ्ळनदल्लवु. ई भागवत-शेषत्ववु हागल्लवु ऎम्ब भाववु.

विश्वास-प्रस्तुतिः

‘+++(स्तुतिम्)+++ पेसुवार् अडियार्गळ्
ऎन्-तम्मै विऱ्कवुम्+++(=विक्रेतुम्)+++ पॆऱुवार्गळेय्’
(पॆरियाऴ्वार् तिरुमॊऴि ४-४-१०)

नीलमेघः (सं)

कीर्तन-शीला भागवता
अस्मान् (वि)क्रेतुम् अप्य् अर्हन्ति

English

“These who are the servants of Bhāgavatas
and who utter the names of Bhagavān
are entitled even to sell us”.

Español

“Estos que son los sirvientes de Bhāgavatas
y quién pronuncia los nombres de Bhagavān
tienen derecho incluso a vendernos “.

मूलम्

‘पेसुवारडियार्गळॆन्दम्मै विऱ्कवुम् पॆऱुवार्गळेय्’ (पॆरियाऴ्वार् तिरुमॊऴि ४-४-१०)

४२तमाहोबिल-यतिः

पेसुवारित्यादि ।
पेसुवारडियर्गळ् - भगवन्नामङ्गळै सादरमागप् पेसुमवर्गळाऩ भागवतर्गळुडैय अडियार्गळ्,
भगवद्दास्यरसिकर्गळाऩ भागवतर्गळॆऩ्ऱबडि।
ऎन्दम्मै - दासभूतर्गळाऩ नम्मै,
विऱ्कवुम् पॆऱुवार्गळ् - गृहक्षेत्रादिगळैप्पोले ओर् अवसरत्तिल् विक्रियम् पण्णवुम् समर्थर्गळ्।

विजय-राघवः (क)

पेशुवार् - भगवन्-नाम-सङ्कीर्तन-परराद भागवतरुगळ, ऎन्तम्मै - शेष-भूतराद नम्मन्नु, विर्कवुम् - क्रय माडुवदक्कॆ, पॆरुवा‌र्गळ् - समर्थरु.”

विश्वास-प्रस्तुतिः

ऎऩ्ऱु +++(तादृश-विषय-तज्-ज्ञः, आपस्तम्ब-श्रौत-)+++ कल्प-सूत्र-व्याख्याताक्कळ् आऩ पॆरिय्-आऴ्वार् अरुळिच् चॆय्दार्।

नीलमेघः (सं)

इति +++(तादृश-विषय-तज्-ज्ञः, आपस्तम्ब-श्रौत-)+++कल्प-सूत्र-व्याख्यातारो महा-दिव्य-सूरयः [ श्रीविष्णुचिताः] अनुजगृहुः ।

English

Perialvar, the (great) commentator of Kalpa sūtras stated (in this connection):-

Español

Perialvar, el (gran) comentaristo de Kalpa Sūtras declaró (en este sentido):–

मूलम्

ऎऩ्ऱु कल्पसूत्र-व्याख्याताक्कळाऩ पॆरियाऴ्वाररुळिच्चॆय्दार्।

४२तमाहोबिल-यतिः

कल्पसूत्रव्याख्याताक्कळाऩ पॆरियाऴ्वाररुळिच् चॆय्दारिति ।
कल्पसूत्रव्याख्याताक्कळ् ऎऩ्ऱु सॊऩ्ऩदाल्
शेषत्वत्तिऩ्-उडैय स्वरूप-लक्षणादिगळै नऩ्ऱ् आग अऱिन्दमै तोऱ्ऱुम्।

विजय-राघवः (क)

ऎन्रु - ऎन्दु, कल्प-सूत्र-व्याख्याताक्कळान - कल्प-सूत्रक्कॆ व्याख्यान-रूपदल्लि बरॆद पॆरियाळ्वार्र्वरु, अरुळिच्चॆय्दार् - अप्पणॆ कॊडिसिरुत्तारॆ.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

काशिन् वाय्क्करम् विर्किलुङ्करवादु माऱ्ऱिलिशोरिटु
त्तेशवार्त्तैपडैक्कुं वण्कैयिना‌र्गळ् वाळ्तिरुक्कोटियूर्
केशवा पुरुडोत्तम किळर् शोदियाय् कुरळावन्रु
पेशवारडिया‌र्गळ् ऎन्तम्मै विर्कवुम् पॆरुवा‌र्गळे

ऎम्बुवदु पूरापाशुरवु. काशिन्….विर्किलुम् - ऒन्दु कासिगॆ ऒन्दु हिडि नॆल्लु मारुवागलू, करवादु - मुन्दक्कॆ बेकादीतॆन्द मरिसिडदॆ, माऱ्ऱिलिशोरिट्टु - प्रत्युपकार-निरपेक्षवागि अन्नवन्नु हाकि ऎन्दरॆ अतिथि-सत्कारवु विहितवादुदरिन्द, इवरॆल्ला भगवद्-विभूतिगॆ सेरिदवरॆन्दु भाविसियू, इवरल्लिरुव दैन्यदिन्दुण्टाद कृपॆयिन्दलू अन्नवन्नु हाकि ऎम्ब भाववु. देशवार्त्तै पडैक्कुम् - तम्म ऊरिगॆ ख्याति बरुव हागॆ, वण्कैयिना‌र्गळ् - उदारवाद ऒळ्ळे कैगळुळ्ळ, वाळ्तिरुक्कोट्टियूर् - इन्तह देशदल्लिरुवदे नमगॆ सार्थक्यवॆन्दु भाविसिरुव तिरुक्कोटियूरिन, केशव, पुरुषोत्तम, प्रकाशवाद तेजस्सादवने कुरळा - वामननॆ ऎन्दु, पेशुवारडिया‌र्गळ् - स्तोत्र माडुव दासरु, नम्मन्नु विक्रयिसलु समर्थरु ऎम्बर्थवु, नावु भागवतरिगॆ शेष-भूतरादुदरिन्द अवरु तम्मिष्टानुसार क्रय-विक्रयादिगळन्नु माडलु स्वातन्त्र्यवुळ्ळवरॆम्ब भाववु.

[[P1384]]

ई अभिप्रायवन्ने स्वामि देशिकरवरु यति-राज-सप्ततियल्लू उपपादिसुववरागि, ई अमोघाभिप्रायवु श्री-यति-राजरिन्द प्राप्तवादुदॆन्दु हेळुत्तारॆ.

अभिगम्य सम्यग् अनघास् सुमेधसः
यति-चक्र-वर्ति–पद-पद्म-पत्तनम् ।
हरि-भक्त–दास्य-रसिकाः परस्परं
क्रय-विक्रयार्ह-दशया समिन्धते ॥१८॥

श्री-यति-सार्वभौमर चरणारविन्दवन्नाश्रयिसिदवरु, तेजस्सुळ निर्मल-रत्नद हागॆ पाप-गन्धवे इल्लदॆ समीचीनवाद ज्ञान-दीप्तियन्नु हॊन्दिदवरादुदरिन्दले, हरि-भक्त–दास्य-रसिकरागि ऎन्दरॆ भागवतोत्तमराद श्री-वैष्णवरिगॆ तावु दासरु, अवरिगॆ कैङ्कर्यवॆसगुवदे तमगॆ स्व-रूपवु ऎम्ब रत्न-महिमॆयन्नरितवरागि, रत्नगळु हेगॆ क्रय-विक्रयवॆन्दरॆ कॊळ्ळुवदु मारुव दॆशॆगॆ अर्हगळॊ हागॆये ई भागवतोत्तमरू परस्पर-शेष-भूतरागि अधीनरागि क्रय-विक्रयगळिगॆ योग्यवाद दॆशॆयिन्द बॆळगुत्तारॆन्दु हेळिरुत्तारॆ. श्री-पॆरियाळ्वारवर श्री-सूक्तियन्नु उदाहरिसिरुव अभिप्रायवेनॆन्दरॆ, इवरु “गुरु-मुखम् अनधीत्य”, गुरु-मुखवागि उपदेश हॊन्ददॆ, श्रियः-पतियिन्द दत्तवाद बुद्धि-योग, सर्वज्ञतॆयुळ्ळवरागियू, कल्प-सूत्र-व्याख्यातावागिरुवदरिन्द अङ्गाङ्गिगळिगिरुव शेष-शेषि-भाव–स्व-रूपादिगळन्नू, सोम-क्रयदल्लि तोरुव क्रय-विक्रयद स्व-रूपगळन्नू चन्नागि विमर्शिसि तिळिदवराद प्रयुक्त अवरभिप्रायवु प्रमाणवागुवदरल्लि निस्सन्देहवादुदरिन्द, आ आळ्वारवरभिप्रायदल्लि तमगॆ परमादरवॆन्दु सूचिसिरुत्तारॆ.

[[P1385]]

कल्प-सूत्रदल्लि नित्य-नैमित्तिक-कर्मगळल्लि याव अल्प-भागवू तप्पदॆ अनुष्ठान-प्रकारवु हेगॆ उपपादितवागिरुत्तदो, हागॆये पॆरिय तिरुमॊळियल्लियू श्री-पॆरियाळ्वारवरु, श्री-कृष्ण-चरित्रॆयन्नु साङ्गवागि आतनु मधुरॆयल्लि अवतरिसिद मॊदलुगॊण्डु अवतारोपसंहारवरॆगू ऎल्ला दिव्य-व्यापारगळन्नू क्रमवागि तम्म प्रबन्धदल्लि उपपादिसिरुवदरिन्दलू अवरभिप्रायवु आदरणीयवु ऎम्ब भाववु. हीगॆ भागवत-शेषत्वदिन्द प्रपन्नरु भागवत-पारतन्त्र्यवुळ्ळवरागुवदरिन्द आ भागवतरु तम्म गृह-क्षेत्र-रत्नादिगळन्तॆ इष्टानुसार विनियोगिसबहुदॆन्दु एर्पट्टितु. आदरॆ ई प्रपन्नर भागवत-शेषत्वद मुख्य वैलक्षण्यवेनु ऎन्दरॆ, ई शेषत्ववु परस्परवादुदु; प्रपन्नराद भागवतोत्तमरु परस्पर शेष-भूतरु : आदुदरिन्द क्रय-विक्रयार्हदॆशॆयन्नु हॊन्दिदवरु. भगवच्-छेषत्वदल्लि ई वैलक्षण्यविल्लवु; नावु यावागलू भगवन्तनिगॆ शेष-भूतरे विना, आतनु नमगॆ शेषनल्लवु.

इदु तुम्बा मुख्यवाद उपदेशवादरॆ, मुख्यवाद मूल-मन्त्रदल्लि तोरबेकल्ला, ऎल्लि सूचितवागिदॆ ऎन्दरॆ मुन्दिन वाक्यदिन्द हेळुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

इदु मध्यम-पदत्तुक्कुत् तात्पर्यार्थम्।

नीलमेघः (सं)

अयं मध्यमपदस्य तात्पर्यार्थः । +++(4)+++

English

This is the purport of the middle word in Tirumantra, namely, namo: na mama (not for me).

Español

Este es el significado de la palabra media en Tirumantra,
a saber, namo: na mamá (no para mí).

मूलम्

इदु मध्यमपदत्तुक्कुत्तात्पर्यार्थम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

स्वरूपपरमाऩ मूलमन्त्रत्तिल् भागवतशेषत्वम् सिद्धिक्कुम् स्थलत्तैक्काट्टुगिऱार् इदु मद्ध्यमपदत्तिऱ्कु तात्पर्यार्थमिति । इदु - भागवतशेषत्वम्, मद्ध्यमपदत्तिऱ्कु - नमस्सुक्कु, तात्पर्यार्थम् - नमस्सु : ‘‘न मम स्वातन्त्र्यं’’ऎऩ्गिऱ अध्याहृतयोजनैयिल् अत्यन्तपारतन्त्र्यप्रतिपादक मागैयाले स्वतन्त्रशेषिक्कु इष्टर्गळाऩ भागवतविषयत्तिल् विनियोगार्हत्वरूपमाऩ भागवतशेषत्वम् तात्पर्यवृत्त्यासिद्धिक्कुमॆऩ्ऱु करुत्तु।

विजय-राघवः (क)

मूल-मन्त्रदल्लि भागवत-शेषत्व तोरुव स्थळवु

इदु - ई भगवच्-छेषत्ववु भागवत-शेषत्व-पर्यन्तवागियू उण्टॆम्ब मत्तु भागवत-शेषत्ववु तुम्बा मुख्यवादुदॆम्बभिप्रायवु, मध्यम-पदत्तुक्कु - मध्यम-पदवाद नमस्सिगॆ, तात्पर्यार्थं - फलितार्थवु.

[[P1386]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

नमश्शब्ददिन्द सर्व-विध-कैङ्कर्यादिगळॆल्ला श्रीमन्नारायणनिगेने विना मः न - ननगल्लवु ऎम्बभिप्रायदिन्द भगवन्तन विषयदल्लि पूरा पारतन्त्र्यवु तोरिबरुवदरिन्द, श्रीमन्नारायणनिगॆ, तनगॆ शेष-भूतनादवनन्नु तन्निष्टानुसार उपयोगिसलु स्वातन्त्र्य उण्टॆन्दु एर्पट्टितु. भागवतोत्तमरुगळु तनगॆ तुम्बा प्रियराद प्रयुक्त अवरिगॆ ई प्रपन्नरु शेष-भूतरागिरबेकॆम्बुवदु श्रीमन्नारायणनिगॆ तुम्बा इष्टवॆन्दु तोरिबरुत्तदॆम्ब भाववु.

भागवत-शेषतवेनो प्रमाण-बलदिन्दलू मूल-मन्त्रदल्लि तोरिबरुवदरिन्दलू प्राप्तवॆन्दु ऒप्पिकॊळ्ळबहुदु. प्रपन्ननु पतिव्रता–शिरो-मणिय हागॆ ? पति-पारार्थ्य-रूपवाद कैङ्कर्यवन्नु पतिगेने माडतक्कद्दु न्यायवादुदरिन्द, भगवत्-कैङ्कर्य-युक्तवे विना इतररिगू कैङ्कर्य माडलेबेकॆम्ब विधियुण्टागुवदिल्लवष्टे. आदुदरिन्द भागवत-कैङ्कर्यवनावश्यकवॆन्दागुत्तदल्ला ऎन्दरॆ, हागल्लवु, अवश्य-कर्तव्यवॆन्दु मुन्दिन वाक्यदिन्द तिळिसुत्तारॆ. यावाग शेषनॆन्दायितो आग आतनिगॆ तानु किङ्करनॆन्दायितु; किङ्करन वृत्तिये कैङ्कर्यवादुदरिन्द शेष-वृत्तिगॆ कैङ्कर्यवु आवश्यकवॆन्दु हेळि, अदु सद्वारकवागियू अद्वारकवागियू प्राप्तवॆन्दु हेळुत्तारॆ.

शेषत्व-कैङ्कर्ययोर् द्वैविध्यम्

विश्वास-प्रस्तुतिः

इव्व्-अर्थत्तै अनुसन्धित्ताल्
इच्-शेषत्वं स-द्वारकम् आगवुम्, अद्वारकम् आगवुम् निऩ्ऱ निलैयिले
शेष-वृत्तिय् आऩ कैङ्कर्यमुम् +++(स-द्वारकम् आगवुम्, अद्वारकम् आगवुम्)+++ निऱ्कुम्।

नीलमेघः (सं)

अस्मिन्न् अर्थे ऽनुसंहिते सति
अस्य शेषत्वस्य स-द्वारकतया अ-द्वारकतया च या स्थितिः,
तां शेष-वृत्ति-भूतं कार्यम् अपि +++(स-द्वारकतया अ-द्वारकतया च स्थितिं)+++ भजते

English

If we reflect on this purport,
our being śeṣa to the Lord is both mediate (through the Bhāgavatas) and immediate (direct to Him).
Accordingly, the service that should be rendered by the śeṣa
is also (both ) mediate and direct.

Español

Si reflexionamos sobre este significado,
Nuestro ser Śeṣa para el Señor es mediado (a través de las Bhāgavatas) e inmediato (directamente a él).
En consecuencia, el servicio que debe ser prestado por el śeṣa
es también (ambos) mediado y directo.

मूलम्

इव्वर्थत्तै अनुसन्धित्ताल् इश् शेषत्वम् सद्वारकमागवुमद्वारक मागवुम् निऩ्ऱ निलैयिले शेषवृत्तियाऩ कैङ्कर्यमुम् निऱ्कुम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

इव्वर्थत्तै - इन्नमस्सिऩुडैय तात्पर्यार्थत्तै, अनुसन्धित्ताल् - अनुसन्धानम् पण्णिऩाल्, इच्छेषत्वम् - इन्द भगवच्छेषत्वम्, सद्वारकमागवुम् अद्वारकमागवुम् निऩ्ऱ निलैयिले - भागवतद्वारकमायुम् साक्षाद्भगवन्निरूपितमायुम् निऩ्ऱ निलैयिले, प्रणवप्रतिपाद्यमाऩ साक्षात् भगवच्छेषत्वम् अदावदु अद्वारकभगवच्छेषत्वम् नमश्शब्दत्ताले तात्पर्यवृत्त्या सद्वारकमायुङ् निऱ्किऱाप्पोलेयॆऩ्ऱबडि,
शेषवृत्तियाऩ कैङ्कर्यमुम् निऱ्कुमिति । कारणमाऩ शेषत्वम् अद्वारकमायुम् सद्वारकमायुम् निऩ्ऱाल् तत्कार्यमाऩ शेषवृत्तियुम्, अदावदु कैङ्कर्यमुम् अद्वारकमायुम् सद्वारकमायुम् अवश्यम् निऱ्कुमॆऩ्ऱबडि। इदऩाल् भागवतर्गळुक्कु कैङ्कर्यम् पण्णिऩाल् तद्वारा भगवाऩुम् प्रीतऩागिऱाऩॆऩ्ऱदायिऱ्ऱु।

विजय-राघवः (क)

इव्वर्थत्तै - भगवन्तनिगॆ अत्यन्त पारतन्त्र्यदिन्दुण्टाद भगवन्तन इष्ट-विनियोग-रूपवाद भागवत-शेषत्ववु मध्यम-पददल्लि सूचितवागिदॆ ऎम्ब अभिप्रायवन्नु, अनुसन्धित्ताल् - अनुसन्धान माडिदरॆ, इश्शेषत्वं ई शेषत्ववु, भगवन्तनिगॆ नावु शेष-भूतरागिरुविकॆयु सद्वारकमागवुम् - भागवतरिगॆ शेष-भूतनागिरुवुदर मूलकवू अद्वारकमागवुम् - साक्षात्तागियू, निन्रनिलैयिलॆ - निल्लुत्तदॆन्दु स्थापिसिरुव हागॆये, शेषवृत्तियान - आ शेषत्वद व्यापारवाद, कैङ्कर्यवू कूड, निर्कुम् - हागॆये सद्वारकवागियू अद्वारकवागियू निल्लुवदु ऎम्ब भाववु.

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

मुन्दॆ भागवत-कैङ्कर्यवू भगवत्-कैङ्कर्य-रूपवागुवदरल्लेनू सन्देहविल्लवॆन्दू, आदुदरिन्द साध्य-द्वित्ववॆम्ब शङ्काविगॆ कारणविरुवदिल्लवॆन्दू आ कारणदिन्द यथा-शक्त्या अवश्य-कर्तव्यवॆन्दू उपदेशिसुत्तारॆ.

[[P1387]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

आगैयाल्, तऩ् शक्तिक्क् अनुरूपम् आग भगवत्-कैङ्कर्यत्तिऩ्-उडैय
साध्याकार-विवृद्धिय् आऩ पुरुषार्थत्तिल् ऎल्लै निलत्तैत्
तरिसु+++(=व्यर्थ-भू)+++ तूऱु+++(=वीरुधाः)+++ विडाद् ऒऴिय+++(=त्याज्यं)+++ प्राप्तम्।

नीलमेघः (सं)

अतः स्व-शक्त्य्-अनुरूपं भगवत्-कैङ्कर्यस्य साध्याकारस्य
विवृद्धि-रूपा [इयं ] पुरुषार्थ-काष्ठा
भूमिर् यथा सस्याद्य्-अनर्हा दुर्वीरुत्-परीता च न स्यात्,
तथा-करणं प्राप्त-रूपम् ।

English

Therefore it is the farthest limit of the service of the prapanna to perform,
as much as it lies in his power, service to the Bhāgavata,
since it is part of the duty of one who is śeṣa to Bhagavān.
So this outermost region of service to Bhāgavatas
should be kept properly cultivated
so that it may not become fallow land full of weeds.

Español

Por lo tanto, es el límite más lejano del servicio de la Prapanna para realizar,
Por mucho que se encuentre en su poder, servicio al Bhāgavata,
ya que es parte del deber de alguien que es Śeṣa a Bhagavān.
Entonces esta región de servicio más externa a Bhāgavatas
debe mantenerse correctamente cultivado
de modo que no se convierta en tierra en barbecho, llena de malezas.

मूलम्

आगैयाल् तऩ् शक्तिक्कनुरूपमाग भगवत्कैङ्कर्यत्तिऩुडैय साध्याकारविवृद्धियाऩ पुरुषार्थत्तिलॆल्लै निलत्तैत् तरिसु तूऱु विडादॊऴिय प्राप्तम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

भागवतकैङ्कर्यमुम् यथाशक्ति पण्ण वेण्डुमॆऩ्गिऱार् आगैयालित्यादिना । आगैयाल् - भगवत्कैङ्कर्यम् सद्वारकमायुम् अद्वारकमायुम् निऱ्कैयाल्, तऩ् शक्तिक्कनुरूपमाग इति ।
“न ह्य् अशक्यं विदधाति शास्त्रं”+++(5)+++,
तऩक्कु भागवत-कैङ्कर्यत्तै परिपूर्णमाग अनुष्ठिक्क शक्तियिल्लाविडिलुम्,
यथाशक्ति भगवत्कैङ्कर्यम्बोले यथाशक्ति भागवतकैङ्कर्यमुमनुष्ठिक्कक्कूडुमॆऩ्ऱु तिरुवुळ्ळम्।
भगवत्कैङ्कर्यत्तिऩुडैय - इङ्गु कैङ्कर्यशब्दम् किङ्करस्य भावः ऎऩ्गिऱ व्युत्पत्त्या किङ्करत्वत्तै अदावदु - शेषत्वत्तैच् चॊल्लुगिऱदु। कैङ्कर्यपरमाऩाल् अदिऩुडैय साध्याकारविवृद्धियॆऩ्बदु अनन्वितमाम्। साध्याकारविवृद्धियाऩ - शेषत्वत्तिऩाल् साध्यम् भगवत्कैङ्कर्यम्, अदिऩुडैय आकारविवृद्धि भागवतकैङ्कर्यम्, तद्रूपमाऩवॆऩ्ऱबडि। पुरुषार्थत्तिलॆल्लै निलत्तै - भगवत्कैङ्कर्यरूप पुरुषार्थत्तिऩुडैय सीमाभूमियै, अदावदु भागवतकैङ्कर्यत्तै,
तरिसु तूऱुविडादॊऴिय प्राप्तमिति । सस्याद्यनर्हक्षेत्रमाग विट्टुविडामलिरुक्क प्राप्तमॆऩ्ऱबडि। भागवतकैङ्कर्यम् सॆय्याविडिल् भागवतशेषत्वपर्यन्तभगवच्छेषत्वमे स्वरूपमागैयालुम् भागवतकैङ्कर्यपर्यन्तभगव त्कैङ्कर्यमेपरिपूर्णपुरुषार्थमागैयालुम् परिपूर्णपुरुषार्थम् सिद्धिक्कादु। आगैयाल् भागवतकैङ्कर्यपर्यन्तमागवे भगवत्कैङ्कर्यम् अवश्यानुष्ठेयमॆऩ्ऱु करुत्तु।

विजय-राघवः (क)

आकैयाल् - आदुदरिन्द तन् शक्तिक्कनुरूपमाग - तन्न शक्त्यनुसारवागि, भगवत्कैङ्कर्यत्तिनुडैय इल्लि कैङ्कर्यवॆन्दरॆ किङ्करन भाववु, आदुदरिन्द शेषत्ववु, भगवच्-छेषत्वद साध्याकारविवृद्धियान - साध्यवु भगवत्-कैङ्कर्यवु, अन्तह साध्याकारद विवृद्धियु भागवत कैङ्कर्यवु. आदुदरिन्द भगवत-कैङ्कर्य-रूपवाद, पुरुषार्थत्तिल् - प्रयोजनदल्लि, ऎल्लैनिलत्तै - सीमावाद प्रदेशवन्नु, तरिशुतू‌र् विडादॆ - ऒळ्ळॆ पैरागुव प्रदेशवन्नु कळॆगळु तुम्बिरुव अरण्यवागुव हागॆ बिडदॆ, ऒळिय प्राप्तं - इरुवदु योग्यवादुदु,

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

भगवत्-कैङ्कर्यद ऎल्लॆयु भागवत-कैङ्कर्यवॆन्दु हेळिदुदरिन्द, भगवत्-कैङ्कर्यक्किन्त शक्त्यनुसार अतिशयवागिये भागवत-कैङ्कर्यवु नडिसतक्कद्दॆन्दु हेळल्पट्टितु. आदुदरिन्द भागवत-कैङ्कर्यवु आवश्यकवॆन्दु बोधिसल्पट्टितु. हेगॆ ऒळ्ळॆ सस्य बित्तिरुव नॆलदल्लि कळॆ कीळदिद्दरॆ पूर्ण-सस्य-फलविल्लवो, हागॆये भागवत-कैङ्कर्यवन्नु बिट्टरॆ भगवत्प्रीणन उण्टागुवदिल्लवादुदरिन्द सम्पूर्ण भगवत्-कैङ्कर्यद फलवु प्राप्तवागुवदिल्लवॆम्ब भाववु. कळॆ कीळदिद्दरॆ क्षेत्रद स्व-रूपक्कॆ हेगॆ कुन्दुकवो, हागॆ भागवत-कैङ्कर्यविल्लदिद्दरॆ भगवत्-कैङ्कर्यद स्व-रूपक्कॆ कुन्दुकवॆम्बुवदू तोरिबरुत्तदॆ.

आदरॆ अन्य-शेषत्ववू अन्य-कैङ्कर्यवू भगवदेकान्तत्वक्कॆ कुन्दुकवल्लवो ? पति-व्रता–शिरो-मणिगॆ भर्तृ-विषयदल्लि हेगॆ ऐकान्त्य उण्टो, हागल्लवे ई प्रपन्ननू भगवत्-कैङ्कर्यदल्लि मात्रवे निरतनागिरतक्कद्दु ? ऎन्दरॆ, हागल्लवु. पति-व्रतॆयु हेगॆ पतिगॆ अतिप्रियराद सहोदरादिगळन्नुपचरिसुवदु पति-व्रता–धर्मक्कॆ विरोधवल्लवो, हागॆये भगवच्-छेषत्वक्कॆ भागवतरन्नुपचरिसुवदु विरुद्धवल्लवॆन्दु तिळिसुत्तारॆ ;-

[[P1388]]

परमैकान्तित्वम्

विश्वास-प्रस्तुतिः

इदु

(न दोषो हि यथा लोके)
‘‘भर्तुर् भृत्य-गणस्य च’’
(माननाद् धर्म-पत्नीनां
समक्षे वा परोक्षतः ॥)
(पौष्कर संहिता)

नीलमेघः (सं)

इदम्

(न दोषो हि यथा लोके)
‘‘भर्तुर् भृत्य-गणस्य च’’
(माननाद् धर्म-पत्नीनां
समक्षे वा परोक्षतः ॥)
(पौष्कर संहिता)

English

“It is not wrong for a wedded wife to honour her husband
and to honour his servants,
whether in his presence or in his absence.”

Español

No está mal que una esposa casada honre a su esposo
y para honrar a sus sirvientes,
ya sea en su presencia o en su ausencia “.

मूलम्

इदु ‘‘भर्तुर्भृत्यगणस्य च’’(पौष्कर संहिता)

४२तमाहोबिल-यतिः

ननु भगवदेकशेषऩुक्कु अन्यकैङ्कर्यम् युक्तमागुमो वॆऩ्ऩ वरुळिच्चॆय्गिऱार् इदु भर्तुर्भृत्यगणस्य चेत्यादियाल्। इन्द वचनम् पौष्करसंहितैयिल् ऐकान्त्याक्षेपत्तिल् समाधानन्तर्गतवचनशेषम्,

‘‘देव-व्यामिश्र-याजित्वं
प्रतिषिद्धं पुनः पुनः ।
प्राग् उक्तानाञ् च यागानां
दृष्टम् अङ्गी कृतञ् च तत् ॥
तन् मेऽत्र संशयं जातं
छेत्तुम् अर्हसि साम्प्रतं ।

श्रीभगवानुवाच ।

सत्यम् एतन् महाबुद्धे
यथा सञ्चोदितं त्वया ।
किन्तु क्रियान्तरे प्राप्ते
न दोषस् त्व् अधिकारिणां ॥
यस्मात् सर्व-परत्वं हि
तेषाम् अस्त्य् अ-च्युतं प्रति ।
तद्-आश्रितत्वाद् देवानाम्
अन्येषां पूजनन् तु वै ॥
न दोषो हि यथा लोके
भर्तु-र्भृत्य-गणस्य च ।
माननाद् धर्म-पत्नीनां
समक्षे वा परोक्षतः ॥’’

ऎऩ्ऱु ऐकान्याक्षेपसमाधानवचनङ्गळ्। भर्तुः – भर्तावुक्कुम्, भृत्यगणस्य च – अवऩुडैय भृत्यवर्गत्तिऱ्कुम्, समक्षे परोक्षतो वा, मा न नात् – पूजनात्, धर्मपत्नीनां – पतिव्रतैकळुक्कु, यथा लोके न दोषः तथा भगवदाश्रितानां पूजनन्तु वै – पूजनमो वॆऩ्ऱाल्, न दोषो हि – दोषमागादॆऩ्ऱु प्रसिद्धमऩ्ऱो? ऎऩ्ऱु सॊल्लि यिरुप्पदाल् भर्तुसम्बन्धज्ञानत्ताले पतिव्रतैक्कु भर्ताविऩुडैय भृत्यवर्गपूजनमॆप्पडि पातिव्रत्यभञ्जकमऩ्ऱो प्रत्युत पातिव्रत्यत्तिऱ्कु उचितमो अप्पडिये भागवतविषयत्तिल् भगवच्छेषत्वज्ञानमडियाग परमैकान्तिकळ् पण्णुम् कैङ्कर्यम् भगवदनन्यार्हशेषत्वत्तिऱ्कु भञ्जकमागादु। प्रत्युत अदऱ्कु उचितमागवेयागुम् ऎऩ्बदु इन्द श्लोकतात्पर्यम्।

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

भागवत-शेषत्ववु परमैकान्तित्वक्कॆ विरुद्धवॆम्ब शङ्का-परिहारवु

ई विधवाद शङ्का मत्तु अदर समाधानवू सह पौष्कर-संहितॆयल्लि उपपादितवागिरुवदरिन्द, आ संहिता-वाक्यवन्नु उदाहरिसुत्तारॆ :- अल्लि चतुर्-मुख-ब्रह्मनु श्री-भगवन्तनन्नु कुरितु केळुत्तानॆ :- अन्य-देवताराधनवु स्व-रूप–विरुद्दवु, ऎन्दिगू कूडदॆन्दु निषेधिसि, अन्य-देवताराधन-रूपवाद वर्णाश्रम-धर्मगळु अवश्य कर्तव्यवॆन्दु तिळिसिरुत्तीरि, इदु विरुद्धवाददल्लवे ऎन्दु आक्षेपिसलु अदक्कॆ सर्वेश्वरनु समाधानवन्नु हेळुत्तानॆ :-

श्री-भगवान् उवाच ॥

सत्यम् एतन् महा-बुद्धे यथा सञ्चोदितं त्वया ।
किन्तु क्रियान्तरे प्राप्ते न दोषस् त्व् अधिकारिणाम् ।
यस्मात् सर्व-परत्वं हि तेषाम् अस्त्य् अच्युतं प्रति ।
तद्-आश्रयत्वाद् देवानाम् अन्येषां पूजनन् तु वै ।
न दोषो हि यथा लोके भर्तुर् भृत्य-गणस्य च ।
माननाद् धर्म-पत्नीनां समक्षे वा परोक्षतः । - (पौष्कर-संहिता)

[[P1389]]

“ओ महा-प्राज्ञनाद चतुर्-मुखने नीनु माडिदाक्षॆपवेनो न्यायवादुदे. माडिदुदु कार्यान्तरदल्लि अन्वयिसिदरॆ, हागॆ नडिसिदवरिगेनो दोषविरुवदिल्लवु. ई देवतॆगळिगू कूड श्री-महा-विष्णुविन विषयदल्लि सर्वोत्कृष्ट-भाववु इरुवदरिन्दलू, श्री-महा-विष्णुवन्ने आ देवतॆगळु आश्रयिसिरुवदरिन्दलू, हागॆये इतर भागवतरुगळ पूजनवु दोषवादुदल्लवु. हेगॆन्दरॆ पति-व्रता–शिरो-मणिगळाद धर्म-पत्निगळिगॆ, तम्म पतिगळ ऎदुरिनल्लियागलि, अथवा परोक्षदल्लागलि, भर्ताविन तुम्बा प्रियराद भृत्य-गणवन्नुपचरिसुवदु हेगॆ दोषवल्लवो हागॆये ऎम्ब भाववु. वर्णाश्रम-धर्मगळन्नु नडॆसुवाग सूर्याग्नि-मॊदलादवरुगळन्नु कुरितु हेळुव मन्त्रगळु तत्-तच्-छरीरक-परमात्मनन्ने बोधिसुत्तवॆ ऎन्दु इट्टु कॊळ्ळबहुदु. हिन्दॆ उदाहरिसिरुव “ये यजन्ति पितॄन् देवान्” ऎम्ब गीता-श्लोकवु इदन्ने उपपादिसुत्तदॆ. पति-शुश्रूषा निरतळाद नारीमणिगॆ पति-शुश्रूषॆयॊन्दिगॆ भर्तृ-प्रिय-वर्ग-शुश्रूषॆयू कूड पति पारार्थ्यक्कॆ हेगॆ विरुद्धवल्लवो, हागॆये “शुद्ध-तत्-परिवारेषु सपर्या भर्त्य-भृत्यवत्” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ शुद्धराद भागवतर अर्चनॆयु प्रपन्नन परमैकान्त्यक्कॆ विरुद्धवादुदल्लवु. आदरॆ चतुर्-मुख-रुद्रादिगळु भागवतरे आगिरुवाग अवर आराधनॆयु हिन्दॆ अन्य-देवता-भजनवागुत्तदॆन्दु निषेधिसल्पट्टितल्ला अदु एकॆ ऎन्दु प्रश्निसबहुदु. नम्म भागवतरुगळादरो नित्यराद नित्य-मुक्तरुगळ अंश-भूतरागि देहावसानदल्लि शीघ्रदल्ले स्व–स्व-रूपाविर्भावदॊन्दिगॆ मुक्तियन्नु हॊन्दबहुदादुदरिन्द नित्यो वन्द्यः ऎन्दु हेळिरुव हागॆ पूजार्हरु. ब्रह्म-रुद्रादिगळु इन्नू कर्म-वश्यरागिये इरुवदरिन्द अनित्यराद भृत्य-वर्गक्कॆ सेरिदवरागि न वन्द्यः पूजनीयरल्लवु.

[[P1390]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

+++(भागवताः→ [नित्यम्])+++ आप्तो विष्णोर् अनाप्तश् च
द्विधा परिकरस् स्मृतः ।
नित्यो वन्द्यो, न चानित्यः +++(आप्ततायाम्)+++
कर्म-वश्यो मुमुक्षुभिः॥
(पौष्कर-संहिता)

नीलमेघः (सं)

+++(भागवताः→ [नित्यम्])+++ आप्तो विष्णोर् अनाप्तश् च
द्विधा परिकरस् स्मृतः ।
नित्यो वन्द्यो, न चानित्यः +++(आप्ततायाम्)+++
कर्म-वश्यो मुमुक्षुभिः॥
(पौष्कर-संहिता)

विषयः

भागवतः, अभागवतः, नमस्कारः

English

and

“Among the Lord’s retinue are two classes:
those that are dear to him and worthy of His trust
and those who are not.
To the former class belong the nityas, the muktas and the Bhagavatās.
To the latter class belong Brahma and the other gods
who are subject to the sway of past karma.
The seeker after mukti should not adore the latter;”

Español

y

“Entre el séquito del Señor hay dos clases:
aquellos que son queridos para él y dignos de su confianza Y los que no lo son.
A la primera clase pertenecen a las nityas, los muktas y los bhagavatās.
A esta última clase pertenecen a Brahma y a los otros dioses
que están sujetos al dominio del karma pasado.
El buscador después de Mukti no debería adorar a este último “;

मूलम्

‘‘आप्तो विष्णोरनाप्तश्च द्विधा परिकरस्स्मृतः ।
नित्यो वन्द्यो न चानित्यः कर्मवश्यो मुमुक्षुभिः’’
(पौष्कर संहिता)

४२तमाहोबिल-यतिः

आप्त इत्यादि । विष्णुवुक्कु नित्यः आप्तः ऎऩ्ऱुम्, अनित्यः अनाप्तः ऎऩ्ऱुम् इरण्डु वगैयाऩ परिकर मुण्डु, अदिल् नित्यः आप्तः – सर्वदा आप्तराऩ नित्यरुम् मुक्तरुम्, भागवतादिगळुम्, वन्द्यः – सेव्यः, सर्वदा इवर्गळ् भागवतर्गळागैयाल् मुमुक्षुवुक्कु सेव्यर्गळ्। कर्मवश्यः – कर्मपरवशरायुम्, अत एव अनित्यः – कदाचिदाप्त्यंशत्तिल् अनित्यरायुमिरुक्किऱ, कदाचिदाप्तियैयिऴन्दु ऎदिरम्बु कोर्क्किऱवर्गळायुम्, अत एव अनाप्तरायुमिरुक्किऱ रुद्रादिगळ्, न वन्द्यः – भगवच्छेषत्व ज्ञानमिरुन्दालुम् अदु कादाचित्कमागैयाल् रुद्रादिगळ् परमैकान्तिकळुक्कु अवन्द्यर्गळॆऩ्बदु इन्द श्लोकार्थम्।

विजय-राघवः (क)

ऎन्रुम् - ऎन्दु पौष्कर संहितॆयल्लि हेळिरुव हागू, “विष्णोः - श्री-महा-विष्णुविन, परिकरम् - भृत्य-वर्गवु, आप्तः - आप्तवादुदॆन्दू, अनाप्तः - आप्तवल्लद्दॆन्दू, द्विधा - ऎरडु विधवादुदॆन्दू, स्मृतः - हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. अदरल्लि आप्तनु यारॆन्दरॆ :- नित्यः - नित्य-शब्ददिन्द हेळल्पट्ट नित्य-मुक्त-भागवत-वर्गवु, मुमुक्षुभिः - मोक्षार्थिगळिन्द, वन्द्यः - पूजिसलु अर्हवादुदु. अनाप्तवु यावुदॆन्दरॆ, अनित्यः - अनित्यराद कर्म-वश्यः - कर्माधीनवाद, चतुर्-मुखादि–बद्ध-वर्गवु, न वन्द्यः - पूजार्हवल्लदुदु”

विश्वास-प्रस्तुतिः

ऎऩ्ऱु श्रीपौष्करादिगळिऱ् सॊऩ्ऩ न्यायत्ताले
पति-व्रता-धर्मम् बोलेय् इरुक्किऱ परमैकान्तित्वत्तुक्कु
मिगवुम् उचितम् आऩ पति-चित्तानुवर्तनम् …

नीलमेघः (सं)

इति श्रीपौष्कराद्य्-उक्त-न्यायेन
पति-व्रता-धर्मवद् अवस्थित-परमेकान्तित्वात्यन्तोचितं पति-चित्तानुवर्तनम् ।

English

As stated in the above following ślokas in Pauṣkara samhita,
the devotee who is exclusively attached to the Lord
and whose dharma resembles that of a chaste wife
would therefore do well to act according to the will of his Lord.

Español

Como se indica en lo anterior ~~ siguiente ~~ Ślokas en Pauṣkara Samhita,
el devoto que está exclusivamente apegado al Señor
y cuyo dharma se parece al de una casta esposa
Por lo tanto, haría bien en actuar de acuerdo con la voluntad de su Señor.

मूलम्

ऎऩ्ऱु श्रीपौष्करादिगळिऱ्सॊऩ्ऩ न्यायत्ताले पतिव्रताधर्मम्बोलेयिरुक्किऱ परमैकान्तित्वत्तुक्कु मिगवुमुसितमाऩ पतिचित्तानुवर्तनम्

विजय-राघवः (क)

ऎन्रुम् - ऎन्दू श्री-पौष्कर-संहितॆ मॊदलादवुगळल्लि, चॆन्नन्यायत्तालॆ - हेळिरुव प्रकार, पति-व्रता-धर्मम्पोलॆयिरुक्किर - पतिव्रतॆय धर्मद हागॆ इरुव, परमैकान्तित्वत्तक्कु - प्रपन्नन तैलाधारावदविच्छिन्न-भगवच्-चिन्तनक्कॆ, मिकवुमुचितमान - तुम्बा योग्यवाद, पतिचित्तानुवर्तनम् - पति-व्रता–विषयवागि अर्थ हेळुवाग तन्न गण्डन मनस्सिगॆ अनुसारवागि नडॆयोणवागिरुत्तदॆ ऎन्दरॆ पतिय प्रिय-वर्गद शुश्रूषॆयागिरुत्तदॆम्ब भाववु;

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

परमैकान्तिय विषयवागि अर्थ हेळुवाग लोक-पतियाद सर्वेश्वरन अभिमतानुसार प्रवर्तनॆयागिरुत्तदॆ. पति-चित्तानुवर्तनम् ऎम्बुदे क्रियॆयु, इदक्कॆ “इदु” ऎम्ब कर्तृ-पददॊन्दिगॆ अन्वयवु. सर्व-चेतन-वर्गवू सर्वेश्वरनिगॆ शेष-भूतरु, आदुदरिन्द परिकर-स्मृतः ऎन्दु हेळिदुदरिन्द ज्ञानविरुव चेतनरॆल्ला दास्य-वर्गक्कॆ सेरिदवरॆन्दु हेळल्पट्टितु, ई दास्य-वर्गवु अनित्यवॆन्दू नित्यवॆन्दू ऎरडु विधवॆन्दु हेळि, नित्य-वर्गवे पूजनीयरॆन्दू अनित्य-वर्गवु पूजार्हरल्लवॆन्दू, हेळल्पट्टितु. नित्य-मुक्तरुगळु नित्य-वर्गक्कॆ सेरिदवरॆन्दू अनित्य-वर्गवु इन्नू कर्म-वश्यरागिरुववरॆन्दू हेळल्पट्टितु. पतिय इष्टानुसार पति-भृत्य-वर्गद उपचारवु पति-व्रतॆगॆ हेगॆ विरुद्धवादुदल्लवो, हागॆये, जगत्-पतिय इष्टानुसार भागवतार्चनॆयु विरुद्धवादुदल्लवेम्बभिप्रायवु. इदन्ने मुन्दॆ उपपादिसिरुत्तारॆ.

[[P1391]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

आगैयाल् हेत्व्-अन्तरत्ताल् अऩ्ऱिक्के
अनन्यार्ह-शेषत्व-ज्ञानम् अडिय् आग वरुगैयालेय्
इव्व्-अन्य-शेषत्वम् विरुद्धम् अऩ्ऱु। +++(5)+++

नीलमेघः (सं)

अतो हेत्व्-अन्तर-निबन्धनतां विना
अनन्यार्ह-शेषत्व-ज्ञान-निबन्धनतयोपनतत्वाद्
इदम् अन्य-शेषत्वं न विरुद्धम् । +++(5)+++

English

Since the relationship of śeṣa to Bhāgavatas arises from no other cause
than the knowledge of our being śeṣa only to the Lord and to no other,
this service to Bhāgavatas is not improper,
(because it does not arise from other causes like the desire for wealth or power ).

Español

Dado que la relación de Śeṣa con Bhāgavatas surge de ninguna otra causa
que el conocimiento de nuestro ser Śeṣa solo para el Señor y para ningún otro,
Este servicio a Bhāgavatas no es incorrecto,
(Porque no surge de otras causas
como el deseo de riqueza o poder).

मूलम्

आगैयाल् हेत्वन्तरत्तालऩ्ऱिक्के अनन्यार्हशेषत्वज्ञानमडियाग वरुगैयाले यिव्वन्यशेषत्वम् विरुद्धमऩ्ऱु।

४२तमाहोबिल-यतिः

उपपादित्त विषयत्तै उपसंहरिक्किऱार् आगैयालिति । आगैयाल् - परमैकान्तित्वत्तिऱ्कु मिगवुमुचितमाऩ पतिचित्तानुवर्तनमागैयाल्,हेत्वन्तरत्तालऩ्ऱिक्के - कर्मत्ताले यऩ्ऱिक्के, इदऩाल् भागवतविषयत्तिलुम् कर्माद्युपाधिकमाग वरुम् शेषत्वम् पारमैकान्त्य विरुद्धमॆऩ्ऱु सूचितम्। अनन्यार्हशेषत्वज्ञानमडियाग वरुगैयाले यिव्वन्यशेषत्वम् विरुद्धमऩ्ऱु इति । इव्वन्यशेषत्वम् - भागवतर्गळागिऱ अन्यर्गळाले निरूपितशेषत्वम्, विरुद्धम् अऩ्ऱु - “भर्तुर्भृत्यगणस्य च’’ ‘‘नित्यो वन्द्यः’’ ऎऩ्गिऱ प्रमाणप्पडि विरुद्धमागादॆऩ्ऱबडि।
इङ्गु इव्वन्यशेषत्वमॆऩ्गैयाल् भागवतेतरदेवतान्तरशेषत्वम् ‘‘न चानित्यः’’ ऎऩ्ऱु निषेधिक्कैयाल् अनन्यार्हशेषत्वज्ञानम् अडियाग वन्दालुम् पारमैकान्त्यविरुद्धमॆऩ्ऱु सूचितमागिऱदु।

विजय-राघवः (क)

आगैयाल् - आ कारणदिन्द, हेत्वन्तरत्तालन्रिक्कॆ - पति-चित्तानुवर्तनम् ऎम्ब कारणवल्लदॆ बेरॆ इन्नु याव कारण-मूलक वागियू अल्लदॆ, पतिव्रतॆय परवागि अर्थ हेळुवाग अर्थ-कामादि–प्रयोजन-मूलकवाद याव कारणदिन्दलू अल्लदॆ ऎम्ब तात्पर्यवु; प्रपन्नन विषयवागि अर्थ हेळुवाग इन्नु याव विधवाद नीच-भोगगळ प्रयोजनक्कागि अल्लदॆ ऎम्ब भाववु, अनन्यार्ह-शेषत्व-ज्ञानमडियाग वरुगैयाले - तानु भगवन्तनिगॊब्बनिगल्लदॆ इन्यारिगू स्वाभाविकवागि शेष-भूतनल्लवु ऎम्ब ज्ञान-मूलकवागि बरुवदरिन्द, इव्वन्य-शेषत्वम् - ई पति-व्रतॆयु पति-भृत्यरिगॆ शेष-भूतनागिरुवदू, विरुद्धमन्रु - विरुद्धवल्लवु. इल्लि अनन्यार्ह-शेषत्व-ज्ञानमडियाग ऎम्बुवदरिन्द दास-भूतास् स्वतस् सर्वे ऎम्बुव स्व-रूपतः प्राप्तवागि दासत्ववु सर्वेश्वरनिगॆ मात्रवे सल्लुवदॆन्दू, इदरिन्द अन्य-देवता-भजनवु विरुद्धवॆन्दू ज्ञापिसिदन्तायितु.

स्वाभाविकत्वोपाधिकत्व-विमर्शः

English

BHAGAVATĀS ARE ŚEṢAS TO ONE ANOTHER:

Español

BHAGAVATĀS SON ŚEṢAS A UNA OTRA:

विश्वास-प्रस्तुतिः

इब् भागवत-शेषत्वम् स्वाभाविकमो औपाधिकमोव् ऎऩ्ऩिल्;

नीलमेघः (सं)

इदं भागवत-शेषत्वं स्वाभाविकम् औपाधिकं वेति चेत्-

English

If it is asked whether this relationship of being śeṣa to Bhagavatās is due to one’s nature or whether it is adventitious (due to upādhi),
the answer is, that it is both natural and adventitious.

Español

Si se pregunta si esta relación de ser Śeṣa a Bhagavatās
se debe a la naturaleza de uno o si es adventicio (debido a upādhi),
la respuesta es que es natural y adventicio.

मूलम्

इब् भागवतशेषत्वम् स्वाभाविकमो औपाधिकमोवॆऩ्ऩिल्;

४२तमाहोबिल-यतिः

इन्द भागवतशेषत्वम् स्वाभाविकमा? औपाधिकमा? ऎऩ्ऱु शङ्कित्तु उभयथापि निर्वहिक्किऱार् इप्भागवतशेषत्वमित्यादिना ।

विजय-राघवः (क)

भागवत-शेषत्ववु स्वाभाविकवादुदॆन्दू औपाधिकवेन्दू भाविस बहुदु.

इब्भागवत-शेषत्व……… वॆन्निल् - ई भागवत-शेषत्ववेनु स्वाभाविकवादुदो अथवा ऒन्दु उपाधि-व्याज-मूलक उण्टादुदो ऎन्दरॆ,

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

अदु स्वाभाविकवू हौदु, औपाधिकवू हौदु, ऎन्दुपदेशिसुत्तारॆ. यावागलू सर्व-कालदल्लू इरुवदु स्वाभाविकवादुदु; सर्व-कालदल्लू इल्लदॆ ऒन्दु अनित्यवाद कारण-मूलक उण्टागुवदु औपाधिकवादुदु. गण्ड-हॆण्डर सम्बन्ध मुन्तादुदु औपाधिकवादुदु. सर्वेश्वरनिगॆ नावु भृत्यरागिरुवदु स्व-रूपतः आदुदरिन्द नित्यवादुदागि स्वाभाविकवादुदु.

[[1392]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

कर्माद्युपाधिकळ् अऱ

‘‘नित्याभिवाञ्छित-परस्-पर-नीच-भावैः’’
(वैकुण्ठ-स्तवः ७७)

नीलमेघः (सं)

[[१३२]]

कर्माद्य्-उपाधिषु निवृत्तेषु

‘‘नित्याभिवाञ्छित-परस्-पर-नीच-भावैः’’
(वैकुण्ठ-स्तवः ७७)

English

(Does not Koorattalvan say) :-

“When shall I join the eternal suris
who are always eager to be śeṣas to one another "

(This relationship of a śeṣa will continue
even after release from bondage).

Español

(No dice Koorattalvan):-

“¿Cuándo me uniré al Eternal Suris?
que siempre están ansiosos por ser Śeṣas el uno al otro "

(Esta relación de un Śeṣa continuará
incluso después de la liberación de la esclavitud).

मूलम्

कर्माद्युपाधिकळऱ ‘‘नित्याभिवाञ्छितपरस्परनीचभावैः’’(वैकुण्ठ-स्तवः ७७)

४२तमाहोबिल-यतिः

नित्याभिवाञ्छितपरस्परनीचभावैः – नित्यं – यावदात्मसत्वं, अभिवाञ्छितः – अभिलषितः, परस्परनीचभावः – अन्योन्यं प्रति नैच्यं शेषत्वमिति यावत्; येषां तैः,

विजय-राघवः (क)

कर्माद्युपाधिगळर - कर्मवे मॊदलाद इतर व्याज-रूपवाद कारणगळिल्लद हागॆ, “नित्याभिवाञ्छित-परस्पर-नीच-भावैः” - (वै.स्तव ७७.) नित्य - यावागलू, अभिवाञ्छित - अपेक्षिसल्पट्ट, परस्पर-नीच-भावैः - परस्पर-शेष-भावगळुळ्ळ मुक्तरुगळिन्द,

विश्वास-प्रस्तुतिः

ऎऩ्गिऱ बडिये
यावद्-आत्म-भाविय् आय्क् कॊण्डु मुक्त-दशैयिलुम् अनुवर्तिप्पद् ऒऩ्ऱ् आगैयाले
+++(भागवत-जात्य्-अपेक्षया)+++ स्वाभाविकम् ऎऩ्ऩवुम् आम्,

नीलमेघः (सं)

इत्य्-उक्त-रीत्या यावद्-आत्म-भावितया मुक्त-दशायाम् अप्य् अनुवर्तमानत्वात्
+++(भागवत-जात्य्-अपेक्षया)+++ स्वाभाविकम् इति सुवचम् ।

English

In as much as it lasts as long as the self lasts
and will continue also in the state of mokṣa,
it may be called natural.

Español

En la medida en que dure mientras dure el yo
y continuará también en el estado de Mokṣa,
puede llamarse natural.

मूलम्

ऎऩ्गिऱबडिये यावदात्मभावियाय्क् कॊण्डु मुक्तदशैयिलुम् अनुवर्तिप्पदॊऩ्ऱागैयाले स्वाभाविकमॆऩ्ऩवुमाम्,

४२तमाहोबिल-यतिः

यावदात्मभावियाय्क् कॊण्डु - आत्मभवनं यावत् तावत्पर्यन्तभावियायॆऩ्ऱबडि। इदऩाल् आत्माधिकरणकालत्व व्यापकाधिकरणताकत्वरूपं स्वाभाविकत्वं सूचितम्।

विजय-राघवः (क)

ऎङ्गिरपडिये - ऎन्दु हेळिरुव हागॆ, यावदात्मभावियाय्क्कोण्डु तन्न आत्म–स्व-रूपविरुववरॆगू प्राप्तवादुदागि, मुक्तदशैयिलुम् - मुक्तावस्थॆयल्लू, अनुवर्तिपदॊन्रागैयालॆ - अनुसरिसिबरुवन्थाद्दु ऒन्देयादुदरिन्द, स्वाभाविकमेन्नवुमाम् - ई भागवत-शेषत्ववु स्वाभाविकवादुदॆन्दु हेळबहुदु .

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

चेतनन स्व-रूपवु ज्ञानत्वादिगळिन्द महा-परिशुद्धवादुदॆन्दू प्रकृति-सम्बन्धदिन्द ई स्व-रूपवु तिरोहितवादुदागि, मुक्त-दॆशॆयल्लि “स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ स्व–स्व-रूपविर्भाव उण्टागुत्तदॆन्दू, हिन्दॆये हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. “ममैवांशो जीव-लोके जीव-भूतस् सनातनः” (गी.१५.७) ऎन्दु गीतॆयल्लि तच्-छरीरकनागि तदंशवॆम्ब ज्ञान उण्टागुवदरिन्द सर्व-चेतनरू भगवदंशरादुदरिन्द परस्पर-शेष-भाववु स्व–स्व-रूपदिन्दले उण्टागुवन्थाद्दागि स्वाभाविकवादुदे ऎन्दुपदेशिसिरुत्तारॆ. अदक्कॆ प्रमाणवागि श्री-यति-राजर शिष्यराद श्री-कूर-नाथर वाक्यवन्नुदाहरिसुत्तारॆ :–आ पूराश्लोकवु यावुदॆन्दरॆ :-

कैङ्कर्य-नित्य-निरतैर् भवद्-एक-भोगैर्
नित्यैर् अनुक्षण-नवीन-रसार्द्र-भावैः ।
नित्याभिवाञ्छित-परस्पर-नीच-भावैर्
मद्-दैवतैः परिजनैस् तव सङ्गसीय ॥

[[P1393]]

इदरर्थवु. सदा कैङ्कर्य-निरतराद, निन्नन्ननुभविसुवुदे मुख्य-भोगवागिवुळ्ळ हॊसहॊसदागि आनन्दादि-रसदिन्द तोयिसल्पट्ट मनो-भावगळुळ्ळ, यावागलू अपेक्षिसल्पट्ट परस्पर शेष-भाववन्नुळ्ळ ननगॆ देवता स्व-रूपराद नित्य-मुक्तरुगळाद नन्न परिजनदॊन्दिगॆ नानु सेरबेकॆन्दु हेळिकॊळ्ळुत्तारॆ. ऎन्दरॆ सेरिसैय्या ऎन्दु प्रार्थिसुत्तारॆ.

हीगॆ भागवतरुगळु नित्य-मुक्तरुगळ हागॆ परस्पर शेष-भाववन्नु वहिसिरुत्तारॆन्दू अदु स्वाभाविकवादुदॆन्दू हेळिदरॆ ऎरडु आक्षेपणॆगळिगॆ कारणवागुत्तदॆ. इदु स्व-रूपतः प्राप्तवादुदादरॆ ऎल्ला चेतनरुगळिगू ऎल्लरू शेष-भाववन्नु वहिसतक्कद्दॆन्दु एर्पडुवदरिन्द महा-भागवतोत्तमरन्नु मात्र आश्रयिसुवदरल्लि विशेषवेनु ऎम्बाक्षेप तोरिबरुत्तदॆ. ऎरडनॆयदु, भागवतरुगळु परस्पर शेष-भूतरॆन्दरॆ, ऒब्बरे शेष-भूतरू शेषिगळू सह आगबहुदॆन्दागुवदरिन्द इदु विरुद्धवल्लवे ऎम्ब ऎरडनॆय आक्षेप तोरिबरुत्तदॆ. ई ऎरडु अक्षेपगळन्नू मुन्दिन ऎरडु वाक्यगळिन्द परिहरिसुत्तारॆ.

ई मॊदलनॆय आक्षेप समाधानार्थवागि, प्रपन्नन भागवत-शेषत्ववु स्वाभाविकवादुदू अल्लदॆ औपाधिकवॆन्दू, भागवतनिगू भगवन्तनिगू इरुव सम्बन्ध ज्ञान-मूलकवागि उण्टागुवदॆन्दू तिळिसुत्तारॆ. स्व-रूपतः उण्टादरॆ स्वाभाविकवॆन्दू ऒन्दु कारण-मूलक उण्टादरॆ औपाधिकवॆन्दू हिन्दॆ हेळल्पट्टितु. भागवतनिगू भगवन्तनिगू इरुव सम्बन्ध ज्ञानदिन्द ई शेषत्ववु प्रपन्ननिगॆ प्राप्तवागुवुदरिन्द औपाधिकवू हौदु ऎन्दु तिळिसुत्तारॆ:-

विश्वास-प्रस्तुतिः

भगवत्-सम्बन्ध-ज्ञान-विशेष-निबन्धनम् आगैयाले
+++(भागवत-व्यक्त्य्-अपेक्षया)+++ औपाधिकम् ऎऩ्ऩवुमाम्।

नीलमेघः (सं)

भगवत्-सबन्ध-ज्ञान-विशेष-निबन्धनत्वाद्
+++(भागवत-व्यक्त्य्-अपेक्षया)+++ औपाधिकम् इत्य् अपि सुवचम् ।

English

It may be said to be adventitious also (due to upādhi or conditions),
as it arises from a knowledge of one’s relationship to Bhagavān.

Español

Se puede decir que es adventicio también (debido a upādhi o condiciones),
como surge del conocimiento de la relación de uno con Bhagavān.

मूलम्

भगवत्सम्बन्धज्ञानविशेष निबन्धनमागैयाले औपाधिकमॆऩ्ऩवुमाम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

भगवत्सम्बन्धज्ञानविशेषनिबन्धनमागैयाले औपाधिकमॆऩ्ऩवुमामिति । भगवता सह भागवतानां यस्सम्बन्धः शेषत्वादिः, तत् ज्ञानविशेषः – भागवतर्गळॆल्लाम् अस्मत्स्वामियाऩ भगवाऩुक्कु सम्बन्धिकळॆऩ्गिऱ ज्ञानविशेषम्। तन्निबन्धनमागैयाले - तत्कारणकमागैयाले, भागवतर्गळॆल्लाम् भगवाऩुक्कु शेषभूतर्गळॆऩ्ऱु सम्बन्धज्ञानमुण्डाऩ पिऱगु, अन्द ज्ञानत्ताले अवर्गळुक्कु नाम् अतिशयाधानम् पण्णवेण्डुमॆऩ्गिऱ इच्छैयाले भागवतातिशयाधायकत्वम् वरुगैयाले यॆऩ्ऱबडि। औपाधिकमॆऩ्ऩवुमाम् - भगवत्सम्बन्धज्ञानविशेषरूपोपाधि प्रयुक्तत्वादौपाधिकमॆऩ्ऱु सॊल्ललामॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

भगवत्-सम्बन्ध-ज्ञान-विशेष-निबन्धनमागैयाले - भगवत्-सम्बन्धवु इवरिगॆ इरुवदरिन्दले भागवतरु ऎन्दु हेळिसिकॊळ्ळुत्तारॆ; ई सम्बन्धवॆन्थाद्दॆन्दरॆ अवरु भगवन्तनिगॆ शेष-भूतरु, अथवा स च मम प्रियः ऎन्दु हेळिरुव हागॆ आतनिगॆ प्रिय-सखरू ऎन्दू,इत्यादि सम्बन्धद ज्ञान-विशेषवन्ने मूल-हेतुवागुळ्ळोणदरिन्द, ई भागवत शेषत्ववु औपाधिकमॆन्नुमुमाम् - औपाधिकवादुदु ऎन्दू भाविसबहुदु.

[[P1394]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

आदरॆ स्वाभाविकवागि स्व-रूपतः प्राप्तवागुवाग औपाधिकवॆन्दू एकॆ उपपादनॆ माडबेकॆन्दरॆ, भागवतरु मात्रवे पूजार्हरु, इतर चॆतनर्यारू अल्लवु, ऎम्बदागि लोक-वाडिकॆयिन्द तोरि बरुवंशवू सहजवादुदॆ ऎन्दु उपदेशिसुवदक्कागि ऎन्दु तिळियतक्कद्दु, देवतान्तर-शेषत्वद हागॆ कर्म-कृत उपाधियिन्दुण्टादुदल्लवादुदरिन्द अनन्यार्ह-शेषत्वक्केनू विरोधविल्लवु. आदुदरिन्दले हिन्दिन वाक्यदल्लि कर्माद्युपाधिगळर ऎन्दु प्रयोगिसिरुत्तारॆ.

मुन्दॆ ऎरडनॆय आक्षेपक्कॆ समाधानवन्नु हेळुत्तारॆ. ऒब्बरिगेने परस्पर शेष-शेषि-भाववु इद्दुदादरॆ विरुद्धवल्लवो ऎन्दरॆ विरोधवेनू इल्लवॆन्दु तिळिसुत्तारॆ.

परस्-पर-शेषि-भावे विरोधपरिहारः

विश्वास-टिप्पनी

भागवतेष्व् एवं परस्-पर-शेषत्वं सिध्यति।
किञ्च ततो जायमाने परस्-पर-कैङ्कर्ये शास्त्रतो व्यवस्था वर्तते -
शेषिणः शिष्यस्य शेषत्वम् आचार्यः शिक्षणेन प्रणयति,
शेषिणो गुरोश् शिष्यः प्रणत्यादिभिः।

विश्वास-प्रस्तुतिः

इप्-पडिय् आगिल्
इरुवरुक्कुम् भागवतत्वम् उण्डाऩाल्
ऒरुवरैप् पऱ्ऱव् ऒरुवर्क्कु
शेषत्वमुम् शेषित्वमुम् वरुगै विरुद्धम् अऩ्ऱोव्

ऎऩ्ऩिल्;

नीलमेघः (सं)

एवं सति द्वयोरपि भागवतत्वस्य सत्त्वाद्
एकं प्रति परस्य शेषत्व-शेषित्वयोर् उपनिपातः
किं न विरुद्ध

इति चेत् —

English

If so, it may be asked,

“If both are Bhāgavatas,
would it not be inconsistent
that they should be both śeṣa and śeshī to each other?”

Español

Si es así, se puede preguntar,

“Si ambos son bhāgavatas,
¿No sería inconsistente
Que deberían ser Śeṣa y śeshī el uno al otro? "

मूलम्

इप्पडियागिल् इरुवरुक्कुम् भागवतत्वमुण्डाऩालॊरुवरैप्पऱ्ऱवॊरुवर्क्कु शेषत्वमुम् शेषित्वमुम् वरुगै विरुद्धमऩ्ऱोवॆऩ्ऩिल्;

४२तमाहोबिल-यतिः

इप्पडि उभयविधमागवुम् भागवतशेषत्व मुण्डॆऩ्ऱाल् ऒरु भागवतरैक्कुऱित्ते मऱ्ऱॊरु भागवतरुक्कु शेषत्वमुम् शेषित्व मुम् एककालत्तिल् वरवेण्डिवरुमे? अप्पडि वरुगै विरुद्धमऩ्ऱो वॆऩ्ऱु शङ्कित्तु समाधानमरुळिच्चॆय्गिऱार् इप्पडियागिलित्यादिना । भागवतशेषत्वत्तै स्वाभाविक मागवुम् औपाधिकमागवुमॊप्पुक्कॊण्डालॆऩ्ऱबडि।

४२तमाहोबिल-यतिः

इरण्डु भागवतर्गळै यॆडुत्तु सङ्गिक्किऱार् इरुवरुक्कुम् भागवतत्वमुण्डाऩालिदि ऒरुवरैप्पऱ्ऱवॊरुवर्क्कु शेषत्वमुम् शेषित्वमुम् वरुगै विरुद्धमऩ्ऱो इति । मैत्रऩॆऩ्गिऱ ऒरुवऩुक्कु यज्ञदत्तऩैक्कुऱित्तु पुत्रत्वमुम्, देवदत्तऩैक्कुऱित्तु पितृत्वमुम् वरलाम्। अवऩुक्के यज्ञदत्तऩैक्कुऱित्ते पितृत्वमुम् पुत्रत्वमुम् वरुगै ऎप्पडि विरुद्धमो अप्पडिये ऒरुवऩैक्कुऱित्ते शेषत्वमुम् शेषित्वमुम् विरुद्धमऩ्ऱो ऎऩ्ऱु शङ्काभिप्रायम्।

विजय-राघवः (क)

इप्पडियागिल् - हीगाद नन्तर ऎन्दरॆ शेषत्ववु स्वाभाविकवागि परस्पर-शेष-भाववु भागवतरिगॆ उण्टॆन्दु ऒप्पिकॊण्डरॆ, इरुवरुक्कुम् - इब्बरिगू, भागवतत्वमुण्डानाल् - भागवतत्व उण्टादरॆ, ऒरुवरैप्पत्त - ऒब्बरन्नु कुरितु, ऒरुवर्कु - ऒब्बरिगॆ, शेष-भाववू शेषि-भाववू सह वरुगै - प्राप्तवागोणवु, विरुद्धमन्रोवॆन्निल् - विरुद्धवल्लवो ऎन्दरॆ,

विश्वास-प्रस्तुतिः

परस्-परोपकार्योपकारक-भावादिगळिऱ् पोलेय्
इङ्गुम् विरोधम् इल्लै। +++(4)+++

नीलमेघः (सं)

परस्परोपकार्योपकारक-भावादिष्व् इवात्रापि न विरोधः

English

The answer is as follows:-
There is nothing inconsistent in this,
as it is possible for the same person to render help to another
and also to receive help from him.

Español

La respuesta es la siguiente:-
No hay nada inconsistente en esto,
ya que es posible que la misma persona brinde ayuda a otra
y también para recibir ayuda de él.

मूलम्

परस्परोपकार्योपकारकभावादिगळिऱ्पोलेयिङ्गुम् विरोधमिल्लै।

४२तमाहोबिल-यतिः

दृष्टान्तान्तरत्तैच् चॊल्लि परिहरिक्किऱार् परस्परोपकार्योपकारकभावादिगळैप् पोले इङ्गुम् विरोधमिल्लै इति । लोकत्तिलॊरुवऩुक्कु ऒरुवऩ् अर्थादिगळालुपकरित्ताल् अवऩुक्के उपकृतऩाऩ मऱ्ऱॊरुवऩ् क्षेत्रदानादिगळालो मऱ्ऱ वेऱु प्रकारत्तालो उपकरिक्कक् काण्गिऱोम्। अव्विडत्तिल् ऒरुवऩैक् कुऱित्ते ऒरुवऩुक्कु उपकार्यत्वमुम् उपकारकत्वमुम् सर्वसम्मतम्। आऩाल् उपकारप्रकारभेदम् उण्डु। अदुबोले इङ्गुम् परस्परातिशयाधायकत्वातिशयभाक्त्वङ्गळिरुन्दालुम् अतिशयाधानप्रकारभेदमिरुप्पदाल् विरोधमिल्लै यॆऩ्ऱु करुत्तु।

विजय-राघवः (क)

परस्परोपकार्योपकारक-भावादिगळिर्पोलॆ - परस्पर उपकार हॊन्दुव उपकार माडुव भाववे मॊदलादवुगळ हागॆ, ऎन्दरॆ इब्बरु परस्पर उपकारवन्नु हॊन्दि, उपकारवन्नु हेगॆ माडबहुदो हागॆ ऎम्बर्थवु, इङ्गुम् - भागवतरु परस्पर शेष-शेषि-भाववन्नु हॊन्दुवरॆन्दु हेळिद ई संसारदल्लू, विरोधमिल्लै - विरोधविल्लवु.

[[P1395]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ऒब्ब भागवतरे इन्नॊब्बरिगॆ शेष-भावदल्लिरुवाग अवरे इन्नॊब्बरिगॆ शेषियागुवदु न्याय-विरुद्धवल्लवो ? ऒब्बरे कर्तावागियू कर्मवागियू इरुवदु असङ्गतवल्लवो? ऎन्दरॆ विरुद्धवल्लवॆम्बुदन्नु ऒन्दु दृष्टान्त-मूलक तिळियपडिसि, मीमांसा-न्याय-मूलक समर्थनॆमाडुत्तारॆ. लोक-दृष्टान्त यावुदॆन्दरॆ ऒब्बनु तन्न मित्रनिगॆ उपकारवन्नु माडि, आ मित्रनिन्दलू उपकार हॊन्दिदरॆ, हेगॆ इब्बरिगू परस्पर उपकार्योपकारक-भावगळु प्राप्तवागुत्तवो, हागॆये भागवतरुगळिगॆ परस्पर-शेष-शेषि-भावगळु ऎम्ब भाववु. इदु एक-कालदल्ले प्राप्तवादरू प्राप्तवागबहुदु, ई अभिप्रायवन्नेनो, हीगॆ युक्ति-मूलक साधिसबहुदु. शास्त्रानुमतियुण्टो ऎन्दरॆ न्याय-परिशीलन-परराद मीमांसकरू कूड इदन्नु अङ्गीकरिसिरुत्तारॆन्दु तोर्पडिसिरुत्तारॆ :- शेषत्ववॆन्दरॆ इन्नॊन्दु वस्तुविगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुविकॆ, शेषित्ववॆन्दरॆ इन्नॊन्दरिन्द अतिशयवन्नु हॊन्दुविकॆयु; अतिशयवन्नुण्टुमाडि अतिशयवन्नु हॊन्दुविकॆये परस्पर-शेष-शेषि-भाववॆन्दु उपपादिसि, इदु अवस्था-भेददिन्द उण्टागबहुदॆन्दु तिळिसुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

अधिकार्य्-अवस्थैयिले क्रियैक्कु शेषिय् आऩवऩ्
ताऩे कर्तृत्वावस्थैयिलेय् इदुक्कु शेषम् आय् निल्ला निऩ्ऱाऩ्। +++(4)+++

नीलमेघः (सं)

अधिकार्य्-अवस्थायां क्रियायाः स्वयं शेषि-भूत एव पुरुषः
कर्त्र्-अवस्थायां क्रियायाः शेष-भूतो ऽवतिष्ठते । +++(5)+++

English

(In the performance of a sacrifice),
the sacrificer who performs it for the sake of some gain or benefit (phala) is the śeṣī
but when he is considered as the doer of the sacrifice,
he is śeṣa in relation to the sacrifice.

Español

(En el rendimiento de un sacrificio),
El sacrificador que lo realiza por alguna ganancia o beneficio (Phala) es el Śeṣī
pero cuando se lo considera el hacedor del sacrificio,
Él es Śeṣa en relación con el sacrificio.

मूलम्

अधिकार्यवस्थैयिले क्रियैक्कु शेषियाऩवऩ् ताऩे कर्तृत्वावस्थैयिलेयिदुक्कु शेषमाय् निल्ला निऩ्ऱाऩ्।

४२तमाहोबिल-यतिः

इदिल् पूर्वमीमांसैयिऩ् सम्मतियैक्काट्टुगिऱार् अधिकार्यवस्थैयिले इत्यादिना । ‘‘स्वर्गकामो यजेत’’ ऎऩ्गिऱ विधिवाक्यपर्यालोचनैयिल् स्वर्गकामनावाऩाऩ अधिकारीविहितमाऩ यागत्तिऱ्कु शेषियायिरुक्किऱाऩ्। अवऩ्दाऩे यज्ञानुष्ठानकालत्तिल् यज्ञत्तिऱ्कु शेषमायिरुक्किऱाऩॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

अधिकार्यवस्थैयिलॆ - ऒन्दु कर्मदिन्द उण्टागुव फलवन्नु हॊन्दबेकॆम्बभिलाषेयुळ्ळ यजमाननॆन्दु हेळिसिकॊळ्ळुववस्थॆयल्लि, क्रियैक्कु - वैदिक-कर्मक्कॆ, शेषियानवन् ताने - शेषियाद आ यजमानने, ऎन्दरॆ इल्लि क्रियॆयु यजमाननिगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुवुदागि शेष-भूतवादुदु, यजमाननु आ अतिशयवन्नु हॊन्दुवनागि शेषियु ऎम्ब भाववु, हीगॆ शेषियाद यजमानने, कर्त्रवस्थॆयिलॆ - कर्मवन्नु माडुव अवस्थॆयल्लि, अदुक्कु - आ कर्मक्के क्रियॆयु अतिशयवन्नु हॊन्दुवदरिन्द, आ कर्मवु शेषियागुत्तदॆ. अन्तह शेषियाद कर्मक्कॆ, शेषमाय् - ई यजमाननु अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदरिन्द शेष-भूतनागि, निल्लानिन्रान् - निल्लुवनु ऎन्दरॆ इरुवनु.

[[P1396]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

यज्ञ-यागादि-र्कगळन्नाचरिसुव सन्दर्भदल्लि विहितवाद कर्मवु आचरिसुव यजमाननिगॆ फल-रूपवाद अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदागि शेषवॆन्दू, यजमाननु अतिशयवन्नु हॊन्दुवदरिन्द शेषियॆन्दू व्यवहरिसल्पडुवरु; कर्मवन्नु अनुष्ठिसुत्तिरुव कालदल्लि कर्मवु अतिशयवन्नु हॊन्दुवदरिन्द शेषियॆन्दू, यजमाननु कर्मक्कॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदरिन्द शेषनॆन्दू, व्यवहरिसल्पडुवरु; आदुदरिन्द अवस्था-भेददिन्द शेष-शेषित्वगळु परस्पर-प्राप्तवागबहुदॆम्बुवदु मामांसा-शास्त्र-सम्मतवाद विषयवॆम्ब तात्पर्यवु. मुन्दिन वाक्यदिन्द ई अभिप्रायवन्ने समर्थिसुवरागि, भागवतरुगळिगॆ परस्पर-शेष-शेषित्ववु हेगॆ समञ्जसवेम्बुवदन्नु तोर्पडिसुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

अप्-पडिये अन्योऽन्यम् पण्णुम् अतिशयङ्गळै उपजीवियादेय्+++(5)+++
ऒरुत्तरुक्क् ऒरुत्तर् अतिशयाधानम् पण्णिऩाल्
अतिशयाधायकत्व-वेषत्ताले
इवरुक्कुम् शेषत्वम् उण्डाय्,
शेषित्वम् उण्ड् आगाक् कुऱैयिल्लै।

नीलमेघः (सं)

एवम् अन्योऽन्य-कृतातिशय+अनुपजीवनेन
परस्-परम् अतिशयाधायकत्वे,
अतिशयाधायकत्व-वेषेण द्वयोर् अपि शेषत्व-संभवस्य
अतिशयाश्रयत्व-वेषेण द्वयोर् अपि शेषित्व-संभवस्य च न क्षतिः

English

So also when each of the two Bhāgavatas
is bent on promoting the glory (atisaya) of the other,
without either of them expecting that glory,
they become śeṣas by their being the cause of the promotion of the glory of the other;
they are also śeṣīs inasmuch as they are the recipients of the glory (atisaya),
though they themselves may not desire it.

Español

Entonces, también cuando cada una de las dos bhāgavatas
se empeñe en promover la gloria (atisaya) del otro,
sin ninguno de ellos esperando esa gloria,
Se convierten en Śeṣas por ser la causa de la promoción de la gloria del otro;
También son Śeṣīs en la medida en que son los destinatarios de la gloria (atisaya),
aunque ellos mismos no lo deseen.

मूलम्

अप्पडिये अन्योन्यम् पण्णुम् अतिशयङ्गळै उपजीवियादे यॊरुत्तरुक्कॊरुत्तरतिशयाधानम् पण्णिऩाल् अतिशयाधायकत्ववेषत्ताले इवरुक्कुम् शेषत्वमुण्डाय्, शेषित्वमुण्डागाक्कुऱैयिल्लै।

४२तमाहोबिल-यतिः

इदै दार्ष्टान्तिकत्तिलुपपादिक्किऱार् अप्पडिये अन्योन्यम् पण्णुमित्यादिना, अप्पडिये ऎऩ्बदऱ्कु शेषित्वमुण्डागक्कुऱैयिल्लै यॆऩ्बदोडन्वयम्।
अतिशयङ्गळै उपजीवियादे इति ।
कृतत्तिऱ्कु प्रतिकृतम् आग अतिशयाधानम् पण्णिऩाल् विलै-गॊडुत्तदु पोल् आगुम् आदलाल्
अदु कूडादॆऩ्ऱु करुत्तु।
ऒरुत्तॊरुक्कॊरुत्तर् अतिशयाधानम् पण्णिऩालिति ।
इवरुक्कु नाऩ् अतिशयाधानम् पण्णक्कडवेऩ् ऎऩ्गिऱ परस्परेच्छैयिऩाले परस्परातिशयाधानम् पण्णिऩालॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

अप्पडिये - मेलॆ हेळिद रीतियल्ले, अन्योन्यं पण्णुं अतिशयङ्गळै - परस्पर-भागवतरुगळु माडुव अतिशयगळन्नु, उपजीवियादॆ - जीविसुव हागॆ माडदॆ, यावाग जीविसुत्तदॆ ऎन्दरॆ माडिद अतिशयक्कॆ प्रत्यतिशयवन्नु अपेक्षिसिदरॆ आग जीविसुत्तदॆ, आदुदरिन्द माडिदुदक्कॆ प्रतियन्नु अपेक्षिसदॆ ऎम्ब भाववु, ऒरुत्तरुक्कोरुत्तर् - ऒब्बरिगॊब्बरु, अतिशयाधानं पण्णिनाल् - अतिशयवन्नुण्टुमाडुव कैङ्कर्यवन्नु माडिदरॆ, अतिशयाधायकत्व - अतिशयवन्नुण्टुमाडुव, वेषात्तालॆ - अवस्थॆयिन्द, इरुवरुक्कुम् - इब्बरिगू, शेषत्वमुण्डाय् - शेषत्ववु उण्टागि, अतिशयत्तुक्कु आश्रयमान वेषत्तालॆ - आ अतिशयक्कॆ आश्रय-भूतरागि ऎन्दरॆ अतिशय-रूप-कैङ्कर्यक्कॆ उद्देश्यरागिरुव अवस्थॆयिन्द, इरुवरुक्कुम् शेषित्वमुण्डागक्कूरैयिल्लै - इब्बरिगू शेषित्ववू उण्टागुवदरल्लेनू न्यूनतॆयिल्लवु,

[[P1397]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

अभ्यन्तरविल्लवॆम्ब भाववु. इब्बरु भागवतरुगळू परस्पर अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदक्कागि प्रतिफलवन्नेनू अपेक्षिसदॆ, अन्तर्यामियागिरुव श्रीयः-पतियु प्रीतनागुवनॆम्ब भावदिन्द परस्परातिशय-द्योतकवाद कैङ्कर्यगळन्नॆसगुवाग परस्पर-शेषत्ववू, आ परस्परातिशयक्कॆ आश्रयरागि अवुगळन्नु परिग्रहिसुवाग शेषित्ववू सह प्राप्तवागुत्तदॆम्ब भाववु.

आदरॆ

परगतातिशयाधानेच्छया उपादेयत्म् एव यस्य स्व-रूपं स-शेषः, परश्शेषी

ऎन्दु शेष-शेषि-लक्षणवु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ, ऒब्ब भागवतनु मत्तॊब्ब भागवतनिगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदक्कागि ई कैङ्कर्यदल्लि प्रवर्तिसुवनॆम्ब इच्छॆयिरुवदरिन्द शेष-लक्षण उण्टॆन्देनो ऒप्पिकॊळ्ळबहुदु. आदरॆ ई भागवतनु नमगॆ अतिशयवन्नुण्टु माडुवनॆम्ब इच्छॆये इल्लवादुदरिन्द शेषिय लक्षणवे इल्लवॆम्ब आक्षेपवु तोरबहुदु. अदू अल्लदॆ ई शेष-शेषि-लक्षणक्कॆ ईश्वरेच्छॆयु, “इच्छात एव तव विश्व-पदार्थ-सत्ता” ऎम्ब श्लोकदल्लि (२६६ नॆय पुट नोडि) उपपादिसिरुव हागॆ ईश्वरेच्छॆयिल्लदॆ भागवतर स्वकीयवाद इच्छॆय मूलक शेष-शेषि-लक्षणवु कॊडुत्तदॆन्दु हेळुवदु प्रामाणिकवागुत्तदॆये ऎम्बाक्षेपक्कॆ समाधान हेळुववरागि “परगतातिशयाधानेच्छया” ऎम्ब शेष-स्व-रूप-लक्षण-बोधक-वाक्यवु हेगॆ समञ्जसवॆम्बुवदन्नु तिळिसुत्तारॆ लक्षण-वाक्यदल्लि इच्छॆयु यारदु ? उपादेयत्ववॆन्दरेनु ? इवुगळन्नू तिळिसुत्तारॆ. इच्छॆयु सर्वेश्वरनदु ऎन्दू, उपादेयत्ववॆन्दरॆ, सर्वेश्वरनिन्द विनियुक्तत्ववॆन्दू, आदुदरिन्द सर्वेश्वरन इच्छॆयिन्दले भागवतरु परस्पर शेषरागि विनियुक्तरागिरुवरॆन्दु उपदेशिसुत्तारॆ :-

[[P1398]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

इप्-पडि ईश्वरेच्छैयालेय्
इरुवरुम् परस्-परम् अतिशयाधायकर् आग विनियुक्तर् आगैयालेय्
इरुवरुक्कुम् भागवत-शेषत्व-सम्बन्धम् प्रामाणिकम्

नीलमेघः (सं)

इत्थम् ईश्वरेच्छया
द्वयोर् अपि परस्-परम् अतिशयाधायकत्वेन विनियुक्तत्वाद्
उभयोर् अपि भागवत-शेषत्व-संबन्धः प्रामाणिकः

English

Since they have been directed by Iśvara’s will to promote each other’s glory,
the relationship of being śeṣa to Bhāgavatas is, in the case of both, based on śāstraic authority.

Español

Ya que han sido dirigidos por la voluntad de Iśvara de promover la gloria del otro,
La relación de ser Śeṣa con Bhāgavatas es, en el caso de ambos, basada en la autoridad Śāstraica.

मूलम्

इप्पडि ईश्वरेच्छैयाले यिरुवरुम् परस्परमतिशयाधायकराग विनियुक्तरागैयालेयिरुवरुक्कुम्भागवतशेषत्वसम्बन्धम् प्रामाणिकम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

शेषत्वलक्षणत्तिलिरुक्किऱ इच्छैयै मद्ध्यस्थेश्वरेच्छापरमाक्कि शेषत्वत्तै उपपादिक्किऱार् इप्पडि ईश्वरेच्छैयाले इति ।

विजय-राघवः (क)

इप्पडि - ई रीतियल्लि ऎन्दरॆ भागवतरिगॆ परस्पर-शेष-शेषि-भाववुण्टॆन्दु हिन्दॆ उपपादिसिद हागॆ, ईश्वरेच्छैयालॆ - श्रियः-पतिय इच्छॆयिन्दले, इदु लक्षण-वाक्यदल्लिरुव इच्छा-शब्द-तात्पर्यवु, इरुवरुम् - इब्बरु भागवतरू, परस्परं - ऒब्बरिगॊब्बरु, अतिशयाधायकराग - अतिशयवन्नुण्टुमाडुववरागि, विनियुक्तरागैयालॆ - विनियोगिसल्पट्टिरुवदरिन्द, इदु उपादेयत्व-शब्दार्थवु, इरुवरुक्कुम् - इब्बरिगू, भागवत-शेषत्व-सम्बन्ध उण्टॆम्बुदु, प्रामाणिकं - सत्यवादुदु,

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इदरिन्द भागवतरुगळ परस्पर-शेष-शेषित्ववु भगवदिच्छा सिद्धवादुदागि, भगवदत्यर्थ-प्रीतिकरवागिरुवदरिन्द, ई भागवत-शेषत्ववु भागवत-कैङ्कर्य-पर्यन्तवादुदॆम्बुदु प्रमाण-सिद्धवादुदॆन्दु इदॆरिन्द स्थापिसल्पट्टितु.

सर्वेश्वरनादरू कल्याण-गुण–महो-दधियु अन्तवनिगॆ अधीननागिरुवदु आनन्दकरवादुदु. हागल्लदॆ ई प्रकृति-मण्डलदल्लिरुव जीवात्मरिगॆ अधीनवागिरुव शेष-भाववु, “धिग् अस्तु पर-वश्यतां” (रा सुं. २५-१०) ऎन्दु हेळिरुव हागॆ क्लेशावहवु. हीगिरुवल्लि सर्वेश्वरनु भागवत-शेषत्ववन्नु सम्मतिसबहुदो ऎन्दर गुण-हीननिगॆ शेष-भाववेनो क्लेशावहवु. आदरॆ भागवतनु हेय-गुण-वर्जितनागि कल्याण-गुण-युक्तनादुदरिन्द केशक्केनू कारणविल्लवॆन्दू, अन्तह शेषत्ववु परम-सुखक्कॆ कारण-भूतवागुवदॆन्दू, गुण-वशी-कृतवॆम्ब मुन्दिन वाक्यदिन्द तिळिसुत्तारॆ :-

विश्वास-प्रस्तुतिः

गुण-वशी-कृतऩ् आऩ तऩ् निऩैवाले
भगवद्-विषयत्तिलुम् भागवत-विषयत्तिलुम् वरुम् दासत्वम्
भोग-वर्धकम् आय्क् कॊण्डु
तऩ्ऩ्-एऱ्ऱम् आय् इरुक्कुम्
+++(इति शेषत्वम् एव शेषित्वम्! 5)+++

नीलमेघः (सं)

गुण-वशी-कृतस्य स्वस्य बुद्ध्या
भगवद्-विषये भागवत-विषये च जायमानं दासत्वं
भोग-वर्धकं सद् उत्कृष्टं भवति । +++(5)+++ +++(इति शेषत्वम् एव शेषित्वम्! 5)+++

English

The relationship of being a servant (dása) to Bhagavān and Bhāgavatas
owing to an appreciation of their qualities or character
adds to one’s delight or enjoyment
and promotes one’s own exaltation.

Español

La relación de ser un sirviente (Dása) con Bhagavān y Bhāgavatas
debido a una apreciación de sus cualidades o carácter
se suma a la delicia o disfrute
y promueve la propia exaltación.

मूलम्

गुणवशीकृतऩाऩ तऩ् निऩैवाले भगवद्विषयत्तिलुम् भागवतविषयत्तिलुम् वरुम् दासत्वम् भोगवर्द्धकमाय्क्कॊण्डु तऩ्ऩेऱ्ऱमायिरुक्कुम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

इप्पडि भागवतर्गळुक्कु परस्परस्वरूपकृतदास्यम् ईश्वरेच्छैयाले वरुगैयालेप्रामाणिकमॆऩ्ऱु स्थापित्तु इऩि भगवद्विषयत्तिलुम् भागवतविषयत्तिलुम् वरुम् गुणकृतदास्यत्तिल् विशेषमरुळिच्चॆय्गिऱार् गुणवशीकृतऩाऩ इति । शेषिकळाऩ भगवद्भागवतर्गळुडैय गुणवशीकृतऩाऩ ऎऩ्ऱबडि। तऩ् निऩैवाले - तऩ्ऩिच्छैयाले तऩ् प्रीतियालेयॆऩ्ऱबडि।

भोगवर्धकमाय् - अतिशयितविलक्षणानन्दजनकमायॆऩ्ऱबडि। तऩ् ऩेऱ्ऱमायिरुक्कुम् - स्वस्वरूपत्तालेये उत्कृष्टमायिरुक्कुम्।

विजय-राघवः (क)

गुण-वशी-कृतनान - शेषियाद भागवतनल्लिरुव कल्याण-गुणगळिन्द आतनिगॆ शेषनागि अधीनवागिरुव, तन्निनवाले - प्रपन्ननाद तन्न प्रीत्यतिशयदिन्द कूडिद इच्छॆयिन्दलू, भगवन्तन विषयदल्लू भागवतन विषयदल्लू, वरुम् - प्राप्तवागुव, दासत्वम् - चेतननल्लिरुव ज्ञायमान शेषत्ववे दासत्ववॆन्दु हिन्दॆ हेळल्पट्टिरुत्तदॆ, भोग-वर्धकमाय्क्कोण्डु - तन्न सुखवन्नु वृद्धि हॊन्दिसुवदागि, तन्नेत्तमायिरुक्कुम् - प्रपन्ननाद तनगॆ अतिशयवन्नुण्टुमाडुवदागुत्तदॆ.

[[P1399]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

मेलॆ हेळिद प्रकार सर्वेश्वरन इच्छा-मूलक इब्बरु भागवतरू परस्पर-शेष-शेषि-भाववन्नु हॊन्दिरुवदरॊन्दिगॆ, भागवतनू कूड तन्न स्वन्त इच्छॆय मूलकवू इन्नॊब्ब भागवतन शेषत्ववन्नु अङ्गीकरिसुवनु. ई विषयदल्लि ईतनिगॆ “कर्ता शास्त्रार्थवत्वात्” “परात् तु तच्-छ्रुतेः” ऎम्ब सूत्रगळल्लि हेळिरुव प्रकार परायत्त-कर्तृत्ववुण्टु. आदुदरिन्द ई प्रपन्ननु भगवन्तन विषयदल्लू भागवतन विषयदल्लू अवरुगळल्लिरुव कल्याण-गुणगळिन्दलू सह वशीकृतनागि दास-भाववन्नु अवलम्बिसिरुत्तानॆ. आ दासत्ववु ई प्रपन्ननिगॆ तुम्बा भगवन्-मुखोल्लास-मूलक अतिशयवन्नुण्टुमाडुत्तदॆम्ब भाववु. दशरथन सभॆयल्लि कोसल-देशदवरॆल्ला नॆरदु,

इच्छामो हि महा-बाहुम् रघुवीरं महा-बलं (रा.अयोध्या २-२२)

ऎम्बदागि श्री-रामनन्नु **“पति”**यन्नागि वरिसलु, दशरथनु अदक्कॆ संशयाविष्ट-हृदयनागि तानु बहु-धर्मदिन्द अवरुगळिगॆल्ला सुखवुण्टागुव हागॆ राज्य-परिपालन माडिद्दरू, श्री-रामनन्नु स्वामियागि वरिसिदुदक्कॆ कारणवेनॆन्दु बॆसगॊळ्ळलु अदक्कॆ अयोध्या जनरु,

बहवो नृप-कल्याण-गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते (रा.अयोध्या २-२६)

ओ राजने निन्न पुत्रनल्लि अनेक कल्याण-गुणगळुण्टु ऎन्दु हेळि अवुगळल्लि कॆलवन्नॆल्ला निरूपिसिरुत्तारॆ. आदुदरिन्द श्री-रामन विषयदल्लि अयोध्या-जनवु गुण-वशी-कृतरागि दास्यवन्नवलम्बिसुवदक्कागि, मुन्दॆ ४८ नॆय श्लोकदल्लि

तम् एवं गुण-सम्पन्नं रामं सत्य-पराक्रमम् ।
लोक-पालोपमं नाथम् अकामयत मेदिनी ॥

इन्तह कल्याण-गुण-गण-पूर्णनाद श्री-रामनन्नु स्वामियागिरबेकॆन्दु लोकद जनवॆल्ला अपेक्षिसितु ऎन्दु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. हागॆये लक्ष्मणनू कूड तानु श्री-रामन विषयदल्लि शेष-भाववन्नु वहिसिरुवदु, श्री-रामन कल्याण-गुण-माहात्म्येयिन्दले ऎन्दु,

अहम् अस्यावरो भ्राता गुणैर् दास्यम् उमुपागतः (किष्किंधा ४-१२)

ऎन्दू तन्न हॆसरू कूड, अन्तह श्री-रामनिगॆ दास्य माडि कैङ्कर्य-लक्ष्मी-सम्पन्ननादुदरिन्दले लक्ष्मणनॆन्दु हेळिकॊण्डिरुत्तानॆ १३८२ नॆय पुटनोडि.

[[P1400]]

हागॆये भागवत-शेषत्वदल्लू, प्रपन्ननु भागवतनल्लिरुव कल्याण-गुणगळिन्द आकर्षिसल्पट्टवनागि दास्यवन्नु माडुवुदक्कॆ ऒन्दु ऒळ्ळॆ निदर्शनवु मदुरगवियाळ्वारॆन्दु हेळबहुदु. इवरु तम्म आचार्यराद नम्माळ्वार्रवरल्लि इन्तह कल्याण-गुणगळन्नॆल्ला कण्डु अवरन्नु तम्म कण्णिनुण् शिरत्ताम्बॆम्ब आचार्य-निष्ठा-सूचकवाद प्रबन्धदल्लि कॊण्डाडि, तावु अवरिगॆ दास्यवन्नु वहिसिदुदु अवर कल्याण-गुणगळ मूलकवागि ऎन्दु

तक्कशीर् शठगोपनॆन्नं बिक्काट्टुक्क कादिल् अडिमैप्पयनन्रे (९)

महा-भागवतोत्तमराद आचार्यरॆन्दु हेळिसि कॊळ्ळलु अर्हवाद कल्याण-गुण-परिपूर्णराद, अज्ञान-गन्धवे इल्लदे इरुव नम् आळ्वार् ऎन्दु हेळिसि कॊळ्ळलु योग्यराद ननगॆ परम-गुरुवागिरुव श्री-शठ-गोपरिगॆ दास्यवन्नु हॊन्दिरबेकॆम्बपेक्षॆयु तुम्बा प्रयोजनकरवादुदल्लवे ऎम्बदागि स्तोत्र माडिरुत्तारॆ. इल्लियू भागवत-दास्यवु “भोग-वर्धकमाय्क्कॊण्डु तन्नॆत्तमायिरुक्कुम्”, ऎम्बुवदु निदर्शिसल्पट्टितु.

इल्लि भोग-वर्धकमाय्क्कोण्डु ऎन्दु हेळिरुवदरिन्द प्रपन्ननाद भागवतनिगॆ ई शेषत्ववु हेगॆ आनन्द-सुखवन्नु वृद्धि हॊन्दिसुत्तदॆ ऎन्दरॆ, यद्यपि सर्वेश्वर-सङ्कल्पानुसारवागि भागवत-कैङ्कर्यवु नडॆदरू, तन्न मूलकवागि अदु नडॆदु भगवत्-प्रीतियुण्टादुदरिन्द, अदक्कॆ कारण-भूतनादॆनल्लवे ऎम्ब आनन्द उण्टागुवदरिन्द भोग-वर्धकवॆम्ब भाववु. ई देशद प्रजॆगळिगॆ सर्वेश्वरने अनेक सुखगळन्नु राज्याडळित-मूलकवागि कल्पिसुत्तानॆ. आदरॆ राजनु अवुगळिगॆल्ला निमित्त-कारणनागुवदरिन्द आतनिगॆ हेगॆ आनन्दवन्नुण्टुमाडुवदर मूलक भोग-वर्धकवो हागॆये प्रपन्नन भागवत-शेषत्व-कैङ्कर्यवू सह ऎम्ब भाववु. इदू अल्लदॆ ई भागवत-शेषत्ववु, पुरुषार्थकाष्ठॆयन्नु तानु हॊन्दि अदरिन्द सर्वेश्वरनिगॆ ईश्वरत्व-भोक्तृत्वगळ मूलक आतनिगे लीला-रस उण्टुमाडुवुदरिन्दलू भोग-वर्धकवॆन्दु हेळबहुदु.

[[P1401]]

हीगॆ भागवत-शेषत्ववु ईश्वरेच्चॆय मूलकवागियू भागवतनाद प्रपन्नन इच्छा-मूलकवागियू प्राप्तम् ऎन्दु उपपादिसल्पट्टितु. इन्नु भागवत-शेषित्ववु हेगॆ उण्टागुत्तदॆम्बुवदन्नु तिळिसुत्तारॆ. इल्लि भागवतनिगॆ तानु शेषियॆम्ब भाववु ममकार-रूपवागि कूडदादुदरिन्द, शेषित्ववु भागवतेच्छॆयिन्दुण्टागुवदिल्लवु. आदुदरिन्द ईश्वरेच्छॆय मूलकवागिये उण्टागुवन्थाद्दॆन्दु तिळिसुत्तारॆ. आदरॆ अन्तह ममकार-रूपवाद शेषित्ववन्नु, ईश्वरेच्छॆयिन्द प्राप्तवादरू, भागवतनु वहिसबहुदो ? ऎन्दरॆ, तन्न भगवदधीनवाद पारतन्त्र्यक्कॆ अन्तह शेषित्व-वहनदिन्द इन्नू तनगॆ स्व-रूप-लाभवे विना ममकार-प्रदर्शनवेनूवल्लवॆन्दु मुन्दिन ऎरडु वाक्यगळिन्द तिळिसुत्तारॆ. श्री-भरताळ्वार्ववरु श्री-रामन इच्छानुसार अयोध्या-राज्यक्कॆ शेषियागि राज्याडळतवन्नु वहिसिदुदु, महा-भागवतराद श्री-भरताळ्वारवरिगॆ ममकारवन्नु हेगॆ उण्टुमाडलारदो हागॆ ऎम्बभाववु. शेषत्वदल्लादरो सर्वेश्वरन मत्तु भागवतन, हीगॆ इब्बर इच्छा-सिद्धियुण्टु. शेषित्वदल्लादरो सर्वेश्वरन इच्छा-मात्रवे, भागवतन पारतन्त्र्य-रूपवाद अनुमति, इवुगळु उण्टॆम्ब भाववु. हीगॆ भागवत-शेषत्वक्कू भागवत-शेषित्वक्कू इरुव वैलक्षण्यवन्नु मुन्दिन वाक्यगळिन्द व्यक्तपडिसुत्तारॆ.

[[P1402]]

शेष-शेषि-भावयोः कारण-वैलक्षण्यम्

विश्वास-प्रस्तुतिः

इव्व्-इडत्तिल् ईश्वरऩ् स्वातन्त्र्य-सह-कृतैय् आऩ तऩ्ऩ्-इच्छैयाले
भागवतर्क्क् ऎल्लाम् शेषित्वत्तैय् उण्डाक्कुम्।

नीलमेघः (सं)

अत्रेश्वरः स्वातन्त्र्य-सह-कृतया स्वेच्छया
भागवतानां शेषित्वम् उत्पादयति

English

In this, Iśvara, by His omnipotence and His will which accompanies it,
enables all Bhāgavatas to become śeṣī-s.

Español

En esto, iśvara, por su omnipotencia y su voluntad que lo acompaña,
Permite que todos los bhāgavatas se conviertan en Śeṣī-s.

मूलम्

इव्व्-इडत्तिल् ईश्वरऩ् स्वातन्त्र्य सहकृतैयाऩ तऩ्ऩिच्छैयाले भागवतर्क्कॆल्लाम् शेषित्वत्तैयुण्डाक्कुम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

इऩि सर्वभागवतगत माऩ परस्परशेषित्वत्तिऱ्कुम् शेषत्वत्तिऱ्कुम् हेतुवैक्काट्टुगिऱार् इव्विडत्तिलीश्वरऩित्यादिना । स्वातन्त्र्यसहकृतैयाऩ तऩ्ऩिच्छैयाले - इङ्गु तऩ्ऩिच्छैयालेये ऎऩ्ऱवधारणम् विवक्षितम्। अदऩाल् नाऩ् शेषियागवेणुमॆऩ्ऱु शेषियागिऱ वऩुडैय इच्छैव्यावृत्तिक्कप्पडुगिऱदु।

विजय-राघवः (क)

भागवत-शेषत्वक्कू शेषित्वक्कू इरुव व्यत्यासवु.

इव्विडत्तिल् - हीगॆ भगवन्तन इच्छा-मूलकवागि, भागवतरुगळु परस्पर-शेष-शेषिगळागिरुव सन्दर्भदल्लि, ईश्वरन् - सर्वेश्वरनु स्वातन्त्र्य-सहकृतैयान - स्वातन्त्र्यदॊन्दिगॆ सेरिद, तन्निच्छॆयाले - तन्न सङ्कल्पदिन्द, ऎन्दरॆ तन्न सङ्कल्प-मात्रदिन्दले भागवत-सङ्कल्पवेनू इल्लदॆ ऎम्ब भाववु, भागवतर्कॆल्लाम् - ऎल्ला भागवतरुगळिगू, शेषित्वत्तैयुण्डाक्कुम् - शेषित्ववन्नुण्टुमाडुत्तदॆ. आदरॆ,

विश्वास-प्रस्तुतिः

इवर्गळ् इच्छैयैयुङ् कूट्टिक् कॊण्ड्
इवर्गळुक्कु भागवत-शेषत्वत्तै उण्डाक्कुम्। +++(4)+++

नीलमेघः (सं)

एतद्-इच्छाम् अपि सहायत्वेनावलम्ब्य
एषां भागवत-शेषत्वं चोत्पादयति

English

Taking their desire also along with His own will,
Iśvara makes them śeṣas to Bhāgavatas.

Español

Tomando su deseo también junto con su propia voluntad,
Iśvara los hace Śeṣas a Bhāgavatas.

मूलम्

इवर्गळिच्छैयैयुङ् गूट्टिक्कॊण्डिवर्गळुक्कु भागवतशेषत्वत्तै उण्डाक्कुम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

इवर्गळिच्छैयैयुङ्गूट्टि इति । गुणकृतदास्यस्थलत्तिल् नाऩ् इवरुक्कु शेषऩागक्कडवेऩ् ऎऩ्गिऱ शेषभूतऩुडैय इच्छैयैयुङ् गूट्टिक्कॊण्डॆऩ्ऱबडि। तथा च शेषत्वमिरण्डुविदम्; भगवदिच्छामात्रकृतमॆऩ्ऱुम्, गुणवशीकृतऩाऩ शेषऩुडैयवुम्, भगवाऩुडैयवुमिच्छैकळाले कृतमॆऩ्ऱुम्। अदिल् भगवदिच्छामात्रकृतमाऩ स्वरूपगतशेषत्वम् सर्वभागवतनिष्ठम्। उभयेच्छाधीनमाऩ भागवतशेषत्वम् गुणवशीकृतऩाऩ भागवतमात्रनिष्ठम्। इव्विरण्डुम् प्रमाणसिद्धम्।

विजय-राघवः (क)

इवर्गळिच्छैयुम् कोट्टिक्कोण्डु - ई भागवतरुगळिच्छॆयू कूड सेरि, इव‌र्गळिगॆ ई भागवतरुगळिगॆ, भागवत-शेषत्ववन्नुण्टुमाडुत्तदॆ. भागवत-शॆषत्वक्कॆ इब्बर इच्छॆयू उण्टु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

अदरल्लि प्रधानवादुदु ईश्वर सङ्कल्पवु; भागवतन इच्छॆयु सर्वेश्वरायत्तवादुदागि भागवतनिगॆ आनन्द-वर्धकवागि परम-श्रेयस्सन्नुण्टुमाडुत्तदॆ. भागवत शेषित्वदल्लादरो ईश्वरेच्छॆ मात्रवे उण्टु. ई ईश्वरेच्छॆयु अप्रतिहतवादुदु, आतनु सत्य-सङ्कल्पनादुदरिन्द आतन सङ्कल्पक्कॆ विघातवे इल्लवु एकॆन्दरॆ आ इच्छॆयु स्वातन्त्र्य-सहकृतैयादुदु. निर्विघ्नवागि जरगुवदक्कॆ स्वातन्त्र्यविरबेकु. आदुदरिन्दले स्वातन्त्र्य-सहकृतैयान तन्निच्छैयाले ऎम्ब प्रयोगवु. अदू अल्लदॆ सर्व-स्वातन्त्र्यवू स्वामिगॆ इरुवदरिन्द ई भागवतरुगळिगॆ शेषत्ववन्नू शेषित्ववन्नू, हीगॆ कल्पिसुवदु न्यायवे ऎन्दु आक्षेपिसुवदू कूड न्यायवल्लवॆम्ब भाववु. “स्वातन्त्र्यम् ऐश्वरम् अपर्यनुयोज्यम् आहुः” ऎन्दु ईश्वर-स्वातन्त्र्य-विषयदल्लि वादवु सरियल्लवॆन्दु हिन्दॆये हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. ([[??]] नॆय पुट नोडि) भागवतरुगळु तावे स्व-तन्त्रिसि शेषित्ववन्नु वहिसलु, अहङ्कार-ममकारगळ भयदिन्द इच्छिसिद्दरू, सर्वेश्वरन अप्रतिहत-स्वातन्त्र्य-सङ्कल्प आज्ञ-परागिरुवदरिन्द शेषित्ववन्नु वहिसुवदू कूड आज्ञा-कैङ्कर्यवादुदरिन्द स्व-रूपानुगुणवादुदे विना स्व-रूप–विरुद्धवल्लवॆम्ब भाववु. ई अभिप्रायवन्ने मुन्दिन वाक्यदिन्द उपपादिसुत्तारॆ. शेषित्वत्तैयुण्डाक्कुम् सर्वेश्वरन सङ्कल्पवन्नुण्टुमाडुत्तदॆ. ऎम्बुवदरिन्द आ भागवतरुगळु तावे इष्टपट्टु वहिसिदरॆम्बुवदु व्यावृत्तवायितु. आदरॆ भागवत-शेषत्वदल्लादरो हागल्लवु, भागवतर इच्छॆयू उण्टॆन्दु उपदेशिसुत्तारॆ. भागवत शेषत्वदल्लि मात्र, भागवतरुगळ परस्पर इच्छॆयू सर्वेश्वरन सङ्कल्पवू सह उण्टु.

[[1403]]

प्रयोजनानि

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

ई परस्पर-शेष-शेषि-भावदिन्द पुरुषार्थ-काष्ठा-सिद्दियु.

ई परस्पर-शेष-शेषि-भावदल्लि ऒब्ब भागवतनु शेषनू इन्नॊब्बनु शेषियू आदरॆ, सर्वेश्वरनिगॆ इब्बरू शेष-भूतरागि आतनिन्द इष्ट-विनियोगार्हतॆयन्नु पडॆदिरुवदरिन्द ऒब्बरन्नु शेषनागियू, इन्नॊब्बरन्नु शेषियागियू नियमिसलु आतनिगॆ स्वातन्त्र्य उण्टु. इदन्नु तिळिदवरागि सम्पूर्ण-पारतन्त्र्यवन्नु वहिसुवदरिन्द इब्बरू स्व-रूपवन्नु हॊन्दिदरॆन्दु इप्पडि ऎन्दु आरम्भिसिद वाक्य-मूलकवागि, तिळिसुत्तारॆ.

विश्वास-प्रस्तुतिः

इप्-पडि स्वामिक्क् इष्ट-विनियोगार्हर् आय्क् कॊण्डु
शेषिकळ् आय् निऱ्कै-दऩ्ऩालेय्
इरुवरुम् स्व-रूपम् पॆऱ्ऱार्गळ्।

नीलमेघः (सं)

इत्थं स्वामिन इष्ट-विनियोगार्ह-रूपेण शेषित्वेनावस्थानाद्
उभाव् अपि स्व-रूपं लब्धवन्तौ भवतः ।

English

Since both the Bhāgavatas stand in the relation of śeṣī-s to each other
as having been fit to be directed by the Master to do His will,
both of them attain their true and essential nature (svarūpa).

Español

Dado que ambos Bhāgavatas están en la relación de Śeṣī-s entre sí
como en apto para ser dirigido por el maestro
para hacer su voluntad,
Ambos alcanzan su naturaleza verdadera y esencial (svarūpa).

मूलम्

इप्पडि स्वामिक्किष्टविनियोगार्हराय्क्कॊण्डु शेषिकळाय् निऱ्कैदऩ्ऩाले यिरुवरुम् स्वरूपम् पॆऱ्ऱार्गळ्।

४२तमाहोबिल-यतिः

इप्पडि भागवतर्गळ् ईश्वरेच्छाधीनमाऩ परस्परशेषत्वत्तै वहिप्पदु युक्तमाऩालुम्, परस्परशेषित्वत्तै वहिप्पदु युक्तमागुमोवॆऩ्ऩ वरुळिच्चॆय्गिऱार् इप्पडि इत्यादिना । स्वामिक्किष्टविनियोगार्ह राय्क्कॊण्डु शेषिकळाय् निऱ्कै तऩ्ऩले इत्यादि । स्वामिक्कु - स्वतन्त्रऩाऩ शेषिक्कु, इष्टविनियोगार्हराय्क्कॊण्डु इति । ऒरुवऩ् अहङ्कारममकारङ्गळाले ताऩ् भागवतर्गळुक्कु शेषियॆऩ्ऱु निऩैत्तालुम्, शेषियाग निऩ्ऱालुम् अदु शेषत्वस्वरूपत्तिऱ्कु विरुद्धमाम्। स्वामियाऩ भगवाऩ् नी इतरभागवतर्गळुक्कु शेषियाग निऱ्कवेणुम् अवर्गळ् सॆय्युमतिशयत्तै यडैयवेण्डुम् इदु ऎऩक्कु इष्टमॆऩ्ऱु भागवतशेषियाग विनियोगित्ताल् अवऩुक्कु परतन्त्रऩाय्क्कॊण्डु भागवतशेषियाय् निऱ्कै शेषत्वस्वरूपविरुद्धमागादु।

प्रत्युत परस्परम् भगवच्छेषत्वस्वरूपत्तैयुम्, पारतन्त्र्यस्वरूपत्तैयुम् पॆऱ्ऱवर्गळागवे आवार्गळॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

इप्पडि - मेलॆ हेळिद रीतियल्लि, स्वामिक्कु इष्ट-विनियोगार्हराय्क्कॊण्डु - सर्वेश्वरनु तन्निष्टानुसार-नियमिसलु अर्हरागि, शेषिगळाय्निर्कैतन्नाले - पारतन्त्र्यवन्नु वहिसि इब्बरू शेषिगळाय् इरुवदरिन्द, इरुवरुम् - शोषित्ववन्नु वहिसिद इब्बरु भागवतरू, स्व-रूपम्पॆत्तार्गळ् - स्व-रूपवन्नु हॊन्दिदरु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

भागवतरुगळिब्बरू परस्पर-शेषिगळागि वर्तिसि तम्म स्व-तन्त्रेच्छॆयिन्दल्लदॆ ईश्वर-सङ्कल्पानुसारवॆन्दु तिळिदु हीगॆ पूर्ण-पारतन्त्र्यदिन्द सर्वेश्वरन आज्ञा-रूप-कैङ्कर्यवन्नु नडॆसुत्तॆवॆन्दु भाविसुवदरिन्द इब्बरू स्व-रूपवन्नु हॊन्दिदरॆन्दु हेळल्पट्टितु. मुन्दॆ परस्पर-शेषरागि वर्तिसुवदरिन्दुण्टागुव प्रयोजनवन्नु सूचिसुत्तारे:-

[[P1404]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

स्वाभीष्टम् आऩ भागवत-शेषत्वमुम्
अदिऩ् फलम् आऩ भागवत-कैङ्कर्यमुम् सिद्धिक्कैयाल्
इरुवरुम् पुरुषार्थ-काष्ठै पॆऱ्ऱार्गळ्।

नीलमेघः (सं)

[[१३३]]
स्वाभीष्टस्य भागवत-शेषत्वस्य
तत्-फलस्य भागवत-कैङ्कर्यस्य च सिद्ध्या
उभाव् अपि पुरुषार्थ-काष्ठां लब्धवन्तौ भवतः ।

English

They attain the ultimate limit of their puruṣārtha or goal of life,
since they attain the relationship of being śeṣas,
which they are eager to have
and also the privilege of rendering service to the Bhāgavata
which follows from it.

Español

Alcanzan el límite final de su puruṣārtha o objetivo de la vida,
ya que alcanzan la relación de ser Śeṣas,
que están ansiosos por tener
y también el privilegio de prestar servicio al Bhāgavata
que se le sigue de él.

मूलम्

स्वाभीष्टमाऩ भागवतशेषत्वमुमदिऩ् फलमाऩ भागवतकैङ्कर्यमुम् सिद्धिक्कैयालिरुवरुम् पुरुषार्थकाष्ठै पॆऱ्ऱार्गळ्।

४२तमाहोबिल-यतिः

शेषत्वत्तिले शेषऩुडैय इच्छैयैयुम्गूट्टिऩदाल् सिद्धिक्कुमर्थत्तै यरुळिच्चॆय्गिऱार् स्वाभीष्टमाऩ भागवतशेषत्वमुमित्यादि । भागवतशेषत्वशेषित्वङ्गळिऩुडैय वहऩङ्गळ् अत्यन्तपरतन्त्रस्वरूपलाभार्थङ्गळाग विरुन्दालुम् गुणकृतशेषत्वमुम्, तत्कृतकैङ्कर्यमुम्, तऩ्ऩिच्छैयिऩालेये वन्दबडियिऩाल् पुरुषार्थकाष्ठारूपमागैयाल् पुरुषार्थकाष्ठै पॆऱ्ऱार्गळॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

स्वाभीष्टमान - तन्न इष्टानुसार प्राप्तवाद, भागवत-शेषत्ववू, अदिन् फलमान - अदर फल-रूपवाद, कार्य-रूपवाद, भागवत-कैङ्कर्यवू सह, सिद्धिक्कैयाले - सिद्दिसुवदरिन्द, इरुवरुम् - परस्पर-शेषराद इब्बरु भागवतरू, पुरुषार्थ-काष्ठै पेत्तार्‌गळ् - बरी स्व-रूपवन्नु हॊन्दिदुदु मात्रवे अल्लदॆ, पुरुषार्थ-काष्ठै - काष्ठै ऎन्दरॆ ऎल्लॆयु, पुरुषार्थ-काष्ठे प्रयोजनद सर्वोत्तमांशवु, ऎन्दरॆ प्रयोजनोत्कर्षवन्नु, सर्व-श्रेष्ठ-प्रयोजवन्नु, पॆत्ता‌र्गळ् - हॊन्दिदरु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ई परस्पर-शेषत्वदल्लि, पूर्ण-विश्वासदिन्द तन्निष्टवू कूडा इरुवदरिन्द स्व-रूपवन्नु मात्र हॊन्दुवल्लदॆ पुरुषार्थ-काष्ठॆयन्नु हॊन्दलु कारणवायितु ऎम्ब भाववु. परम-विश्वासदिन्द भागवत-शेषत्ववन्नु प्रदर्शिसि तत्-कार्य-रूपवाद कैङ्कर्यवन्नॆसगुवदे पुरुषार्थ-काष्टॆयॆन्दु हेळल्पट्टितु. आदुदरिन्द भगवच्-छेषत्वक्किन्त भागवत-शेषत्ववु अतिशयवादुदॆम्बुवदु मुख्य तात्पर्यवु. परस्पर-शेषि-भावक्किन्तलू परस्पर-शेष-भाववू अतिशयवादुदॆन्दू तोरिबरुत्तदॆ.

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

हीगॆ इब्बरु भागवतरुगळन्नु परस्पर-शेषरन्नागियू, परस्पर-शेषिगळन्नागिय सर्वेश्वरनु नियमिसुवदरिन्द आतनिगॆ प्रयोजनवेनॆम्बुवदन्नु “इरुवरैयुम्” ऎन्दारम्भिसि हेळुव वाक्यदिन्द तिळिसुत्तारॆ :-

विश्वास-प्रस्तुतिः

इरुवरैयुम् इप्पडि परस्-पर-शेष-शेषिकळ् आग नियमित्तु रसिक्कैयाले
ईश्वरऩ् तऩ्ऩ् ईश्वरत्वमुम् भोक्तृत्वमुम् पॆऱ्ऱाऩ्। +++(4)+++

नीलमेघः (सं)

उभाव् अपीत्थं परस्पर-शेष-शेषित्वेन नियम्य रसानुभवाद्
ईश्वरः स्वम् ईश्वरत्वं भोक्तृत्वं च लब्धवान् भवति ।

English

Since Iśvara delights in having directed them to become śeṣas and śeshīs to each other,
Iśvara attains the state of being an Iśvara or ruler
and of being an enjoyer.

Español

Ya que Iśvara se deleita en haberles dirigido a convertirse en Śeṣas y Śeshīs el uno al otro,
Iśvara alcanza el estado de ser un iśvara o regla
y de ser un disfrute.

मूलम्

इरुवरैयुमिप्पडि परस्परशेषशेषिकळाग नियमित्तु रसिक्कैयाले ईश्वरऩ् तऩ्ऩीश्वरत्वमुम् भोक्तृत्वमुम् पॆऱ्ऱाऩ्।

४२तमाहोबिल-यतिः

भागवतर्गळै परस्परशेषशेषिकळाग नियमित्तदाल् ईश्वरऩुक्कु सिद्धित्त अंशत्तैक्काट्टुगिऱार् इरुवरैयुमित्यादियाल्। नियमित्तु रसिक्कैयाले इति । ईश्वरनियमनमऩ्ऱिक्के भागवतर्गळ् परस्परशेषशेषिकळाग निऩ्ऱाल् इवऩीश्वरत्वत्तिऱ्के न्यूनतै वरुमागैयाल् अप्पडि वारामैक्काग नियमित्तु ऎऩ्गिऱदु। नियमित्तबिऱगुम् अवर्गळुडैय शेषशेषित्वङ्गळिल् ईश्वरऩुक्कु अतृप्तियिरुन्दाल् भोक्तृत्वम् अदावदु भागवतर्गळुडैय परस्परशेषशेषिभावत्तालेवरुम् आनन्दम् सिद्धिक्कादु। अदु सिद्धिक्कैक्काग रसिक्कैयालॆऩ्ऱदु। ईश्वरनियमनत्ताल् भागवतर्गळ् परस्परशेषशेषिभावत्तै वहित्ताल् नियन्तृत्वरूपमाऩ ईश्वरत्वम् न्यूनतैयऩ्ऱिक्के अभिवृद्धमाम्।

विजय-राघवः (क)

इरुवरैयुम् - ई इब्बरु भागवतरुगळन्नू, इप्पडि - मेलॆ उपपादिसिद रीतियल्लि, परस्पर-शेष-शेषिगळाग - परस्पर-शेषरागियू परस्पर-शेषिगळागियू इरबेकॆन्दु, नियमित्तु - नियमनवन्नु माडि ऎन्दरॆ आज्ञापिसि, रसिक्कैयाले - लीला-विनोदवन्नु हॊन्दुवदरिन्द, ईश्वरन् - सर्वेश्वरनु, तन् ईश्वरत्वमुम् - स्वामियागि नियमिसुव शक्तियुळ्ळ ईश्वर-भाववन्नू, भोक्तृत्ववन्नू होन्दिदनु.

[[P1405]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

हीगॆ भागवतरन्नु परस्पर-शेष-शेषिगळागि नियमिसुवदॆल्ला सर्वेश्वरनिगॆ लिला-रूप-प्रयोजनवु, ई लीला-रूप-प्रयोजनदिन्द आनन्दिसुवनादुदरिन्द आतनु भोक्तृत्ववन्नु पडॆदनु ऎम्बर्थवु. आतनु भागवतरन्नु हीगॆ नियमिसुवदरिन्द आतन ईश्वरत्ववू प्रकटिसल्पट्टितु. परमात्मनु

व्यापनाद् भरणात् स्वाम्याद् अन्यः पञ्चदशोदितः (गीतार्थ-सग्रंह १९)

ऎन्दु १५ ने अध्यायद अर्थानुसारवागि चिदचित्तुगळन्नु व्यापिसि भरण माडि स्वामियागि नियामकनागिरुवदरिन्द अवरुगळिगिन्त विलक्षणनागि बेरॆयागि ईश्वरनॆन्दु हेळल्पट्टिरुवनु. हागॆये इन्नॊन्दु कडॆयल्लू

यो लोक-त्रयम् आविश्य बिभर्त्य् अव्यय ईश्वरः

ऎन्दिरुवदरिन्द ईश्वरत्वक्कॆ मूरु लोकवन्नू व्यापिसोण भरिसोण नियमिसोणगळु लक्षणगळॆन्दु तोरि बरुत्तवॆ. ईश्वरत्वक्कॆ स्वम् ऎन्दरॆ स्वत्तू मत्तु अदन्नु नियमिसुव शक्तियू आवश्यकवु; स्वत्वम् अत्मनि सञ्जातं स्वामित्वं ब्रह्मणि स्थितं, जीवात्मरॆल्ला परब्रह्मन स्वत्तु, अवरन्नु नियमिसुव स्वामित्ववु परब्रह्मनल्लि निन्तितु ऎम्ब वाक्यवू सह मेलिनभिप्रायवन्ने सूचिसुत्तदॆ.

हीगॆ सर्वेश्वरन सङ्कल्पदिन्दलॆ भागवतरुगळाद तावु, परस्पर-शेष-शेषि-भावगळन्नु हॊन्दिदुदु, हागॆ सङ्कल्पिसुवदु सर्वेश्वरनिगॆ लीला-रूप-भोक्तृत्ववु, ऎम्ब ज्ञानवे पुरुषार्थ-काष्ठॆयन्नुण्टुमाडतक्कद्दॆन्दु तिळिसुत्तारॆ.

[[P1406]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

इप्-प्रकारत्ताले तङ्गळुक्कु वन्द शेषत्व-शेषित्वादिगळ् ऎल्लाम्
ईश्वरऩ्-उडैय भोक्तृत्वत्तुक्कु शेषम्

ऎऩ्ऱु तॆळिगैयाले
इरुवर्क्कुङ् कोद्+++(=आवरणम्)+++-अऱ्ऱ पुरुषार्थकाष्ठैय् उण्डागिऱदु। +++(5)+++

नीलमेघः (सं)

इत्थं स्वस्योपनतं शेषत्व-शेषित्वादि सर्वम्
ईश्वर-भोक्तृत्वस्य शेष-भूतम्
इति विशदम् अवबोधात्
द्वयोर् अपि निर्दोष-पुरुषार्थ-काष्ठा सिद्धा भवति । +++(5)+++

English

Since they realise clearly that this relationship of being śeṣas and śeṣīs to each other
contributes to the enjoyment (bhoga) of Iśvara,
they attain the faultless and ultimate limit of puruṣārtha.

Español

Ya que se dan cuenta claramente
de que esta relación de ser Śeṣas y Śeṣīs
contribuye al disfrute (bhoga) de Iśvara,
alcanzan el límite impecable y supremo de Puruṣārtha.

मूलम्

इप्प्रकारत्ताले तङ्गळुक्कुवन्द शेषत्वशेषित्वादिगळॆल्लामीश्वरऩुडैय भोक्तृत्वत्तुक्कु शेषमॆऩ्ऱु तॆळिगैयाले इरुवर्क्कुङ्गोदऱ्ऱ पुरुषार्थकाष्ठैयुण्डागिऱदु।

४२तमाहोबिल-यतिः

अप्पडि नियमित्तु रसित्ताल् अदिऩालुण् डाऩ आनन्दरूपभोक्तृत्वमुम् ईश्वरऩुक्कभिवृद्धमामॆऩ्ऱबडि। परस्परशेषशेषिकळाऩ इरण्डु भागवतर्गळुक्कुम् पुरुषार्थकाष्ठैयुण्डागुमॆऩ्गिऱार् इप्प्रकारत्ताले इत्यादिना । इप् प्रकारत्ताले - भगवन्नियमनत्ताले, शेषत्वशेषित्वादिगळॆल्लाम् - इङ्गु आदिपदत्ताल् कैङ्कर्यत्तिऱ्कु सङ्ग्रहम्। भोक्तृत्वत्तिऱ्कु शेषमॆऩ्ऱु तॆळिगैयाले - भोक्तृत्वत्तिऱ्कापादकमॆऩ्ऱु तॆळिगैयाले, कोदऱ्ऱ - कोदु - असारम्, अदिल्लाद, भगवद्भोक्तृत्वापादकमॆऩ्ऱु तॆळियाविडिल् स्वार्थत्वभ्रान्तिरूपमाऩ कोदु कलसुम्; अदु तॆळिगै याले स्वार्थत्वभ्रान्तिरूप कोदऱ्ऱदॆऩ्ऱबडि। पुरुषार्थकाष्ठैयुण्डागिऱदु - भागवतकैङ्कर्य मुण्डागिऱदॆऩ्ऱबडि।

विजय-राघवः (क)

इप्प्रकारत्तालॆ - ई रीतियल्लि ऎन्दरॆ मेलॆ उपपादिसिद रीतियल्लि, तेङ्गळुक्कु - भागवतोत्तमरुगळाद तमगॆ, वन्द - प्राप्तवाद शेषत्व-शेषित्वादिगळॆल्लां - परस्पर-शेष-शेषि-भावगळे मॊदलादवुगळॆल्ला इल्लि आदि-पददिन्द, अवरुगळ स्तोत्र, आराधन, कैङ्कर्यवे मॊदलादवुगळु हेळल्पट्टवु. ईश्वरनुडैय - सर्वेश्वरन, भोक्तृत्वत्तुक्कु - लिला-रसानन्द-रूप-भोक्तृत्वक्कॆ, शेषमॆन्रु - अधीनवादुदॆन्दु, तॆळिगैयालॆ - तिळियुवदरिन्द, इरुवरुक्कुम् - इब्बरु भागवतरुगळिगू, कोदत्त - कॊन्दॆन्दरॆ निस्सारवाद भागवु, अत्तवॆन्दरॆ इल्लद, आदुदरिन्द दोषविल्लद, निर्दुष्टवाद, पुरुषार्थकाष्ठै - पुरुषार्थद आचॆ दडवु ऎन्दरॆ पुरुषार्थद उत्कृष्ट-भाववु, उण्डागिरदु - उण्टागुत्तदॆ.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

ईश्वर-सङ्कल्पानुसारवागि तावुगळु परस्पर-शेष-शेषिगळागि कैङ्कर्यवन्नॆसगुवदू अदन्नु परिग्रहिसुवदू, इवुगळिन्द सर्वेश्वरनु आनन्दिसुवनॆम्ब ज्ञानवन्नु हॊन्दुवदू, ऎम्बी अधिकारद मुख्याभिप्रायवन्नु ई मुन्दिन वाक्यद मूलक उपदेशिसिरुत्तारॆ.

प्रपन्नरुगळिगॆ परमैकान्तिगळ प्रसादवे मुख्यवागि बेकादुदे विना बेरॆयल्लवॆन्दु अधिकार-पूर्तियु

साङ्ग-भर-न्यासवन्ननुष्ठिसि कृत-कृत्यनादवनु भागवत-शेषत्व-कैङ्कर्यगळे पुरुषार्थ-पराकाष्ठॆयॆन्दु चन्नागि अरितवनागि, अवुगळन्ननुष्ठिसुत्ता एनॊन्दू प्रतिफलवन्नपेक्षिसदॆ अन्था भागवतोत्तमनाद परमैकान्तिय कृपॆगॆ पात्रनागुवदे तनगॆ मुख्यवु, इन्नेनू तनगॆ बेकागिल्लवॆन्दु तिळियतक्कद्दॆन्दुपदेशिसि अधिकारवन्नु मुगिसुत्तारॆ:-

[[P1407]]

निर्दोष-परमैकान्ति-प्रसाद-काङ्क्षा

विश्वास-प्रस्तुतिः

इप्-पडि निश्चितार्थर् आय्
सारवित्तुक्कळ् आऩ कृत-कृत्यरुक्कु
अपराध-रुचियुम्, +++(महा-विश्वास-विरोध्य्)+++अति-शङ्कैयुम्, अन्य-देवता-स्पर्शमुम्,
आत्माधीन-भोगमुम्, आत्मार्थ-भोगमुम् आगिऱ पऴुद्+++(=दोषम्)+++ इल्लाद
परमैकान्तिगळ्-उडैय प्रसादमे
ऎप्पोदुम् स्वयं-प्रयोजनम् आग अपेक्षणीयम्। +++(4)+++

नीलमेघः (सं)

इत्थं निश्चितार्थैः सार-विद्भिः कृत-कृत्यैः
अपराध-रुच्य्–+++(महा-विश्वास-विरोध्य्)+++अतिशङ्का–अन्य-देवता-स्पर्श–
अत्माधीन-भोग–आत्मार्थ-भोग–रूप-दोष-रहित–
परमैकान्ति-प्रसाद एव सर्वदा स्वयं-प्रयोजनतया ऽपेक्षणीयः ॥+++(5)+++

English

By those who have done what should be done (prapannas),
who understand this subtle truth and are convinced of it,
the grace of devotees who are exclusively and supremely attached to the Lord
will be desired as an end in itself -
devotees who are free from the following stains :
the desire for transgressing the Lord’s commands,
excess of doubt,
connection with other deities,
enjoyment depending on one’s own effort
and enjoyment for one’s own self.

Español

Por aquellos que han hecho lo que se debe hacer (Prapannas),
quienes entienden esta verdad sutil
y están convencidos de ella,
La gracia de los devotos
que están unidos exclusiva y supremamente al Señor
será deseado como un fin en sí mismo -
devotos libres de las siguientes manchas:
el deseo de transgredir las órdenes del Señor,
exceso de duda,
conexión con otras deidades,
disfrute dependiendo del propio esfuerzo
y disfrute por uno mismo.

मूलम्

इप्पडि निश्चितार्थराय् सारवित्तुक्कळाऩ कृतकृत्यरुक्कु अपराधरुचियुम्,अतिशङ्कैयुम् अन्यदेवतास्पर्शमुम्, आत्माधीनभोगमुम् आत्मार्थभोगमुमागिऱ पऴुदिल्लाद परमैकान्तिकळुडैय प्रसादमे ऎप्पोदुम् स्वयंप्रयोजनमाग अपेक्षणीयम्।

४२तमाहोबिल-यतिः

इप्पडि भागवतशेषत्वप्रयोजननिश्चयमुडैयवर्गळुक्कु पऴुदिल्लाद परमैकान्तिकळिऩ् प्रसादमुम् अपेक्षणीयमॆऩ्ऱु तलैक्कट्टुगिऱार् इप्पडि निश्चितार्थरायित्यादिना । इप्पडि - तमक्कु वन्द भागवतशेषत्वतत्कैङ्कर्यादिगळॆल्लाम् ईश्वर ऩुडैय भोक्तृत्वत्तुक्कु शेषमॆऩ्ऱु कीऴ्च्चॊऩ्ऩबडि, निश्चितार्थराय् - निश्चितप्रयोजनराय्,नम्मुडैय शेषत्वकैङ्कर्यङ्गळुक्कु भगवाऩुडैय भोक्तृत्वमे प्रयोजनम्, अदावदु विलक्षणानन्दमे प्रयोजनमॆऩ्गिऱ निश्चयमुडैयवरायॆऩ्ऱबडि। इदऩाल् इन्द निश्चयमिल्लादवर्गळुक्कु भागवतप्रसादापेक्षै आवश्यकमॆऩ्बदिल् निर्बन्धमिल्लै ऎऩ्ऱु तोऱ्ऱुगिऱदु। सारवित्तुक्कळाऩ - पूर्वाधिकारत्तिल् करणत्रयत्तालुम् कर्तव्यङ्गळिल् प्रधानम् भगवत्कैङ्कर्यत्तिल् ऎल्लैनिलमाऩ आचार्यादिभागवतकैङ्कर्यम् ऎऩ्ऱु सॊऩ्ऩ कर्तव्यसारांशत्तै सप्रयोजनमाग वऱिन्दवर्गळाऩ, इदऩाल् सारवेदिगळल्लादार्क्कु भागवतप्रसादम् अनपेक्षितमाऩालुम् सारवित्तुक्कळुक्कु अदु अवश्यापेक्षणीयमॆऩ्ऱु तोऱ्ऱु किऱदु। कृतकृत्यरुक्कु - कृतोपायरुक्कु, इदऩाल् अकृतोपायर्गळुक्कु भागवतप्रसादम्। उपायपूर्त्यर्थमाग अपेक्षितमाऩालुम् कृतकृत्यऩुक्कु स्वयम्प्रयोजनमागवे अपेक्षणीयमॆऩ्ऱु तोऱ्ऱुगिऱदु।

अपेक्षणीयप्रसादाश्रयर्गळाऩ परमैकान्तिकळै विशेषिप्पिक्किऱार् अपराधरुचियुमित्यादिना । अपराधरुचि – भगवद्भागवताचार्यापचारत्तिल् आसै, अतिशङ्कैयुम् - महाविश्वासविरोधियाऩ शङ्कापञ्चकमुम्, अन्यदेवतास्पर्शमुमिति । अन्यदेवतास्पर्शमिरुन्दाल् पारमैकान्त्यम् घटियादिऱे। आत्माधीनभोगमुमिति । भगवदधीनमाऩ तऩ्ऩुडैय भोगत्तिल् स्वाधीनत्वबुद्धियुम् पारमैकान्त्य विरुद्धमिऱे। आत्मार्थभोगमुमिति । ‘‘भुङ्क्ते स्वभोगमखिलं पतिभोगशेषं’’ ऎऩ्ऱु सॊल्लप्पोगिऱबडि भगवद्भोगशेषमाऩ तऩ्ऩुडैय भोगत्तै स्वार्थमाग निऩैप्पदुम् पारमैकान्त्यभञ्जकमिऱे। आगिऱबऴुदु - कीऴ्च्चॊऩ्ऩ कुऱ्ऱम्, प्रसादमे - उगप्पे। ऎप्पोदुम् - सर्वकालत्तिलुम्, स्वयम्प्रयोजनमाग अपेक्षणीयमिति । प्रसादमपेक्षणीयम्; प्रसादमे अपेक्षणीयम्। प्रयोजनमाग अपेक्षणीयम्; स्वयम्प्रयोजनमाग अपेक्षणीयम्। न तु प्रयोजनान्तरसाधनतया सर्वदा अपेक्षणीयम्। न तु कादाचित्कतया अपेक्षणीयमॆऩ्ऱु करुत्तु।

विजय-राघवः (क)

इप्पडि - ई अधिकारदल्लि उपपादिसिद रीतियल्लि, निश्चितार्थराय् - निष्कर्षॆयुळ्ळभिप्रायवन्नु हॊन्दिदवरागि, निष्कर्षाभिप्रायवु यावुदॆन्दरॆ, भागवत-शेषत्व-कैङ्कर्यगळे पुरुषार्थ-काष्ठॆ ऎन्दरितवरागि, सारवित्तुक्कळान - आदुदरिन्द सारवादुदु ऎन्दरॆ सर्व-श्रेष्ठवादुदु यावुदॆन्दु चन्नागि तिळिदवराद, कृत-कृत्यरुक्कु - भर-न्यासमाडि कृत-कृत्यराद प्रपन्नरिगॆ, यावुदु तुम्बा अपेक्षितवादुदु ऎन्दरॆ हेळुत्तारॆ; परमैकान्तिगळुडैय - ऐहिकदल्लि सम्पूर्ण-वैराग्यवुळ्ळवरागि ज्ञान-भक्तिगळन्नल्लदॆ बेरॆ यावुदन्नू अर्थिसद महा-भागवतोत्तमरुगळ, प्रसादमे - प्रसन्नतॆये, कृपॆये, ऎप्पोदुम् - यावागलू, स्वयं प्रयोजनमाग - आ प्रसन्नतॆये स्वतः प्रयोजनवे विना अदरिन्द इन्नु याव प्रयोजनवन्नू बयसद हागॆ, अदे साधनवागि इन्नु याव साध्यांशवन्नू बयसद हागॆ ऎम्ब भाववु. अपेक्षणीयं - अपेक्षिसतक्कद्दु. आ परमैकान्तिगळॆन्तावरागिरबेकॆन्दरॆ हेळुत्तारॆ. याव याव दोषगळिरकूडदॆन्दरॆ तिळिसुत्तारॆ :- अपराध-रुचियुम् - शास्त्रगळल्लि विधि-निषेध-वाक्यगळिगॆ विरुद्धवागि नडॆयुवुदे अपराधवु, अन्तह अपराधगळल्लि रुचियू, अतिशङ्कैयुम् - शास्त्रदल्लि श्रद्दॆयिल्लदॆ सन्देहवू, अन्य-देवता-स्पर्शमुम् - ऐहिक-भोगगळिगागि ब्रह्म-रुद्रादिगळन्नाराधिसिद सम्बन्धवू, आत्माधीन-भोगमुम् - सुख-दुःख–रूप–सर्व-भोगगळू तनगॆ अधीनवादवु ऎम्ब भ्रमॆयू, आत्मार्थ-भोगमुम् - समस्त-भोगगळू तन्न प्रयोजनक्कागिये ऎम्ब भ्रमॆयू, आगिरपळुदिल्लाद - आगिरुव ई दोषगळिल्लद, परमैकान्तियु.

[[P1408]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

इल्लि परमैकान्तिगॆ नाल्कु दोषगळु मुख्यवागिरकूडदॆन्दु हेळल्पट्टितु. प्रथमतः अपराध-रुचियिरकूडदु, शास्त्रदल्लिन विधि-निषेध-वाक्यगळिगळनुसारवाद प्रवृत्तियिरबेकु, इदरिन्द मुन्दिनधिकारवाद शास्त्रीय-नियमनाधिकारवु सूचिसल्पट्टितु. ऎरडनॆयदु अन्य-देवता-स्पर्शवु कूडदु, मूरनॆयदु, तन्न सुख-दुःखादिगळॆल्ला तनगधीनवॆम्ब, मत्तु एनादरू तनगॆ सिदिसिदरॆ, ताने स्व-तन्त्रनागि साधिसिदॆनॆम्ब, भ्रमॆयु कूडदु नाल्कनॆयदु ऎल्लवू तन्न भोगक्कागिये इरुववॆम्ब भ्रमॆयू कूडदु. इन्तह दोषगळॊन्दू इल्लदॆ, ऐहिकगळल्लि परम-विरक्ति-भाववन्नु हॊन्दिरुव परमैकान्तिगळिगॆ शेष-भूतनागि कैङ्कर्यगळन्नॆसगुवदरिन्द पुरुषार्थ-काष्ठॆयन्नु हॊन्दि, अवरुगळन्नु प्रसन्नरागि माडिकॊळ्ळुवदे कृत-कृत्यनाद महा-भागवतनिगॆ मुख्यवागि बेकादुदु ऎन्दु हेळि अधिकारार्थवन्नु मुगिसुत्तारॆ.

शास्त्र-नियाम्यता

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

अवतारिकॆ :- भागवतरिगॆ शेषत्ववू कैङ्कर्यवू पुरुषार्थ-काष्ठॆ ऎन्दु हेळल्पट्टितु. पुत्रनागलि शिष्यनागलि कीळु-जातियवनागलि अथवा शूद्रनागलि भागवतनागिद्दरॆ, अवरुगळिगॆल्ला शेष-भूतनागि कैङ्कर्य माडतक्कद्दॆ इल्लवॆ ऎम्ब सन्देहदल्लि ई प्रपन्ननु शास्त्र-मर्यादॆय रीत्या नडॆसतक्कद्दादुदरिन्द अन्तवरिगॆ शेष-भाववु शास्त्र-सम्मतवल्लदुदरिन्द आचार्यादि–महा-भागवतरुगळिगॆ मात्रवे शेषत्ववु विहितवादुदॆन्दु तिळिसुत्तारॆ :-

[[P1409]]

विश्वास-प्रस्तुतिः (त॰प॰)

वेदम् अऱिन्द भगवर् वियक्क+++(=विस्मायक)+++ विळङ्गिय+++(=काशमान)+++ सीर्+++(=सुगुण)+++-
नाथन् वगुत्त+++(=सङ्कल्पित [शेषत्व-])+++ वगै पॆऱु+++(=प्रापका)+++ नाम्, अव+++(न्)+++-नल्ल्-अडियार्क्क्
आदर-मिक्कव्+++(=अधिक)+++ अडिमैय् इसैन्द्+++(=अभ्युपेत्य)+++ अऴिया-मऱै+++(=छन्दो)+++-नूल्-
नीति-निऱुत्त+++(=व्यवस्थापिता)+++ निलै कुलैया वगै निऩ्ऱनमे. (23 )

नीलमेघः (सं)

वेद-ज्ञ-भागवत–विस्मयावह-प्रकाश-कल्याण-गुणकेन नाथेन
संकल्पितं +++(शेषत्व-)+++प्रकारं प्राप्नुवन्तो वयं
तदीय-सद्-दासानाम् अत्यादरेण दास्यम् अभ्युपेत्य,
अविनश्वर-वेद-शास्त्र-नीति-व्यवस्थापिता स्थितिर् यथा न हीयेत
तथा स्थिताः स्मः

English

We that accept the code of conduct prescribed by the Lord,
whose auspicious qualities fill, with astonishment, Bhāgavatas
who have understood the meaning of the Vedas -
We conduct ourselves in such a way that
we do not deviate from the righteous path ordained in the eternal Vedas
in rendering service to His good devotees with extreme reverence to them.

Español

Nosotros que aceptamos el Código de Conducta prescrito por el Señor,
cuyas cualidades auspiciosas se llenan, con asombro, bhāgavatas
quienes han entendido el significado de los Vedas -
Nos llevamos a nosotros mismos de tal manera que
No nos desviamos del camino justo ordenado en los vedas eternos
al prestar servicio a sus buenos devotos con extrema reverencia hacia ellos.

मूलम् (त॰प॰)

वेदमऱिन्द पगवर् वियक्क विळङ्गिय सीर्
नादन् वगुत्त वगै पॆऱुनामवनल्लडियार्क्-
कादरमिक्क वडिमै यिसैन्दऴियामऱैनूल्
नीदि निऱुत्त निलै गुलैया वगै निऩ्ऱनमे. (23 )

४२तमाहोबिल-यतिः

मेल् सॊल्लप्पोगिऱ शास्त्रीयनियमनाधिकारत्तिऩ् सारार्थत्तै

‘‘+++(रूपक-)+++अङ्कान्त-पात्रैर् अङ्कास्यम् उत्तराङ्कार्थ-सूचनम्’’

ऎऩ्गिऱ अङ्कास्य-न्यायत्ताले
इव्व्-अधिकारत्तिलेये सूचिप्पिया निऩ्ऱु कॊण्डु
भागवत-कैङ्कर्यत्तै यथा-शास्त्रमे पण्णुम् बडि
निऩ्ऱोम् ऎऩ्गिऱार् ऒरु पाट्टाले।

“वेदम् अऱिन्द” इत्यादि । वेदमऱिन्दबगवर् - अनुष्ठानपर्यन्तवेदार्थज्ञानमुडैय सर्वज्ञप्रायर्गळाऩ नम्माचार्यर्गळ्, वियक्क – विस्मयिक्क - आश्चर्यप्पडुम्बडि। विळङ्गिय - विळङ्गानिऱ्किऱ, सीर् - कल्याणगुणङ्गळैयुडैय, नादऩ् - सर्वस्मात्परऩाऩ भगवाऩ्, वगुत्तवगै स्वेच्छैयाल् विनियोगित्त भागवतशेषत्वप्रकारत्तै, पॆऱु नाम् - पॆऱुवदऱ्कु योग्यराऩ नाम्, अवऩल्लडियार्क्कु - अन्द स्वामियिऩु टैय सम्बन्धिकळाऩ अपराधरुच्यादिपऴुदिल्लाद भागवतर्गळुक्कु, आदरमिक्क - गुणा-धिक्यदर्शनत्ताले वन्द कैङ्कर्यरुचि विञ्जियिरुक्कुम्बडि, अडिमैयिसैन्दु - शेषत्वकैङ्कर्यत्तै यङ्गीगरित्तु, अङ्गीकरित्तविषयत्तिलुम्, अऴियामऱैनूलिति । अऴिया - (‘‘अनादिनिधना ह्येषा’’ ऎऩ्गिऱबडि) नित्यमाऩ, मऱै - वेदमागिऱ, नूल् - शास्त्रत् ताले नीदि निऱुत्त - मीमांसादिन्यायत्तोडु विसारित्तु, व्यवस्थापिक्कप्पट्ट ऎऩ्ऱबडि। निलै - स्थिति, शास्त्रीयमाऩ वर्णाश्रमपितृपुत्रगुरुशिष्यादिधर्माचारत्तिऩ् मरियादैयॆऩ्ऱबडि। कुलैयावगै - कुलैयाद प्रकारत्तिले निऩ्ऱऩमे - निऱ्कबॆऱ्ऱोमॆऩ्ऱ पडि।

विजय-राघवः (क)

अर्थ, वेदमरिण्ड भगवर् - अनुष्ठान-पर्यन्तवागि वेदगळन्नु अर्थदॊन्दिगॆ तिळिद ऒळ्ळॆ ज्ञानिगळाद भागवतरुगळु, वियक्क - आश्चर्यपडुव हागॆ, विळङ्गिय - प्रकाशिसुत्तिरुव, शीर् - कल्याण-गुण–महो-दधियाद, नाथन् - नमगॆ स्व-तन्त्र–स्वामियु, वगुत्तवगै - स्वेच्छॆयिन्द विधिसिद अथवा विनियोगिसिद मार्गवु अदु यावुदॆन्दरॆ भागवत-शेषत्व-सम्पत्तु, अदन्नु, पॆरुनाम् - कृपया होन्दिद प्रपन्नराद नावु, अवन्नल्लडियार्कु - आ कृपा-सागरन हेय-गुण-गन्धविल्लदॆ, मेलॆ हेळल्पट्ट अपराध-रुच्यादि–दोष-रहितरागि कल्याण-गुण-युक्तराद अवन दासरादवरिगॆ, आदरम्मिक्क - अवरल्लिरुव गुणाधिक्यदिन्द उण्टाद आदरवु हॆच्चागिरुव हागॆ, अडिमै - कैङ्कर्यवन्नु, इशैन्दु - अङ्गीकरिसि, अळिया - नाश-रहितवाद ऎन्दरॆ अनादियागि नित्यवाद मरैनूल्‌ - वेद-शास्त्रद, नीतिनिरुत्त निलै - उपदेश-रूप-नीतियिन्द व्यवस्थितवाद स्थितियु, ऎन्दरॆ वर्णाश्रमोचितवाद धर्मवन्ननुसरिसिरोणवु, कुलैयावगै - नाशवागदिरुव मार्गदल्लि, रीतियल्लि, निन्रनमे - निन्तवरादॆवल्लवे ? आदुदरिन्द तावु हीगॆ सर्वेश्वर-कृपॆयन्नु हॊन्दिदवराद प्रयुक्त महा-भाग्य-शालिगळॆम्ब भाववु.

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

तात्पर्य- सर्वेश्वरनु परम-कृपया तन्न सु-सङ्कल्पदिन्द वगुत्तवगैयाद भागवत-शेषत्वद मूलक पुरुषार्थ-काष्ठा-रूप-सम्पत्तन्नु हॊन्दिदॆवु. इन्तह पुरुषार्थ-काष्ठा-रूप-सम्पत्तन्नु दयपालिसिदवनु विळङ्गिय शीर्‌नाथन् - प्रकाशमानगळाद कल्याण-गुणगळिन्दॊप्पुव सर्वेश्वरनु. ई सम्पत्तन्नु कण्डु, वेदमरिन्द भगवर्वियक्क, वेदगळन्नु सुम्मनॆ कत्तॆयु भारवन्नु हॊत्त हागल्लदॆ, अर्थ-सहितवागि अध्ययन माडि अदर सारांशवन्नु ग्रहिसिद महनीयरु आश्चर्यपडुवरु ऎन्दु हेळल्पट्टितु. आश्चर्यवेतक्कॆन्दरॆ वेदगळु अपारवागि, सारांशवु तुम्बा गुप्तवागिद्दरू ई कृत-कृत्यराद भागवतोत्तमरुगळु अदन्नु कण्डु हिडिदु तदनुगुणवागि अनुष्ठानवुळ्ळवरागि भागवत-कैङ्कर्य-रूप–भाग्योदयवन्नु उळ्ळवरादरल्ला ऎम्बदागि वेदार्थ-निर्णय माडिद भागवतरु आश्चर्य पडबहुदु ऎम्ब भाववु. अल्प-श्रुतर हागॆ अपार्थ हेळि वेदगळु ई अपार्थगळिगागि नडुगुव हागॆ माडिदवरल्लवु नम्म महा-भागवतरुगळादरो इतरर हागॆ वेदगळिगॆ परस्पर-विरुद्ध-भाव बरुव अर्थवन्नु हेळदॆ सर्व-समञ्जसार्थगळन्नु हेळि अवुगळ सारांशवन्नु ग्रहिसिदवरॆन्दु वेदमरिन्द भगवर् ऎन्दु प्रयोगिसिरुत्तारॆ.

[[P1410]]

विळङ्गीय शीर् नाथन्, सर्वेश्वरनेनॊ नमगॆ स्वामियु, नावु अवनिगॆ दासरु, नम्मन्नातनु तन्न इष्टानुसार विनियोगिसबहुदु. आदरॆ हीगॆ इहलोकदल्लिरुववरिगॆ अधीनरन्नागिरुव हागॆ माडि अवरिगॆ कैङ्कर्यवन्नॆसगुव हागॆ नियमिसिरुत्तानॆ. इदन्नु तिळिसुवदक्कागिये वगुत्तवगै ऎम्ब प्रयोगवु. हागॆ नम्मन्नु नियोगिसबहुदो ऎन्दरॆ दुष्टन नियमवु, रावणनु मारीचनन्नु विनियोगिसिद तॆरदि नाशक्कॆ कारणवु. आदरॆ सर्वेश्वरनादरो कल्याण-गुण–महो-दधियु, आदुदरिन्द आतनु वगुत्तवगै परम-निश्रेयसक्कू आनन्दक्कू कारण-भूतवागुवदरल्लि सन्देहविल्लवॆन्दु तिळिसुवदक्कागि विळङ्गिय शीर् नाथन् ऎन्दु प्रयोगिसिरुत्तारॆ. इन्तह भागवत-शेषत्ववे पुरुषार्थ-काष्ठॆ ऎम्बुवदु पॆरनाम् ऎम्ब प्रयोगदिन्द भाग्योदय-प्राप्तियु लभिसिद हागॆ तोरिबरुत्तदॆ. यावाग भागवत-शेषत्ववेर्पट्टितो आग तत्कार्यवाद भागवत-कङ्कर्यवन्नु अङ्गीकरिसुवदे तमगॆ स्व-रूपवॆन्दू अदन्नु तुम्बा आदरातिशयदिन्द नडिसतक्कद्दॆन्दू तिळिसुवदक्कागि, आदर मिक्क वडिमै यिशैन्दु ऎन्दु प्रयोगिसिरुत्तारॆ. हीगॆ भागवत-कैङ्कर्यादिगळन्नङ्गीकरिसुवदरल्लि वेद-प्रोक्तवाद वर्णाश्रम-धर्मगळन्ननुसरिसि नडिसुव निलॆयन्नु आचार्य-मुखेन सम्पादिसिकॊण्ड भाग्योदयवुळ्ळवरॆन्दु हेळिकॊळ्ळुत्तारॆ.

हिन्दॆ उत्तर-कृत्याधिकारदल्लि हेळिद हागॆ साङ्ग-भर-न्यासवन्ननुष्ठिसिद प्रपन्ननु कृत-कृत्यनागि उपाय-रूपदिन्दागलि अदक्कॆ अङ्गवागियागलि एनॊन्दन्नू माडुवदरावश्यकतॆयिल्लदिद्दरू आया प्रपन्नन वर्णाश्रमोचितवागि शास्त्रगळल्लि विधिसल्पट्ट धर्मगळनुष्ठानवु अत्यावश्यकवु. इतररभिप्राय पडुव हागॆ परित्यागमाडतक्कवुगळल्लवु, ऎम्बुवदन्नु “मरैनूल् नीतिनिरुत्त निलै कुलयावगै” ऎम्बुवदरिन्द व्यक्तपडिसुत्तारॆ. ई विषयवु तुम्बा मख्यवागि इतररिगॆ ई विषयदल्लिरुव शङ्कागळन्नॆल्ला निवर्तिसुवदु ई प्रयोगदिन्द सूचिसल्पट्टिरुत्तदॆ. अदू अल्लदॆ मरैनूल् नीति निलै कुलयावगै ऎन्दु हेळिरुवदरिन्द इतर वर्णदवरु भागवतोत्तमरागिद्दरॆ अन्थावरिगॆ ब्राह्मणनु शेषत्ववन्नु वहिसबहुदे ? मत्तु ब्राह्मणेतरनु शेषित्ववन्नु वहिसबहुदे ? इत्यादि शङ्कागळू कूड निरस्तवादवु. पुत्रादिगळु भागवतरादरू वन्दनादिगळु शास्त्र-विरुद्धवादुदरिन्द कूडदॆन्दू सूचिसल्पट्टितु. इवु शास्त्र-मर्यादॆगॆ विरुद्धवादवॆम्बभिप्रायवू तोरिबरुत्तदॆ. ई शङ्कागळू मुन्दॆ उपपादिसल्पट्टु निरसन माडल्पडुत्तवॆ. हागॆ भागवत-शेषत्व-कै‌ङ्कर्यगळन्नवलम्बिसिदुदरिन्दुण्टाद भागवत-मुखोल्लासवे तमगॆ तुम्बा अपेक्षितांशवॆम्बुवदू सह तोरि बरुत्तदॆ.

[[P1411]]

विजय-राघवः (क) - अवतारिका

अवतारिकॆ :- ई आधिकारोपपादनवन्नु परमैकान्तिगळुडैय प्रसादये ऎप्पोदुम् अपेक्षणीयम्, ऎन्दु मुगिसिरुत्तारॆ. अदन्नॆ स्थिरीकरिसि हेळुवदक्कागियू, ऐहिकवु तृणक्कॆ समानवादुदागि, स्वर्गवू कूड अन्थाद्दे आगि, स्वात्मानुभव-कैवल्यवु तादृशवादुदागि तुच्छवादुदरिन्द अवुगळन्नु तावु याचिसुवदिल्लवॆन्दू कृत-कृत्यरादुदरिन्द मोक्षवन्नू कूड याचिसुवदिल्लवॆन्दू हेळि परमैकान्तिगळ प्रसादवे तमगॆ केवलापेक्षितवादुदॆन्दू तिळिसुवदक्कागि ई श्लोकवन्नु अनुग्रहिसिरुत्तारॆ.

[[P1412]]

विश्वास-प्रस्तुतिः (सं॰प॰)

नाथे नस् - तृणम्+++(→ऐश्वर्यादि)+++, अन्यद्+++(→कैवल्यम्)+++, अन्यद्+++(→मोक्षम्)+++ अपि वा तन्-नाभि-नालीकिनी+++(=पद्म-सरः)+++-
नालीक+++(=पद्म)+++-स्पृहणीय-सौरभ-मुचा वाचा न याचामहे
शुद्धानान् तु लभेमहि स्थिर-धियां शुद्धान्त+++(=अन्तःपुर)+++-सिद्धान्तिनां
मुक्तैश्वर्य-दिन–प्रभात-समयासत्तिं प्रसत्तिं मुहुः ॥ ३७ ॥ +++(5)+++

विषयः

भागवत-कैङ्कर्यम्

नीलमेघः (सं)

नाथे नस् - तृणम्+++(→ऐश्वर्यादि)+++, अन्यद्+++(→कैवल्यम्)+++, अन्यद्+++(→मोक्षम्)+++ अपि वा तन्-नाभि-नालीकिनी+++(=पद्म-सरः)+++-
नालीक+++(=पद्म)+++-स्पृहणीय-सौरभ-मुचा वाचा न याचामहे
शुद्धानान् तु लभेमहि स्थिर-धियां शुद्धान्त+++(=अन्तःपुर)+++-सिद्धान्तिनां
मुक्तैश्वर्य-दिन–प्रभात-समयासत्तिं प्रसत्तिं मुहुः ॥ ३७ ॥ +++(5)+++

English

With our words which emit a fragrance
that would be eagerly desired by the lotus
which arose in the pond of the Lord’s navel,
we do not beg of the Lord the pleasures of this world and of svarga which are like straw
nor kaivalya nor even mokṣa .
We only pray that we should have the grace of the pure and firm-minded Bhāgavatas,
who are like the chaste wives in the royal harem,
for their grace is like the dawn
which heralds the day of the splendour of mokṣa.

Español

Con nuestras palabras que emiten una fragancia
que sería deseado ansiosamente por el loto
que surgió en el estanque del ombligo del Señor,
No le suplicamos al Señor los placeres de este mundo y de Svarga que son como la paja
ni kaivalya ni incluso mokṣa.
Solo rezamos para que tengamos la gracia de los Bhāgavatas puros y de mente firme,
quienes son como las esposas castas en el harén real,
Porque su gracia es como el amanecer
que anuncia el día del esplendor de Mokṣa.

मूलम् (सं॰प॰)

नाथे नस्तृणमन्यदन्यदपि वा तन्नाभिनालीकिनी
नालीकस्पृहणीयसौरभमुचा वाचा न याचामहे ।
शुद्धानान्तु लभेमहि स्थिरधियां शुद्धान्तसिद्धान्तिनां
मुक्तैश्वर्यदिनप्रभातसमयासत्तिं(क्तिं) प्रसक्तिं मुहुः ॥ ३७ ॥

४२तमाहोबिल-यतिः

परमैकान्तिकळुडैय प्रसादमे ऎप्पॊऴुदुमपेक्षणीयमॆऩ्ऱु सॊऩ्ऩदैये श्लोकत्तालुम् दार्ढ्यार्थमरुळिच्चॆय्गिऱार् नाथ इत्यादिना । नाथे – अस्मत्स्वामियाऩ भगवाऩिडत्तिल्, उपायानुष्ठानत्ताल् सिद्धमाऩ प्रीतियैयॊऴिय तृणं – तृणसदृशमाऩ ऐश्वर्यत् तैयो, ऐहिकपुत्रपश्वादिगळैयो, अथवा अतिविधिशिवमाऩ ऐश्वर्यविशेषत्तैयो अन्यत् – कैवल्यत्तैयो, आत्मानुभवत्तैयो ऎऩ्ऱबडि। अन्यत् - अदैक्काट्टिलुम् अत्यन्तविलक्षणमाऩ मोक्षत्तैयो, उपायत्तै अनुष्ठित्तबिऱगु मोक्षमुम् याचनीयमऩ्ऱॆऩ्ऱु करुत्तु, अपि – भगवाऩागवेयिरुन्दु आनन्दानुभवम् पण्णुगैयैयो, वा – चार्थः, इवैयॆल्लावऱ्ऱैयुम् समुच्चयित्तु अनुभविक्कैयैयो, तन्नाभि - अन्द भगवाऩुडैय नाभियागिऱ, नाळीकिनी - तामरै ओडैयिले मुळैत्त, नाळीक – चतुर्मुखोत्पादकमाऩ तामरैबुष्पत्ताले, स्पृहणीय – अभिलषिक्कक्कूडियदाऩ, सौरभ – परिमळत्तै, मुचा – प्रसरिप्पियानिऩ्ऱुळ्ळ, भगवाऩुडैय नाभीकमलम् चतुर्मुखोत्पादकमायुम्, चतुर्मुखस्थानमायुमिरुप्पदाले देवतान्तरसम्बन्धमुळ्ळदागैयाल् अदऩाले ऒरु प्रकारत्तालुम् देवतान्तरसम्बन्धप्रयोजनान्तरसम्बन्धगन्धमिल्लाद परमैकान्तिकळाऩ नम्मुडैय दिगन्तप्रसृतमाऩ वाक्सौरभम् अभिलषिक्कक्कूडिऩदे ऎऩ्ऱु करुत्तु। वाचा – स्वरूपानुरूप माऩ पुरुषार्थप्रार्थनैयिलेये अभ्यासमुळ्ळ नम् वाक्काले, न याचामहे - नाम् प्रार्थिक्कमाट्टोमॆऩ्ऱबडि। उमक्कु अपेक्षितम्दाऩ् ऎदॆऩ्ऩ वरुळिच्चॆय्गिऱार् - शुद्धानामित्यादि । शुद्धानां – मुऩ्सॊऩ्ऩ अपराधरुचिरूपदोषरहितर्गळायुम्, स्थिरधियां – महा-विश्वासविरोधियाऩ शङ्कापञ्चकरहितर्गळायुम्, भगवाऩिडत्तिलेये प्राप्यत्व प्रापकत्व निश्चय मुडैयवर्गळायुमॆऩ्ऱबडि। शुद्धान्तसिद्धान्तिनां – शुद्धान्तं – अन्तःपुरस्त्रीकळ्, अवर्गळुडैय सिद्धान्तम्, ‘‘असूर्यम्पश्या राजदाराः’’ ऎऩ्ऩुम्बडियुळ्ळ पातिव्रत्य, पारमहकान्त्य मॆऩ्ऱबडि। अन्तःपुरस्त्रीकळ् पातिव्रत्यशालिकळायुम्, पत्यधीनभोगर्गळायुम्, पत्यर्थभोगर्गळा युमिरुप्पार्गळिऱे। अवर्गळ् पोल् भगवदधीनभोगर्गळायुम्, भगवदर्थभोगर्गळायु मिरुक्किऱ परमैकान्तिकळाऩ महाभागवतर्गळुडैय ऎऩ्ऱबडि। मुक्तैश्वर्येति । मुक्तर्गळुडैय ऐश्वर्यम् परिपूर्णब्रह्मानुभवम्; अदुवे ऒरु दिनम् - मध्याह्नम्।
‘‘सकृद् दिवा हैवास्य भवति’’ ऎऩ्ऱदिऱे श्रुति ।
अन्द दिनत्तुक्कु प्रभातसमयासक्तिं – प्रातःकालासत्तिरूपैयाऩ, मोक्षमागिऱ दिवसत्तिऱ्कु अव्यवहितपूर्वभावियायुळ्ळ प्रत्यूषमाऩ वॆऩ्ऱबडि। इदऩाल् परमैकान्तिकळुडैय प्रसादम् वन्दाल् मोक्षम् शीघ्रभावियॆऩ्ऱु सूचितम्। इङ्गु परमैकान्तिकळुडैय प्रसादम् स्वयम्प्रयोजनमागैयाल् अदऱ्कु मोक्षरूपफलम् सॊऩ्ऩदऩ्ऱु। किन्तु अदु मोक्षाव्यवहितपूर्वभावियॆऩ्ऱु अदै स्तोत्रम् पण्णबडि। प्रसत्तिं – प्रसादत्तै, अदावदु तिरुवुळ्ळत्तिऩुगप्पै, मुहुर्लभेमहि - अडिक्कडि पॆऱक्कडवोमॆऩ्गै। इन्द श्लोकम् ‘नॆडुमाऱ्कडिमै’ ऎऩ्गिऱ तिरुवाय्मॊऴियिऩ् सारार्थङ्गळै विशदमाग वुम् सुग्रहमागवुम् प्रतिपादिक्किऱदॆऩ्ऱु प्राचीनाः ।

विजय-राघवः (क)

अर्थ :- नः - सहज-शेष-भूतरादुदरिन्द भागवत-शेषत्वद महिमॆयन्नरित नमगॆ, नाथे - स्वामियादुदरिन्द हितवागोण हेगो हागॆ नियामकनागिरुव सर्वेश्वरनल्लि ऎन्दरॆ आतन सन्निधियल्लि, तृणं - तृण-प्रायवाद इहलोक–स्वर्ग-लोक–भोगगळन्नू, अन्यत् - अदक्किन्तलू स्वल्प मेलाद आत्मानुभव-रूप–कैवल्यवन्नू अन्यद् अपि - अदक्कू मेलाद मोक्षानन्दवन्नू, अपि शब्ददिन्द मोक्षवु निरुपमवागि निरतिशयवादुदादरू, अदन्नू कूड ऎम्बर्थवु, वा ऎम्ब पददिन्द इवॆल्लवू ऒट्टिगॆ सेरिरुवदन्नागलि, तन्-नाभि-नालीकिनी-नालीक-स्पृहणीय-सौरभ-मुचा, तत् - आ सर्वेश्वरन, नाभि-नालीकिनी - नाभि ऎम्ब कमल-सरोवरदल्लिन नालीक - कमल-पुष्पदिन्दलू कूड, स्पृहणीय-सौरभ-मुचा - आपेक्षिसल्पडुव परिमळवन्नु बीरुत्तिरुव, वाचा - वाक्किनिन्द न याचामहे - बेडुवदिल्लवु. आ कमल-पुष्पद सौरभक्किन्त तम्म वाक्सिन सौरभवु उत्कृष्टवादुदॆम्ब भाववु. आ कमल-पुष्पक्कॆ अन्य-देवतयाद चतुर्-मुखन सम्बन्ध-रूप-दोष उण्टु, तम्म वाक्किगॆ अन्तह दोषविल्लदुदरिन्द उत्कृष्टतॆयु. अदू अल्लदॆ तम्म वाक्किगॆ भागवत–पराकाष्ठा-रूप–प्राशस्त्य उण्टु, अदु कमलक्किल्लवु. ई ऎरडु कारणगळिन्द कमल-सौरभक्किन्त वाक्-सौरभवु मेलादुदरिन्द कमलक्कॆ इदर सौरभद स्पृहणियत्व उण्टॆम्ब भाववु. इन्नु यावुदरपेक्षॆयु कृत-कृत्यराद तमगॆ ऎन्दरॆ उत्तरार्धदिन्द तिळिसुत्तारॆ :- शुद्धानां - हिन्दॆ हेळिद अपराध-रुचि मॊदलाद दोषगळॊन्दूयिल्लदॆ परिशुद्धराद, स्थिर-धियां - महा-विश्वासक्कॆ विरोधियाद शङ्का-पञ्चकादि-भ्रमॆगळॊन्दू इल्लदॆ स्थिरवाद बुदियुळ्ळ शुद्धान्त-सिद्धान्तिनां, शुद्धान्तरॆन्दरॆ अन्तः-पुर-स्त्रीयरु, अवरुगळ सिद्धानवु, पातिव्रत्यवु, भर्तृ-परायणत्ववु, अन्तः-पुरद पति-व्रता–शिरो-मणिगळु हेगॆ भर्तृविनल्ले इडल्पट्ट चित्तवुळ्ळवरो हागिरुव परमैकान्तिगळ, मुक्तैश्वर्य-दिन-प्रभात-समयासत्तिं, मुक्तैश्वर्य - मुक्तैश्वर्यवाद परिपूर्ण-ब्रह्मानुभववॆम्ब, दिन - हगलिन, प्रभात-समयासत्तिं - प्रातःकालद सम्बन्धवळ्ळ, आसक्तिम् ऎम्ब पाठान्तरदल्लू अदे अभिप्रायवु, प्रसत्तिम् - अनुग्रहवन्नु, प्रसन्नतॆयन्नु, मुहुः - पदे पदे, लभेमहि - भगवत्-कृपॆयिन्द हॊन्दुववु. हीगॆ भागवत-शेषत्व-कैङ्कर्य-मुखेन भागवत-प्रसादवे तमगॆ पदे पदे अपेक्षणीयवादुदॆन्दु हेळल्पट्टितु.

[[P1413]]

विजय-राघवः (क) - तात्पर्यम्

तात्पर्यवु निरतिशय-परिपूर्ण-ब्रह्मानुभव-रूप-मोक्षवू श्रीयः-पति–कैङ्कर्यवू सह तावु सकृदनुष्ठिसिद भर-न्यासदिन्द कर-गतवागि तावु कृत-कृत्यराद बळिक इन्नेनादरू अपेक्षिसतक्कद्दुण्टो ऎन्दरॆ, यावुयावुदन्नु याव याव कारणदिन्द अपेक्षिसतक्कद्दल्लवॆम्बुवदन्नु पूर्वार्धदिन्द निषेधिसि हेळि, ईग तमगॆ अपेक्षितवादुदु महा-भागवतोत्तमरुगळ प्रसन्नतॆयु, अदे पुरुषार्थ-काष्ठॆयॆन्दु तिळिसुत्तारॆ.

नाथे ऎम्ब प्रयोगदिन्द स्वामियाद बळिक तन्न निर्हेतुक-कृपौदार्य-भावगळिन्द तन्न प्रिय-दासनिगॆ एनेनन्नु माडबेको अदन्नु ताने नावु शरणागतराद बळिक अनुग्रहिसुवनादुदरिन्द आ विषयदल्लि नावु आतनन्नु याचिसुवदु अनावश्यकवॆम्ब भावदिन्द नाथे - स्वामिय सन्निधियल्लि याचिसुवदिल्लवु ऎन्दु हेळि कॊळ्ळुत्तारॆ.

स्वामियादरॆ एनु, केळिकॊळ्ळतक्कद्दादरू एनादरू उण्टो ऎन्दरॆ, यावुदू इरुवदिल्लवु :- अदु हेगॆन्दरॆ :-

नः प्रपन्नरागि कृत-कृत्यराद तमगॆ, इहलोकदैश्वर्यवू इन्द्रादि-लोक-भोगगळू सह तृण-प्रायवादुवु. गीतॆयल्लि

ये हि संस्पर्श-जा भोगा दुःख-योनय एव ते ।
आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥

ऐहिक-सुखगळॆल्ला दुःख-मूलवादवुगळु, आदुदरिन्द प्रपन्ननिगॆ इवु तृण-समानवु ऎन्दु हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. हागॆ भाविसदॆ अदन्नपेक्षिसुववरन्नू कूड “तृणम् इव त्रैवर्गिकान् भावय” तृणद हागॆ भाविसतक्कद्दॆन्दु ई ग्रन्थ-कर्तरे इन्नॊन्दु कडॆयल्लि हेळिरुत्तारॆ, स्वर्गादि-भोगवू अनित्यवादुदु, स्वर्गानुभवानन्तर इहलोकक्कॆ बरबेकागुत्तदादुदरिन्द,

ते तं भुङ्क्त्वा स्वर्ग-लोकं विशालं
क्षीणे पुण्ये मर्त्य-लोकं विशन्ति,

ऎन्दू,

स्वर्गे ऽपि पात-भीतस्य क्षयिष्णोर् नास्ति निर्वृत्तिः

ऎन्दू,

आब्रह्म-भुवनाल् लोकाः पुनरावर्तिनो ऽर्जुन

ऎन्दू हेळिरुव हागॆ ऐहिक-भोगगळ हागॆ अवू कूड प्रपन्ननिगॆ तृण-रूपवादवे, अन्यत् इदक्किन्त स्वल्प उत्कृष्टवाद कैवल्यवॆन्दु हेळिसिकॊळ्ळुव केवल-स्वात्मानुभववू कूड अन्थाद्दे ऎन्दु हेळुत्तारॆ.

[[P1414]]

न नाक-पृष्ठं न च सौर्वभौमं
न पारमेष्ठ्यम् न रसाधिपत्यम् ।
न योग-सिद्धीर् अ-पुनर्भवं वा
वाञ्छन्ति यत्-पाद-रजः–प्रपन्नाः ॥

सर्वेश्वरन पाद-कमल-परागवन्नाश्रयिसिद प्रपन्नरु स्वर्ग-लोकवन्नगलि, इहलोक-मण्डलाधिपत्यवन्नागलि, ब्रह्म-लोकाधिपत्यवन्नागलि, पाताळ-लोकाधिपत्यवन्नागलि अणिमादि-सिद्धिगळन्नागलि, अ-पुनर्भवं वा - कैवल्यवन्नागलि अपेक्षिसुवदिल्लवु (भाग १०.१६-३७) ऎन्दु भागवतदल्लि हेळल्पट्टिरुत्तदॆ. इवॆल्लवू “एते वै निरयास् तात स्थानस्य परमात्मनः” ऎन्दु हेळिरुव हागॆ भगवद्भोगैक-रसिकनाद कृत-कृत्यनाद प्रपन्ननिगॆ इवॆल्ला तृण-प्रायवॆ मात्रवल्लवु नरक-समानवादवुगळॆन्दू हेळल्पट्टिवॆ.

अन्यद् अपि ऎम्बल्लि अपि शब्ददिन्द मोक्षवन्नू कूड याचिसुवदिल्लवु ऎम्बर्थवू तोरिबरुत्तदॆ. आदरॆ मोक्षवु परिपूर्ण-ब्रह्मानुभव-तत्-कैङ्कर्य-प्राप्तिगळन्नुण्टुमाडुवाग अदू बेडवो ऎन्दरॆ आ विषयदल्लि याचिसतक्कद्देनू इरुवदिल्लवॆम्ब भाववु. एकॆन्दरॆ यावाग भर-न्यासवु अनुष्ठिसल्पट्टितो आग अदु दाय-धनवागि एर्पट्टु ईतन देहावसानवन्ने निरीक्षिसुत्तिरुत्तदॆ ई विषयदल्लि सर्वेश्वरन स्वकीयोक्तिगळिन्दले ईषदपि सन्देहविल्लवु. “न त्यजेयं कथञ्चन,” “मोक्षयिष्यामि मा शुचः”, “ददाम्य् एतद् व्रतं मम”, “माम् उपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते” ऎम्ब प्रमाणगळिन्द परिपूर्ण-ब्रह्मानुभव-प्राप्तियु कर-गतवागिरुवाग प्रपन्ननु आ विषयदल्लि याचिसबहुदो ? आतने तन्न निर्हेतुक-कृपॆयिन्द मॊदले दयपालिसिरुवदन्नु ईतनु याचिसबहुदो ? सर्वेश्वरन महिमॆगू, तन्न स्व-रूपक्कू सह, याचिसुवदु तुम्बा कुन्दुकवादुदॆम्ब भाववु.

[[P1415]]

इन्थावुगळन्नॆल्ला तम्म वाक्किनिन्द अपेक्षिसुवदिल्लवु ऎन्दु वाचा न याचामहे ऎन्दु हेळिकॊळ्ळुत्तारॆ. तम्म वाक्कु अमोघवादुदु, सर्वोत्कृष्टवादुदु. आदुदरिन्द अल्पवादवुगळन्नू व्यर्थवादवुगळन्नू अपेक्षिसकूडदु. हेगॆ उत्कृष्टवादुदॆन्दरॆ ? तन्-नाभी-नालिकिनी…… सौरभ-मुचा वाचा ऎन्दु हेळुत्तारॆ श्रीयः-पतिय नाभि ऎम्बुवदॆ ऒन्दु पद्म-सरोवरवु, अदरल्लि हुट्टिद, चतुर्-मुखनिगॆ जन्म-स्थानवाद कमलवू कूड अपेक्षिसुव परिमळवन्नु बीरुत्तिरुवन्थाद्दु ई ग्रन्थकर्तरे मॊदलाद परमैकान्तिगळ वाक्कु. अदु हेगॆन्दरॆ :- (१) आ कमलक्कादरो चतुर्-मुखनाद अन्य-देवतॆय सम्बन्धवुण्टु, इवर वाक्कुगळल्लादरो ऎन्दरॆ उपदेश मत्तु ग्रन्थगळल्लादरो अन्तह अन्य-देवता-सम्बन्धवे इल्लवादुदरिन्द, अदक्किन्तलू उत्कृष्टवादुदरिन्द कमलक्कॆ स्पृहणीयत्व उण्टॆन्दु हेळबहुदु. (२) अथवा आ कमलदल्ले चतुर्-मुख-ब्रह्मनिरुवदरिन्द आ कमलदिन्द हॊरडुव परिमळवु चतुर्-मुखन नाल्कु मुखगळिन्दलू हॊरडुव श्रुतिगळिन्द कूडिदुदु. ई श्रुतिगळल्लादरो ब्रह्म-रुद्रेन्द्रादिगळ स्तुति-जप-होमादिगळॆल्लवू इरुवदरिन्द अन्य-देवता-सम्बन्ध उण्टु, इवरुगळ वाक्किनल्लि अन्तह सम्बन्धविल्लदॆ पवित्रवादुदॆम्ब भाववु,

त्रै-गुण्य-विषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन

ऎम्ब गीता-वाक्यविल्ल अनुसन्धेयवु. (३) अथवा चतुर्-मुखनिगॆ जन्म-स्थानवाद ई नाळीकदिन्द यावागलू वेदगळु हॊरडुवदरिन्द आ कमलदल्लि नमगॆ स्पृहणीय-भागवु उपनिषत्तु, अदर सारवत्ताद सौरभवु रहस्य त्रयवु, इन्तह परिमळवन्नु मुचा - प्रसरिसुत्तिरुवदु तम्म वाक्कु ऎम्ब स्वारस्यवाद प्रकृतक्कनुगुणवाद अर्थवन्नू हेळबहुदु. (४) अथवा, कमलदिन्द बरुव स्पृहणीय-भागवु वेदगळु, अवुगळ सौरभवु उपनिषत्तु इन्तह उपनिषत्तुगळ अर्थवन्ने, मुचा - प्रसरिसुत्तिरुव वेदान्ताचार्यराद तम्म वाक्कु ऎन्दर्थवन्नागलि हेळबहुदु. अनेक-ब्रह्माण्डगळुण्टेम्ब भाववु नाळीकिनि, पद्म-सरस्सिनल्लि अनेक कमलगळिवॆ ऎम्बुवदरिन्द तोरिबरुत्तदॆ.

[[P1416]]

इवु यावुगळन्नू अपेक्षिसिद पक्षदल्लि, अपेक्षिसतक्कद्देनादरू उण्टॊ, ऎन्दरॆ, ऒन्दु मात्र उण्टु, अदरल्लि तमगॆ अपेक्षॆयुण्टॆन्दु सर्वज्ञनाद स्वामिये अरितु, आतने दयपालिसुवनादुदरिन्द, याचामहे ऎन्दु हेळदॆ, लभेमहि पडॆयुवॆवु ऎन्दु हॆळिकॊण्डिरुत्तारॆ. अदु यावुदॆन्दरॆ उत्तरार्धदिन्द हेळुत्तारॆ. परमैकान्ति-शेषत्व-कैङ्कर्यगळे पुरुषार्थ-काष्ठे ऎम्ब ज्ञानदिन्दण्टागुव आ परमैकान्तिगळ पदे पदे प्रसन्नतॆये ऎन्दु लभेमहि प्रसत्तिं मुहुः ऎम्बदागि प्रयोगिसिरुत्तारॆ. शुद्धनान् तु ऎन्दु तु शब्दवन्नु उत्तरार्धद आदियल्लिये उपयोगिसिरुवदरिन्द पूर्वार्धदल्लि हेळिदवुगळिगिन्तलु ई महा-भागवतर प्रसन्नतॆयु विलक्षणवागि महत्तादुदॆम्बुवदु तोरिबरुत्तदॆ.

आ परमैकान्तिगळन्थावरॆन्दरॆ हेळुत्तारॆ :- शुद्धानाम् अपराध-रुचिये मॊदलाद याव दोषगळू अवरुगळल्लिल्ल, महा-परिशुद्धात्मरु. मत्तु स्थिर-धियरु, चञ्चल-चित्तरल्लवु, भ्रम-शङ्कादि-दोषगळॊन्दू इल्लदॆ निश्चल-चित्तरु, सर्व-शरण्यनल्लि महा-विश्वासवुळ्ळवरु; शुद्धान्त-सिद्धान्तिनां, पति-व्रता–शिरो-मणिय हागॆ पति-पारार्थ्य, तदनन्य-भोगत्यादिगळुळ्ळवरॆन्दु हेळल्पट्टितु. परम-पुरुषनाद पतियन्ने अवलम्बिसि आतने शरण्यनॆन्दु भाविसिदवरु सीतॆय विषयदल्लि आञ्जनेयनु हेळुत्तानॆ :-

नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान् पुष्प-फल-द्रुमान् ।
एक-स्थ–हृदया नूनं रामम् एवानुपश्यति ॥ (सु.१६.२५)

ऎन्दरॆ सीतॆयु तनगॆ प्रतिकूलरागि प्रतिभटिसुव राक्षसियरन्नू नोडदॆ, मनो-हर–फल-पुष्पगळिन्दॊप्पुत्तिरुव वृक्षगळन्नू कण्णॆत्ति नोडदॆ, हृदयदल्लि ऐकान्त्यदिन्द रामनॊब्बनन्नॆ साक्षात्करिसुत्तिद्दळु, ऎन्दु हेळिरुव हागॆ परमैकान्तिगळाद भागवतरू कूड पति-व्रता–शिरो-मणियाद सीतॆय प्रवृत्ति-प्रकार ऐहिक-दुःखगळन्नागलि ऐहिक-श्रेयस्सुगळन्नागलि परिगणिसदॆ सतत परमात्मनन्ने ध्यानिसुत्ता इरुव स्थिर-धियरु, मत्तु सीतॆयु हेगॆ तन्न पतियन्नॆ नम्बिदुदरिन्द आतने सिद्धोपायनागि बन्दु

शरैस् तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।
मां नयेद् यदि काकुत्स्थस् तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥

[[P1417]]

शरगळिन्द ई लङ्कॆयन्नु व्याकुलितवादुदागि माडि शत्रु-बल-नाशकनाद श्री-रामनु नन्नन्नु करॆदुक्कॊण्डु होदरॆ अदीग आतनिगॆ उचितवादुदागुवदु ऎन्दु हेळि कळुहिसिदळु. इदे सीतॆय सिद्धान्तवादुदरिन्द, शुद्धान्तवॆन्दरॆ स्वामिय अन्तः-पुरदल्लिरुव लक्ष्मिय सिद्धान्तवायितु. अदरन्तॆये नम्म परमैकान्तिगळ सिद्धानवू कूड, अदु हेगॆन्दरॆ :- ई परमैकान्तिगळादरो आत्मावॆम्ब शरवन्नु कूड प्रणव-धनुस्सु मूलक ई देहवॆम्ब लङ्कॆयन्नु ध्वंस माडि तम्मन्नु दिव्य-वैकुण्ठक्कॆ स्वामियु करॆदुक्कॊण्डु होदरॆ, तत् तस्य सदृशं भवेत्, अदीग आ करुणा-सागरनिगॆ योग्यवादुदागुत्तदॆन्दु नम्बिदवरु. इन्तह महनीयराद महा-भागवतोत्तमर प्रसन्नतॆयन्नु सर्वेश्वर-कृपॆयिन्द हॊन्दुवॆवु ऎन्दु हेळिकॊळ्ळुत्तारॆ. आ प्रसन्नतॆ ऎन्थाद्दॆन्दरॆ ? मुक्तैश्वर्य-दिन-प्रभात-समयासत्तिं, मुक्तर ऐश्वर्यवाद परिपूर्ण-ब्रह्मानुभववॆम्बुवदे ऒन्दु दिव्य-प्रकाशवुळ्ळ हगलु, अदक्कॆ ई प्रसन्नतॆयु पूर्व भावियागिरुव प्रातःकाल-समयद सम्बन्धवुळ्ळद्दु. मुक्तैश्वर्यवे ऒन्दु प्रकाशवाद हगलादरॆ, ई महा-भागवतर अनुग्रह-सम्पादनॆये आ मुक्तैश्वर्यक्कॆ पूर्व-भावियाद प्रातःकालवु ऎम्ब भाववु. प्रातःकालवन्ननुसरिसि हगलु हेगॆ बरुवदु सिद्धवो, हागॆये ई भागवतानुग्रहवन्ननुसरिसि मुक्तैश्वर्य-प्राप्तियू सिद्धवादुदॆम्ब भाववु. मुक्तैश्वर्यवन्नु ऒन्दु हगलिगॆ होलिसिरुवदरिन्द अदक्कॆ कत्तलु-रूपवाद विनाशवॆम्बुवदू ऎन्दिगू इल्लवॆम्ब भाववू तोरिबरुत्तदॆ. मुक्तैश्वर्यवन्नु ऒन्दु हगलिगॆ होलिसलु “सकृद् दिवा हैवास्य भवति” ऎम्ब श्रतियु प्रमाणवागिरुत्तदॆ.

ई श्लोकवु पुरुषार्थ-काष्ठॆयन्नु प्रतिपादिसुवदागि तुम्बा अमोघवादुदल्लदॆ इदरल्लि इन्नू हॆच्चु स्वारस्य उण्टु. इदन्नु श्रीमद्-वेदान्त–रामानुज–महा-देशिक-मुनिगळु हॊरपडिसिरुत्तारॆ श्री-नम्माळ्वार्रवरु ८ ने पत्तिन हत्तनॆय तिरुवाय्मॊळियल्लि ई पुरुषार्थ-काष्ठॆयन्ने उपपादिसिरुत्तारॆ. ई श्लोकवु “नॆडुमार्कडिमै” ऎन्दु प्रारम्भिसि हेळुव कोयिल् तिरुवाय्मॊळिय पाशुरगळ स्वारस्यवन्नू सङ्ग्रहिसिरुवन्थाद्दागिरुत्तदॆ. मॊदलनॆय पाशुरवाद “नॆडुमार्कडिमै” ऎम्बुवदरल्लि “वियन् मूवुलगुपॆरिनुमॆ” ऎम्बुवदरिन्द भागवत-शेषत्वक्कॆ त्रैलोक्यैश्वर्यवू कूड समानवागलारदॆन्दु हेळुवदरिन्द अदॆल्ला तृण-समानवॆन्दु हेळल्पट्टिरुवदरिन्द श्लोकद “तृणं” ऎम्ब पदवु सङ्ग्रहिसल्पट्टितु.

[[P1418]]

ऎरडनॆय पाशुरवाद वियन् मूवुलगु पॆरिनुम् ऎम्बुवदरल्लि तानेतानेयानालुम् ऎम्बुवदरिन्द त्रि-लोकाधिपत्यदॊन्दिगॆ केवलात्मानुभव-प्राप्तवादरू, अदू भागवत-शेषत्वक्कॆ समानवागलारदॆन्दु हेळिरुवदरिन्द, इल्लि “अन्यत्” ऎम्ब शब्ददिन्द ई अभिप्रायवु सङ्ग्रहिसल्पट्टितु. ऎरडनॆ अन्यत् शब्ददिन्द नाल्कनॆय पाशुरदिन्द मोक्षवन्नू कूड याचिसुवदिल्लवॆम्ब भाववु. मूरनॆय पाशुरवाद “इङ्गेतिरिन्देर्किळुक्कुत्तॆन्न” ऎम्बल्लि उपपादितवागिरुत्तदॆ. “वा” ऎम्ब अव्ययदिन्द तोरुव समुच्चय-भाववु ऎरडनॆय पाशुरदल्लि उपपादितवागिरुत्तदॆ. भागवत-शेषत्व-कैङ्कर्यद मुन्दॆ इवुगळॊन्दन्नू न याचामहे याचिसुवदिल्लवॆन्दु हेळिद अभिप्रायवु “उरुमो” समानवादीते इत्यादि शब्दगळिन्द ऐश्वर्य-कैवल्यादिगळु तुम्बा निकृष्टवादवॆम्बुवदरिन्द तोरिबरुत्तदॆ. अदू अल्लदॆ एळनॆय पाशुरदल्लि “अडिक्किळ्पुगुदलन्रि” आ श्रीयः-पति–पाद-कमलद कॆळगॆ प्रवेशिसदॆ, अवनडियार् - अवनिगॆ दासराद श्री-महा-भागवतोत्तमर “ननिमालवियिन्बमो” बहु-श्लाघ्यवाद संश्लेष-सुखवे, नाळुम्वाय्क्कनङ्गळ्के प्रतिदिनवू नमगॆ लभिसतक्कद्दु, ऎन्दु हेळिरुव हागॆ यावाग परिपूर्ण-ब्रह्मानन्दक्किन्त ई भागवत-शेषत्व-कैङ्कर्यगळु श्लाघ्यवादुवॆन्दु हेळिद नन्तर कैमुतिक-न्याय-प्रकार ऐहिक-स्वर्ग-लोकैश्वर्य-कैवल्यगळिगिन्त श्रेष्ठवादुदॆन्दु हेळिदन्तॆयायितु. इल्लि नाळुम्वाय्क्क ऎन्दु हेळिरुवदरिन्द, लभेमहि मुहुः ऎम्बुवदु सङ्ग्रहिसल्पट्टितु. इल्लियू कूड याचामहे ऎम्बुव प्रार्थनॆ इल्लदॆ वाय्क्क ऎम्बुवदरिन्द लभेमहि ऎम्बुवदर तात्पर्यवे इल्लियू तोरिबरुत्तदॆ. सौरभ-मुचा वाचा - तम्म वाक्कु ऒळ्ळॆ परिमळवन्नु प्रसरिसुत्तलिदॆ ऎम्बभिप्रायदिन्द नाल्कनॆय मत्तु ऐदनॆय पाशुरगळल्लि हेळिरुव परम-पुरुषन कल्याण-गुण-विषयवाद कविता-रचनॆय वैभववु सङ्ग्रहिसल्पट्टितु. शुद्धानां स्थिर-धियाम् ऎम्बुवदु ९ नॆय पाशुरदल्लिरुव “कोदिल् अडियार्कु” प्रयोजनान्तर-सम्बन्धवॆम्ब कोदु ऎन्दरॆ निस्सारवाद तृण-रूप-दोषविल्लद भागवतरु ऎम्बुवदर तात्पर्यवु.

[[P1419]]

“शुद्धान्तसिद्धान्तिनाम्” ऎम्बुवदु १० नॆय पाशुरदल्लिरुव “नीक्कमिल्लावडियार्”

विश्लेषॆ इल्लद हागॆ सर्वेश्वरनन्ननुभविसुव भागवतोत्तमरु

ऎम्बुवदर विवरणवु. मुक्तैश्वर्य-दिन-प्रभात-समयासत्तिम् ऎम्बुवदु १० नॆय पाशुरदल्लिरुव “नल्लकोळ्ळाडु” सर्व-श्रेष्ठवाद पुरुषार्थ-रूप-स्वीकार ऎम्बल्लि नल्ल ऎम्ब शब्दार्थद विवरणवु. लभेमहि ऎन्दु बहु-वचनाभिप्रायवु १० नॆय पाशुररल्लि “अवरक्कॆ कुडिगळाय् शॆल्लुम्” आ महा-भागवतोत्तरिगेने शेष-वृत्तियन्नु माडुव कुलवागिरुववरागि ऎन्दु हेळिरुवदर विवरणवु, तनगू तन्ननुबन्धिगळिगू इदु लभिसबेकॆम्ब भाववु. इल्लि “नाथे” ऎम्ब पदवु इदे तिरुवाय्मॊळियल्लि “नॆडमार्कुरडिमै” ऎम्बल्लि आश्रितव्यामुग्धत्ववु तोरिबरुवदरिन्द, इदरभिप्रायवागिरुत्तदॆ. इदरिन्द ई श्लोकवु ऎण्टनॆय पत्तिन १० नॆय तिरुवाय्मॊळियाद नॆडुमार्कडिमैय सङ्ग्रह-रूपवादुदॆम्बुवदु तोरिबरुत्तदॆ. हीगॆ श्रीयः-पतिय सन्निधियल्लि मोक्षवन्नू कूड नावु याचिसुवदिल्लवु, एकॆन्दरॆ भगवच्-छेषत्व-कैङ्कर्यगळु परम-पुरुषार्थवादरॆ भागवत-शेषत्व-कैङ्कर्यगळु आ परम-पुरुषार्थद पराकाष्ठॆयु.

मम मद्-भक्त-भक्तेषु प्रीतिर् अभ्यधिका भवेत् ।
तस्मान् मद्-भक्त-भक्ताश् च पूजनीया विशेषतः

ऎम्ब विष्णु-संहिता-प्रमाणानुसार, महा-भागवतोत्तमरुगळल्लि सर्वेश्वरनिगॆ अत्यन्त प्रीतियादुदरिन्द अवरुगळिगॆ शेषत्ववू कैङ्कर्यगळे पुरुषार्थ-काष्ठॆ ऎन्दु ई अधिकारदल्लि हेळल्पट्टितु. इन्तह भागवत-शेषत्ववे पुरुषार्थ-काष्ठॆ ऎन्दु तिळियलॆन्दू, अवर प्रसन्नतॆये अपेक्षणीयवॆन्दु सर्वरू तिळियलॆन्दू सर्वेश्वरने, कृष्णावतारियागि सान्दीपिनी कुचेलादिगळिगॆ शेषत्व-कैङ्कर्य-प्रसन्नतॆगळिन्दलू, हागॆये रामावतारियागि विश्वामित्र, दण्डकारण्य-ऋषिगळिगॆ शेषत्व-कैङ्कर्य-प्रसन्नतॆगळिन्दलू, तोरिसिरुत्तानॆ. सर्वेश्वरनिगॆ महा-भागवतरुगळ विषयदल्लि इन्तह प्रीत्यतिशयविरुवदरिन्द स्व-निष्ठॆगिन्तलू सर्वोत्कृष्टराद आचार्यर मूलक नडॆसुव उक्ति-निष्ठा आचार्य-निष्ठॆगळु स्व-निष्ठॆगिन्त महिमॆ हॊन्दिदवॆम्बुदु इदरिन्द उहिसबहुदु.

[[P1420]]

विश्वास-प्रस्तुतिः

इति श्रीकवितार्किकसिंहस्य सर्वतन्त्रस्वतन्त्रस्य
श्रीमद्वेङ्कटनाथस्य वेदान्ताचार्यस्य कृतिषु
श्रीमद्रहस्यत्रयसारे
पुरुषार्थकाष्ठाधिकारः षोडशः ॥
श्रीमते निगमान्तमहादेशिकाय नमः ॥

मूलम्

इति श्रीकवितार्किकसिंहस्य सर्वतन्त्रस्वतन्त्रस्य
श्रीमद्वेङ्कटनाथस्य वेदान्ताचार्यस्य कृतिषु
श्रीमद्रहस्यत्रयसारे
पुरुषार्थकाष्ठाधिकारः षोडशः ॥
श्रीमते निगमान्तमहादेशिकाय नमः ॥

४२तमाहोबिल-यतिः

॥ इति श्रीमदहोबिलमठास्थाने द्विचत्वारिंशत्पट्टे मूर्द्धाभिषिक्तस्य
निरवधिकगुरुभक्तिभरितस्य श्रीलक्ष्मीनृसिंहदिव्यपादुकासेवक
श्रीवण्शठकोप श्री श्रीरङ्गशठकोपयतीन्द्रस्य कृतौ
श्री सारबोधिन्याख्यायां व्याख्यायां
पुरुषार्थकाष्ठाधिकारः षोडशः ॥

विजय-राघवः (क)

ऎम्बल्लिगॆ श्रीमद्-रहस्य-त्रय-सारद हदिनारनॆय अधिकारवाद पुरुषार्थ-काष्ठाधिकारक्कॆ तिरुनारायण-पुरं विजय-राघव-शर्मन आचार्य-हृदयान्वेषिणी ऎम्ब कन्नड अर्थ-तात्पर्यगळु समाप्तवादुवु.

श्रीमते श्रीनिवास-महा-देशिकाय नमः

[[P1421]]


  1. In the sentences that follow, the author points out the different ways in which different kinds of people (including those who violate his commands ) promote His glory as His śeṣas. ↩︎

  2. En las oraciones que siguen, el autor señala las diferentes formas en que diferentes tipos de personas (incluidas las que violan sus órdenes) promueven su gloria como sus Śeṣas. ↩︎

  3. भारतम् शान्ति-पर्व १९९-२५ ↩︎

  4. स्तोत्र. ४६. ↩︎

  5. पाद्मोत्तर २९-८१. ↩︎

  6. भार. शान्ति. ३५५-२४ ↩︎

  7. पाद्मोत्तर ८१-५२. ↩︎